AM va FM o‘rtasidagi farq

Amplitudali modulyatsiya (amplitude modulation) va chastotali modulyatsiya (frequency modulation) tashuvchi signalni (carrier signal) o‘zgartirish usuli orqali ma’lumot uzatish uchun ishlatiladi. Ikkala modulyatsiya o‘rtasidagi asosiy farq shundaki, chastotali modulyatsiyada (FM) uzatilayotgan ma’lumotga mos ravishda tashuvchi to‘lqinning chastotasi (frequency) o‘zgartiriladi. Amplitudali modulyatsiyada (AM) esa tashuvchi to‘lqin ma’lumotga mos ravishda amplitudasi (amplitude) bo‘yicha o‘zgartiriladi.

Masalan, agar bir xil muhit (medium) orqali bir nechta ma’lumot to‘plamlarini uzatish kerak bo‘lsa, unda har bir to‘plam turli chastotadagi to‘lqinlar orqali yuboriladi. Radiotranslyatsiyalar (radio broadcasts) aynan shu prinsip asosida amalga oshiriladi.

Amplitudali modulyatsiya

Amplitudali modulyatsiya — axborot signali (information signal)ga qarab tashuvchi signal amplitudasi o‘zgaradigan modulyatsiya usulidir. AM radiotranslyatsiya signallari odatda pastroq tashuvchi chastotalardan (lower carrier frequencies) foydalanadi, bu esa ularning uzoq masofalarga tarqalishiga yordam beradi. Ba’zan AM signallari ionosferadan (ionosphere) qaytishi (bounce off) ham mumkin. AM bosib o‘tadigan masofa FMnikiga qaraganda ancha katta bo‘ladi.

Chastotali modulyatsiya

Ushbu modulyatsiyada axborot tashuvchi signalga mos ravishda tashuvchi to‘lqinning chastotasi o‘zgartiriladi. FM radio signallari AM radio signallariga nisbatan kengroq tasmali kenglik (bandwidth)ga ega bo‘ladi, bu esa ancha yuqori tovush sifatini ta’minlaydi. Chastotali modulyatsiya, shuningdek, stereo signallarni uzatish imkonini ham beradi.

AM va FM o‘rtasidagi farq
Amplitudali modulyatsiya (AM)	Chastotali modulyatsiya (FM)
Birinchi muvaffaqiyatli audio uzatish 1870-yillarning o‘rtalarida amalga oshirilgan	1930-yilda AQShda Edvin Armstrong (Edwin Armstrong) tomonidan ishlab chiqilgan
Radio to‘lqin “tashuvchi to‘lqin” (carrier wave) deb ataladi, chastota va faza (phase) o‘zgarmaydi	Radio to‘lqin “tashuvchi to‘lqin” (carrier wave) deb ataladi, ammo amplituda va faza (phase) o‘zgarmaydi
Tovush sifati pastroq, biroq uzoq masofaga uzata oladi	Tasmali kengligi (bandwidth) yuqoriroq, tovush sifati yaxshiroq
AM radioda chastota diapazoni 535 dan 1705 kHz gacha	FM diapazoni yuqori spektrda 88 dan 108 MHz gacha
Shovqinga (noise) ko‘proq ta’sirchan	Shovqinga (noise) kamroq ta’sirchan

Tez-tez so‘raladigan savollar – FAQ

Modulyatsiya va demodulyatsiya nima uchun kerak?

Axborotni bir joydan ikkinchi joyga uzatish uchun modulyatsiya va demodulyatsiya zarur. Past chastotali signallar katta hududlarni qamrab olib uzoq masofaga uzatishda samarali bo‘lmagani uchun, uzoq masofalarga axborot yuborishda modulyatsiyadan foydalaniladi. Demodulyatsiya esa modulyatsiya orqali yuborilgan axborotni qabul qilishga yordam beradi. Demodulyatsiya qabul qiluvchi tomonda (receiving end) amalga oshiriladi.

Analog modulyatsiyada qaysi turli usullar qo‘llaniladi?

Analog modulyatsiyada quyidagi uchta usul qo‘llaniladi:

Amplitudali modulyatsiya (AM)
Chastotali modulyatsiya (FM)
Fazali modulyatsiya (phase modulation, PM)

Raqamli modulyatsiya nima va uning turlari qaysilar?

Raqamli modulyatsiya — tashuvchi to‘lqinni modulyatsiya qilishda diskret signallardan (discrete signals) foydalanadigan modulyatsiya usulidir. U analog kanal orqali yuqori chastotada signallarni uzatish uchun ishlatiladi. Raqamli modulyatsiyaning quyidagi to‘rtta turi mavjud:

PSK — Fazani siljitib kalitlash (Phase Shift Keying)
ASK — Amplitudani siljitib kalitlash (Amplitude Shift Keying)
FSK — Chastotani siljitib kalitlash (Frequency Shift Keying)
QAM — Kvadraturali amplitudali modulyatsiya (Quadrature Amplitude Modulation)

Detektor va demodulyator o‘rtasidagi farqni tushuntiring.

Detektor — modulyatsiyalangan to‘lqin ichida mavjud bo‘lgan, qiziqish uyg‘otadigan axborotni (information of interest) qayta tiklaydigan qurilma sifatida ta’riflanadi.

Demodulyator esa — modulyatsiyalangan tashuvchi to‘lqindan asl axborotni ajratib olish uchun ishlatiladigan, detektorning yangilangan ko‘rinishi (updated form) hisoblanadi.

RF kuchaytirgich (RF amplifier)dan foydalanishning afzalliklari qanday?

RF kuchaytirgichdan foydalanishning afzalliklari quyidagilar:

RF kuchaytirgichning sezgirligi (sensitivity) yaxshiroq.
RF kuchaytirgichlarda signal/shovqin nisbati (signal-to-noise ratio) boshqa kuchaytirgichlarga qaraganda yaxshiroq.
Boshqa kuchaytirgichlar bilan solishtirganda, RF tanlovchanligi (selectivity) yuqori bo‘lgani uchun rad etish darajasi (rejection rate) ham yaxshiroq.