Arterial gipertenziya (AG) — arterial qon bosimining 140/90 mm sim. ust. va undan yuqori bo‘lishi. Birlamchi essensial arterial gipertenziya (boshqacha nomi — gipertoniya kasalligi) qon bosimi oshishining hozirgi sharoitda ma’lum va bartaraf etish mumkin bo‘lgan sabablari mavjud patologik jarayonlar bilan bog‘liq emas. Bu eng ko‘p uchraydigan yurak-qon tomir patologiyasidir. Simptomatik yoki ikkilamchi AGda arterial bosimning ko‘tarilishi yurak yoxud qon tomir kasalliklari, endokrin tizim patologiyalari yoki boshqa holatlar natijasidir.^{[aniqlashtirish kerak]}.

• Yurak ishemik kasalligi (YIK), shu jumladan, barqaror stenokardiya, beqaror stenokardiya, miokard infarkti) — miokardning koronar arteriyalar orqali qon oqimi buzilishi tufayli zararlanishi. YIKning eng keng tarqalgan sababi — ateroskleroz, xususan, dislipidemiya fonida koronar arteriyalarning zararlanishidir. Rossiyada barcha YQTK orasida kattalarning tibbiyot muassasalariga murojaat qilishiga eng ko‘p sabab bo‘ladigan kasallik YIK hisoblanadi.

YIKning eng xavfli shakllaridan biri va o‘limning asosiy sabablaridan biri — miokard infarkti (MI), ya’ni nekroz — koronar qon oqimi keskin yomonlashishi natijasida miokardning bir qismi nobud bo‘lishidir. Bu holat aksariyat hollarda koronar qon oqimi bilan bog‘liq bo‘lib, o‘ziga xos klinik ko‘rinish, EKGdagi o‘zgarishlar, shuningdek, qonda miokard nekroz i markerlari faolligining o‘zgarishi bilan kechadi. MI kattaligi, joylashuvi, boshlanganidan o‘tgan vaqt va boshqa mezonlarga ko‘ra tasniflanadi.

MI bosqichlari:

1. rivojlanayotgan bosqich — 0 dan 6 soatgacha.
2. o‘tkir bosqich — 6 soatdan 7 sutkagacha.
3. bitish/chandiqlanish bosqichi — 7 dan 28 sutkagacha.
4. bitgan bosqich — 29-sutkadan boshlab.

MI ning 3 va 4-turlari jarrohlik aralashuvlari oqibatida yuzaga keladi.

Serebrovaskulyar kasalliklar yoki bosh miyaning qon tomir kasalliklari — bosh miyani qon bilan ta’minlovchi tomirlar zararlanishi bilan namoyon bo‘ladigan va miya to‘qimasi shikastlanishiga olib keladigan kasalliklar guruhidir. O‘tkir serebrovaskulyar kasalliklar orasida eng xavflisi — insult bo‘lib, u dunyoda o‘limning ikkinchi eng keng tarqalgan sababi va nogironlikka olib keluvchi asosiy sabablardan biridir.

Insultning ikki shakli farqlanadi:

• ishemik insult (miya infarkti) — o‘tkir o‘choqli serebral ishemiya oqibatida yuzaga keladigan va miya infarktiga (ishemik nekroz o‘chog‘iga) sabab bo‘ladigan klinik sindrom;
• gemorragik insult — bosh miya tomirlaridan qon chiqib, uning patologik to‘planishi bilan tavsiflanadi: qon subdural, yoki subaraxnoidal bo‘shliqlar va/yoki bosh miya parenximasida, ayrim hollarda esa bosh miya qorinchalari.

Yurak ritmi va o‘tkazuvchanligi buzilishlari. Bu atama yurakda elektr impulslarining paydo bo‘lish chastotasi, muntazamligi va manbai o‘zgarishi bilan tavsiflanadigan, ularning hosil bo‘lishi va/yoki o‘tkazilishi jarayoni buzilishi oqibatida yuzaga keladigan bir qator holatlarni birlashtiradi. JSST ekspertlar ishchi guruhi ta’rifiga ko‘ra, yurak ritmi buzilishi — me’yordagi sinus ritmidan har qanday og‘ishdir. Yurak aritmiyalari keng tarqalgan klinik holat bo‘lib, ularga yurak patologiyasining deyarli har qanday turi sabab bo‘lishi mumkin.

