Belgiya haqida

Belgiya Qirolligi
niderl. Koninkrijk België
frans. Royaume de Belgique
nem. Königreich Belgien
vallon. Beldjike Royame
Shior: «niderl. «Eendracht maakt macht»
frans. «L’union fait la force»
nem. «Einigkeit macht stark»
«Birlik — kuch»
Madhiya: «La Brabançonne / De Brabançonne»
«Brabansonna»
Расположение Бельгии (тёмно-зелёный):— в Европе (светло-зелёный и тёмно-серый)— в Европейском союзе (светло-зелёный)
Joylashuvi Belgiyaning (to‘q yashil):
— Yevropada (och yashil va to‘q kulrang)
— Yevropa Ittifoqida (och yashil)
Mustaqillik sanasi 1830-yil (e’lon qilingan)
1839-yil (tan olingan) (dan Niderlandiyadan)
Rasmiy tillar niderland tili, fransuz tili va nemis tili
Poytaxti Bryussel
Yirik shaharlari Antverpen, Gent, Sharlerua, Lyej, Bryussel, Bryugge, Namur
Boshqaruv shakli konstitutsiyaviy monarxiya
Davlat tuzilishi federatsiya
Qirol Filipp
Bosh vazir Bart de Vever
Davlat dini dunyoviy davlat
Maydoni
 • Jami 30 528 km² (dunyoda 136-o‘rin)
 • Suv yuzasi, % 6,4%
Aholisi
 • Baholash (2025) ↗11 825 551 kishi (79-o‘rin)
 • Zichligi 376 kishi/km²
YaIM (XQP)
 • Jami (2024) 863,837 mlrd AQSH dollari (37-o‘rin)
 • Aholi jon boshiga 73 221 AQSH dollari (20-o‘rin)
YaIM (nominal)
 • Jami (2024) 662,183 mlrd AQSH dollari (23-o‘rin)
 • Aholi jon boshiga 56 128 AQSH dollari (16-o‘rin)
ITI (2022) ▲ 0,942 (juda yuqori; 12-o‘rin o‘rin)
Aholi nomi belgiyalik erkak, belgiyalik ayol, belgiyaliklar
Valyutasi yevro (EUR, 978-kod)
Internet domeni .be, .eu (a’zosi sifatida YI)
ISO kodi BE
Telefon kodi +32
Vaqt mintaqasi CET (UTC+1, yozda UTC+2)
Avtomobil harakati o‘ng tomondan
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Belgiya (niderl. België, XFA: [ˈbɛlɣijə]; frans. Belgique, XFA: [bɛlˈʒik], nem. Belgien, XFA: [ˈbɛlɡi̯ən]), to‘liq rasmiy nomi — Belgiya Qirolligi yoki Belgiya Qirolligi (niderl. Koninkrijk België, frans. Royaume de Belgique, nem. Königreich Belgien) — davlat, Yevropaning shimoli-g‘arbida joylashgan. Maydoni — 30 528 km², aholisi — 11 825 551 (2025).

Davlat poytaxti — Bryussel. Shimolda Niderlandiya, sharqda Germaniya, janubi-sharqda Lyuksemburg, janub va g‘arbda esa Fransiya bilan chegaradosh. Buyuk Britaniya bilan dengiz chegarasiga ega. Shimoli-g‘arbda Shimoliy dengiz suvlari bilan yuviladi.

Boshqaruv shakli — konstitutsiyaviy parlament monarxiyasi, ma’muriy-hududiy tuzilishi — federatsiya.

Belgiya iqtisodiy jihatdan rivojlangan davlatlar qatoriga kiradi. Pul birligi — yevro (1830-yildan 2002-yilgacha Belgiya franki).

Belgiya — ko‘p millatli davlat bo‘lib, etnomadaniy, diniy, irqiy va milliy xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Rasmiy tillari: niderland tili, fransuz tili va nemis tili.

Quyidagilarning a’zosi:BMT (1945), XVJ (1945), XTTB (1945), Yevropa Kengashi (1949), NATO (1949), Yevropa iqtisodiy hamjamiyati (1958; 1993-yildan — YI), Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (1961), Yevropada xavfsizlik va hamkorlik bo‘yicha kengash (1975; 1995-yildan — YXHT), JST (1995), Shengen hududi (1995), Yevro hududi (1999) va Benilyuks.

Etimologiyasi

Mamlakat nomi kelt qabilasining etnonimi — belglardan kelib chiqqan. Aynan shu qabila Rimning Belgika (lot. Gallia Belgica) provinsiyasiga ham nom bergan. U miloddan avvalgi 16-yilda tashkil etilgan.

O‘rta asrlarda hozirgi Belgiya hududi Tarixiy Niderlandiya (niderl. Nederlanden — «Quyi yerlar») deb atalgan, hozirgi Benilyuksdan biroz kattaroq mintaqa edi. Uning tarkibiga Shimoliy Fransiya va G‘arbiy Germaniyaning ayrim qismlari ham kirgan. O‘rta asrlarda lotin tilida «Belgiya» so‘zi butun Niderlandiya mintaqasini anglatgan, ya’ni roman tillarida german tilidagi «Niderlandiya» so‘zining sinonimi sifatida qo‘llanilgan.

Geografik ma’lumotlar

Bargli o‘rmon va Belgiyadagi ko‘l kuz faslida
Belgiyadagi daryo
Belgiyaning tabiiy xaritasi
Карта Бельгии с указанием городов
Belgiya shaharlari ko‘rsatilgan xarita

Belgiya hududi uchta geografik mintaqaga bo‘linadi: shimoli-g‘arbdagi sohilbo‘yi tekisligi (Quyi Belgiya, dengiz sathidan 100 m gacha), markaziy plato (O‘rta Belgiya, dengiz sathidan 100—200 metr balandlikda) va janubi-sharqdagi Ardenn qirlari (Yuqori Belgiya, dengiz sathidan 200—500 metr balandlikda).

Quyi Belgiyani asosan qumli dyunalar va polderlar tashkil etadi. Polderlar — suv bosish xavfi mavjud bo‘lgan (dengiz sathidan past bo‘lishi shart bo‘lmagan), to‘g‘onlar yoki dengizdan uzoqroqda quritish kanallari orqali suv toshqinidan himoyalangan pasttekisliklardir. Polder tuproqlari unumdor. G‘arbiy polderlar, Lis va Shelda daryolari orasida Flamand pasttekisligi joylashgan. Uning ayrim qismlari tepalikli, tuprog‘i qumli. Flamand pasttekisligidan keyin Kempen geografik mintaqasi boshlanadi. Kempen landshafti asosan ignabargli o‘rmonlar, o‘tloqlar va makkajo‘xori dalalaridan iborat.

O‘rta Belgiya — Kempen bilan Sambra va Maas daryolari vodiylari orasidagi hudud. Bu yer Sambra va Maas tomonga borgan sari asta-sekin ko‘tarilib boruvchi gil tuproqli tekisliklardan iborat. Belgiyaning eng unumdor tuproqlari shu hududda joylashgan. Shaharlashuv kuchli rivojlangani sababli tabiiy landshaftlar kam uchraydi. Biroq Bryussel janubida hanuzgacha besh ming gektarlik buk daraxtli o‘rmon saqlanib qolgan (niderl. Zoniënwoud, frans. Forêt de Soignes). O‘rta Belgiyaga Eno provinsiyasi hamda niderl. Haspengouw, frans. La Hesbaye ( Limburg provinsiyasining janubi va Lyej provinsiyasining shimoli) geografik mintaqasi kiradi. Bu unumdor yerlarda asosan ekinzorlar va yaylovlar joylashgan bo‘lib, ularning orasida yirik qishloq xo‘jaligi qo‘rg‘onlari (fermalar) bor.

Yuqori Belgiya, avvalo, aholi zichligining pastligi va o‘rmonlarining ko‘pligi bilan ajralib turadi. Tog‘li relyef tufayli bu yerda qishloq xo‘jaligi uncha rivojlanmagan, biroq mintaqa ko‘plab sayyohlarni o‘ziga jalb qiladi. Yuqori Belgiya Sambra va Maas daryolari vodiylaridan janubda boshlanadi. Ularning ortida Kondroz (frans. Condroz) deb ataladigan, balandligi 200—300 metr bo‘lgan past tepaliklar hududi joylashgan. Bu mintaqaga Eno, Lyej va Namur provinsiyalarining ayrim qismlari kiradi. Undan keyin Ardennlar — baland tepaliklar (hatto past tog‘lar) joylashgan. Ardennlar asosan o‘rmon bilan qoplangan; serpantin yo‘llar aholisining kundalik nutqida hanuz vallon lahjasi. Ardennlarning (va butun Belgiyaning) eng baland nuqtasi — Botranj (frans. Botrange), dengiz sathidan 694 metr balandlikda.

Foydali qazilmalar

Belgiyaning shimoliy qismida mezozoy va kaynozoy davrlariga oid qalin cho‘kindi qoplami ostida tokembriy davrining kristalli poydevori yotadi. Janubga qarab bu poydevor daryo vodiylarining ayrim joylarida ochilib chiqadi; mamlakat janubida esa kuchli gertsin burmalanishi natijasida hosil bo‘lgan, intensiv denudatsiyaga uchragan tuzilmalar ko‘rinishida yuzaga chiqadi. Shimoliy Belgiyada muzlik erish suvlarining takroriy ta’siri natijasida lyoss.

keng tarqalgan. Foydali qazilmalar: toshko‘mir (Kempen va Maas hamda Sambra daryolari vodiylarida); qo‘rg‘oshin, rux, mis, surma (Ardennlarda); granit, qumtosh, marmar.

Iqlimi

Belgiya iqlimi mo‘tadil dengiz iqlimi bo‘lib, okean iqlimi G‘arbiy Yevropaning butun hududiga xosdir. Belgiyada qish yumshoq va seryog‘in, yoz esa salqin va yomg‘irli bo‘ladi. Ob-havo odatda bulutli. Qor kam yog‘adi, ayrim yillarda umuman yog‘maydi, qishda ba’zan sovuq tushadi. Yoz salqin; Belgiyada siklonlar ta’siridagi ob-havo hukm suradi. Issiq kunlar kam uchraydi va qisqa davom etadi.

