Yashash joyi nima

Yashash joyi — ma’lum bir hudud yoki akvatoriyada (suv maydonida) mavjud bo‘lgan biotik, abiotik va antropogen (agar ular mavjud bo‘lsa) ekologik omillar majmuasi bo‘lib, u abiotik omillarning dastlabki kompleksi — ekotop asosida shakllanadi. Tur yoki populyatsiyaning yashash muhiti uning ekologik nishasining muhim tarkibiy qismidir. Quruqlikda yashovchi hayvonlarga nisbatan bu atama statsiya (turning yashash joyi) va biotop (hamjamiyatning yashash joyi) tushunchalariga sinonim deb hisoblanadi.

Ekologik omillarning ifodalanish darajasi turlicha bo‘lgan, biroq o‘xshash o‘simlik qoplamiga ega yashash joylari biologik jihatdan teng qiymatli (biologik jihatdan ekvivalent) deb ataladi. Ularning mavjud bo‘lishi omillarning bir-birini qisman kompensatsiya qilishi hisobiga mumkin bo‘ladi.

T. Sautvud (T. Southwood, 1977) yashash joylarini vaqt davomida omillarning o‘zgarish xususiyatiga qarab quyidagi turlarga ajratishni taklif qilgan:

  • o‘zgarmas — muhit sharoitlari cheksiz uzoq vaqt davomida qulayligicha qoladi;
  • bashorat qilinadigan mavsumiy — qulay va noqulay davrlarning muntazam almashinishi kuzatiladi;
  • bashorat qilib bo‘lmaydigan — qulay va noqulay davrlarning davomiyligi turlicha bo‘ladi;
  • efemer — qulay davri juda qisqa bo‘lgan yashash joylari.