Miokardning birlamchi zararlanishi bilan bog‘liq kasalliklar (kardiomiopatiyalar, to‘planish kasalliklari).

Hozirgi kungacha kardiomiopatiyaning hamma tomonidan qabul qilingan yagona ta’rifi va tasnifi mavjud emas. Yevropa kardiologlar jamiyatining miokard va perikard kasalliklari bo‘yicha ishchi guruhi (2008) ta’rifiga ko‘ra, kardiomiopatiya — yurak mushagida tarkibiy va funksional o‘zgarishlar bo‘lishi bilan tavsiflanadigan, ammo bunday o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan YIK, arterial gipertenziya, orttirilgan yoki tug‘ma yurak nuqsonlari mavjud bo‘lmagan miokard kasalligidir.^{[aniqlashtirish kerak]}.

Yevropa kardiologlar jamiyatining so‘nggi tavsiyalarida berilgan ta’rifga ko‘ra, yurak yetishmovchiligi (YY) — yurak tuzilishi va funksiyasining buzilishi bo‘lib, bunda to‘lish bosimi me’yorda bo‘lsa ham (yoki faqat to‘lish bosimi oshirilgandagina) yurak to‘qimalarning metabolik ehtiyojiga mos tezlikda kislorod yetkazib bera olmaydi.

YYning ikki asosiy shakli ajratiladi:

Surunkali yurak yetishmovchiligi (SYY) — hansirash, tez charchash, jismoniy faollikning pasayishi, shishlar va boshqalar kabi xos belgilar majmuasi bilan kechadigan kasallik. Bu belgilar tinch holatda yoki zo‘riqishda a’zo va to‘qimalarning yetarli darajada perfuziyalanmasligi va ko‘pincha organizmda suyuqlik ushlanib qolishi bilan bog‘liq. Asosiy sabab — miokard zararlanishi tufayli yurakning qon bilan to‘lish yoki qonni haydash qobiliyati pasayishi, shuningdek, tomirlarni toraytiruvchi va kengaytiruvchi neyrogumoral tizimlar o‘rtasidagi muvozanat buzilishidir.^{[aniqlashtirish kerak]}.

O‘tkir yurak yetishmovchiligi — klinik belgilari, patofiziologiyasi, prognozi va davolash strategiyasi jihatidan turlicha bo‘lgan ko‘p omilli sindrom bo‘lib, yurakning sistolik va/yoki diastolik funksiyasi buzilishiga xos belgilar tez paydo bo‘lishi bilan tavsiflanadi. Bu shoshilinch davolashni talab qiladigan, hayot uchun xavfli holatdir.

Infeksion endokardit — yurakning ichki qavati yallig‘lanishi, zararlangan sohada vegetatsiyalar (patologik o‘simtalar) hosil bo‘lishi hamda qon aylanishi buzilishi va umumiy infeksiya belgilarining birgalikda kuzatilishi bilan namoyon bo‘ladigan yurak kasalligidir.

Miokarditlar — miokardda infeksion yoki autoimmun tabiatli yallig‘lanish borligi isbotlangan yoki asosli ravishda taxmin qilingan hollarda yurak to‘qimalari (kardiomiotsitlar, o‘tkazuvchi tizim hujayralari, biriktiruvchi to‘qima tuzilmalari va boshqalar)da kuzatiladigan klinik va morfologik o‘zgarishlar majmuasidir. JSST va Xalqaro kardiologlar jamiyati (ISFC) miokarditni gistologik, immunologik yoki immunogistokimyoviy mezonlar asosida tashxislanadigan yurak mushagining yallig‘lanish kasalligi deb ta’riflagan. Yallig‘lanish o‘tkir yoki surunkali bo‘lishi mumkin; bunga miokardni bevosita yoki allergik-immun mexanizmlar orqali bilvosita zararlovchi turli etiologik omillar sabab bo‘ladi.