Hayvonot dunyosi

Yovvoyi cho‘chqalar, bug‘ular (lanlar), yeliksimon kiyiklar, quyonlar, olmaxonlar, bo‘rsiqlar, o‘rmon sichqonlari Belgiyada asosan Ardennlarda.

uchraydi. Botqoqli chakalakzorlarda qushlardan kakliklar, valdshneplar, qirg‘ovullar, o‘rdaklar.

Tarixi

Belgiya pochta markasi, 1932-yil

Milodiy era boshida Belgiya hududida belglar deb ataluvchi kelt kelib chiqishidagi qabila yashagan. Miloddan avvalgi 54-yilda Galliyaning hozirgi Belgiya hududiga to‘g‘ri keladigan shimoliy qismini Yuliy Sezar qo‘shinlari bosib olgan. U «Galliya urushi haqidagi qaydlar» asarida keltlarni ham tasvirlagan (qaydlarda konsulning Galliya urushi to‘g‘risidagi so‘zlari: «belglarning yarmi o‘ldirildi, qolganlari qulga aylantirildi…»). G‘arbiy Rim imperiyasi qulagach, V asrda Rimning Galliya viloyatini german qabilalari frank qabilalari egallab, bu yerda o‘z qirolligini tashkil etdi.

XIII—XIV asrlarda Belgiya hududi Angliya va Fransiya o‘rtasidagi kurash maydoniga aylangan. O‘rta asrlarda Belgiya quyidagi davlat tarkibida bo‘lgan: Burgundiya gersogligi.

Belgiya inqilobi, 1834-yilgi kartina
  • 1477—1556 — Burgundiyalik Mariyaning sulolaviy nikohi natijasida Burgundiya yerlari Muqaddas Rim imperiyasi.
  • tarkibiga o‘tgan. 1556—1713 — Ispaniya tarkibida bo‘lgan. Sakson yillik urush Belgiya hududlarining protestant Niderlandiyadan ajralishiga asos soldi.
  • 1713—1792 — Avstriya Niderlandiyasi sifatida Muqaddas Rim imperiyasi tarkibida.
  • 1792—1815 — Fransiya tarkibida.
  • 1815—1830 — NiderlandiyadanVena kongressiVena kongressi qaroriga ko‘ra Niderlandiya tarkibida. Biroq Belgiyada ko‘pchilik, ayniqsa, fransuz tilida so‘zlashuvchilar hamda katolik ruhoniylari Niderlandiya bilan majburiy birlashtirilganidan norozi edi. Ular, mos ravishda, niderland tili va protestant mazhabining mavqeyi kuchayishidan xavotirda edilar.
  • 23-sentabr 1830-yil — Belgiya inqilobi sodir bo‘ldi va o‘sha yili Belgiya Niderlandiya Qirolligi tarkibidan chiqib, mustaqillikka erishdi. Belgiya Leopold I (1831-yildan qirol) boshchiligidagi betaraf qirollikka aylandi. U Saksen-Koburg-Gota sulolasi.
Belgiya xaritasi, 1832-yil

XIX asrda mamlakat iqtisodiyoti juda jadal rivojlandi. Belgiya kontinental Yevropada birinchi bo‘lib temiryo‘l (Mexelen—Bryussel, 1835-yil) qurilgan davlatga aylandi.

XIX asr oxirida Belgiya mustamlakachi davlatga aylandi. 1885—1908-yillarda Kongo (hozirgi Kongo Demokratik Respublikasi) Belgiya qiroli Leopold IIning mulki («Kongo Mustaqil Davlati» nomi ostida) bo‘lgan. Mustamlakadan foydalanish Belgiya sanoatini rivojlantirish va kapital jamg‘arishning muhim manbalaridan biri edi. 1908-yildan mustamlaka Belgiya Kongosi deb atala boshlandi (qirol o‘z mulkini Belgiya tasarrufiga berdi).

Ipr vayronalari, 1919-yil

Belgiya Birinchi jahon urushi davrida katta talafot ko‘rdi. Mamlakatning katta qismi bosib olingan bo‘lsa-da, butun urush davomida Belgiya va Angliya qo‘shinlari Shimoliy dengiz bilan Izer.

daryosi orasidagi kichik hududni o‘z nazoratida saqlab turdi. Ipr shahrining tarixi fojiali: urush davomida shahar deyarli butunlay vayron qilingan. Urushlar tarixida ilk bor shu yerda zaharli gaz — xlor qo‘llanilgan. Ikki yil o‘tib ishlatilgan iprit zaharli moddasi shu shahar nomi bilan atalgan.

3-aprel 1925-yilda Belgiya va Niderlandiya o‘rtasida 1839-yilgi shartnomani qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha kelishuv tuzildi. Belgiyaning uzoq davom etgan betarafligi bekor qilinib, quyidagi port harbiylashtirishdan chiqarilgan: Antverpen.

Birinchi jahon urushidan so‘ng Belgiyaning mudofaa strategiyasi 1920-yilda Fransiya bilan tuzilgan harbiy kelishuv[ingl.]ga asoslangan edi. Unga muvofiq Germaniya bilan chegarani mudofaa qilish muvofiqlashtirildi va nemislar hujum qilganda Fransiya qo‘shinlarining mamlakatga kirib kelishi kafolatlandi. Ammo 1936-yilda kelishmovchiliklar sababli Belgiya shartnomani bekor qildi: u Germaniya—Fransiya urushi yuz bersa, betarafligini saqlab qolishga yanglish umid qilgan edi. Urushgacha qolgan yillarda fransuzlar Belgiya chegarasida istehkomlar qura boshladilar, lekin ular Germaniya chegarasidagi Majino chizig‘idan ancha zaif edi. Natijada Germaniya 10-may 1940-yilda hujum qilgan paytda («Gelb» rejasi) ikki davlatning mudofaa rejalari bir-biriga mos kelmasdi, bu nemislarga yordam berdi. Belgiya qo‘shinlari 10-maydan 28-may 1940-yilgacha qarshilik ko‘rsatdi (Belgiya operatsiyasi (1940)), so‘ng Germaniya oldida taslim bo‘lib, urushdan chiqdi. Hukumat Angliyaga qochdi, ammo qirol Leopold III vatanida qolib, nemislar garoviga aylandi (1944-yilda ittifoqchi qo‘shinlar yaqinlashgach, Germaniyaga deportatsiya qilindi va 1945-yil mayigacha o‘sha yerda qolishga majbur bo‘ldi). Bu Dyunkerk uchun jang davomida, shimoldagi fransuz-belgiya-ingliz kuchlari Kleyst tank guruhi zarbasi bilan Fransiyaning asosiy hududidan uzib qo‘yilib, dengizga siqib chiqarilgan vaqtda yuz berdi. Belgiya armiyasining taslim bo‘lishi ittifoqchilar qo‘mondonligi uchun kutilmagan hol bo‘lib, dengiz bo‘yida qamalgan ingliz-fransuz qo‘shinlarining ahvolini yanada og‘irlashtirdi. Shundan boshlab Yevropadagi urushning so‘nggi oylarigacha mamlakat nemis istilosi ostida qoldi. Bu davrda istilochilarga bo‘ysunmagan aholi, ayniqsa, yahudiylarga qarshi terror amalga oshirildi (Belgiyadagi Holokost). Bosqinchilarga partizanlar va yashirin tashkilotlar qarshilik ko‘rsatdi (qarang: Qarshilik harakati).

). 3-sentabr 1944-yilda ingliz qo‘shinlari Bryusselni ozod qildi. 11-fevral 1945-yilda sotsial-demokrat van Akker.

boshchiligida hukumat tuzildi. 4-aprel 1949-yilda Belgiya NATO.

1957-yil — Belgiya Yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga (YIH) a’zo bo‘ldi.

31-iyul 1993-yilda qirol Boduen vafot etdi. Taxtni uning ukasi Albert II.

meros qilib oldi. 2001-yilda birinchi farzand valiahd shahzoda Filipp va uning rafiqasi Matilda oilasida dunyoga kelib, sulola davom etdi.

2003-yilda parlament saylovlari natijasida yana Gi Verxofstadt.

2003-yilda Belgiya dunyoda ikkinchi bo‘lib bir jinsli nikohlarni qonuniylashtirdi (Niderlandiyadan keyin).

12-yanvar 2006-yilda Belgiya Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkilotiga (YXHT).

) raislik qildi. 19-dekabr 2008-yilda Belgiya bosh vaziri Iv Leterm Belgiyaning eng yirik moliyaviy kompaniyasi «Fortis»ni sotish bilan bog‘liq mojaro sababli iste’foga chiqdi. Bosh vazir lavozimini Herman van Rompuy — Flamand xristian-demokratik partiyasi yetakchisi egalladi. Herman van Rompuy tuzgan yangi hukumatga uning avvalgi rahbari davrida bo‘lgan ayni besh siyosiy partiya vakillari kirdi. 13-iyun 2010-yilda navbatdan tashqari parlament saylovlari o‘tkazildi, ammo hukumat tuzilmadi. Belgiya hukumatsiz o‘tgan 540 kunni qayd etib, jahon rekordini o‘rnatdi. 6-dekabr 2011-yilda Elio di Rupo boshchiligidagi yangi vazirlar mahkamasi qirol huzurida qasamyod qildi.

