Mavrikiy (ingl. Mauritius, XFA: fayl haqida; frans. Maurice, XFA: fayl haqida; mavr. kreol. Moris [moˈʁis]), rasmiy nomi — Mavrikiy Respublikasi (ingl. Republic of Mauritius [rɪˈpʌblɪk ɒv məˈrɪʃ(i)əs], frans. République de Maurice [ʁe.py.bˈlik də mɔˈʁis], mavr. kreol. Repiblik Moris [ʁepib'lik moˈʁis]) — orol davlatdir. U joylashgan hudud — Janubi-sharqiy Afrika (BMT tasnifiga koʻra — Sharqiy Afrika).
Mavrikiy Hind okeanining janubi-gʻarbiy qismida, taxminan 900 km sharqda (Madagaskar orolidan) joylashgan. Respublika tarkibiga Mavrikiy oroli (eng kattasi, 1865 km², aholisi 1,24 mln kishi) va Rodriges (104 km²) orollari kiradi. Ular Maskaren orollari arxipelagining bir qismi, shuningdek, Kargados-Karaxos arxipelagi, Agalega orollari va koʻplab mayda orolchalar ham mamlakatga kiradi. Mamlakatning umumiy maydoni 2040 km². Poytaxti va eng yirik shahri — Port-Lui, Mavrikiy orolida joylashgan. Mavrikiy hinduizmga eʼtiqod qiluvchilar ulushi boʻyicha dunyoda uchinchi oʻrinda — 48,54 % (undan oldinda Nepal — 81,19 % va Hindiston — 79,8 %).
Iqtisodiy jihatdan Mavrikiy hinduizmga eʼtiqod qiluvchilar koʻpchilikni tashkil etadigan eng boy davlat va Afrikaning ikkinchi eng boy mamlakati (Seyshel Orollari Respublikasidan keyin) boʻlib, eng yuqori inson taraqqiyoti indeksiga, Afrikada aholi jon boshiga nominal YIM va xarid qobiliyati pariteti boʻyicha YIM koʻrsatkichlari boʻyicha ikkinchi oʻringa ega ( Seyshel Orollari Respublikasidan keyin). Inson taraqqiyoti indeksi boʻyicha dunyoda 64-oʻrinda (2021).

Etimologiyasi
Mamlakat oʻz nomini eng katta orolidan olgan. Bu orolni X asrda arablar kashf etib, «Dina Arobi» ( arab. دينا أروبي) deb atagan, keyin esa XVI asr boshida orolga portugaliyalik dengizchilar tushib, kemalaridan birining nomi bilan «Sijni» (port. Cisne — «oqqush») deb nomlagan. 1598-yilda orolni gollandlar egallab olgan va unga shtatgalter Niderlandiya shahzodasi Morits Oranskiy ismining lotincha shakli — Mauritius sharafiga yangi nom bergan. 1715-yilda orol Fransiya tasarrufiga oʻtib, «Il-de-Frans» (frans. île de France) — «Fransiya oroli» deb atalgan. 1810-yilda uni Buyuk Britaniya egallab, unga yana quyidagi nomni berdi: Mauritius.
Tabiiy sharoiti

Mavrikiy oroli vulqon kelib chiqishiga ega. Biroq vulqonlar faoliyati ancha oldin toʻxtagan, eroziya esa orol relyefini sezilarli darajada tekislagan. Markaziy Kyurpip platosi dengiz sathidan 400—600 m balandlikda joylashgan. Shimol, gʻarb va janubi-gʻarb tomondan unga balandroq, uncha tekis boʻlmagan platolar tutashadi. Ularning eng balandi — Savanna (eng baland nuqtasi — Peti-Rivyer-Nuar choʻqqisi, 826 m) — orolning janubi-gʻarbini egallaydi. Ichki platolar sohilboʻyi tekisliklari bilan oʻralgan boʻlib, janub va sharqda ularning kengligi 15—20 km ga yetadi. Unumdor allyuvial tuproqli bu tekisliklarda va plato vodiylarida shakarqamish plantatsiyalari toʻplangan; ular Mavrikiy umumiy maydonining 45 % ini egallaydi.
Qirgʻoqlar quyidagilar bilan oʻralgan: marjon riflari.
