LED turlari - ifazo.uz

LED (yorug‘lik chiqaruvchi diod — light-emitting diode) — tok (current) undan oqib o‘tganda yorug‘lik chiqaradigan yarimo‘tkazgich (semiconductor) yorug‘lik manbaidir. LEDlarning turli turlari yarimo‘tkazgichlardan tayyorlanadi va turli toifalarga ajratiladi. Ular kamroq quvvat sarfi, uzoq xizmat muddati va yaxshiroq yoritish samaradorligi tufayli keng qo‘llaniladi.

Bugungi elektron qurilmalarda LEDlar juda keng ishlatiladi va hozirgi kunda qo‘llanilayotgan asosiy displey texnologiyalaridan biridir. LEDlarning turli turlari mavjud bo‘lib, ular quyidagi bandlarda bayon qilinadi.

O‘lchamiga ko‘ra LEDlarning tasnifi:

Miniatyura (Miniature)
1. Past tokli (Low-current)
2. Standart (Standard)
3. Juda yuqori chiqishli (Ultra-high output)

Beriladigan quvvatga ko‘ra LEDlarning tasnifi:

Yuqori quvvatli (High-Power)

Qo‘llanilishiga ko‘ra LEDlarning tasnifi:

Chaqnash (Flash)
Ikki va uch rangli (Bi and Tri-Colour)
RGB LEDlar (RGB LEDs)
Alfanumerik (Alphanumeric)
Yoritish LEDlari (Lighting LEDs)

LED (Yorug‘lik chiqaruvchi diod)ning turli turlari

Miniatyura LEDlar

Hozirgi kunda asosan shu tur ko‘p qo‘llanadi. Ular bitta shakl va bitta rangda bo‘lib, o‘lchami kichik bo‘ladi. Isitish yoki sovitish qurilmasisiz bevosita plata (circuit board)ga o‘rnatish mumkin.
Ular kuchlanish (voltage), umumiy vatt (total watts), tok (current) va ishlab chiqaruvchi turi (manufacturer type) kabi omillarga qarab past tokli, standart va juda yuqori chiqishli turlarga bo‘linadi.
Miniatyura LEDlar pult (remote control), kalkulyator va mobil telefon kabi kichik qurilmalarda ishlatiladi.

Yuqori quvvatli LEDlar

Bu LEDning qo‘llanilishi (uses of LED) odatiy LEDlarga nisbatan yuqoriroq chiqish (high output) beradi. Chiqarilgan yorug‘lik miqdori lumen (lumens)larda o‘lchanadi. Ular yana yorug‘lik intensivligi (luminous intensity), to‘lqin uzunligi (wavelength) va kuchlanish (voltage) bo‘yicha ham toifalanadi.
Qizib ketish (overheating) xavfi mavjud bo‘lgani uchun uni sovitish maqsadida issiqlikni yutuvchi material (heat-absorbing material) ishlatiladi.
Yuqori quvvatli LEDlar kuchli lampalarda, avtomobil faralarida, shuningdek turli sanoat (industrial) va mexanik uskunalarda qo‘llaniladi.

Chaqnash LED (Flash LED)

Oddiy LEDda ma’lum chastotada (frequency) yorug‘likni chaqnatib turadigan integrallashgan sxema (integrated circuit) bo‘ladi. Bunday LEDlar ketma-ket rezistorlar (series resistors) yordamisiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri quvvat manbaiga (power supply) ulanadi. Ular reklama va axborot taxtalarida, transport vositalarida va boshqalarda ishlatiladi.