Perikarditlar — yurak xaltachasining seroz pardalari yallig‘lanishi bo‘lib, uning bo‘shlig‘ida ekssudat to‘planishi, pardalarning bitishib qolishi va chandiqli o‘zgarishi ehtimoli bilan tavsiflanadi.

Yurak o‘smalari yaxshi sifatli (barcha o‘smalarning taxminan 70 % i) va yomon sifatli (taxminan 30 %).

Yurak jarohati — teshib kiruvchi yoki kirmaydigan mexanik ta’sir natijasida yurakning shikastlanishi.

Aorta anevrizmasi — tomir devorining mustahkamligi va elastikligini kamaytiruvchi turli patologik mexanizmlar natijasida aorta bo‘shlig‘ining bir yarim baravar yoki undan ko‘proq kengayishidir.

Periferik arteriya kasalliklari — bosh suyagidan tashqaridagi, ichki a’zolar va buyrak arteriyalari, qorin aortasi hamda qo‘l-oyoq arteriyalari zararlanishi bilan bog‘liq sindromlardir.

Tarqalishi jihatidan eng muhimlari ateroskleroz va qandli diabetning tomir asoratlaridir. Biroq tomir patologiyalariga bog‘liq boshqa nozologiyalar ham juda ko‘p. Masalan, arteriya tizimining degenerativ zararlanishidan kelib chiqadigan kasalliklar (Marfan sindromi, Elers–Danlos sindromi, Erdgeym o‘smasi, neyrofibromatoz) anevrizma va tomir devorining qatlamlarga ajralishiga sabab bo‘lishi mumkin. Fibromushak displaziyasi ko‘pincha buyrak, uyqu va yonbosh arteriyalarini zararlaydi.

Tomirlarning ko‘plab sohalari bir vaqtda zararlanishi tizimli vaskulitlar va biriktiruvchi to‘qima kasalliklarida uchraydi:

• yirik tomirlar (aorta va uning shoxlari) — gigant hujayrali arteriit (Xorton kasalligi), Takayasu kasalligi, Behchet sindromi; artropatiyalarga hamroh bo‘ladigan vaskulitlar;
• o‘rta diametrli arteriyalar — tugunli periarteriit, gigant hujayrali arteriit (Xorton kasalligi), Vegener granulomatozi, Chyorg–Strauss sindromi, Kavasaki kasalligi, nurlanish ta’siridan kelib chiqadigan tomir zararlanishlari;
• mayda tomirlar (arteriolalar va kapillyarlar) — tizimli sklerodermiya, tizimli qizil yugurik, revmatoid artrit^{[aniqlashtirish kerak]}.

Alohida guruh sifatida Byurger kasalligi (obliteratsiyalovchi tromboangiit)ni ajratish mumkin; u qo‘l va oyoqlardagi arteriya hamda venalarning o‘tkir yallig‘lanishi va trombozi bilan tavsiflanadi.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Arteriya tizimida tromblar hosil bo‘lishi va ularning «ko‘chishi» bilan bog‘liq kasalliklarning ham bir necha guruhi mavjud (masalan, periferik tromboemboliya, bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi mavjud bemorlarda yurakning chap bo‘limlaridan kelib chiqishi mumkin).^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Mushak tipidagi tomirlarning vazokonstriksiyasi (torayishi) asosida yuzaga keladigan «vazospastik kasalliklar»ga migren, kasalligi va Reyno sindromi.

O‘pka gipertenziyasi — o‘pka tomirlarining qarshiligi tobora oshib borishi bilan tavsiflanadigan, natijada yurakning o‘ng qorinchasi yetishmovchiligiga va odamning muddatidan oldin vafot etishiga olib keladigan kasalliklar guruhidir.

Venoz tromboembolik asoratlar — teri osti venalarining trombozi, chuqur venalar trombozi, shuningdek, o‘pka arteriyasi tromboemboliyasi.