Siyosiy tuzumi

Belgiya — konstitutsiyaviy monarxiya (tashkil etilganidan beri) va federativ davlat (1980-yildan). Davlat boshlig‘i — qirol, hozirda — Filipp (21-iyul 2013-yildan). Qirollik oilasini ta’minlash uchun 2005-yilda davlat g‘aznasidan qariyb 14,5 mln dollar ajratilgan. Hukumat boshlig‘i — bosh vazir, hozirda — Bart de Vever (3-fevral 2025-yildan). Odatda parlament saylovlarida eng ko‘p ovoz olgan partiya vakili bosh vazir bo‘ladi. Hukumatni qirol tayinlaydi; u qonunlarni tasdiqlaydi, parlamentni tarqatish huquqiga ega, vazirlar va barcha instansiyalardagi sudyalarni tayinlaydi. Hukumat tarkibini parlament ham tasdiqlashi kerak. Konstitutsiya hukumatda til bo‘yicha tenglikni talab qiladi: vazirlarning yarmi niderland tilida so‘zlashuvchi hamjamiyat, yarmi esa fransuz tilida so‘zlashuvchi hamjamiyat.

vakillari bo‘lishi kerak. Millat saroyi — Federal parlamentning Bryusseldagi binosi

Federal parlament ikki palatadan iborat. Parlamentning quyi palatasi — Vakillar palatasi (niderl. Kamer van volksvertegenwoordigers, frans. Chambre des Représentants, nem. Abgeordnetenkammer), yuqori palatasi esa — Senat (niderl. Senaat, frans. Sénat, nem. Senat). Har ikkala palata har to‘rt yilda bir marta to‘g‘ridan to‘g‘ri ovoz berish yo‘li bilan saylanadi. 18 yoshga to‘lgan barcha fuqarolar ovoz berish huquqiga ega. Senatda 71 deputat bor (40 nafari to‘g‘ridan to‘g‘ri umumiy ovoz berish yo‘li bilan, 31 nafari esa mintaqaviy parlamentlar tomonidan saylanadi). Vakillar palatasidagi 150 deputat to‘g‘ridan to‘g‘ri ovoz berish yo‘li bilan saylanadi.

Belgiya — federativ davlat

Belgiya federativ davlat bo‘lib, ba’zan qo‘sh federatsiya deb ham ataladi, chunki mamlakat bir vaqtning o‘zida uchta mintaqa va uchta til hamjamiyatiga bo‘linadi (qarang: Ma’muriy bo‘linish). Mintaqalarning vakolatiga mahalliy iqtisodiyot, jamoat ishlari (masalan, yo‘l qurilishi), ekologiya kabi masalalar kiradi. Til hamjamiyatlari esa, avvalo, madaniyat bilan bog‘liq masalalar, jumladan ta’lim, ilmiy faoliyat va sport uchun mas’uldir.

Filipp, belgiyaliklar qiroli

Har bir mintaqa va har bir til hamjamiyatining o‘z parlamenti va hukumati bor. Ammo o‘zaro kelishuvga ko‘ra Flamand mintaqasi va Niderland tilidagi hamjamiyat parlamentlari va hukumatlari birlashtirilgan. Shu tariqa Belgiyada oltita hukumat va oltita parlament mavjud. Federal hukumat qolgan besh hukumat faoliyatini muvofiqlashtiradi, shuningdek, davlat miqyosidagi muhim masalalar — mudofaa, tashqi ishlar, umummilliy iqtisodiy va pul-kredit siyosati, pensiyalar hamda sog‘liqni saqlash uchun mas’ul.

Sud hokimiyati piramida shaklida tashkil etilgan. Uning quyi bo‘g‘inida fuqarolik ishlari bo‘yicha murosa sudi (niderl. Vrederechter, frans. Justice de paix), jinoiy ishlar bo‘yicha esa har bir sud kantonida (niderl. Politierechtbank, frans. Tribunal de Police) mavjud politsiya sudlari (niderl. Gerechtelijk kanton, frans. Canton judiciaire) turadi. Eng yuqori bo‘g‘in — Kassatsiya sudi (niderl. Hof van Cassatie, frans. Cour de cassation). Belgiya sud kantonlari va sud okruglariga bo‘lingan. Har bir sud okrugida (niderl. Gerechtelijk arrondissement, frans. Arrondissement judiciaire) birinchi instansiya sudi (niderl. Rechtbank van eerste aanleg, frans. Tribunal de première instance) bor. U fuqarolik ishlari palatasi (niderl. kamer voor burgerlijke zaken, frans. chambres civiles), jinoyat ishlari palatasi (niderl. kamer voor strafzaken, frans. chambres correctionnelles) va yoshlar ishlari palatasidan (niderl. kamer voor jeugdzaken, frans. chambres de la jeunesse), shuningdek, mehnat sudlari (niderl. Arbeidsrechtbank, frans. Tribunal du Travail) hamda savdo sudlaridan (niderl. Rechtbank van koophandel, frans. Tribunal de Commerce) iborat. Bundan tashqari, beshta apellyatsiya sudi (niderl. Hof van beroep, frans. Cour d’appel) faoliyat yuritadi. Ularning tarkibida fuqarolik, savdo va iqtisodiy ishlar palatasi (niderl. kamer voor burgerlijke zaken, handels- en economische zaken), jinoyat ishlari palatasi (niderl. kamer voor strafzaken), yoshlar ishlari palatasi (niderl. kamer voor jeugdzaken) va mehnat palatalari (niderl. Arbeidshof, frans. Cour du Travail) mavjud. Ular Bryussel, Lyej, Mons, Gent va Antverpenda joylashgan. Har bir provinsiyada qasamyodli sudyalar sudi (niderl. Hof van assisen, frans. Cour d’Assises).

) mavjud. Hisob palatasi va Davlat kengashidan (niderl. Raad van State, frans. Conseil d’Etat) tashqari, Belgiyada Konstitutsiyaviy sud (niderl. Grondwettelijk Hof van België, frans. Cour constitutionnelle de Belgique, nem. Belgiens Verfassunggerichtshof ham mavjud. U 1983-yilda Belgiyaning turli federal hokimiyat institutlari o‘rtasida yuzaga keladigan nizolarni hal qilish maqsadida tashkil etilgan.

Belgiya 70 ta xalqaro tashkilotga a’zo. Mamlakat Yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga (YIH) 25-mart 1957-yilda qo‘shilgan. Shuningdek, NATOga 1949-yildan beri a’zo.

2007-yilgi siyosiy inqiroz

10-iyun 2007-yilgi federal saylovlardan keyin liberallar va xristian-sotsialistlar partiyalari milliy (federal) hukumatni tuzishga muvaffaq bo‘lmadi. Belgiyaning nisbatan kambag‘al janubida (Valloniyada) faoliyat yurituvchi fransuz tilli partiyalar mintaqalar muxtoriyatini kengaytirishga qarshi chiqdi. Mamlakatning boyroq shimoliy qismini ifodalovchi flamand partiyalari esa aynan shuni talab qilar edi.

Yarim yil davomida mamlakatni Gi Verxofstadt.

boshchiligidagi muvaqqat hukumat boshqardi. 20-mart 2008-yilda 3 oylik muzokaralardan so‘ng Iv Leterm besh partiya — ikkita flamand va fransuz tilli Valloniyadan uchta partiya ishtirokidagi yangi koalitsion hukumat bosh vaziriga aylandi.

Bart de Vever — 3-fevral 2025-yildan Belgiya bosh vaziri

Siyosiy partiyalar

Vakillar palatasiga so‘nggi saylovlar 9-iyun 2024-yilda bo‘lib o‘tdi. Natijalar quyidagicha:

Partiya Mafkura Siyosiy yo‘nalish % O‘rinlar
Yangi flamand alyansi (N-VA) Konservatizm, Flamand millatchiligi Markaziy o‘nglar, o‘nglar 16,71 24
Flamand manfaatlari (VB) O‘ng populizm, Flamand millatchiligi O‘ta o‘nglar 13,77 20
Islohotchilar harakati (MR) Liberalizm Markaziy o‘nglar 10,26 20
Belgiya mehnat partiyasi (PTB/PVDA) Sotsializm, Marksizm So‘llar, o‘ta so‘llar 9,86 15
Vooruit Sotsial-demokratiya Markaziy so‘llar 8,11 13
Sotsialistik partiya (PS) Sotsial-demokratiya, Demokratik sotsializm Markaziy so‘llar, so‘llar 8,04 16
Xristian demokratlar va flamandlar (CD&V) Xristian demokratiyasi Markaz markaziy o‘nglar 7,98 11
Les Engagés Ijtimoiy liberalizm Markaz 6,77 14
Ochiq flamand liberallari va demokratlari (Open Vld) Liberalizm Markaziy o‘nglar 5,45 7
Yashillar (Groen) Ekologik siyosat Markaziy so‘llar 4,65 6
Ekolo (Ecolo) Ekologik siyosat Markaziy so‘llar 2,93 3
DéFI Mintaqachilik, Ijtimoiy liberalizm Markaz markaziy o‘nglar 1,20 1
Manba IBZ

Ma’muriy bo‘linish

Belgiyaning ma’muriy bo‘linishi (katta rasmda provinsiyalar, kichik rasmda mintaqalar ko‘rsatilgan)

Belgiyada bir vaqtda ikki xil ma’muriy bo‘linish tizimi mavjud:

Iqtisodiyot

Bryussel moliya markazi

Belgiya — yuqori darajada rivojlangan postindustrial davlat. Iqtisodiyotining asosini xizmat ko‘rsatish sohasi (avvalo transport va savdo) va sanoat tashkil etadi.

Afzalliklari: metall mahsulotlari va to‘qimachilik buyumlari ishlab chiqarish bo‘yicha yetakchi mamlakatlardan biri. Flandriya yuqori texnologiyalar sohasida yetakchi mintaqa, Antverpen esa olmoslar savdosining jahon markazidir. Kimyo sanoati yuksak darajada rivojlangan. Mehnat unumdorligi yuqori, yaxshi ta’lim olgan, katta ishtiyoq bilan ishlovchi ko‘p tilli ishchi kuchi mavjud. Amerika transmilliy korporatsiyalari uchun jozibador hudud. Shimoliy dengiz orqali rivojlangan suv transporti tarmog‘i va Reyn daryosiga Antverpendan Gentgacha chiqish imkoniyati mavjud.