Iqlimi tropik, dengiz iqlimidir. Orol Hind okeani ustida shakllanadigan tropik siklonlar yoʻlida joylashgan. Deyarli har yili fevral-mart oylarida tezligi 220 km/soatga yetadigan kuchli shamollar va halokatli suv toshqinlarini keltirib chiqaradigan jala yomgʻirlar orolga yopiriladi. Mavrikiyga kelgan dastlabki mustamlakachilar ziravorlar, fransuzlar esa qahva, inglizlar choy ekkan. Agar siklonlar ekinlarni nobud qilmaganida, bu ekinlarning barchasi moʻl hosil berishi mumkin edi. Faqat shakarqamish poyalari tabiiy ofat kuchiga bardosh beradi.
Yil davomida suvning oʻrtacha harorati 23 °C dan pastga tushmaydi. Bunday haroratda unumdor tuproqlarda shakarqamish juda yuqori hosil beradi. Dengizboʻyi tekisliklariga yiliga 1500—2500 mm yogʻin tushadi. Platolarda yogʻin miqdori 3500 mm gacha koʻpayadi, oʻrtacha harorat esa 3-4 °C ga pasayadi. Faqat shu joylarda, togʻlar panohida boshqa ekinlarni, jumladan choy bilan birga quyidagilarni ham yetishtirish mumkin: tamaki, agava.
Mavrikiy platolari va togʻlarini yuzlab kichik daryolar kesib oʻtadi; ularda ostonalar va sharsharalar koʻp. Yetti pogʻonali Tamaren sharsharasida eng katta suv tushish balandligi kuzatiladi (274 metr). Mavrikiyning eng yirik daryolari — Grand-River-Saut-Ist va Grand-River-Nort-Uest. Yomgʻirli mavsumda daryolar shiddatli togʻ oqimlariga aylanadi. Orolning eng katta koʻllari — Gran-Bassen va Mar-o-Vakoa. Tabiiy diqqatga sazovor joylar orasida soʻngan vulqonlarning kraterlari (Tru-o-Serf, Kanaka, Bassen-Blank) va gʻayrioddiy shaklli togʻ choʻqqilari bilan ajralib turadigan platolar qiziqish uygʻotadi. Baʼzi choʻqqilarning nomlari ham oʻziga xos: masalan, Peti-Rivyer-Nuar platosida Katta Barmoq (Le-Pus), Mushuk va Sichqon, Uch Koʻkrak choʻqqilari joylashgan.
Orol yer resurslaridan jadal foydalanilishi va aholi sonining oʻsishi natijasida tabiiy landshaftlar hozir Mavrikiy hududining chorak qismidan ham kamini egallaydi. Ular asosan orolning janubi-gʻarbida saqlanib qolgan: bu hududlar yovvoyi tikanli butalar bilan qoplangan yoki butunlay oʻsimliksiz boʻlib, binafsharang va qizil vulqon qumlaridan iborat.
Bir vaqtlar balandliklarni qoplagan qimmatbaho daraxt turlariga boy qalin oʻrmonlar allaqachon kesilib, oʻrniga Kanar qaragʻayi va evkaliptlar ekilgan. Sharqiy sohil boʻylab mangra oʻrmonlari saqlanib qolgan. Tabiiy oʻsimlik qoplamining yoʻq qilinishi tufayli ayrim mahalliy turlarning, jumladan Mavrikiyga xos endemik palma — Acanthophoenix rubra populyatsiyasi jiddiy zarar koʻrgan: orolda bu palmaning koʻpi bilan 150 ta namunasi qolgan. Shaharlar, qishloqlar va yoʻllar boʻyida orolga olib kelingan manzarali oʻsimliklar ustunlik qiladi. Bular jakarandalar, akatsiyalar, sikomorlar, oleandrlar, gibiskuslar, qizil yasminlar. Plyajlar boʻylab kazuarinalar. Sohilda, aholi punktlari yaqinida koʻpincha kokos palmalari toʻqaylari.
Hayvonot dunyosi

Mavrikiy va unga qoʻshni orollarning oʻziga xosligi shundaki, boshqa quruqliklardan juda olisda joylashgani sababli yevropaliklar kelguniga qadar u yerda odamlar yashamagan. Dastlabki sayohatchilar koʻrgan Mavrikiy faunasi juda koʻp endemik turlar mavjudligi bilan ajralib turgan; ular odamlardan qoʻrqmagan va yirtqichlardan himoyalanish qobiliyati zaif boʻlgan (masalan, qushlarning bir qancha turlari umuman ucha olmagan yoki yomon uchgan). Bu turlarning aksariyati orol kashf etilganidan keyingi dastlabki asrlardayoq dengizchilar, koʻchib kelganlar va ular olib kelgan hayvonlar (mushuk, it va yelkanli kemalarda muqarrar boʻlgan kalamushlar) tomonidan shafqatsizlarcha yoʻq qilingan. Shunga qaramay, ayrim endemik turlar Jerald Darrell kabi tabiatshunoslarning saʼy-harakatlari tufayli bugungacha yetib kelgan. Darrell Mavrikiy hayvonot dunyosini muhofaza qilish bilan shugʻullanibgina qolmay, orol va oʻz mehnatini rus tilida ham nashr etilgan «Oltin mevali koʻrshapalaklar va pushti kaptarlar» kitobida qiziqarli tarzda tasvirlagan.