Butun mamlakat miqyosida YQTKni kamaytirish uchun amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan choralarga quyidagilar misol bo‘ladi:

• tamakiga qarshi har tomonlama siyosat, xususan, tamaki chekishga qarshi kurash;;
• iste’molini kamaytirish maqsadida soliq solinadigan, tarkibida ko‘p miqdorda yog‘, shakar va tuz bo‘lgan mahsulotlar;;
• aholining jismoniy faolligini oshirish uchun piyodalar va velosiped yo‘laklarini qurish;
• quyidagi hodisaga qarshi kurash strategiyalari: alkogolni suiiste’mol qilish;;
• maktablarda bolalarning to‘g‘ri ovqatlanishini ta’minlash;
• sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qiluvchi ma’rifiy ishlar.

Chekishni tashlash, tuz iste’molini kamaytirish, sog‘lom ovqatlanish, muntazam jismoniy faollik va alkogolni suiiste’mol qilmaslik yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanish xavfini kamaytirishi isbotlangan.

Yuqori xavf strategiyasi aholi orasidan yurak-qon tomir kasalliklari xavfi yuqori bo‘lgan kishilarni imkon qadar erta aniqlash va xavf omillarini minimallashtirish uchun faol profilaktik choralar ko‘rishga qaratilgan. YQTK xavfi yuqori bo‘lgan aholi toifalari, avvalo, profilaktik tibbiy ko‘riklar davomida aniqlanadi. Profilaktika doirasida o‘zgartirish mumkin bo‘lgan xavf omillari tuzatiladi; ayrim hollarda dori vositalari buyuriladi.

Hozirga kelib Rossiyada aholi orasida sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va yuqumli bo‘lmagan kasalliklar (YBK) profilaktikasining mintaqaviy tizimi infratuzilmasi yaratilgan. Bu tizimning hududlardagi muvofiqlashtiruvchi markaziy bo‘g‘inlari tibbiy profilaktika markazlaridir. Bugungi kunda ular Rossiya Federatsiyasining aksariyat subyektlarida faoliyat yuritadi. Tizimning ikkinchi tarkibiy bo‘g‘ini salomatlik markazlari bo‘lib, 2015-yil oxirida ularning soni 724 taga yetgan. 2009-yilda tashkil etilganidan buyon ushbu markazlar YBKning populyatsion profilaktikasi va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, shuningdek, fuqarolarning funksional zaxiralari va YBK xavf omillarini baholash hamda ularni tuzatishda yordam berishga qaratilgan individual profilaktika ishlarining muhim qismini bajarib kelmoqda. Har yili salomatlik markazlariga qariyb 5 mln rossiyalik, jumladan, 1,5 mln dan ortiq bola va o‘smirlar murojaat qiladi. 2013-yildan boshlab Rossiyadagi poliklinika va ambulatoriyalarda tibbiy profilaktika bo‘limlari (kabinetlari) keng tashkil etildi; 2016-yilga kelib ularning soni 4000 dan oshdi. 2013-yilda joriy etilgan keng ko‘lamli profilaktik dispanser ko‘rigi dasturida ular yetakchi o‘rin tutadi.

2017-yilda profilaktik ko‘rik va dispanser ko‘rigi 48,5 mln dan ortiq kishi ko‘rikdan o‘tdi, bu 1,5 baravar ko‘p (2013-yildagiga nisbatan). 2021-yilgacha dasturga 80 mln dan ortiq, 2024-yilda esa 100 mln dan ziyod kishini qamrab olish rejalashtirilgan.^{[aniqlashtirish kerak]}.

Mamlakatimizda ilk marta^[qaysi?] dispanser ko‘rigini joriy etishda YQTKning klinik belgilari bo‘lmasa-da, yurak-qon tomir xavfi yuqori va juda yuqori bo‘lgan bemorlarni dispanser kuzatuvida ushlash zarurati me’yoriy hujjatlarda mustahkamlandi.

2015-yilda Rossiya Federatsiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligi 30.09.2015-yildagi 683n-sonli «Tibbiyot tashkilotlarida yuqumli bo‘lmagan kasalliklar profilaktikasini tashkil etish va amalga oshirish hamda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish tadbirlarini o‘tkazish tartibi» to‘g‘risidagi buyruqni chiqardi. Unda aholi, shaxs va guruhlar darajasida YBK profilaktikasini tashkil etish hamda amalga oshirish qoidalari belgilanib, YBK va ularning xavf omillarining oldini olish, ularni erta aniqlash, shuningdek, YBK bilan og‘rigan yoki rivojlanish xavfi yuqori bo‘lgan fuqarolarni dispanser kuzatuvidan o‘tkazish choralari belgilangan.