Zaif tomonlari: davlat qarzi yalpi milliy mahsulotning qariyb 87,7 % ini tashkil etib, Yevro hududida ruxsat etilgan 60 % chegaradan ancha yuqori (2006-yil ma’lumotlari). Ayrim mintaqalarda uzoq muddat ishsiz yurgan va malakasi past kishilar ko‘p. Xodimlarning muddatidan oldin pensiyaga chiqishi tez-tez uchraydi, buning natijasida davlat pensiya xarajatlari yuqori. Byurokratiya darajasi YI o‘rtacha ko‘rsatkichidan yuqori.

Belgiya Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotiga (IHTT) (Organization for Economic Co-operation and Development — OECD), Yevropa Ittifoqiga (YI) a’zo. Mamlakat Yevropa valyuta ittifoqining 1999-yilda birinchi a’zosi bo‘lgan.

po‘lat, sement va kimyoviy mahsulotlar ishlab chiqarish asosan Sambra va Maas daryolari vodiylarida to‘plangan. Eng yirik sanoat shaharlari — Mons, Sharlerua, Namur va Lyej. Ilgari bu hududda ko‘mir ham qazib olingan, biroq 1980-yillarda so‘nggi shaxtalar yopilgan. Qora metallurgiya markazi — Lyej. Kimyo sanoati mahsulotlari — o‘g‘itlar, bo‘yoqlar, farmatsevtik moddalar va turli plastmassalar. Neft-kimyo sanoati markazi Antverpenda joylashgan. Bryusselda yirik kimyo va farmatsevtika kompaniyasi Solvay.

To‘qimachilik sanoati hali O‘rta asrlarda paydo bo‘lgan bo‘lib, paxta, zig‘ir, jun va sintetik matolarni qayta ishlashni o‘z ichiga oladi. Uning eng muhim mahsulotlari qatoriga gilam va ko‘rpalar kiradi. To‘qimachilik sanoatining asosiy markazlari — Gent, Kortreyk, Turne, Vervye. Bryussel, Bryugge va Mexelen qadimiy to‘r (krujeva) ishlab chiqarish markazlari sifatida tanilgan (qarang: Flamand krujevasi).

Sanoatning boshqa tarmoqlari — olmoslarga ishlov berish (avvalo Antverpenda), sement va shisha ishlab chiqarish, yog‘ochni qayta ishlash va oziq-ovqat sanoati. Bir nechta avtomobil ishlab chiqarish korxonasi ham mavjud.

Belgiya iqtisodiyoti xalqaro bozorga kuchli yo‘naltirilgan.

Asosiy import tovarlari — oziq-ovqat, mashina-uskunalar, ishlov berilmagan olmos, neft va neft mahsulotlari, kimyo sanoati mahsulotlari, kiyim-kechak va to‘qimachilik mahsulotlari. Asosiy eksport tovarlari — avtomobillar, oziq-ovqat, temir va po‘lat, ishlov berilgan olmos, to‘qimachilik mahsulotlari, plastmassalar, neft mahsulotlari va rangli metallar.[manba 233 kundan beri ko‘rsatilmagan].

1970—80-yillarda mamlakatning iqtisodiy markazi Valloniyadan Flandriyaga ko‘chdi. Bu Valloniyaning an’anaviy iqtisodiy tarmoqlari — ko‘mir qazib olish va qora metallurgiyaning tanazzuli bilan bog‘liq. Hozir ko‘mir qazib olish butunlay to‘xtatilgan, metallurgiya esa ahamiyati ancha kamaygan bo‘lsa-da, muhim tarmoq bo‘lib qolmoqda. Hozir Flandriya iqtisodiyotiga ko‘proq sarmoya yo‘naltiriladi. Flandriyada amaliy ilmiy tadqiqotlarga (ingl. research and development katta e’tibor beriladi. Valloniyada ishsizlik darajasi Flandriyadagidan ikki baravar yuqori.[manba 233 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Energetikaning asosiy tarmog‘i — atom energetikasi. Belgiyada ikkita atom elektr stansiyasi bor: biri Antverpen yaqinida, ikkinchisi Yui hududida. Hozir mamlakat elektr energiyasining 50 % i atom elektr stansiyalarida ishlab chiqariladi.[manba 233 kundan beri ko‘rsatilmagan].

qishloq xo‘jaligi mahsulotlari YaIMning atigi 1,4 % ini tashkil etadi (2006-yilgi ma’lumot). Biroq bu past ulush qishloq xo‘jaligi zaifligini emas, iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari kuchli rivojlanganini ko‘rsatadi. Asosiy ekinlar — bug‘doy, suli, javdar, arpa, qandlavlagi, kartoshka va zig‘ir. Chorvachilik asosan qoramol va cho‘chqa boqishga ixtisoslashgan. Qishloq xo‘jaligi bilan pivo tayyorlash va pishloq[manba 233 kundan beri ko‘rsatilmagan].

ishlab chiqarish kabi an’anaviy oziq-ovqat tarmoqlari chambarchas bog‘liq. 2006-yilda aholi jon boshiga daromad $31 800 bo‘lgan. Iqtisodiyot tarkibida og‘ir sanoatning salmoqli ulushiga qaramay, xizmatlar sohasi YaIMning 72,5 % ini tashkil etgan. 2017-yil may holatiga ko‘ra, Belgiyada o‘rtacha oylik ish haqi €3401 ($3821.72, soliqdan oldin) va €2170 ($2438.35, soliqdan keyin) bo‘lgan. 1-yanvar 2019-yil holatiga ko‘ra, Belgiyada eng kam oylik ish haqi €1562.59 (soliqdan oldin) va €1472 (soliqdan keyin) bo‘lgan.

Transport

Jadal rivojlangan, zich Belgiya temiryo‘l tarmog‘i La Brugeoise et Nivelles (hozirda Bombardier Transportation kompaniyasining BN bo‘limi) kabi yirik korxonalarni maxsus yangi texnologiyalarni ishlab chiqishga undadi.

Bryussel-Janubiy temiryo‘l vokzali — mamlakatdagi eng gavjum vokzal

Belgiya temiryo‘li kontinental Yevropada birinchi bo‘lgan. Temiryo‘l transporti hozirgacha ommabop: 2009-yilda temiryo‘llar 220 milliondan ortiq yo‘lovchi tashigan.

Avtomobil yo‘llari

  • umumiy uzunligi: 149 018 km (taxminan 4,38 km har 1 km² maydonga, 2002-yil),
  • magistrallar: 1729 km
  • mintaqaviy yo‘llar: 12 610 km
  • boshqa yo‘llar: 134 679 km

Suv yo‘llari

Suv yo‘llari uzunligi 2043 km (1532 km dan muntazam ravishda tijorat maqsadida foydalaniladi).

Quvur transporti

Xom neft quvurlari uzunligi — 161 km; neft mahsulotlari — 1167 km; tabiiy gaz — 3300 km.

Dengiz portlari

Ichki portlar

Bryussel, Lyej.

Fan va texnika

Gerard Merkator

Belgiyaning fan va texnika taraqqiyotiga qo‘shgan hissasini mamlakat tarixining barcha davrlarida kuzatish mumkin. XVI asrda Janubiy Niderlandiya kartograf Gerard Merkator, anatom Andreas Vezaliy, botanik Rembert Doduns hamda matematik va muhandis Simon Stevin kabi ilm-fan sohasidagi eng nufuzli olimlari bilan tanilgan.

XVII asrning birinchi yarmida temir chiviqlar ishlab chiqarishning vallon usuli Shvetsiyaga tarqalib, u yerda 260 yil davomida qo‘llanilgan.

Sanoat uchun muhim bo‘lgan yerosti ko‘mir qazib olish ishlari Sanoat inqilobi davrida konchilikka oid yuqori malakali maxsus tadqiqotlarni talab qilgan.

XIX asr oxiri va XX asr Belgiyada amaliy fan hamda fundamental nazariy tadqiqotlar sohasida muhim yutuqlar bilan ajralib turdi. Kimyogar-texnolog Ernest Gaston Solve va muhandis Zenob Teofil Gramm 1860-yillarda ilmiy tushunchalar — Solve jarayoni va Gramm dinamomashinasiga o‘z nomlarini bergan. Jorj Lemetr (boshqa olimlar bilan bir qatorda) kengayib borayotgan Koinot.

nazariyasining mualliflaridan biri hisoblanadi. Belgiyaliklarga uchta fiziologiya va tibbiyot bo‘yicha Nobel mukofoti, bitta kimyo bo‘yicha Nobel mukofoti va bitta fizika bo‘yicha Nobel mukofoti berilgan:

  • Jyul Borde, «Immunitet bilan bog‘liq kashfiyotlari uchun» (1919);
  • Kornel Heymans, «Nafas olishni boshqarishda sinus va aorta mexanizmlarining rolini kashf etgani uchun» (1938);
  • Alber Klod, Kristian de Dyuv, Jorj Palade, «Hujayraning tuzilishi va funksional tashkil etilishiga oid kashfiyotlari uchun» (1974);
  • Ilya Prigojin, «Qaytmas jarayonlar termodinamikasi, ayniqsa dissipativ tuzilmalar nazariyasi bo‘yicha ishlari uchun» (1977);
  • Fransua Engler, «Subatom zarralar massasi kelib chiqishini tushunishga yordam beradigan mexanizmni nazariy kashf etgani, ushbu mexanizm bashorat qilgan elementar zarra yaqinda CERNning Katta adron kollayderidagi ATLAS va CMS tajribalarida aniqlanib tasdiqlangani uchun» (2013).