Mavrikiyda odamlar sabab qirilib ketgan eng mashhur tur — ucha olmaydigan qush dront (dodo) hisoblanadi. Dastlabki golland koʻchmanchilarining guvohlik berishicha, orol vodiylari vazni 15 kg gacha yetgan bu qushlarga toʻla boʻlgan. Drontlar odamlarni juda yaqiniga qoʻygan, odamlar esa ularni tayoq bilan urib oʻldirgan. Orolga olib kelingan kalamushlar, mushuklar va choʻchqalar ham dodolarning yoʻq boʻlishiga hissa qoʻshgan. 1710-yilga kelib drontlar butunlay qirib tashlangan.
Biroq yoʻqotishlar faqat ular bilan cheklanmagan. Dastlabki koʻchmanchilar ulkan quruqlik toshbaqalari (Cylindraspis inepta va C. triserrata) hamda qushlarning nihoyatda koʻpligidan hayratga tushgan. Toshbaqalarni qaroqchilar va dengizchilar qirib tashlagan: Mavrikiy yonidan oʻtgan kemalar bu «tirik konservalar» bilan kema yukxonalarini toʻldirish uchun albatta orolga kirgan.
Orolning oʻzlashtirilishi boshqa qushlar sonining ham keskin kamayishiga olib kelgan. Shu sababli shakar plantatsiyalarida zararkunandalar — shakar biti va qizil chigirtka tez koʻpaya boshlagan. Ularga qarshi kurashish uchun mayna qushlari Hindistondan keltirilgan va hozir oddiy mayna orolda eng koʻp tarqalgan qushdir. Orolga, shuningdek, mangustlar, juda koʻp kemiruvchilar va maymunlar olib kelingan. Natijada mahalliy hayvonot dunyosidan deyarli hech narsa qolmagan.
Shunga qaramay, orolda Blek-River-Gorjes milliy bogʻi mavjud. Unda relikt pushti kaptarlar, Mavrikiy miqqiylari, Mavrikiy halqali toʻtiqushlari saqlanib qolgan. Shuningdek, Mavrikiy yaqinida kichik Krugliy qoʻriqxona oroli joylashgan; u yerda noyob sudralib yuruvchilar — Telfer stsinklari, Gyunter gekkoni va Shlegel maskaren boʻgʻma iloni.
Mavrikiyning ayrim endemiklari (hozir yashayotgan)
- Pushti kaptar. Populyatsiyasi keskin kamayib ketgan boʻlsa-da, zoologlar saʼy-harakatlari tufayli endi koʻpaymoqda
- Mavrikiy miqqiysi. Populyatsiyasi koʻpaymoqda, biroq Reyunion miqqiysi yoʻqolib ketgan
Mavrikiyning ayrim endemiklari (yoʻqolib ketgan)
Iqlim
Mavrikiy Hind okeanida, ekvatordan janubda taxminan 20-parallelda joylashgani bois, tropik musson iqlimiga ega. Bu yerda uzoq nam mavsum (dekabr-may oylarida yaqqol, iyun-avgustda esa kuchsiz namoyon boʻladi) va nisbatan quruq qisqa mavsum (sentyabr-noyabr) kuzatiladi. Mavrikiyda fasllar ham almashadi: yoz issiq va nam, qish biroz salqinroq va quruqroq boʻladi. Juda yuqori yoki past haroratlar xos emas: yozda harorat +35 °C dan yuqoriga koʻtarilmaydi, qishda +10 °C dan pastga tushmaydi.
Tarix
Odam yashamagan Mavrikiy oroli XVI asr boshida portugaliyaliklar tomonidan kashf etilgan (keng tarqalgan talqinga koʻra, Diogu Fernandish tomonidan 1510-yilda) va portugaliya kemalaridan birining nomi bilan Sishna deb atalgan.