Ikki va uch rangli LEDlar (Bi and Tri-Colour)

Ikki rangli LED (Bi-colour LED) bitta korpus ichida ikkita yorug‘lik chiqaruvchi kristall (light-emitting die)dan tashkil topadi. Ulanish “teskari parallel” (inversely parallel) tarzda bo‘ladi: biri to‘g‘ri yo‘nalishda (forward), ikkinchisi esa teskari yo‘nalishda (backward) ishlaydi, shu sababli bir vaqtning o‘zida faqat bitta kristall yonadi. Tok oqimi ikki kristall o‘rtasida almashib turadi va natijada rang o‘zgarishi yuz beradi.
Uch rangli LED (Tri-Colour LED) konstruktsiyasi ikki kristallning alohida yoki birgalikda yonishiga imkon beradi, natijada uchinchi rang hosil bo‘ladi.

Qizil–Yashil–Ko‘k LEDlar (Red Green Blue LEDs)

Ular qizil, yashil va ko‘k rangdagi yorug‘lik chiqaradi hamda shu uch asosiy rangni (primary colours) birlashtirib, yangi rang hosil qilish imkonini beradi. Bu LEDlar aksent yoritish (accent lighting), yorug‘lik shoulari (light shows) va holat ko‘rsatkichlarida (status indicators) ishlatiladi.

Alfanumerik LEDlar (Alphanumeric LED)

Bu LEDlar segmentlardan (segments) tashkil topadi, ular ko‘proq moslashuvchanlik va kamroq quvvat sarfini ta’minlaydi. Unda LEDlarning bir nechta turlari mavjud, masalan:
14 va 16 segmentli — Rim alifbosining (Roman alphabet) katta harflardagi (uppercase) 26 ta belgisini hamda 0–9 raqamlarni to‘liq qamrab oladi
7 segmentli — barcha raqamlarni va cheklangan miqdordagi harflarni qamrab oladi
Matritsali segment (Matrix segment) — harflarning katta-kichik shakllarini (upper and lower), barcha raqamlarni va turli xil belgilarni (symbols) to‘liq qamrab oladi.

Yoritish LEDi (Lighting LED)

Bu LEDlar alyuminiy/keramika (aluminium/ceramic) korpusdan foydalanadi, bu esa issiqlik tarqalishini (heat dissipation) ta’minlaydi. Bunga misol sifatida Edison lampochkasi dizaynini keltirish mumkin.

Tez-tez so‘raladigan savollar – FAQ

Diod nima?

Diod — tokning faqat bitta yo‘nalishda oqishiga ruxsat beradigan elektr qurilma. Sxema chizmasida (circuit figure) diod bir uchida to‘g‘ri chiziq bo‘lgan uchburchak (triangle) bilan belgilanadi.

LEDning to‘liq nomi nima?

LED — Light Emitting Diode (yorug‘lik chiqaruvchi diod) degan ma’noni anglatadi.

LEDning xususiyatlarini tushuntiring.

LED — elektr toki diod orqali oqib o‘tganda yorug‘lik hosil qiladigan yarimo‘tkazgich yorug‘lik manbaidir. Bu diodlar kam quvvat sarfi, uzoq xizmat muddati (shelf life) va yaxshiroq yoritish tufayli keng qo‘llanadi. LEDlarning turli turlari ishlab chiqariladi va ular turli toifalarga ajratiladi.

Tok chiqishiga (current outputs) ko‘ra LEDlarning asosiy turlari qaysilar?

Past tokli LED, standart LED va juda yuqori chiqishli LED — tok chiqishiga ko‘ra LEDlarning asosiy turlaridir.

Miniatyura LEDlar qayerlarda qo‘llaniladi?

Miniatyura LEDlar odatda kalkulyator, mobil telefon va pult kabi kichik elektron qurilmalarda ishlatiladi.

Ikki rangli LED (Bi-colour LED) nima?

Ikki rangli LEDlar bitta korpus ichida ikkita yorug‘lik chiqaruvchi dioddan tashkil topadi. Ulanish teskari parallel bo‘lib, biri to‘g‘ri, ikkinchisi teskari yo‘nalishda ishlaydi; shu sababli bir vaqtning o‘zida faqat bittasi yonadi. Tok oqimi ikki diod o‘rtasida almashib turadi va bu rangning o‘zgarishiga olib keladi.