Qarshilik (resistance) — o‘tkazgichning elektr tok oqimiga qarshilik ko‘rsatadigan xossasidir. U yana o‘tkazgichga berilgan kuchlanishning (voltage) undan oqib o‘tayotgan elektr tokiga (current) nisbatiga teng kattalik sifatida ham ta’riflanadi. O‘tkazgichning qarshiligi uning uzunligiga, ko‘ndalang kesim yuzasiga va o‘tkazgich tayyorlangan materialning tabiatiga bog‘liq. O‘tkazgich uchun qarshilik o‘tkazgich uzunligiga to‘g‘ri proportsional, ko‘ndalang kesim yuzasiga esa teskari proportsional bo‘ladi.
Solishtirma qarshilik (resistivity) — materialning birlik uzunligi va birlik ko‘ndalang kesim yuzasi uchun ko‘rsatadigan qarshiligi sifatida ta’riflanadi. Solishtirma qarshilikning SI dagi birligi om-metr (ohm-meter). Solishtirma qarshilik harorat oshishi bilan chiziqli ravishda ortadi. O‘tkazgichlarning solishtirma qarshiligi izolyatorlarnikiga nisbatan kichik bo‘ladi. Shuning uchun buni quyidagicha ifodalash mumkin:
O‘tkazgichlarning solishtirma qarshiligi < qotishmalarning solishtirma qarshiligi < izolyatorlarning solishtirma qarshiligi.
Ularning farqlariga o‘tishdan oldin, qarshilik (resistance) va solishtirma qarshilik (resistivity) nima ekanini, shuningdek ular bilan bog‘liq boshqa ma’lumotlarni, masalan, turli materiallarning solishtirma qarshiligi (resistivity of various materials) kabi mavzularni bilish muhim.
Solishtirma qarshilik va qarshilikni batafsil taqqoslash hamda farqlarini ko‘rish uchun quyidagi jadvalga qarang.
Qarshilik (Resistance) va solishtirma qarshilik (Resistivity) o‘rtasidagi farq
| T/r | Farqlovchi belgi | Qarshilik (Resistance) | Solishtirma qarshilik (Resistivity) |
| 1 | Ta’rif | Qarshilik — moddaning tok (ya’ni elektronlar) oqimiga qarshilik ko‘rsatishiga sabab bo‘ladigan fizik xossasidir. | Solishtirma qarshilik — ma’lum o‘lchamlarga ega bo‘lgan aniq bir moddaning (materialning) fizik xossasidir. |
| 2 | Proportsionallik | Qarshilik uzunlik va haroratga to‘g‘ri proportsional, materialning ko‘ndalang kesim yuzasiga esa teskari proportsional. | Solishtirma qarshilik faqat o‘tkazgichning haroratiga proportsional. Shuningdek, u o‘tkazgich materiali tabiatiga ham bog‘liq. |
| 3 | Belgilanishi | R | ρ |
| 4 | Formula | R = V/I yoki, R = ρ(L/A) V = Kuchlanish, I = Tok, ρ = Solishtirma qarshilik | ρ = (R×A)/L R = Qarshilik, L = Uzunlik, A = Ko‘ndalang kesim yuzi |
| 5 | SI birliklari | Qarshilikning SI birligi — om (ohm). | Solishtirma qarshilikning SI birligi — om-metr (ohm-metre). |
| 6 | Qo‘llanishi | Qarshilik xossasi isitgichlar, sug‘urtalar (fuse), datchiklar (sensor) va boshqalarda qo‘llanadi. | Elektr solishtirma qarshiligini o‘lchash ohaktoshli tuproq (calcareous soil) uchun sifat nazorati testi sifatida qo‘llanadi. |
Bular qarshilik va solishtirma qarshilik o‘rtasidagi eng muhim farqlar bo‘lib, ularni tushunish juda zarur. Solishtirma qarshilik va qarshilikka oid savollar ko‘plab imtihonlarda tez-tez uchraydi, shuning uchun bu taqqoslashlarni puxta o‘zlashtirish muhim.