Aholi

Aholi soni
183118461856186618801890190019101920193019471960
3 786 556↗4 337 198↗4 529 465↗4 827 834↗5 520 016↗6 069 317↗6 693 546↗7 423 784↘7 405 570↗8 091 997↗8 512 185↗9 153 489
196119611962196319641965196619671968196919701970
↗9 183 948↗9 189 737↗9 220 578↗9 289 770↗9 378 113↗9 463 667↗9 527 807↗9 580 991↗9 618 756↗9 646 032↗9 655 549↘9 650 944
197119721973197419751976197719781979198019811981
↗9 673 162↗9 711 115↗9 741 720↗9 772 419↗9 800 700↗9 818 227↗9 830 358↗9 839 534↗9 848 382↗9 859 242↘9 858 982↘9 848 647
198219831984198519861987198819891990199119911992
↗9 856 303↘9 855 520↘9 855 372↗9 858 308↗9 861 823↗9 870 234↗9 901 664↗9 937 697↗9 967 379↗10 004 486↘9 978 681↗10 045 158
199219931993199419941995199519961996199719971998
↘10 021 997↗10 068 319↗10 084 475↗10 100 341↗10 115 603↗10 136 811↘10 130 398↗10 142 776↗10 156 637↗10 170 226↗10 181 245↗10 203 008
199819991999200020002001200120012002200220022003
↘10 192 264↗10 213 752↗10 226 419↗10 239 085↗10 251 250↗10 263 414↗10 286 570↘10 263 414↗10 332 785↘10 309 725→10 309 725↗10 376 133
200320032004200420042005200520052006200620062007
↘10 355 844→10 355 844↗10 396 421↗10 421 137↘10 396 421↗10 445 852→10 445 852↗10 478 617↗10 547 958↘10 511 382→10 511 382↗10 584 534
200720072008200820082009200920092010201020102011
↗10 625 700↘10 584 534↗10 666 866↘10 665 140↗10 709 973↗10 753 080↗10 796 493↘10 753 080↗10 920 272↘10 839 905→10 839 905↗10 951 266
201120112012201220122013201320132014201420152016
→10 951 266↗11 047 744↘11 035 948↗11 128 246↘11 035 948↗11 182 817↘11 099 554→11 099 554↗11 150 516→11 150 516↗11 209 044↗11 267 910
20172017201820192020202120222025
↗11 372 068↘11 322 088↗11 376 070↗11 431 406↗11 492 641↗11 521 238↗11 584 008↗11 825 551

Shaharlashuv

Belgiya aholisining deyarli barchasi — 98,1 % i — 2021-yilda shaharlarda yashagan.

Belgiyada aholi zichligi yuqori (376 kishi har km² maydonga), bu borada Yevropada mamlakat faqat Niderlandiya va ayrim mitti davlatlar, masalan, Monakodan ortda qoladi. Eng yuqori aholi zichligi Bryussel-Antverpen-Gent-Lyo‘ven shaharlari o‘rtasidagi («flamand rombi» deb ataluvchi) hududda kuzatiladi. Eng past zichlik esa Ardennlarda ( Lyuksemburg).

2010-yilda Flamand mintaqasi aholisi taxminan 6 251 983 kishi edi. Eng gavjum shaharlari Antverpen (483 505), Gent (243 366) va Bryugge (116 741). Valloniya aholisi 3 498 384 kishi bo‘lib, eng gavjum shaharlari Sharlerua (202 598), Lyej (192 504) va Namur (108 950). Bryusselda 1 089 538 kishi poytaxtning 19 ta munitsipalitetida yashaydi; ulardan uchtasi — Anderlext, Bryussel va Skarbek — 100 000 nafardan ortiq aholiga ega.

Belgiyaning
Manba: Belgiyaning eng yirik 10 shahri, City Population sayti, 1.01.2022 holatiga ko‘ra
№ Nomi Provinsiya Aholi soni
1 Antverpen Antverpen 530 630
2 Gent Sharqiy Flandriya 265 086
3 Sharlerua Eno 202 421
4 Lyej Lyej 195 278
5 Bryussel Bryussel poytaxt mintaqasi 188 737
6 Skarbek Bryussel poytaxt mintaqasi 130 690
7 Anderlext Bryussel poytaxt mintaqasi 122 547
8 Bryugge G‘arbiy Flandriya 118 509
9 Namur Namur 112 559
10 Lyo‘ven Flamand Brabanti 102 236
Yosh va jins piramidasi — Belgiya aholisi, 2022-yil
2019-yil holatiga ko‘ra, Belgiya tumanlaridagi aholi zichligi

Belgiya aholisining yosh va jins tarkibi

  • 0—14 yosh: 17,22 % (o‘g‘il bolalar 1 033 383 / qiz bolalar 984 624);
  • 15—24 yosh: 11,2 % (erkaklar 670 724 / ayollar 642 145);
  • 25—54 yosh: 39,23 % (erkaklar 2 319 777 / ayollar 2 278 450);
  • 55—64 yosh: 13,14 % (erkaklar 764 902 / ayollar 775 454);
  • 65 yosh va undan katta: 19,21 % (erkaklar 988 148 / ayollar 1 263 109) (2020-yil ma’lumotlari).

O‘rtacha yosh

  • Umumiy ko‘rsatkich: 41,6 yosh
  • Erkaklar: 40,4 yosh
  • Ayollar: 42,8 yosh (2020-yil ma’lumotlari)

Aholi sonining o‘sishi

  • 2020-yildan 2021-yilgacha aholi soni 0,59 % ga oshdi.
  • Tug‘ilish koeffitsiyenti: 11,03
  • O‘lim koeffitsiyenti: 9,71.
  • Belgiyada sof migratsiya 4,58 migrant / 1000 aholi (dunyoda 25-o‘rin, 2021-yil ma’lumotlari) ko‘rsatkichini tashkil etadi.

Aholining jinsiy tarkibi

  • Tug‘ilishda: 1,05 erkak / ayol
  • 0—14 yosh: 1,05 erkak / ayol
  • 15—24 yosh: 1,04 erkak / ayol
  • 25—54 yosh: 1,02 erkak / ayol
  • 55—64 yosh: 0,99 erkak / ayol
  • 65 yosh va undan katta: 0,78 erkak / ayol
  • Umumiy aholi nisbatida: 0,97 erkak/ayol (2020-yil ma’lumotlari)

Bolalar o‘limi ko‘rsatkichlari

  • Umumiy: 3,24 o‘lim /1000 tug‘ilish
  • O‘g‘il chaqaloqlar: 3,68 o‘lim /1000 tug‘ilish
  • Qiz chaqaloqlar: 2,78 o‘lim /1000 tug‘ilish (2021-yil ma’lumotlari)

Tug‘ilganda kutiladigan o‘rtacha umr davomiyligi

  • Umumiy ko‘rsatkich: 81,65 yosh
  • Erkaklar: 79,02 yosh
  • Ayollar: 84,4 yosh (2021-yil ma’lumotlari)

Umumiy tug‘ilish koeffitsiyenti

2021-yil ma’lumotlariga ko‘ra, belgiyalik har bir ayolga o‘rtacha 1,77 bola to‘g‘ri keladi. 1994-yilda bu ko‘rsatkich 1,50 bola bo‘lgan.

Aholining etnik va til tarkibi

2000—2021-yillarda mintaqaviy va milliy darajada Belgiya aholisidagi mahalliy belgiyaliklar ulushi

Mamlakat aholisini tashkil etuvchi ikkita asosiy guruh — flamandlar (aholining qariyb 60 % i) va vallonlar (aholining qariyb 40 % i). Flamandlar Belgiyaning shimoldagi beshta provinsiyasida yashaydilar (qarang: Flandriya) va niderland tilida, shuningdek, uning ko‘plab lahjalarida so‘zlashadilar (qarang: Belgiyada niderland tili). Vallonlar Valloniyani tashkil etuvchi janubdagi beshta provinsiyada yashab, Belgiya fransuz tilida, vallon tilida va ayrim boshqa tillarda gaplashadilar. The World Factbook ma’lumotlariga ko‘ra, 2012-yil holatida Belgiya aholisining etnik tarkibi: 75,2 % — belgiyaliklar, 4,1 % — italiyaliklar, 3,7 % — marokashliklar, 2,4 % — fransuzlar, 2 % — turklar, 2 % — niderlandiyaliklar, 10,6 % — boshqa etnik guruhlar.

Belgiyada so‘zlashuvchilar soniga ko‘ra asosiy tillar,  aholi ulushida: niderland tili — 60 %, fransuz tili — 40 %, nemis tili — 1 % dan kam.

2021-yil holatiga ko‘ra, Belgiya aholisining 67,3 % ini mahalliy aholi, 20,1 % ini xorijiy kelib chiqishga ega belgiyaliklar, 12,6 % ini esa immigrantlar tashkil etgan.

Mustaqillikka erishgach, Belgiya fransuz tilida so‘zlashuvchi davlat bo‘lgan. Flamandlar doimo aholining ko‘pchiligini tashkil etgan bo‘lsa-da, dastlab yagona davlat tili fransuz tili edi. Hatto Flandriyadada ham fransuz tili uzoq vaqt o‘rta va oliy ta’limning yagona tili bo‘lib qolgan.

Birinchi jahon urushi tugagach, Belgiyada niderland tilida so‘zlashuvchi aholining huquq va imkoniyatlarini kengaytirish harakati boshlandi. Natijada «til uchun kurash» (niderl. taalstrijd) deb atalgan jarayon yuzaga keldi. 1960-yillarga kelib kurash samara bera boshladi. 1963-yilda rasmiy vaziyatlarda tillardan foydalanishni tartibga soluvchi qonunlar to‘plami qabul qilindi. 1967-yilda Belgiya konstitutsiyasining niderland tilidagi rasmiy tarjimasi ilk bor nashr etildi. 1980-yilga kelib mamlakatning ikkala asosiy tili amalda teng huquqli bo‘ldi. 1993-yilda Belgiya federatsiya subyektlari hisoblangan mintaqalarga bo‘lindi. Flamand mintaqasining yagona rasmiy tili niderland tilidir.

Erishilgan yutuqlarga qaramay, til muammolari hamon mamlakat aholisining ikkita asosiy guruhi o‘rtasida keskinlikni kuchaytirmoqda. Masalan, 2005-yilda ikki tilli Bryussel—Halle—Vilvorde saylov okrugini bo‘lish masalasi hukumat iste’fosi va siyosiy inqirozga deyarli sabab bo‘lgan.

