Kinetik energiya va impuls harakatlanayotgan jismga oid ikki tushunchadir. Ushbu maqolada biz kinetik energiya bilan impuls o‘rtasidagi bog‘lanishni ko‘rib chiqamiz.
Kinetik energiya
Jismning kinetik energiyasi — bu harakatlanayotgan jism bilan bog‘liq energiyadir. U “jismni tinch holatdan ma’lum tezlikkacha tezlatish uchun zarur bo‘lgan energiya” deb ta’riflanadi. U skalyar kattalikdir.
Kinetik energiya formulasi
Matematik ifodasi quyidagicha:
Bu yerda,
m — jismning kilogrammda (kg) o‘lchanadigan massasi.
v — jismning m/s da o‘lchanadigan tezligi.
Kinetik energiya birligi
Kinetik energiyaning SI birligi joul hisoblanadi.
Impuls
Jismning impulsi uning massasi bilan bog‘liq kattalikdir. U massa bilan tezlikning ko‘paytmasi sifatida ta’riflanadi. U vektor kattalikdir.
Impuls formulasi
Harakatlanayotgan jismning impulsi matematik jihatdan quyidagicha ifodalanadi:
Bu yerda,
- p — impuls.
- m — jismning kg da o‘lchanadigan massasi.
- v — jismning m/s da o‘lchanadigan tezligi.
Impuls birligi
Impulsning SI birligi kg.m/s dir.
Impuls va kinetik energiya o‘rtasidagi bog‘lanish
Harakatlanayotgan jismning kinetik energiyasi va impulsi o‘rtasidagi matematik bog‘lanish quyidagicha ifodalanadi:
Kinetik energiya formulasini olaylik:
O‘ng tomonni m ga ko‘paytirib va m ga bo‘lamiz:
Bizga ma’lumki,
. Yuqoridagi tenglamadagi mv o‘rniga shu ifodani qo‘ysak, quyidagini olamiz:
Yuqoridagi tenglama harakatlanayotgan jismning kinetik energiyasi bilan impulsi o‘rtasidagi bog‘lanishni beradi.
| Agar impuls (p) doimiy bo‘lsa | |
| Agar kinetik energiya (K.E) doimiy bo‘lsa | |
| Agar massa (m) doimiy bo‘lsa |
Umid qilamizki, siz harakatlanayotgan jismning kinetik energiyasi va impulsi o‘rtasidagi bog‘lanishni tushundingiz.
Ko‘p beriladigan savollar – FAQ
1-savol
Kinetik energiya nima?
Jismning kinetik energiyasi — bu harakatlanayotgan jism bilan bog‘liq energiyadir. U “jismni tinch holatdan ma’lum tezlikkacha tezlatish uchun zarur bo‘lgan energiya” deb ta’riflanadi. U vektor kattalikdir.
2-savol
Impulsga ta’rif bering.
Jismning impulsi uning massasiga bog‘liq kattalikdir. U massa bilan tezlikning ko‘paytmasi sifatida ta’riflanadi. U vektor kattalikdir.
3-savol
Impulsning saqlanish qonunini ayting.
Impulsning saqlanish qonuniga ko‘ra, izolyatsiyalangan tizimda o‘zaro ta’sirlashayotgan ikki yoki undan ortiq jismning umumiy impulsi tashqi kuch ta’sir etmaguncha o‘zgarmas bo‘lib qoladi. Demak, impulsni na yaratish, na yo‘q qilish mumkin.
4-savol
Impulsning saqlanish qonuni qaysi harakat qonuniga asoslangan?
Impulsning saqlanish qonuni Nyutonning uchinchi harakat qonuniga asoslangan. Bu qonunga ko‘ra, har bir kuchka unga teng va qarama-qarshi yo‘nalgan javob kuchi mavjud bo‘ladi.
5-savol
Impulsning saqlanish qonuni formulasi qanday?
Impulsning saqlanish prinsipi matematik jihatdan quyidagicha ifodalanadi:
m1u1 + m2u2 = m1v1 + m2v2
Bu tenglamada m1 va m2 — jismlarning massalari, u1 va u2 — jismlarning boshlang‘ich tezliklari.
v1 va v2 esa jismlarning oxirgi tezliklaridir.