1598-yilda orolni gollandlar egallab, unga shtatgalter Morits Oranskiy ismining lotincha shakliga asoslangan nom bergan. Avvaliga orol savdo kemalari uchun vaqtinchalik toʻxtash joyi boʻlib xizmat qilgan. Gollandlarning oroldagi birinchi manzilgohi 1638-yilda vujudga kelgan, orolda tugʻilgan birinchi bola esa Simon van der Stel hisoblanadi. Shakarqamish, paxta, tamaki plantatsiyalari tashkil qilinib, chorva boqila boshlagan. Buning uchun qullar keltirilgan — Madagaskardan.
Gollandlar mustamlakachiligi davrida orol aholisi qullarni ham qoʻshganda 300 kishiga yaqinlashgan. Biroq 1710-yilda gollandlar Yevropa kemalari orqali kelib, haddan tashqari koʻpayib ketgan kalamushlar bosqinidan qochib, Mavrikiyni tark etgan.
1715-yilda orol Fransiya tasarrufiga oʻtib, Il-de-Frans deb qayta nomlandi. 1721-yilda fransuzlar orolda birinchi doimiy manzilgohga asos soldi. Fransuz mustamlakachiligi yillarida Il-de-Fransda bir nechta qalʼa qurildi, yoʻllar oʻtkazildi, kemasozlik korxonasi barpo etildi. 1735-yilda orolda deyarli 1 ming kishi (200 nafari oq tanli, qolganlari Afrika va Madagaskardan keltirilgan qullar) yashagan.
XVIII asrning ikkinchi yarmida Il-de-Fransga Fransiyaning quyidagi viloyatlaridan koʻchmanchilar kelgan: Bretan va Normandiya; shu bilan birga Afrika va Madagaskardan qullarning yangi guruhlari olib kelingan. Qullar mehnatidan shakarqamish, qahva plantatsiyalarida foydalanilgan; orolda makkajoʻxori, maniok, chinnigul daraxti, indigo hamda turli sabzavot va mevalar yetishtirila boshlagan.
1802—1810-yillarda orolni general-gubernator Sharl Dekan boshqargan. Oʻsha paytda Ost-Indiyadagi vaziyat fransuzlar uchun murakkab edi. Britaniya harbiy dengiz floti Fransiya flotidan kuchliroq boʻlib, metropoliya bilan aloqa, ayniqsa savdo aloqalari muntazam emasdi. Shunga qaramay, general Dekan fransuz plantatorlari yordamida Mavrikiyni Fransiyaning Hind okeanidagi strategik tayanch punktiga aylantirishga muvaffaq boʻlgan. Yetarli harbiy kemalarga ega boʻlmagan Dekan kaperlikni (davlat ruxsatidagi xususiy dengiz bosqinchiligini) qoʻllab-quvvatlagan; Mavrikiy ingliz savdo kemalariga hujum qilib, Britaniya savdosini izdan chiqaradigan dengiz qaroqchilarining bazasiga aylangan. Bundan tashqari, aynan Mavrikiy poytaxtining reydida fransuz floti kommodor Dyuperre qoʻmondonligida ingliz flotiga qarshi tarixda Grand-Port jangi nomi bilan qolgan kam sonli gʻalabalardan birini qoʻlga kiritgan. Faqat 1810-yilda, Dekan gubernatorligining sakkizinchi yilida inglizlar u himoya qilayotgan Il-de-Fransga hujum qilish uchun yetarli kuch toʻplagan. Jang fransuzlarning sharafli taslim boʻlishi bilan yakunlangan, Dekan va uning odamlari ingliz kemalarida Fransiyaga joʻnatilgan.
Britaniya qoʻshinlari fransuz garnizoni ustidan gʻalaba qozongach, orol Britaniya tasarrufiga oʻtgan. 1814-yilgi Parij shartnomasiga muvofiq Il-de-Frans rasman Britaniya mustamlakasiga aylangan va unga Mavrikiy nomi qaytarilgan.
Britaniya mustamlakachiligining boshida Mavrikiy aholisi taxminan 70 ming kishi boʻlgan (ularning 50 mingdan ortigʻi qullar edi). 1835-yilda qullik bekor qilingan. Oʻsha paytda qullar soni 77 mingga yetgan (jami 96 ming aholidan). Qishloq xoʻjaligida ishlash uchun 1830-yillardan boshlab Mavrikiyga Hindistondan ishchilar olib kelina boshlagan (bundan oldinroq, 1829-yildan Xitoydan ishchilar kela boshlagan edi). 1861-yilga kelib hind kelib chiqishli muhojirlar soni deyarli 300 mingga yetgan. Mavrikiyda shakar ishlab chiqarish tez oʻsib, quyidagi ekinlar ham yetishtirila boshlangan: choy, tamaki.