Immigrantlar va etnik ozchiliklar

Belgiyadagi qishloq
Belgiyadagi shahar

Belgiyadagi eng muhim etnik ozchilik — nemislar. Ularning soni taxminan 70 000 kishi. Nemislar zich yashaydigan hududlar (Valloniyaning sharqida) nemis tilli hamjamiyat tarkibiga kiradi. Bu hamjamiyat, avvalo, madaniyat masalalarida keng muxtoriyatga ega.

Eng yirik migrant guruhlari — italiyaliklar, Kongo Demokratik Respublikasidan (sobiq Belgiya Kongosi), Turkiyadan kelganlar (turklar va kurdlar, asosan), shuningdek, Marokashdan (arablar va berberlar) va boshqa arab mamlakatlaridan kelganlardir.

Turli manbalarga ko‘ra, Belgiyada Turkiyadan kelgan 150 mingdan 200 minggacha migrant yashaydi. Ular orasida etnik turklar ham, kurd ozchiligi vakillari ham bor. Ikki etnik hamjamiyat vakillari o‘rtasida vaqti-vaqti bilan to‘qnashuvlar yuz beradi. Masalan, 2006-yil aprel oyida Bryussel markazida kurdlar tashabbusi bilan Turkiyaga qarshi namoyish o‘tkazilgan.

2-aprel 2007-yilga o‘tar kechasi Belgiya poytaxtida NATO va YI shtab-kvartiralari yaqinida etnik turklar va kurd immigrantlar hamjamiyati vakillari o‘rtasida to‘qnashuvlar yuz berdi. Natijada yetti kishi hibsga olindi, yana bir necha kishi jarohatlandi. «Hammasi turk o‘smirlarining kurd yoshlari kichik guruhiga hujumidan boshlandi», — dedi Bryussel politsiyasi matbuot kotibi Yoxan Verleyen. Tartib o‘rnatishga uringan politsiyachilarga ham tajovuz qilindi. Huquq-tartibot organlariga ko‘ra, ko‘cha to‘qnashuvlarida taxminan 250 kishi, asosan yoshlar ishtirok etgan. Tartibsizliklar paytida noma’lum shaxslar kurd hamjamiyati markazi hisoblangan kafega o‘t qo‘ydi, shundan keyin stixiyali mitinglar tashkil etildi. Belgiyada etnik qarama-qarshiliklar bilan bog‘liq nizolar hali yechimi topilmagan jiddiy siyosiy muammodir.

Bryusselda ispanlar, yunonlar, polyaklar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 2016-yil holatiga ko‘ra, Belgiya aholisining 69,8 % ini mahalliy aholi, 16,5 % ini birinchi avlod immigrantlari, 13,7 % ini ikkinchi avlod immigrantlari tashkil etgan. BMTning 2019-yilgi baholashiga ko‘ra, Belgiyada 2 million immigrant yashagan bo‘lib, ular mamlakat aholisining 17,2 % ini tashkil etgan.

Irqiy masalalar bilan bog‘liq jinoyatchilik va keskinlik

Sudlarda ko‘riladigan ayblovlarning 19 % i va voyaga yetmaganlar sodir etgan huquqbuzarliklarning 24 % i Yevropadan tashqari kelib chiqishga ega kishilarga tegishlidir. 2002-yilda bu masala bo‘yicha bahslar paydo bo‘lgan: musulmon o‘smir talonchilik va qotillikda aybdor deb topilgan, ammo suddan faqat ogohlantirish olgan. Bu sud qarori bekor qilinib, noroziliklar tinchigan.

Terrorizm va jinoyatchilik

Turli manbalar, jumladan Interpol va mahalliy gazetalar ma’lumotlariga ko‘ra, Bryussel aholini radikallashtirish va Al-Qoida kabi terrorchilik tashkilotlariga odam yollash markazlaridan biri hisoblanadi. Yollash odatda masjidlarda amalga oshirilib, asosiy tayyorgarlik keyin Afg‘onistonda o‘tkaziladi.

2005-yilda Iroqda o‘zini portlatgan terrorchi ayol Myuriel Dego (Muriel Degauque) zamonaviy terrorizm tarixidagi g‘arbiy kelib chiqishga ega ilk ayol xudkush sifatida tanildi. U Bryusselda emas, balki Sharlerua — Belgiyada jinoyatchilik darajasi eng yuqori shaharlardan birida tayyorgarlik ko‘rgan.

Belgiyada ozchiliklarga qarshi irqiy nafrat sababli sodir etilgan jinoyatlar, jumladan Xans Van Temse ishi va irqiy asosdagi boshqa zo‘ravonliklar ham kuzatilgan. Bu mazkur muammo dolzarbligini va belgiyaliklarning irqiy masalalardan xavotirini ko‘rsatadi.

Fransiya politsiyasiga ko‘ra, quyidagi teraktlarga aloqador deb gumon qilingan kamida 3 nafar shaxs 11 asosiy gumonlanuvchi qatoriga kirgan: 13-noyabr 2015-yilda Parijda sodir etilgan teraktlarga aloqadorlikda gumon qilingan bu shaxslar Belgiyadan bo‘lgan yoki u yerda yashagan.

22-mart 2016-yil kuni ertalab Bryusselda bir qator teraktlar yuz berdi. Uchta portlash aeroport va metroda sodir bo‘ldi. Natijada kamida 34 kishi halok bo‘ldi, 250 dan ortiq kishi jarohatlandi.

Din




Belgiyada din, 2019-yil  Katoliklar (54,0 %) Protestantlar (3,0 %) Pravoslavlar (1,0 %) Boshqa xristianlar (2,0 %) Dinga e’tiqod qilmaydiganlar (31,0 %) Musulmonlar (5,0 %) Buddistlar (0,3 %) Yahudiylar (0,3 %) Boshqa dinlar (4,0 %)

The World Factbook ma’lumotlariga ko‘ra, 2009-yilda Belgiya aholisining diniy tarkibi: 50 % — katoliklar, 2,5 % — protestantlar va boshqa xristianlar, 5,1 % — musulmonlar, 0,4 — yahudiylar, 0,3 — buddistlar, 9,2 % — ateistlar, 32,6 % — boshqalar. Belgiya konstitutsiyasi e’tiqod erkinligini.

kafolatlaydi. 2019-yil holatiga ko‘ra, Belgiya aholisining diniy tarkibi: 54 % — katoliklar, 31 % — dinga e’tiqod qilmaydiganlar, 5 % — musulmonlar, 3 % — protestantlar, 1 % — pravoslavlar, 2 % — boshqa xristianlar, 0,3 % — buddistlar, 0,3 % — yahudiylar, 4 % — boshqa dinlar.

Umumta’lim maktablarida din (yoki uning o‘rnini bosuvchi kurslar) darslari jami o‘quv soatlarining taxminan 7 % ini tashkil etadi. Taklif qilinadigan dinlar ro‘yxati o‘quvchilarning istaklariga bog‘liq. Agar maktabda muayyan dinni o‘rganishni istovchi yetti yoki undan ortiq o‘quvchi bo‘lsa, maktab tegishli o‘qituvchini ta’minlashi yoki o‘rnini bosuvchi kursni taklif etishi shart. Kurs mazmuni ko‘p jihatdan aniq o‘qituvchining qarashlariga bog‘liq, ammo ayrim konfessiyalar o‘z kurslarini standartlashtirgan. Masalan, «ortodoks xristianlik» dasturida pravoslav cherkovi o‘rgatadigan pravoslavlik asoslari bor. Boshqa majburiy fanlar kabi o‘quvchilar din asoslaridan imtihon topshiradi va yakuniy baho attestatga kiritiladi. Din o‘rganishni istamaganlar axloq yoki falsafa va fuqarolik mas’uliyati (philosophie et citoyenneté) kursini tanlashi mumkin.

Madaniyat

Belgiya madaniy hayotining o‘ziga xos jihati — yagona madaniy makonning yo‘qligidir. Amalda madaniy hayot til hamjamiyatlari doirasida jamlangan. Belgiyada umummilliy televideniye, gazetalar va boshqa ommaviy axborot vositalari yo‘q. Shuningdek, ikki tilli universitetlar (Qirollik harbiy maktabidan tashqari) va yirik ilmiy yoki madaniy tashkilotlar mavjud emas.

Rangtasvir

«Qiyomat kuni» asari, muallifi — Hans Memling, o‘rta asr flamand rangtasvirining taniqli namoyandasi

Hali Uyg‘onish davridayoq Flandriya o‘z rangtasviri (ilk flamand ustalari) bilan shuhrat qozongan. Keyinchalik Flandriyada Rubens yashab ijod qilgan (Belgiyada Antverpenni hozir ham ko‘pincha Rubens shahri deb atashadi). Biroq XVII asrning ikkinchi yarmiga kelib flamand san’ati asta-sekin tanazzulga yuz tutdi. Keyinchalik Belgiyada romantizm, ekspressionizm va syurrealizm uslublarida rangtasvir rivojlandi. Mashhur belgiya rassomlari — Jeyms Ensor (ekspressionizm va syurrealizm), Konstant Permeke (ekspressionizm), Leon Spillyart (simvolizm), Frans Richard Unterberger (romantizm), Gi Gyuygens[frans.], Rene Magritt ( syurrealizm).

2-iyun 2009-yilda Bryusselda belgiyalik syurrealist rassom Rene Magritt (1898—1967) muzeyi ochildi. Uning ekspozitsiyasiga taxminan 250 ta asar kiritilgan bo‘lib, u dunyodagi eng katta to‘plamlardan biri bo‘ldi. Muzey quyidagi majmuadan joy olgan: Qirollik tasviriy san’at muzeylari.

Adabiyot

Novator shoir Pol Ostayenning eng mashhur she’rlaridan biri

Adabiyotda tilga ko‘ra ajralish eng yaqqol ko‘rinadi. Fransuz tilidagi adabiyot fransuz an’analariga yaqin bo‘lib, bunga Belgiyada ko‘plab fransuz yozuvchilari (masalan, Bodler).

