Har qanday haroratdagi jism chiqaradigan issiqlik nurlanishi keng chastotalar diapazonidan iborat. Nurlanishning ustun chastotasi nurlantiruvchi jismning harorati oshgani sari yuqori chastotalar tomon siljiydi. Masalan, qizil cho‘g‘ holatidagi jism asosan ko‘rinadigan spektrning uzun to‘lqinli (qizil va to‘q sariq) qismida nurlanadi. U yanada qizdirilsa, sezilarli miqdorda yashil va ko‘k yorug‘lik ham chiqara boshlaydi. Natijada ko‘rinadigan diapazondagi chastotalar taqsimoti tufayli u inson ko‘ziga oq bo‘lib ko‘rinadi, ya’ni oq cho‘g‘ holatiga keladi. Hatto 2000 K cho‘g‘lanish haroratida ham nurlanish energiyasining 99% i infraqizil sohada qoladi. Buni Vin siljish qonuni belgilaydi. Diagrammada harorat oshgani sari har bir egri chiziqning cho‘qqisi chapga siljiydi.

Nurlanishning umumiy intensivligi ${\displaystyle j^{\star }}$ mutlaq qora jismda mutlaq haroratning to‘rtinchi darajasiga proporsional ravishda ortadi${\displaystyle j^{\star }}$, bu Stefan — Bolsman qonunida ifodalangan.:

${\displaystyle j^{\star }=\sigma T^4,}$

bunda ${\displaystyle \sigma }$ — Stefan — Bolsman doimiysi.

Mutlaq harorat shkalasida xona haroratidan taxminan ikki baravar yuqori bo‘lgan oshxona duxovkasi (600 K va 300 K) birlik yuzadan 16 baravar ko‘p quvvat nurlantiradi. Harorati cho‘g‘lanma lampaning tolasi kabi taxminan 3000 K, ya’ni xona haroratidan 10 baravar yuqori bo‘lgan jism esa birlik yuzadan 10 000 baravar ko‘p energiya nurlantiradi.

Jismning harorati yetarlicha yuqori bo‘lsa, issiqlik nurlanishi spektri ko‘rinadigan diapazonda inson ko‘zi sezadigan darajada kuchayadi va jism yorug‘lik tarata boshlaydi. Issiqlik nurlanishining ko‘rinadigan qismi ba’zan cho‘g‘lanish deb ataladi, garchi bu atama umuman issiqlik nurlanishiga nisbatan ham qo‘llanishi mumkin.

Deyarli barcha qattiq va suyuq moddalar taxminan 798 K haroratda xira qizil tusda yorisha boshlaydi. Bu chegara Dreyper nuqtasi deb ataladi. Bu haroratdan pastda ko‘rinadigan nurlanish yo‘qolmaydi, ammo uning intensivligi inson ko‘zi sezishi uchun juda past bo‘ladi.

Jismning muayyan chastotada chiqaradigan elektromagnit nurlanish miqdori shu chastotada yutadigan nurlanish miqdoriga proporsional. Demak, qizil yorug‘likni ko‘proq yutadigan sirt qizil yorug‘likni ham ko‘proq chiqaradi. Bu tamoyil to‘lqinning barcha xossalariga, jumladan, to‘lqin uzunligi (rang), yo‘nalish, qutblanish va hatto kogerentlik. Shu sababli qutblangan, kogerent va yo‘naltirilgan issiqlik nurlanishi mavjud bo‘lishi mumkin, ammo tabiatda qutblangan hamda kogerent manbalar nisbatan kam uchraydi. Bu hodisa o‘zaro bog‘liqlik teoremasining va batafsil muvozanat.

Quyoshdan chiqadigan elektromagnit nurlanishning eng yuqori intensivligiga mos to‘lqin uzunligi taxminan 550 nm bo‘lib, uni issiqlik yoki elektr energiyasi olish uchun tutib olish mumkin.

Issiqlik nurlanishini qaytaruvchi ko‘zgular yordamida juda kichik nuqtaga jamlash mumkin. Konsentratsiyalangan quyosh energiyasi texnologiyasi aynan shundan foydalanadi. Nurlanish energiyasini jamlash uchun ko‘zgular o‘rniga Frenel linzalari. Ushbu usullardan istalgan biri Quyosh nuri bilan suvni tezda bug‘ga aylantirish imkonini beradi. Masalan, Ispaniyadagi PS10 quyosh elektr stansiyasi yiliga 23400 megavatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqaradi. Bunda suv bug‘i taxminan 530 K gacha qizdiriladi, foydali ish koeffitsiyenti taxminan 17% ni tashkil etadi va ko‘p sonli ko‘zgular yordamida Quyosh nuri bosh minoraning yagona nuqtasiga jamlanadi.