2015-yil Prezident tomonidan yurak-qon tomir kasalliklariga qarshi kurash yili deb e’lon qilindi. O‘sha yili Rossiyada mamlakatimiz^[qaysi?] fuqarolariga YQTK va xavf omillari haqida ma’lumot berish hamda ularni o‘z sog‘lig‘iga ko‘proq e’tibor qaratishga undashga qaratilgan ko‘plab tadbirlar o‘tkazildi.

2010-yilda tamakiga qarshi milliy konsepsiya tasdiqlandi. U Rossiyada tamaki iste’moliga qarshi kurashning asosiy yo‘nalishlarini belgiladi: tamaki mahsulotlari narxlari va aksizlarini oshirish, soliq siyosatini o‘zgartirish, jamoat joylarida chekishni to‘liq yoki qisman taqiqlash, aholini xabardor qilish, reklamani cheklash, sigaret sifatiga qo‘yiladigan talablarni va zararli moddalar miqdorining ruxsat etilgan chegarasini kamaytirishni standartlashtirish.

Rossiya Federatsiyasi sog‘liqni saqlash tizimi rivojlanishining hozirgi davri tug‘ilishdagi o‘rtacha kutilayotgan umr davomiyligi oshib borayotgan sharoitda kechmoqda. Shu paytgacha yurak-qon tomir patologiyalarining dekompensatsiyasi yoki asoratlari rivojlanishining oldini olishda insonning individual yashovchanligi nuqtayi nazaridan qaysi jihatga ta’sir ko‘rsatish kerakligi aniq belgilanmagan edi. Bunday yondashuv har qanday yoshdagi insonning mustaqilligi, o‘z hayotini o‘zi boshqarishi, o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqarish imkoniyati va insoniy qadr-qimmatini saqlab qolishga yordam beradi.

Aterosklerozni davolashda arteriyalarda kam invaziv endovaskulyar muolajalar qo‘llanishi mumkin. Ular arteriyalarda ochiq usulda (endarterektomiya), ya’ni blyashkani olib tashlash yoki tomirning haddan tashqari egri-bugriligini to‘g‘rilash ochiq operatsiya orqali bajarilishi, yoxud endovaskulyar usulda — arteriyani ballonli kateterlar yordamida kengaytirish va tomir qayta berkilishining oldini olish maqsadida toraygan joyga stentlar o‘rnatish (translyuminal ballonli angioplastika va arteriyani stentlash) orqali amalga oshirilishi mumkin. Usul arteriya bo‘shlig‘i toraygan yoki berkilgan joy va zararlanishning tarqalish darajasiga qarab tanlanadi.

Xolesterin blyashkalarini olib tashlash uchun aterektomiya.

Dori-darmon bilan davolash quyidagi bir necha guruhdagi preparatlarni o‘z ichiga oladi:

• Qonni suyultiruvchi vositalar (aspirin, rivaroksaban, klopidogrel va boshqalar) — qon ivishining oldini oladi..
• Statinlar (Lipitor, simvastatin va boshqalar) — xolesterin hosil bo‘lishini to‘sish va jigarda past zichlikdagi lipoproteinlar («yomon» xolesterin) bog‘lanishini kuchaytirish orqali xolesterin miqdorini kamaytiradi.
• Beta-blokatorlar (atenolol, bisoprolol va boshqalar) — adrenalin kabi gormonlar ta’sirini kamaytiradi, yurak urishini sekinlashtiradi va qon oqimini yaxshilaydi.
• Nitratlar — qon tomirlarni kengaytiradi, arterial bosimni pasaytiradi va og‘riqni kamaytiradi.
• Diuretiklar — organizmdan ortiqcha tuz va suvni chiqarib, arterial qon bosimini pasaytiradi.

