Nyuton va dina kuchni ifodalovchi birliklardir. Nyuton — Xalqaro birliklar tizimi (SI birliklari)da kuch uchun hosila birlik hisoblanadi. Dina ham santimetr–gramm–sekund (CGS) birliklar tizimida kuchning hosila birligidir. Nyuton va dina o‘rtasidagi bog‘lanish masalalarni yechishda juda muhimdir.
Nyuton va dina
Kuch birliklari bo‘lgan nyuton va dina o‘rtasidagi bog‘lanish matematik jihatdan quyidagicha ifodalanadi:
| 1 nyuton = 105 dina |
| 1 dina = 10-5 nyuton |
Bu bog‘lanishni tushunish uchun har bir atamani alohida bilish muhimdir.
| Ta’rif | Belgi | Formula | Asosiy birlik | |
| 1 nyuton | Massasi 1 kg bo‘lgan jismga 1 m/s2 tezlanish berish uchun zarur bo‘lgan kuch | N | 1N = 1kg × 1m/s2 | N = kg.m/s2 |
| 1 dina | Massasi 1 gramm bo‘lgan jismga 1 cm/s2 tezlanish berish uchun zarur bo‘lgan kuch | Dyn | 1dyn = 1g × 1cm/s2 | dyn = g.cm/s2 |
Nyuton va dina o‘rtasidagi bog‘lanishni keltirib chiqarish
Biz bilamizki, ikkalasi ham ikki xil tizimdagi kuch birliklari hisoblanadi. Shuning uchun ta’rifdan boshlashimiz mumkin:
- Bir nyuton — massasi 1 kg bo‘lgan jismga 1 m/s2 tezlanish berish uchun zarur bo‘lgan kuch. Matematik jihatdan quyidagicha yoziladi:
1N = 1kg × 1m/s2
= 1000 g × 100cm/s2
= 1000 × 100 × g × cm/s2
= 105 g cm/s2
- Shunday qilib, nyuton va dina o‘rtasidagi yakuniy bog‘lanish quyidagicha bo‘ladi: 1 nyuton = 105 dina
Umid qilamizki, siz nyuton va dina birliklari o‘rtasidagi bog‘lanish hamda ularni bir-biriga aylantirishni tushunib oldingiz.
Ko‘p so‘raladigan savollar — FAQs
Q1
1 nyutonga ta’rif bering.
Massasi 1 kg bo‘lgan jismga 1 m/s2 tezlanish berish uchun zarur bo‘lgan kuch.
Q2
1 dinaga ta’rif bering.
Massasi 1 gramm bo‘lgan jismga 1 cm/s2 tezlanish berish uchun zarur bo‘lgan kuch.
Q3
Bir nyutonga ta’rif bering.
Bir nyuton — massasi 1 kg bo‘lgan jismga 1 m/s2 tezlanish berish uchun zarur bo‘lgan kuch.
Q4
Ishqalanish kuchi nima?
Ishqalanish kuchi sirt ustidagi jismlar shu sirtga nisbatan harakatlanishga uringanda ta’sir qiladi. Masalan, quti stol ustida sirpantirilganda.
Q5
Gravitatsion kuch nima?
Koinotdagi har bir jism boshqa jismlarni o‘ziga gravitatsion kuch deb ataladigan kuch bilan tortadi. Shuning uchun gravitatsiya ikki massa o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni o‘rganadi. Ikki massadan og‘irrog‘i manba massa, yengilrog‘i esa sinov massa deb ataladi.