Ushbu orol — Rodriges — 1528-yilda portugaliyalik dengizchi Diogu Rodrigesh (Don Diogo Rodriguez) tomonidan kashf etilgan. 1691—1693-yillarda uni gollandlar bosib olgan. XVIII asrda orolni fransuzlar mustamlakaga aylantirib, oʻz plantatsiyalariga qora tanli qullarni olib kelgan. 1810-yildan 1968-yilgacha orol inglizlar tasarrufida boʻlgan, shundan soʻng Mavrikiy davlatining hududiga aylangan.
12-mart 1968-yilda Mavrikiy mustaqil konstitutsiyaviy monarxiya deb eʼlon qilindi va Millatlar Hamdoʻstligi tarkibiga kirdi. Mavrikiy qirolichasi boʻlib Yelizaveta II tan olindi. Mavrikiy mustaqillikka erishishidan sal oldin, 8-noyabr 1965-yilda Britaniya maʼmuriyati uning tarkibidan alohida hudud sifatida Chagos arxipelagini ajratib olgan. Arxipelagning eng katta oroli — Diyego-Garsiyada Britaniya tomonidan qurilgan harbiy-dengiz taʼminot bazasi AQSH Harbiy-dengiz kuchlariga ijaraga berilgan.
1968-yil boshidan aholining osiyolik qismi vakillari hamda qora tanlilar va mulatlar oʻrtasida toʻqnashuvlar yuz bera boshlagan. 1970—1971-yillarda iqtisodiyotning koʻplab tarmoqlarida ish haqini oshirish talabi bilan yirik ish tashlashlar boʻlib oʻtgan. 1971-yil dekabrda Mavrikiy hukumati favqulodda holat joriy etgan; u 1978-yil martigacha uzluksiz amal qilgan. Radikal soʻl Mavrikiy jangovar harakati (MMM) partiyasining rahbarlari hibsga olinib, unga aloqador kasaba uyushmalari faoliyati taqiqlangan. 1976-yilda MMM partiyasi saylovda muvaffaqiyat qozongan, biroq uning hokimiyatga kelishiga Leyboristlar partiyasi rahbari Sivusagur Ramgulam va oʻng sotsial-demokratlar yetakchisi Gaetan Dyuval koalitsiyasi toʻsqinlik qilgan. 1982-yilgi saylov natijalariga koʻra MMM hukumat tuzgan, unga Anirud Jagnot rahbarlik qilgan.
6—7-fevral 1975-yilda Mavrikiy oroliga Cervaise nomli eng kuchli tropik siklonlardan biri yopirilgan; jala va tezligi soatiga 280 kilometrgacha yetgan shamollar oqibatida oroldagi deyarli barcha binolar, ekinlar va elektr uzatish liniyalari vayron boʻlgan, suv taʼminoti va telefon aloqasi ishdan chiqqan, oʻnlab odam halok boʻlgan. Qutqaruv ishlarida sovet kemalari otryadi — «Dmitriy Pojarskiy» kreyseri, «Sevan» okeanografik kemasi va «Polyarnyy» tankeri qatnashgan.
12-mart 1992-yilda Mavrikiy parlament respublikasiga aylangan. Bunga konstitutsiyaga kiritilgan tuzatishlarning kuchga kirishi sabab boʻlgan.
7-noyabr 2019-yil mamlakatda parlament saylovlari boʻlib oʻtgan. Natijada mamlakat bosh vaziri Pravind Jagnot boshchiligidagi Mavrikiy alyansi koalitsiyasi gʻalaba qozongan va Jagnot qayta bosh vazir etib tayinlangan.
25-iyul 2020-yilda Yaponiyaga tegishli yuk kemasi MV Wakashio Mavrikiy sohili yaqinidagi marjon rifiga oʻtirib qolgan va buning oqibatida tabiat holati buzilmagan lagunaga 1000 tonnagacha ogʻir neft toʻkilgan. Himoyaga olingan nozik dengiz ekotizimlari va xalqaro ahamiyatga ega suv-botqoq hududlari chegarasida yuz bergani sababli bu neft toʻkilishi Hind okeanining gʻarbiy qismidagi eng ogʻir ekologik falokatlardan biri boʻlgan.