Quyoshdan energiya olishda «selektiv sirtlar»dan foydalanish mumkin. Selektiv sirtlar — ularga tushadigan va ulardan chiqadigan nurlanish to‘lqin uzunliklari orasidagi sezilarli farqdan foydalanadigan sirtlardir. Ular tushayotgan nurlanishning deyarli barchasini (96% gacha; Quyosh nuri uchun 350 dan 4000 nm gacha bo‘lgan to‘lqinlarni) yutadi, lekin o‘z issiqlik nurlanishining juda oz qismini (4–18% gacha; −40 °C dan 100 °C gacha haroratda 4000 dan 40 000 nm gacha bo‘lgan to‘lqinlarni) chiqaradi.

Buning uchun mis va rux oksidlari, shuningdek, alyuminiy va nikel birikmalaridan tayyorlangan qoplamalar ishlatiladi. Bunday sirtlar quyosh panellarining asosiy qismi bo‘lib, ishlab chiqaruvchilar ma’lumotiga ko‘ra, oddiy materiallarga nisbatan 50% gacha ko‘proq energiya yig‘ish imkonini beradi.

Cho‘g‘lanma lampa tolani sezilarli miqdorda ko‘rinadigan issiqlik nurlanishi chiqaradigan haroratgacha qizdirib, yorug‘lik hosil qiladi. Volfram tolasi odatdagi 3000 K haroratda chiqaradigan nurlanishning faqat kichik qismigina ko‘rinadi, asosiy qismini esa infraqizil nurlanish tashkil etadi. Bu infraqizil nurlanish ko‘rishga yordam bermaydi, ammo atrof-muhitga issiqlik uzatadi. Shu sababli cho‘g‘lanma lampalar yorug‘lik manbai sifatida nisbatan samarasiz. Tola yanada qizdirilsa, samaradorlik ortgan bo‘lardi, biroq hatto eng qiyin eriydigan materiallardan biri bo‘lgan volframning erish harorati ham atigi 3695 K.

Samaraliroq yorug‘lik manbalari, masalan, lyuminessent lampalar va yorug‘lik diodlari (LED) cho‘g‘lanish hisobiga ishlamaydi.

Inson tanasi samarali issiqlik nurlantiruvchidir: xona haroratida uning nurlantirish qobiliyati taxminan 97% ni tashkil etadi. Shu sababli uning atrofdagi sirtlarga beradigan yoki ulardan oladigan issiqlik miqdori o‘sha sirtlarning haroratiga kuchli bog‘liq. Masalan, xonadagi havo va devorlar harorati 22 °C bo‘lganda odam o‘zini qulay his qilishi mumkin. Ammo devorlar 5 °C gacha sovitilsa, ular inson chiqargan issiqlikni faol yuta boshlaydi. Shunda odam avvalgidek issiqlikni his qilishi uchun havo haroratini 27 °C gacha ko‘tarish talab etiladi.

Atrofdagi sirtlarni sovitish orqali issiqlik qulayligini oshiradigan turli texnologiyalar, shuningdek, shaxsiy isitish va sovitish qurilmalari ishlab chiqilgan. Infraqizil isitgichlar, bino devorlari, pollari va shiftlariga o‘rnatilgan suvli tizimlar hamda havo tizimlari bilan birlashtirilgan yechimlar keng qo‘llaniladi. Tadqiqotlar bunday tizimlar odatiy havo tizimlariga nisbatan energiyadan ancha samarali foydalanishini, shuningdek, odam uchun qulayroq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Issiqlik qulayligini tavsiflashda «o‘rtacha radiatsion harorat» atamasi ishlatiladi. Bu inson va atrof-muhit orasidagi nurlanish orqali issiqlik almashinuvini miqdor jihatdan baholash ko‘rsatkichidir.

