Quyosh energiyasi deb ataladigan Quyoshdan olinadigan energiya quyosh panellari orqali qabul qilinadi va keyin elektr energiyasiga aylantiriladi. Quyosh paneli ko‘plab quyosh elementlaridan (solar cells) tashkil topgan bo‘ladi. Ushbu maqolada quyosh panellarining qo‘llanilish sohalarini batafsil ko‘rib chiqamiz.
Quyosh paneli
Quyosh panellarining asosiy vazifasi quyosh energiyasidan elektr energiyasi hosil qilishdir. Quyosh elementiga tushayotgan fotonlar atomlardan elektronlarni ajratib chiqaradi va elementning musbat hamda manfiy tomonlariga o‘tkazgichlar to‘g‘ri ulanganida, bu tizim elektr zanjiriga aylanishi mumkin. Zanjir bo‘ylab oqayotgan elektronlar elektr energiyasi hosil bo‘lishiga yordam beradi. Bir nechta quyosh elementlari birgalikda bitta quyosh panelini tashkil etadi, bir nechta panellar esa o‘zaro birlashtirilib quyosh massivini (solar array) hosil qilishi mumkin. Ushbu maqolada quyosh panellarining qo‘llanilishi va ularning real hayotdagi amaliy tatbiqini ko‘rib chiqamiz.
Quyosh panellarining qo‘llanilishi
Quyosh panellari zarurat va ehtiyojga qarab turli sanoat tarmoqlarida qo‘llaniladi. Quyosh panellarining qo‘llanilish sohalari quyidagicha:
- Sut sanoati: Quyosh panellari sterilizatsiya, bosim ostida ishlov berish, konsentratsiyalash, quritish va qozon uchun ta’minot suvini tayyorlash jarayonlarida ishlatiladigan energiyani hosil qilish uchun qo‘llanilishi mumkin.
- Konservalangan oziq-ovqat: Bu sohada quyosh panellari sterilizatsiya, pasterizatsiya, Oqartirish va pishirish kabi jarayonlar uchun foydali bo‘ladigan haroratni ta’minlay oladi.
- To‘qimachilik: To‘qimachilik sanoati quyosh energiyasidan samarali foydalanish uchun quyosh panellaridan keng foydalanadi. Ular Oqartirish, bo‘yash, quritish, yog‘sizlantirish, presslash va shunga o‘xshash jarayonlarda qo‘llaniladi.
- Qog‘oz sanoati: Bu tarmoqda turli jarayonlar uchun issiqlik zarur bo‘ladi va quyosh panellari quritish, qozon uchun ta’minot suvi, Oqartirish va boshqa jarayonlar uchun issiqlik beradi.
- Kimyo sanoati: Bu tarmoqlarda quyosh panellari issiqlik hosil qilish uchun ishlatiladi; bu issiqlik sovun ishlab chiqarish, sun’iy kauchuk tayyorlash, texnologik issiqlik bilan ta’minlash, suvni oldindan qizdirish va boshqa jarayonlarda qo‘llaniladi.
- Ichimliklar sanoati: Ichimliklar sanoatida quyosh panellari yuvish, sterilizatsiya va pasterizatsiya kabi jarayonlarda keng qo‘llaniladi.
- Yog‘och va uning mahsulotlari: Quyosh panellari yog‘och sanoatida quritish, termodiffuziya nurlari (thermodiffusion beams), suvni oldindan qizdirish va sellyuloza massasini tayyorlash jarayonlarida ishlatiladi.
- Plastmassa: Quyosh panellari tayyorlash, distillatsiya, ajratish, kengaytirish, quritish, aralashtirish va boshqa jarayonlarda qo‘llaniladigan issiqlikni hosil qilish uchun ishlatiladi.
Bulardan tashqari, bunday qayta tiklanuvchi energiya manbaidan foydalanishda quyosh panellarini birlashtirib quyosh massivini (solar array) hosil qilish va uni quyosh invertori (solar inverter) ga ulash massivdan keladigan o‘zgarmas tokni (DC) o‘zgaruvchan tokka (AC) aylantirish imkonini beradi.
Quyosh panellarining ayrim qo‘llanilishlari va amaliy foydalari shular. Agar bu mavzu haqida yanada ko‘proq bilmoqchi bo‘lsangiz, BYJU’S – The Learning App ilovasini yuklab olishingiz mumkin.
Tez-tez beriladigan savollar – FAQ
Q1
To‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh energiyasi qayerlarda ishlatiladi?
To‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh energiyasi quyidagi maqsadlarda ishlatiladi:
- Suvni isitish
- Quritish
- Distillatsiya
Q2
Mutlaq qora jism nurlanishi (black body radiation) bilan bog‘liq qonunlarni nomlang.
Mutlaq qora jism nurlanishi bilan bog‘liq qonunlar quyidagilar:
- Plank qonuni
- Stefan–Boltsman qonuni
Q3
Quyosh nurlanishi oqimini o‘lchash uchun qaysi asbob ishlatiladi?
Piranometr quyosh nurlanishi oqimini o‘lchash uchun ishlatiladi.
Q4
Quyosh panelidagi modul nimani anglatadi?
Quyosh panelidagi modul quyosh elementlarining ketma-ket va parallel ulanishini anglatadi.
Q5
Pirometr nima uchun ishlatiladi?
Pirometr to‘g‘ridan to‘g‘ri va sochilgan nurlanishlar haroratini o‘lchash uchun ishlatiladi.
Q6
Geliostatlar nima maqsadda ishlatiladi?
Geliostatlar quyosh energiyasidan foydalanishda qaytaruvchi oynalar sifatida ishlatiladi.
Q7
Pirgeliometr nima uchun ishlatiladi?
Pirgeliometr to‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh nurlanishi intensivligini o‘lchash uchun ishlatiladi.