3-oktyabr 2024-yilda Buyuk Britaniya va Mavrikiy Chagos arxipelagini Mavrikiy suverenitetiga oʻtkazish toʻgʻrisida siyosiy kelishuvga erishgan. 22-may 2025-yilda ikki davlat Chagos arxipelagi, shu jumladan Diyego-Garsiya oroli ustidan suverenitetni Mavrikiyga topshirish haqida shartnoma imzolagan. Shartnomaga muvofiq Buyuk Britaniya imzolangan kundan boshlab Diyego-Garsiya orolini 99 yilga ijaraga oladi va ijara muddati davomida Mavrikiyga yiliga oʻrtacha 101 million funt sterling toʻlaydi. Shartnoma tomonlar barcha ichki talablar va ratifikatsiya tartib-taomillarini bajargani haqida bir-birini xabardor qiluvchi ratifikatsiya hujjatlari almashilgan sanadan keyingi birinchi oyning birinchi kunida kuchga kiradi.
Davlat tuzumi
Mavrikiy — parlament respublikasi. Davlat rahbari — prezident boʻlib, uni parlament deputatlari oddiy koʻpchilik ovozi bilan 5 yil muddatga (yana 2-muddatga qayta saylash imkoniyati bilan), bosh vazirning taqdimiga binoan saylaydi. Konstitutsiyada boshqacha qoida bevosita nazarda tutilmagan boʻlsa, prezident barcha hollarda hukumat maslahatiga muvofiq ish tutishi shart.
Milliy assambleya — bir palatali qonun chiqaruvchi organ boʻlib, 70 deputatdan iborat (62 nafari aholi tomonidan 5 yilga saylanadi, yana 8 nafari mamlakatdagi turli etnik jamoalar vakillari orasidan saylov komissiyasi tomonidan tayinlanadi).
Natijalarga koʻra, 2019-yil dekabrdagi saylovlardan keyin parlamentda quyidagi siyosiy partiyalar vakillari bor:
- Jangovar sotsialistik harakat (markaziy soʻl) — 37 deputat;
- Leyboristlar partiyasi (markaziy soʻl) — 13 deputat;
- Mavrikiy jangovar harakati (soʻl) — 9 deputat;
- Mavrikiy sotsial-demokratik partiyasi (markaziy oʻng) — 4 deputat;
- Muvman Liberater (soʻl) — 2 deputat;
- Rodriges xalq tashkiloti (mintaqaviy) — 2 deputat;
- Mavrikiy birdamlik fronti (oʻng islomchi) — 0 deputat;
- Lalit (soʻl) — 0 deputat;
- Rodriges harakati (mintaqaviy) — 0 deputat;
- Yashillar — 0 deputat.
Mavrikiyning qurolli kuchlari taxminan 20 ming kishidan iborat. Ular tabiiy ofatlar (tayfunlar) oqibatlarini bartaraf etishda ishlatiladi va favqulodda vaziyatlar xizmati kuchlariga qisman oʻxshaydi. Mamlakatda politsiya, maxsus politsiya boʻlinmalari va dengiz patrul xizmati ham mavjud.
Tashqi siyosat
Maʼmuriy boʻlinish
Aholi

Aholi soni:
- 1 241 856 kishi (31-dekabr 2025-yil holatiga)
- 1 277 824 kishi (dekabr 2020-yil holatiga)
- 1 295 789 kishi (1-iyul 2013-yil holatiga)
- 1 293 549 kishi (1-yanvar 2013-yil holatiga)
- 1 291 456 kishi (1-iyul 2012-yil holatiga)
- 1 288 684 kishi (1-yanvar 2012-yil holatiga)
Yosh va jins tarkibi:
- 630 872 erkak (49,4 %) (2021-yil holatiga);
- 646 962 ayol (50,6 %) (2021-yil holatiga);
- 15 yoshdan kichiklar — 21,8 %;
- 15 yoshdan 65 yoshgacha — 70,7 % ;
- 65 yoshdan katta — 7,5 %.
Aholi sonining oʻzgarishi:
- Tugʻilganlar: 13 250 kishi (2025)
- Vafot etganlar: 12 685 kishi (2025)
- Aholining tabiiy oʻsishi: 565 kishi (2025)
- Migratsiya hisobiga kamayish: 3186 (2025)
Tugʻilishning umumiy koeffitsiyenti — har bir ayolga 1,44 (2024) tugʻilish.