) ijod qilgani ham sababdir. Flandriya adabiyotining holati murakkabroq. XIX asrda Flandriya adabiyoti ikki yo‘nalishga ajralgan: birining vakillari fransuz tilida, ikkinchisiniki niderland tilida yozgan. Birinchi yo‘nalish asarlarini o‘ziga xos Belgiya adabiyoti deb atash mumkin, chunki bunday adabiyot bir tilli mamlakatda paydo bo‘lmas edi. Bu guruhning eng mashhur asari — «Til Ulenshpigel va Lamm Gudzak haqidagi afsona» bo‘lib, uni flamand yozuvchisi Sharl de Koster yaratgan. Hozir kitob ko‘plab tillarga tarjima qilingan va «Flandriya Injili» deb ataladi. Shunga qaramay, fransuz tilidagi flamand adabiyotining katta qismi deyarli unutilgan: vallonlar, ayniqsa, fransuzlar unga qiziqmaydi; flamandlar esa fransuz tilini bilish darajasi pasaygani uchun uni o‘qimaydi (ilgari yagona davlat tili fransuz tili bo‘lgani sababli uni bilish zarur edi; hozir niderland tili fransuz tili bilan teng huquqli).

Ikkinchi yo‘nalish vakillari asosan Flandriya ozodligi tarafdorlari bo‘lib, ko‘pincha millatchi edilar. Ularning eng mashhur vakili — shoir Gvido Gezelle. U nafaqat fransuz tiliga, balki Niderlandiyada qabul qilingan niderland tili variantiga ham qarshi chiqqan. She’rlari g‘arbiy flamand lahjasida yozilgan va hozirgi flamandlar uchun har doim ham oson tushunilmaydi. Ayrim mashhur belgiya shoirlari: Gvido Gezelle (g‘arbiy flamand tilida yozgan), Emil Verxarn (flamand, fransuz tilida yozgan), Moris Meterlink (flamand, fransuz tilida yozgan).

Moris Meterlink

XX asr flamand adabiyoti xalqaro adabiy jarayonlar bilan parallel rivojlanib, ular ta’sirini his qilgan. Masalan, Siril Byoysse naturalist, Steyn Strevles va Feliks Timmermans esa neoromantizmga yaqin bo‘lgan.

Birinchi va Ikkinchi jahon urushlari orasidagi davrning taniqli mualliflari ekspressionist shoir Pol van Ostayen, yozuvchilar Gerard Valshap, Villem Elssxot va Marniks Geyssen edi. Ikkinchi jahon urushi davrida magik realistlar Yoxan Dene va Gyuber Lamponing ilk romanlari nashr etildi. Urushdan keyingi davr Anton van Vilderode va Kristin D’Xanning she’rlari hamda Lui-Pol Bunning romanlari bilan ajralib turadi. Bu davrning eng mashhur ijodkori — shoir va yozuvchi Gyugo Klaus bo‘lib, uning nomi bir necha marta adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti.

ga nomzodlar qatorida tilga olingan. 1960-yillarda Eddi van Vlit va Herman de Koninck debyut qilgan, Ivo Mixils va Pol de Vispelare ijod qilgan. 1980-yillarda Lui-Pol Bun an’anasini Monika van Pamel va Valter van den Bruk davom ettirgan. O‘sha davrda paydo bo‘lgan yangi nomlar: Kristin Hemmerechts va Erik de Keyper, , Pol Xoste va Anne Provost, , Jef Gerarts va Stefan Hertmans1990-yillar avlodining vakillari — Tom Lanu va Herman Bryusselmans.

Komiks

Tintin

Belgiya fransuz tilidagi komikslar (bande dessinée) sohasining eng yirik markazlaridan biridir. XX asr boshida aynan shu yerda bu janr eng jadal rivojlangan. Sayohatchi muxbir Erje yaratgan Tintin haqidagi komikslar turkumi bilan rassom va ssenariynavis jahon shuhratiga erishgan. Urushdan keyingi yillarda sanoat markazi Fransiyaga ko‘chdi, ammo Belgiyada Le Lombard va Dupuis kabi yirik nashriyotlar ommabop BD turkumlarini chiqarishda davom etmoqda. Eng mashhurlari — «Smurflar», «Torgal», «Omadli Lyuk».

Me’morchilik

Belgiyada XI asr roman uslubidan tortib ar-nuvo (XX asr boshi) uslubigacha bo‘lgan ko‘plab noyob me’moriy namunalar saqlanib qolgan. Eng mashhur belgiya me’mori — Viktor Orta (1861—1947), ar-nuvo uslubining eng muhim me’morlaridan biri.

Me’morchilik nuqtayi nazaridan eng qiziqarli shaharlar: Bryugge, Gent, Antverpen, Bryussel, Mexelen. Valloniyada shahar tashqarisida joylashgan ko‘plab qiziqarli me’moriy yodgorliklar — qasrlar va qishloq qo‘rg‘onlari mavjud.

Belgiya oshxonasi

Moules-frites yoki mosselen met friet — Belgiyaning an’anaviy taomi

Belgiya o‘z oshxonasi bilan mashhur. Yuqori baholangan ko‘plab restoranlarni Mishelinning qizil qo‘llanmasi kabi nufuzli gastronomik qo‘llanmalardan topish mumkin. Belgiya taomlari ham mamlakatning o‘zi singari german va lotin madaniyatlari ta’siri uyg‘unligidan iborat. Belgiyaliklar vafli va qovurilgan kartoshkani yaxshi ko‘radigan xalq sifatida tanilgan. Bu ikkala taom ham Belgiyada paydo bo‘lgan. Milliy taomlar: salat bilan qovurilgan go‘sht va qovurilgan midiyalar.

Belgiya shokoladi va praline (konfet turi) ishlab chiqaruvchilari — Callebaut, Côte d’Or, Neuhaus, Leonidas, Guylian va Godiva — butun dunyoda tanilgan, mahsulotlari esa keng sotiladi.

Mamlakat 500 dan ortiq pivo navini ishlab chiqaradi, ayrim navlarning tarixi 400—500 yilga borib taqaladi. Belgiya pivo ishlab chiqaruvchilari konfederatsiyasi XVI asrdan faoliyat yuritadi. 300 yildan ortiq vaqt davomida uning bosh qarorgohi Grand-Plas maydonidagi qadimiy binoda, Bryusselda joylashgan. Shu yerda batafsil ekspozitsiyalarga ega muzey ham bor. 2016-yil noyabrda YUNESKO Belgiyadagi pivo tayyorlash madaniyatini jahon merosi ro‘yxatiga kiritdi.

Telekommunikatsiyalar

Belgiyada telekommunikatsiyalar juda yuqori darajada rivojlangan. Mobil aloqa, televideniye, internet va radio infratuzilmasi yaxshi taraqqiy etgan. Belgiyaning internet domeni — «.be».

Belgiyada 61 ta internet provayderi faoliyat yuritadi. Ular 5,1 mln internet foydalanuvchisiga xizmat ko‘rsatadi (2004-yil ma’lumotlari).

1998-yilda Belgiyada 79 ta FM radiostansiya, 7 ta AM stansiya va 1 ta qisqa to‘lqinli stansiya mavjud edi. Radio tinglovchilari soni 8,075 mln bo‘lgan. 1997-yilda 25 ta telekanal va 10 ta retranslyator faoliyat ko‘rsatgan. Hozirgi paytga kelib[qachon?] butun mamlakat bo‘yicha 4,72 mln televizor sotib olingan.

Ta’lim

Aholining funksional savodxonlik darajasi yuqori: kattalarning 98 % i savodli.

Markaziy kutubxona — Lyoven universiteti

Belgiyada ta’lim hamjamiyatlar vakolatiga kiradi. Flamand hamjamiyati mamlakatning niderland tilida so‘zlashuvchi qismidagi, Fransuz hamjamiyati esa fransuz tilida so‘zlashuvchi qismidagi ta’limni boshqaradi. Kasb-hunar ta’limi muassasalari (o‘rta va oliy) soni taxminan 380 ta.

Belgiyaning oliy ta’lim muassasalari va universitetlari 2004—2005-o‘quv yilidan bakalavr—magistr tizimini joriy etgan. Bungacha bir bosqichli asosiy kurs, ikki bosqichli asosiy kurs va akademik kurslardan iborat oliy ta’lim tizimi mavjud bo‘lgan, ammo u bekor qilingan. Bakalavr—magistr tizimidagi oliy ta’lim ikki turga bo‘linadi:

  • oliy kasbiy ta’lim
  • akademik ta’lim

Oliy kasbiy ta’lim bakalavr va magistr kurslari bilan cheklanadi hamda 22 ta oliy maktabda.

taklif etiladi. Akademik ta’lim bakalavr va magistr kurslarini o‘z ichiga oladi. Bunday ta’limni universitetlar va institutlar/kollejlarda olish mumkin.

Lyoven katolik universiteti, Gent universiteti.

Sog‘liqni saqlash

Sog‘liqni saqlash xarajatlari YaIMning 9,6 % ini tashkil etadi. Shundan 71,4 % i davlat, 28,6 % i xususiy manbalar hisobidan qoplanadi (2005-yil).

Ijtimoiy himoya

Aholini ijtimoiy himoya qilish bilan Belgiya Ijtimoiy ta’minot vazirligi shug‘ullanadi. Belgilangan pensiya yoshi — 65 yosh. Uni 2025-yildan 66 yoshga, 2030-yildan esa 67 yoshga oshirish rejalashtirilgan.

Qurolli kuchlar

Belgiya fregati BNS F930 Leopold I

Belgiya qurolli kuchlari 1830-yilda tashkil etilgan.

2012-yilda amaldagi harbiy va fuqaroviy xizmatchilarning umumiy soni 34 000 kishini (32 ming harbiy va 2 ming fuqaroviy xizmatchi) tashkil etgan. Oliy bosh qo‘mondon — qirol Filipp I (21-iyul 2013-yildan). Harbiy xizmatga chaqiruv yoshi — 18 yosh.