Yaltiroq metall sirtlar ko‘rinadigan va uzoq infraqizil to‘lqin uzunliklari diapazonlarida past nurlantirish qobiliyatiga ega. Bunday sirtlar har ikki yo‘nalishda issiqlik uzatilishini kamaytirish uchun ishlatilishi mumkin. Bunga kosmik apparatlarni izolyatsiyalashda qo‘llaniladigan ko‘p qatlamli izolyatsiya, kosmik apparatlarni izolyatsiyalashda qo‘llaniladi.

Har qanday elektromagnit nurlanish, jumladan, issiqlik nurlanishi nafaqat energiya, balki impuls ham tashigani uchun u nurlantiruvchi yoki yutuvchi obyektlarga ta’sir etuvchi juda kichik kuchlarni ham hosil qiladi. Odatda bu kuchlarni e’tiborga olmaslik mumkin, lekin kosmik apparatlarning harakat yo‘nalishini hisoblashda ularni hisobga olish kerak. «Pioner» anomaliyasi — apparat harakati faqat gravitatsiya ta’siridan kutilgan trayektoriyadan biroz og‘ishi — oxir-oqibat apparatning o‘zidan chiqadigan nosimmetrik issiqlik nurlanishi bilan izohlangan. Xuddi shunday, asteroidlar orbitalari ham o‘zgaradi: asteroid Quyoshga qaragan tomonida Quyosh nurlanishini yutadi, aylanish natijasida esa qizigan sirt Quyosh ko‘rinishidan chiqib, energiyani boshqa burchak ostida qayta nurlantiradi (YORP effekti).

Amaliy sharoitlarda, xona haroratida, odamlar energiyaning sezilarli qismini infraqizil issiqlik nurlanishi hisobiga yo‘qotadi; bundan tashqari, havo bilan issiqlik almashinuvi (unga hamroh bo‘ladigan konveksiya yoki yelvizak singari boshqa havo harakatlari bunga yordam beradi) orqali ham energiya yo‘qotiladi. Yo‘qotilgan issiqlik energiyasining bir qismi devorlar yoki atrofdagi boshqa jismlardan chiqadigan issiqlik nurlanishini yutish orqali qayta olinadi.

Inson terisining nurlantirish/yutish qobiliyati 1.0 ga juda yaqin (bu mutlaq qora jism xossalariga yaqin). Tana sirtining maydoni taxminan 2 m² va harorati taxminan 307 K bo‘lgan inson uzluksiz ravishda taxminan 1000 Vt nurlantiradi. Agar odamlar harorati 296 K bo‘lgan sirtlar bilan o‘ralgan xonada bo‘lsalar, devorlar, shift va boshqa atrofdagi jismlardan taxminan 900 Vt energiyani qayta oladilar. Shunday qilib, sof issiqlik yo‘qotilishi 100 Vt bo‘ladi. Bu hisob-kitoblar kiyim kiyish kabi tashqi omillarga sezilarli darajada bog‘liq.

Och ranglar, shuningdek, oq va metall buyumlar tushayotgan ko‘rinadigan yorug‘likni kamroq yutadi, shuning uchun Quyosh nurlanishidan kamroq qiziydi. Biroq odatiy haroratlarda jismning atrof-muhit bilan issiqlik almashinuviga rangning ta’siri kam. Sababi, xona haroratida chiqadigan to‘lqinlarning aksariyati ko‘rinadigan spektrda emas, balki infraqizil diapazonda bo‘ladi. Bu to‘lqin uzunliklaridagi yutish qobiliyati ko‘rinadigan rangga bog‘liq yutish qobiliyati bilan deyarli bog‘liq emas. Uzoq infraqizil diapazonda ko‘pchilik obyektlar (metallardan tashqari) yuqori yutish qobiliyatiga ega. Shu sababli, Quyosh nurining bevosita ta’siri bo‘lmaganda, kiyim rangi issiqlik almashinuviga uncha ta’sir qilmaydi. Xuddi shunday, devor bo‘yog‘ining rangi ham, uning bo‘yalgan qismiga Quyosh nuri tushadigan holatlardan tashqari, issiqlik almashinuviga kam ta’sir etadi.