Oʻrtacha umr koʻrish davomiyligi — har ikki jins uchun 74,5 yil (2020).
Odam immunitet tanqisligi virusi (OIV) bilan zararlanish darajasi — 1,7 % (2007-yilgi baholash).
Voyaga yetgan erkaklar orasida savodxonlik 92,85 % (451 323 kishi).
Voyaga yetgan ayollar orasida savodxonlik 88,48 % (452 226 kishi).
Etnik va irqiy tarkib:
- hind-mavrikiyliklar — 68 %;
- metislar (aralash fransuz-afrika-malagasi kelib chiqishli) — 27 %;
- xitoylar — 3 %;
- fransuzlar — 2 %.
Mavrikiy turli madaniyatlar tutashadigan joy boʻlib, bu mamlakat meʼmorchiligida ham aks etadi: poytaxtda Juma masjidi, Maesvarat hindu ibodatxonasi va xristian Sent-Jeyms sobori bir-biriga qoʻshni joylashgan.
Din
Mavrikiy aholisining deyarli yarmi (48 %) hinduizmga eʼtiqod qiladi. Xristianlar qariyb 32 % ni tashkil etadi, ularning koʻpchiligi katoliklar, qolganlari esa protestantlardir. Aholining taxminan 17 % i islomga eʼtiqod qiladi. Boshqa dinlarga eʼtiqod qiluvchilar, ateistlar va diniy mansubligini koʻrsatmaganlar ulushi taxminan 3 % ni tashkil etadi.
Aksariyat kreollar — xristianlardir. Deyarli barcha musulmonlar va hinduiylar hind kelib chiqishiga ega. Hindlar marathi, tamil, oriya, bxojpuri, telugu va hind tillarida soʻzlashadi. Ozchilikni xristianlikni (katoliklikni) qabul qilgan xitoy kelib chiqishli kishilar tashkil etadi. Shuningdek, buddizm va konfutsiylik izdoshlari ham bor.
Diniy mansublik (2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlari):
- hinduiylar — 48 %;
- katoliklar — 23,6 %;
- musulmonlar — 16,6 %;
- protestantlar — 8,6 % (anglikanlar, presviterianlar, adventistlar, Xudo assambleyalari);
- eʼtiqodchilari; boshqalar — 2,5 %.
Tillar
Mavrikiy Konstitutsiyasida rasmiy til aniq belgilanmagan. Orol aholisi kreol-morisyen (Mavrikiy kreol tili), ingliz tili yoki fransuz tilida gaplashadi. Faqat Milliy assambleyada ingliz tili rasmiy til sifatida qabul qilingan, biroq deputatlar fransuz tilida ham soʻzlashi mumkin va bu koʻp uchraydi. Umuman olganda, ingliz tili davlat boshqaruvi, maʼmuriyat va sud ish yuritish tili sifatida Mavrikiyning rasmiy tili hisoblanadi. Xalqaro frankofon mamlakatlar tashkiloti (XFT) maʼlumotlariga koʻra, 2018-yilda Mavrikiy aholisining 73 % i fransuz tilini u yoki bu darajada bilgan.
Kundalik hayotda Mavrikiy aholisi vaziyatga qarab muloqot tilini tanlay oladi. Uyda koʻpincha kreol tili yoki bxojpuri, biznes va ish muhitida fransuz yoki kreol tili, maktablar va davlat idoralarida esa ingliz tili ishlatiladi. Gazeta va ommaviy axborot vositalarining aksariyati fransuz tilidan foydalanadi. Aholining 90 % i soʻzlashadigan kreol-morisyen koʻpincha mavrikiyliklarning ona tili hisoblanadi va norasmiy vaziyatlarda eng koʻp qoʻllanadi. Bu til XVIII asrda turli Afrika lahjalarini tushunmaydigan fransuz xoʻjayinlari va qullar oʻrtasida pidjin tili sifatida vujudga kelgan. Bir necha avlod davomida pidjin odatiy muloqot vositasiga aylangan. Mavrikiy kreol tili fransuz tiliga asoslangan boʻlib, fransuzcha talaffuz va lugʻat tarkibini saqlab qolgan.
Tillar (2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlari):
- Mavrikiy kreol tili — 80,5 %;
- bxojpuri (hind-ariy tillari guruhiga kiruvchi til) — 12,1 %;
- fransuz tili (amalda rasmiy til) — 3,4 %;
- ingliz tili (amalda rasmiy til) — 1 % dan kam;
- boshqa tillar — 4 %.