Qurolli kuchlar budjeti — 3,4 milliard yevro (2008-yil). Harbiy xarajatlar Belgiya YaIMining 1,3 % ini tashkil etadi.

Qurolli kuchlar yagona birlashgan tuzilma sifatida tashkil etilgan bo‘lib, to‘rtta asosiy tarkibiy qismdan iborat:

  1. quruqlik qo‘shinlari yoki armiya;
  2. havo qo‘shinlari yoki harbiy havo kuchlari;
  3. harbiy dengiz floti;
  4. harbiy tibbiyot bo‘linmalari.

Harbiy qismlarning tezkor boshqaruvi Mudofaa vazirligining Operatsiyalar va tayyorgarlik bo‘yicha kadrlar boshqarmasiga bo‘ysunadi. Unga Operatsiyalar va tayyorgarlik bo‘yicha boshliqlar qo‘mitasi yordamchisi hamda mudofaa vaziri rahbarlik qiladi.

Xalqaro munosabatlar

Bryusseldagi Berlaymont binosi — Yevropa komissiyasi qarorgohi

25-iyul 1921-yilda Belgiya—Lyuksemburg iqtisodiy ittifoqi tashkil etildi. Keyinchalik ittifoqqa Niderlandiya qo‘shildi. 1932-yilda mamlakatlar iqtisodiy va bojxona to‘siqlarini bosqichma-bosqich kamaytirish to‘g‘risida uch tomonlama kelishuv imzoladi.

Bojxona ittifoqini tashkil etish to‘g‘risidagi Benilyuks shartnomasini uch davlatning surgundagi hukumatlari 5-sentabr 1944-yilda Londonda imzolagan va u 1948-yilda kuchga kirgan. Ittifoq 1-noyabr 1960-yilgacha faoliyat yuritdi. Uning o‘rnini 3-fevral 1958-yilda Gaagada imzolangan shartnoma asosida Benilyuks iqtisodiy ittifoqi egalladi.

4-aprel 1949-yilda Belgiya ta’sischi davlat sifatida Shimoliy Atlantika shartnomasi tashkilotiga (NATO) a’zo bo‘ldi. Uning bosh qarorgohi Bryusselda joylashgan.

18-aprel 1951-yilda Belgiya yana beshta Yevropa davlati bilan birga Yevropa ko‘mir va po‘lat hamjamiyatini tuzish to‘g‘risidagi shartnomani (YKPH).

) imzoladi. 1957-yilda Belgiya ham kirgan oltita davlat Yevropa iqtisodiy hamjamiyatini (YIH, Umumiy bozor) tashkil etdi. 1993-yilda u rasman Yevropa hamjamiyati (YH) deb qayta nomlandi. Shuningdek, Yevropa atom energiyasi hamjamiyati.

ham tuzildi. 1964-yilda Belgiya O‘nlik guruhi.

ga qo‘shildi. Shengen bitimi dastlab 14-iyun 1985-yilda beshta Yevropa davlati (Belgiya, Niderlandiya, Lyuksemburg, Fransiya, Germaniya) tomonidan imzolangan va 26-mart 1995-yilda kuchga kirgan.

Yevropa erkin savdo assotsiatsiyasi (YESA) nazorat organining bosh qarorgohi va Yevropa komissiyasi bosh qarorgohi Bryusselda joylashgan. Yevropa parlamenti yalpi majlislarini Strasburg va Bryusselda o‘tkazadi. Yevropa Ittifoqining maslahat organi — Iqtisodiy va ijtimoiy qo‘mita har oyda 1 marta Bryusselda yig‘iladi. Yevropa Ittifoqi Mintaqalar qo‘mitasining yalpi majlislari Bryusselda yiliga 5 marta o‘tkaziladi.

Belgiya yadroviy terrorizm harakatlariga qarshi kurash bo‘yicha global tashabbusga 2007-yil iyunda qo‘shildi.

Davlat bayramlari

Belgiyada 12 ta rasmiy davlat bayrami mavjud. Ulardan ikkitasi doimo yakshanbaga to‘g‘ri keladi.

Belgiyaning milliy kuni munosabati bilan Bryusseldagi parad, 2012-yil
Rojdestvo bezaklari, Grand-Plas
Bayram Sana
Yangi yil 1-yanvar
Pasxa o‘zgaruvchan
Pasxa dushanbasi Pasxadan keyingi 1-dushanba
Mehnat kuni 1-may
Isoning osmonga ko‘tarilishi Pasxadan keyingi 6-payshanba
Muqaddas Uchlik kuni Pasxadan keyingi 7-yakshanba
Muqaddas Ruh kuni Pasxadan keyingi 8-dushanba
Belgiyaning milliy kuni 21-iyul
Bibi Maryamning osmonga ko‘tarilishi 15-avgust
Barcha avliyolar kuni 1-noyabr
Sulh kuni 11-noyabr
Rojdestvo 25-dekabr

21-iyul kuni Belgiyaning milliy kuni — mamlakatning bosh bayrami nishonlanadi. Aynan shu kuni 1831-yilda Leopold I Belgiya parlamenti oldida konstitutsiyaga sodiqlik qasamyodini qilgan. Shu kuni Bryusselda harbiy parad (Grand-Plas), Gentda esa katta ko‘cha raqslari va musiqa festivali bo‘lib o‘tadi.

Norasmiy bayramlar

Bayram Sana
Xudoning zohir bo‘lishi bayrami 6-yanvar
Avliyo Valentin kuni 14-fevral
Belgiyada Flamand hamjamiyati kuni 11-iyul
Belgiyada Fransuz hamjamiyati kuni 27-sentabr
Marhumlarni xotirlash kuni 2-noyabr
Belgiyada Nemis hamjamiyati kuni 15-noyabr
Qirol kuni 15-noyabr
Avliyo Nikolay kuni 6-dekabr

Turizm

Belgiyaga deyarli barcha Yevropa mamlakatlaridan geografik jihatdan oson yetib borish mumkinligi bu yerga sayohatni ommabop turistik yo‘nalishga aylantirgan.

Bryuggening tarixiy markazi — Belgiyadagi YUNESKO jahon merosining 15 obyektidan biri.

2005-yilda Belgiyaga 6,7 million kishi sayohat qilgan. Turistlarning uchdan ikki qismi qo‘shni mamlakatlar — Fransiya, Niderlandiya, Germaniya va Buyuk Britaniya.

dan kelgan. Turizm sanoati Belgiya YaIMining 2,8 % ini (taxminan 10 mlrd AQSH dollari) yaratadi va mehnatga layoqatli aholining 3,3 % ini (142 000 kishi) ish bilan ta’minlaydi.

1993-yilda mehnatga layoqatli aholining 2 % i turizm sohasida ishlagan — bu qo‘shni mamlakatlardagidan kam. Turizm, ayniqsa, infratuzilmasi rivojlangan sohilbo‘yi va Ardennlarda gullab-yashnagan. Bryussel va Flandriya shaharlari (Bryugge, Gent va Antverpen) madaniyatga qiziquvchi ko‘plab sayyohlarni jalb etadi.

Belgiya 21-o‘rinni «Sayohat va turizm sohasida raqobatbardoshlik ro‘yxati»da egallagan. Ro‘yxat 2007-yilgi Jahon iqtisodiy forumida taqdim etilgan. Belgiya unda qo‘shni mamlakatlardan pastroq o‘rinni olgan.

So‘nggi yillarda xorijiy sayyohlar soni deyarli o‘zgarmagan, biroq ulardan tushadigan daromad 9,863 mlrd AQSH dollarigacha oshgan (2005-yil).

Sport

Futbol va velosport belgiyaliklar orasida eng ommabop sport turlari. Belgiya darvozaboni Jan-Mari Pfaff futbol tarixidagi eng buyuk darvozabonlardan biri deb e’tirof etilgan. Belgiyalik Eddi Merks dunyoning eng buyuk velosipedchilaridan biri hisoblanadi. U 5 marta Tur de Frans musobaqasida g‘olib chiqqan va velosportda ko‘plab boshqa sovrinlarni qo‘lga kiritgan. Uning bir soatlik tezlik rekordi 1972-yilda o‘rnatilib, 12 yil davomida birinchi o‘rinda saqlangan. Belgiya dunyoda tezda birinchi pog‘onaga ko‘tarilgan ikki tennischi ayolni yetishtirgan: Kim Kleyysters va Jyustin Enen va ko‘plab boshqa sovrindor sportchilarni.

Belgiya milliy futbol terma jamoasi

Belgiyada Gran-pri Formula-1 avtopoygalari Spa shaharchasida o‘tkaziladi. Belgiya trassasi dunyodagi eng mashhurlardan biri bo‘lib, poygachilar va muxlislarga manzur. Mashhur belgiya avtopoygachilari: Jaki Iks, Tyerri Butsen, Bertran Gasho, Fransua Dyuval, Olivye Jandebyen va boshqalar.

1920-yilda yozgi Olimpiya o‘yinlari Antverpenda.

bo‘lib o‘tgan. Belgiyada quyidagi mashhur xalqaro velosport musobaqalari o‘tkaziladi:

2000-yilda Belgiya va Niderlandiyada futbol bo‘yicha Yevropa chempionati.

o‘tkazilgan. 2018-yilda Rossiyada o‘tgan futbol bo‘yicha jahon chempionatida Belgiya terma jamoasi 3-o‘rinni egallagan. 2021-yilgi Yevropa chempionatida (Yevro-2020) Belgiya chorak finalda turnirning bo‘lajak g‘olibi Italiyaga yutqazgan.

Astronomiyada

Belgiya sharafiga asteroid (1052) Belgika deb nomlangan. Uni 15-noyabr 1925-yilda belgiya astronomi Ejen Delport Belgiya Qirollik rasadxonasida kashf etgan.

Adabiyotlar

Havolalar