Issiqlik nurlanishi terining kuyishiga va yonuvchan materiallarning alangalanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Nurlanish ta’sirida shikastlanishgacha o‘tadigan vaqt issiqlikning uzatilish tezligiga bog‘liq. Nurlanish issiqlik oqimi va uning ta’sirlari quyida keltirilgan:

Issiqlik nurlanishi issiqlik o‘tkazuvchanligi va konveksiyadan tubdan farq qiladi: u muhit bo‘lishini talab qilmaydi va, aslida, vakuumda eng samarali tarqaladi. Issiqlik nurlanishi elektromagnit nurlanish turi bo‘lib, ko‘pincha to‘lqinlarning tarqalishi sifatida modellashtiriladi. Bu to‘lqinlar chastota ${\displaystyle \nu }$ va to‘lqin uzunligi ${\displaystyle \lambda }$ kabi odatiy xossalarga ega bo‘lib, ular quyidagi tenglama bilan bog‘lanadi:$${\displaystyle \lambda =\frac{c}{\nu }}$$bunda ${\displaystyle c}$ — yorug‘lik tezligi — muhitdagi tezlik (vakuumda eng katta qiymatga erishadi).^:769.

Issiqlik nurlanishi bilan yoritilganlik — birlik vaqt ichida birlik yuzaga tushadigan nurlanish miqdoridir^:771. U kvadrat metrga to‘g‘ri keladigan vattlarda o‘lchanadi. Tushayotgan nurlanish qaytarilishi, yutilishi yoki o‘tkazilishi mumkin. Tushayotgan nurlanish tarkibiy qismlari quyidagi tenglama bilan ifodalanadi:$${\displaystyle \alpha +\rho +\tau =1}$$bunda ${\displaystyle \alpha }$ — yutish qobiliyati, ${\displaystyle \rho }$ — qaytarish qobiliyati, ${\displaystyle \tau }$ — o‘tkazish qobiliyati^:772. Ushbu kattaliklar elektromagnit to‘lqinning uzunligiga hamda muhit materialining xossalariga bog‘liq.

Sirtdan chiqadigan nurlanish uning istalgan yo‘nalishida tarqalishi mumkin^:773. Nurlanish ham sirtga istalgan yo‘nalishdan tushishi mumkin. Shu sababli sirtga tushadigan nurlanish miqdori nurlantiruvchi va qabul qiluvchi sirtlarning o‘zaro yo‘nalishiga bog‘liq. ${\displaystyle I_e}$Nurlanish kuchi parametri bir sirtdan boshqasiga qancha nurlanish yetib borishini miqdoriy baholash uchun ishlatiladi.

Nurlanish intensivligi ko‘pincha sferik koordinatalar tizimi yordamida modellashtiriladi.^:773.

«Mutlaq qora jism» — sirtidan qaytarmasdan o‘ziga tushayotgan barcha nurlarni yutish xususiyatiga ega jismdir.

Mutlaq qora jismlar ideal yutuvchi va nurlantiruvchi vazifasini bajaradigan ideallashtirilgan sirtlardir^:782–783. Ular issiqlik nurlanishini tavsiflashda haqiqiy sirtlarni solishtirish uchun etalon hisoblanadi. Mutlaq qora jismning ikkita asosiy xossasi bor:

1. Mutlaq qora jism tushayotgan barcha nurlanishni uning xossalaridan qat’i nazar to‘liq yutadi va uni to‘liq qayta chiqaradi.
2. Mutlaq qora jism diffuz nurlantiruvchidir, ya’ni uning nurlanishi barcha yo‘nalishlarda bir xil va tekis taqsimlanadi.

Stefan — Bolsman qonuni

Asosiy maqola: Stefan — Bolsman qonuni

ko‘ra. Mutlaq qora jismning spektral nurlantirish qobiliyatini topish uchun ham Plank formulasidan foydalanish mumkin${\displaystyle E_{\lambda ,b}}$. U quyidagicha ifodalanadi:^:784–785$${\displaystyle I_{\lambda ,b}=\pi I_{\lambda ,b}.}$$Mutlaq qora jismning to‘liq nurlantirish qobiliyati keyin quyidagicha hisoblanadi: $${\displaystyle I_b={\int }_0^{\mathrm{\infty }}\pi I_{\lambda ,b}d\lambda .}$$Yuqoridagi integralni yechish mutlaq qora jismning to‘liq nurlantirish qobiliyati uchun nihoyatda ixcham tenglamani — Stefan — Bolsman qonunini beradi. U quyidagicha yoziladi:

${\displaystyle j_b^{\star }=\sigma T^4,}$

bunda ${\displaystyle \sigma }$ — Stefan — Bolsman doimiysi.