Iqtisodiyot

Mavrikiy iqtisodiyoti shakar ishlab chiqarishga (shakarqamish dehqonchilik yerlarining taxminan 90 % ida yetishtiriladi), turizm va toʻqimachilik sanoatiga asoslanadi. Soʻnggi vaqtlarda offshor va bank biznesi, shuningdek, dengiz mahsulotlari va baliq ovlash hamda ularni qayta ishlash rivojlanmoqda. Iqtisodiy jihatdan Mavrikiy Afrikadagi eng boy ikkinchi davlatdir ( Seyshel Orollari Respublikasidan keyin); u eng yuqori inson taraqqiyoti indeksiga, Afrikada aholi jon boshiga nominal YIM va xarid qobiliyati pariteti boʻyicha YIM koʻrsatkichlari boʻyicha ikkinchi oʻringa ega ( Seyshel Orollari Respublikasidan keyin). Inson taraqqiyoti indeksi boʻyicha dunyoda 64-oʻrinda (2021).
2015-yilda aholi jon boshiga YIM — 19,6 ming AQSH dollari (dunyoda 61-oʻrin). Qashshoqlik chegarasidan pastda yashovchilar — aholining 8 % i (2006-yilda). Ishsizlik — 7,1 % (2017).
Bandlarning 9 % i qishloq xoʻjaligida, 30 % i sanoatda, 61 % i xizmat koʻrsatish sohasida ishlaydi.
Eksport mahsulotlari (2,52 mlrd AQSH dollari, 2017-yil): toʻqimachilik va tikuvchilik mahsulotlari (30,8 %), baliq va baliq mahsulotlari (14 %), tozalangan shakar (10 %), neft mahsulotlari (5,9 %). Asosiy xaridorlar — Fransiya (15 %), AQSH (11 %), Buyuk Britaniya 9 %, Zambiya (8,1 %), Janubiy Afrika Respublikasi (7,9 %). Import (5,59 mlrd AQSH dollari, 2017-yil): sanoat mahsulotlari, oziq-ovqat, neft mahsulotlari, kimyoviy moddalar. Asosiy yetkazib beruvchilar — Xitoy (16 %), Hindiston (15 %), Fransiya (11 %), Janubiy Afrika Respublikasi (9,2 %), Yaponiya (3,2 %). Mavrikiy quyidagi xalqaro tashkilotga aʼzo: AKT mamlakatlari.
Uzoqda joylashganiga qaramay, Mavrikiy Yevropa sayyohlari orasida juda mashhur. U Maldiv va Seyshel orollari ( qarang: Mavrikiyda turizm[ingl.]) bilan bir qatorda dunyodagi eng goʻzal va qimmat turistik kurortlardan biri hisoblanadi. Mavrikiyda asosan plyajda dam olish tarqalgan, okeanga ekskursiyalar ham mashhur, orol ichkarisiga sayohatlar esa nisbatan kamroq uchraydi. Tabiiy diqqatga sazovor joylardan biri — Yetti rangli qumlar.
Ommaviy axborot vositalari
Davlat teleradio kompaniyasi — MBC (Mauritius Broadcasting Corporation[ingl.] — «Mavrikiy radioeshittirish korporatsiyasi») tarkibiga MBC 1 va MBC 2 telekanallari, Radio Mauritius, Music FM radiostansiyalari va boshqalar kiradi.
Adabiyotlar
- Bolshov I. G. Mavrikiy. — M.: Misl, 1986. — 112 b. — (Dunyo xaritasida). — 100 000 nusxa.
- Pospelov Ye. M. Jahon geografik nomlari. Toponimik lugʻat / masʼul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, oʻzgarishsiz. — M.: Russkiye slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 b. — 3000 nusxa. — ISBN 5-17-001389-2.
- Mamlakatlar va xalqlar. Afrika: Sharqiy va Janubiy Afrika / Bosh muharrir Yu. V. Bromley. — M.: Misl, 1981. — 272 b. — (Mamlakatlar va xalqlar). — 180 000 nusxa.
- Dyachkov, Mark Vladimirovich. Kreol-morisyen tili grammatikasi. — M.: «Menejer», 2012. — 72 b. — ISBN 978-5-8346-0337-5.
Havolalar
- Mavrikiyning rasmiy sayti.
- Mavrikiy turizm idorasi.
- Ukraina sovet ensiklopedik lugʻati. — 2-jild. — Kiyev : URE, 1988. — 308-bet.