Mutlaq qora jism bo‘lmagan sirtlar uchun nurlantirish qobiliyati koeffitsiyentini hisobga olish zarur: ${\displaystyle ϵ(\nu )}$ — u, odatda, chastotaga bog‘liq bo‘ladi. Ushbu koeffitsiyentni nurlanish spektri formulasiga integrallashdan oldin ko‘paytirish kerak. Agar u chastotaga bog‘liq bo‘lmagan o‘zgarmas kattalik deb olinsa, chiqish quvvati uchun yakuniy formula ${\displaystyle ϵ}$ ko‘paytuvchini o‘z ichiga oladi:

${\displaystyle P=ϵ\sigma A{T}^4.}$

Nurlantirish/yutish qobiliyati chastotaga bog‘liq bo‘lmagan va ideal mutlaq qora jismnikidan past bo‘lgan bunday nazariy model kulrang jism^:813.

deb ataladi. Nurlantirish qobiliyati chastotaga bog‘liq bo‘lsa, integrallangan quvvatning yechimi bu bog‘liqlikning funksional shakliga bog‘liq bo‘ladi, umuman olganda, oddiy ifodasi yo‘q. Amaliy jihatdan, jismning nurlantirish qobiliyati nurlanishning cho‘qqi to‘lqin uzunligi yaqinida deyarli o‘zgarmasa, kulrang jism modeli odatda ancha aniq natija beradi. Sababi, integralda nurlanish cho‘qqisi atrofidagi egri chiziqning ulushi ustunlik qilishga moyil.

Olov yoqish uchun nurlarni jamlovchi linzalar haqidagi ma’lumotlar miloddan avvalgi taxminan 700-yildan ma’lum. Bunday linzalar to‘g‘risidagi ilk aniq eslatmalardan biri Aristofan «ning «Bulutlar» komediyasida uchraydi. U miloddan avvalgi 423-yilda yozilgan. Arximedning issiqlik nuri haqidagi afsonaga ko‘ra, Arximed hujum qilayotgan Rim kemalarini yoqish uchun issiqlik nurlarini jamlovchi ko‘zgular yaratgan, deb aytiladi. Bu Sirakuza qamali (miloddan avvalgi taxminan 213–212-yillar) paytida sodir bo‘lgan, deyiladi. Ammo buni tasdiqlovchi o‘sha davrga oid hech qanday manba topilmagan. «Katoptrika» — Yevklidga nisbat beriladigan, issiqlik olish uchun yorug‘likni qanday jamlash haqida yozilgan kitob. Biroq u milodiy 300-yilda yozilgan bo‘lishi ham mumkin.

Uyg‘onish davrida Santorio Santorio ilk termoskoplardan birini ixtiro qilgan. 1612-yilda u Quyoshning qizdirish ta’siri hamda Oy issiqligini o‘lchashga urinishlari haqidagi natijalarni e’lon qilgan.

Bundan oldin, 1589-yilda Jambattista della Porta uzoqdagi shamdan chiqib, botiq metall ko‘zgu yordamida yuziga yo‘naltirilgan issiqlikni sezgani haqida xabar bergan. U qattiq muz bo‘lagidan keladigan sovuqlikni his qilganini ham yozgan. Della Portaning tajribasi tobora yuqori aniqlikda ko‘p marotaba takrorlangan. Uni astronomlar Jovanni Antonio Majini va Kristofer Heydon 1603-yilda takrorlagan. Shuningdek, tajribani bajarish bo‘yicha ko‘rsatmalar Rudolf II — Muqaddas Rim imperiyasi imperatoriga ham yetkazilgan va u 1611-yilda tajribani o‘tkazgan. 1660-yilda della Porta tajribasi Akademiya del Chimento olimlari tomonidan Ferdinand II, — Toskana buyuk gersogi ixtiro qilgan termometr yordamida takomillashtirilgan..

1761-yilda Benjamin Franklin rang bilan issiqlik yutilishi orasidagi bog‘liqlikni o‘rganishga bag‘ishlangan tajribalari haqida maktub yozgan. U to‘q rangli kiyimlar Quyosh nuri ta’sirida och rangli kiyimlarga qaraganda ko‘proq qizishini aniqlagan. Tajribalaridan birida u quyoshli kunda qor ustiga turli rangdagi kvadrat mato parchalarini qo‘ygan. Ma’lum vaqt o‘tgach, qora parchalar boshqa rangdagilarga nisbatan qorga chuqurroq botganini kuzatgan. Bu qora mato eng ko‘p qizib, qorni ko‘proq eritganini ko‘rsatgan.

Antuan Lavuazye issiqlik nurlanishi jismni tashkil qilgan materialga emas, balki uning sirt holatiga bog‘liq deb hisoblagan. Lavuazye yomon nurlantiruvchini sirti sayqallangan yoki silliq modda deb ta’riflagan. Uning fikricha, bunday sirtning molekulalari bir tekislikda bir-biriga zich bog‘langan bo‘lib, ichkaridan chiqayotgan energiyaning qolgan qismini to‘sadigan issiqlik suyuqligi — kalorikning sirt qatlamini hosil qiladi. Yaxshi nurlantiruvchi sifatida esa g‘adir-budur sirtli moddani ko‘rsatgan, chunki undagi molekulalarning kichik qismigina kalorikni muayyan tekislikda ushlab qoladi va moddaning ichkarisidan ko‘proq issiqlik chiqishiga imkon beradi. Keyinchalik Benjamin Rumford kalorikning bunday harakati sovuqlik nurlanishini tushuntirish uchun yetarli emasligini aytgan; bu butun nazariyaga asosiy e’tirozlardan biriga aylangan.

Dastlabki ilmiy asarlaridan birida Ogyusten-Jan Frenel Isaak Nyutonning «Optika» asari fransuzcha tarjimasidan olgan fikriga munosabat bildirgan. Optika» Isaak Nyuton. Frenel Nyuton yorug‘lik zarralari fazoni to‘ldiruvchi kalorik muhiti to‘sqinligiga uchramasdan harakatlanishini tasavvur qilgan, deb o‘ylagan. Frenel bu qarashni (aslida Nyuton hech qachon bunday fikrni ilgari surmagan) rad etib, yoritilgan jismning harorati cheksiz ortib ketgan bo‘lar edi, degan.

Mark-Ogyust Piktening 1790-yildagi tajribasida ko‘zgular majmuasi sovuq jismdan keladigan «sovituvchi nurlar»ni jamlash uchun ishlatilganda termometr pastroq haroratni ko‘rsatgani qayd etilgan. Benjamin Rumford ham ushbu nazariyani qo‘llab-quvvatlagan. 1791-yilda Pyer Prevo — Piktening hamkasbi — barcha jismlar bir vaqtning o‘zida «kalorik nurlar» ko‘rinishida issiqlik chiqarishi va yutishini ta’kidlaydigan nurlanish muvozanati tushunchasini joriy qilgan. Jism atrofidagilardan sovuqroq bo‘lsa, chiqaradiganidan ko‘proq issiqlik yutadi va harorati muvozanatga erishguncha oshadi. Hatto muvozanat holatida ham jism issiqlik chiqarishda davom etadi, bunda yutilish va nurlanish bir-birini muvozanatlashtiradi.

XIX asr boshlarida olimlar issiqlik nurlanishi yorug‘lik bilan bir xil xossalarga ega ekanini ko‘rsatdilar. Taxminan o‘sha davrda Ogyusten-Jan Frenel yorug‘likning to‘lqin tabiatini isbotlab, yorug‘likning korpuskulyar nazariyasini rad etdi.

infraqizil nurlanishning kashf etilishi astronom Uilyam Gershelga nisbat beriladi. Gershel natijalarini 1800-yilda London Qirollik jamiyati oldida e’lon qilgan. Gershel Quyosh nurini sindirish uchun prizmadan foydalangan va spektrning qizil qismidan tashqarida termometr qayd etgan harorat ortishi orqali issiqlik nurlarini aniqlagan.

1804-yilda Jon Lesli turli qoplamali tomonlarga ega, issiq yoki sovuq suv bilan to‘ldirilgan kublar ustida tajribalar o‘tkazgan. Lesli kubi bilan o‘tkazilgan tajriba qora sirtlar kumushrang sirtlarga qaraganda ko‘proq radiatsiya (nurlanish) chiqarishini ko‘rsatgan.

Jozef Lui Gey-Lyussak 1820-yilda issiqlikning vakuumda tarqalish nazariyasini rivojlantirish issiqlikning yangi nazariyasini talab etishini yozgan.

1830–1832-yillar davomida Machedonio Melloni Leopoldo Nobili yordamida nurlanish issiqligini bir qator o‘lchashlar uchun termoko‘paytirgich yaratgan. Melloni nurlanish issiqligi yorug‘likdagi barcha xossalarga, jumladan, qaytish, sinish, difraksiya va qutblanish xossasiga ega ekanini ko‘rsatgan. Biroq Melloni 1847-yilgacha issiqlikning to‘lqin nazariyasini to‘liq qabul qilmagan.

Andre-Mari Amper 1832-yilda issiqlikning to‘lqin shaklida tarqalishi haqidagi ilk risola muallifi hisoblanadi; risola 1835-yilda kengaytirilgan. Amper kalorik nazariyasini to‘liq rad etmagan, biroq qulayroq bo‘lgani uchun to‘lqin nazariyasini afzal ko‘rgan. Biroq ushbu nazariya Fransiya Fanlar akademiyasi.

tomonidan salbiy kutib olingan. Issiqlik to‘lqin nazariyasi dastlab muvaffaqiyatga erishgan bo‘lsa-da, 1850-yillardan boshlab yetakchi olimlar issiqlikning mexanik ekvivalenti, termodinamika va gazlarning kinetik nazariyasi tushunchalarining rivojlanishi tufayli undan asosan voz kechdilar. 1851-yilda lord Kelvin yorug‘likning to‘lqin nazariyasini issiqlikning standart mexanik tavsifi tarkibidan chiqarib tashladi. U shunday yozgan:

1860-yilda Gustav Kirxgof issiqlik muvozanatining matematik tavsifini (Kirxgofning nurlanish qonuni)^:275–301) e’lon qilgan. 1870-yillarning oxirida issiqlik nurlanishini o‘lchash asbobi — bolometr ixtiro qilingan va patenti Semyuel Lengli tomonidan olingan..

1884-yilga kelib ideal mutlaq qora jismning nurlantirish qobiliyati Yozef Stefan tomonidan Jon Tindalning tajriba o‘lchovlari asosida keltirib chiqarilgan. Shuningdek, Lyudvig Bolsman ham uni fundamental statistik tamoyillardan kelib chiqib hosil qilgan. Bu bog‘liqlik Stefan — Bolsman qonuni deb ataladi. 1893-yilda Vilgelm Vin tajribalar asosida Vin siljish qonunini ishlab chiqqan. Bu qonun muayyan haroratda mutlaq qora jism nurlanishining eng katta intensivligi qaysi to‘lqin uzunligiga to‘g‘ri kelishini ko‘rsatadi.

Nurlanishning kvant nazariyasi ilk bor Maks Plank tomonidan 1900-yilda taklif qilingan. Unga ko‘ra, nurlantiruvchi chiqaradigan energiya uzluksiz emas, balki kvantlar shaklida mavjud bo‘ladi. Plank energiya to‘lqin nazariyasidagidek tebranish chastotasiga mos kvantlar ko‘rinishida chiqarilishini qayd etgan. Vakuumdagi elektromagnit to‘lqinning E elektromagnit to‘lqinining energiyasi vakuumda E = hf ifodasi bilan topiladi, bunda h — Plank doimiysi, f — uning chastotasi. Harorati yuqoriroq jismlar kattaroq chastotalarda nurlanadi va har bir kvantning energiyasi ham ortib boradi.

1924-yilda Satyendranat Boze Plank qonunini kvant foton gazi. Boze va Albert Eynshteyn foton sifatida bozon bo‘lib, u Boze — Eynshteyn statistikasiga bo‘ysunadi.

1953-yilda Sergey Ritov yaqin maydondagi issiqlik nurlanishini fluktuatsiya-dissipatsiya teoremasidan foydalanib o‘rganishga asos soldi. U issiqlik to‘lqini uzunligidan kichik masofalarda issiqlik uzatilishi mutlaq qora jism haqidagi Maks Plank nazariyasi belgilagan chegaralardan oshishi mumkinligini ko‘rsatdi. 1971-yilda Dirk Polder va Maykl van Xove Ritov ishlari asosida bir-biriga yaqin joylashgan jismlar orasidagi yaqin maydon nurlanishi orqali issiqlik almashinuvi haqida tadqiqot e’lon qildilar va uni tajriba qurilmalari bilan solishtirdilar.