Aynan Rossiyadayurak-qon tomir kasalliklari bo‘yicha tibbiy infratuzilmaning asosiy qismi 2008-yilda «Salomatlik» milliy loyihasi tarkibida boshlangan «qon tomir dasturi» doirasida yaratilgan. Dastur quyidagilarni nazarda tutgan:

• YQTK va o‘tkir qon tomir hodisalarida tibbiy yordamning ikki bosqichli tizimini — birlamchi qon tomir bo‘limlari va mintaqaviy qon tomir markazlarini tashkil etish. Ular bemorni aholi yashash joyining istalgan nuqtasidan «oltin soat» deb ataladigan vaqt oralig‘ida 30 – 40 daqiqadan ko‘p bo‘lmagan muddatda yetkazib berish mumkin bo‘ladigan tarzda joylashtiriladi;
• bemorlarni tegishli tibbiy muassasalarga samarali yo‘naltirish tizimini tashkil etish;
• tez yordam avtomobillarini GLONASS texnologiyasi bilan jihozlash, bu ma’lumotlarni masofadan uzatish imkonini beradi;
• davolash va reabilitatsiyaning zamonaviy usullarini joriy etish, telemeditsina;
• dan foydalanish; malakali kadrlarni tayyorlash.

Hozir Rossiyada 600 dan ortiq ixtisoslashtirilgan qon tomir markazi faoliyat yuritmoqda. Yaqin kelajakda ularni modernizatsiya qilish rejalashtirilgan.

«Qon tomir dasturi» muallifi Rossiya Federatsiyasining sobiq sog‘liqni saqlash vaziri V. I. Skvorsova.

Rossiya Federatsiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligi topshirig‘iga ko‘ra, kardiologlar ekspertlar hamjamiyati YQTKning turli turlarini davolash bo‘yicha klinik tavsiyalar tayyorladi. Ayrim YQTK bilan kasallangan bemorlarni olib borish bo‘yicha tavsiyalar milliy shifokorlar uyushmalari, avvalo, Rossiya kardiologlar jamiyati

YQTKda tibbiy yordamni yo‘naltirish

Birlamchi tibbiy-sanitariya yordamini yo‘naltirish

Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami yurak-qon tomir kasalliklari va holatlarining profilaktikasi, tashxisi va davolashini, tibbiy reabilitatsiyani hamda sog‘lom turmush tarzini shakllantirishni o‘z ichiga oladi.

Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami rejali va shoshilinch shakllarda ko‘rsatiladi hamda quyidagilarni qamrab oladi:^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

• Shifokorgacha ko‘rsatiladigan birlamchi tibbiy-sanitariya yordami:
  • o‘rta maxsus tibbiy ma’lumotli tibbiyot xodimlari tomonidan ko‘rsatiladi;
  • ambulatoriya sharoitida ko‘rsatiladi.
• Shifokor tomonidan ko‘rsatiladigan birlamchi tibbiy-sanitariya yordami:
  • hududiy terapevtlar, umumiy amaliyot (oilaviy) shifokorlari, korxonaning hududiy vrachlik uchastkasi terapevtlari tomonidan hududiy-uchastka tamoyili asosida ko‘rsatiladi;
  • ambulatoriya va kunduzgi statsionar sharoitida ko‘rsatiladi.
• Birlamchi ixtisoslashtirilgan tibbiy-sanitariya yordami:
  • kardiologlar, yurak-qon tomir jarrohlari va rentgen-endovaskulyar diagnostika hamda davolash bo‘yicha shifokorlar tomonidan ko‘rsatiladi;
  • kardiologiya kabinetida (statsionarga yotqizish ko‘rsatmalari bo‘lmaganda va hududiy terapevt, umumiy amaliyot [oilaviy] shifokori yoki korxona tibbiy uchastkasi shifokorining yo‘llanmasi asosida) ko‘rsatiladi;
  • quyidagi shifokorlar tomonidan ko‘rsatiladi: kardiologlar — nafaqat umumiy amaliyot mutaxassislarining yo‘llanmasi bo‘yicha, balki bemorning mustaqil murojaati asosida hamda axborot texnologiyalaridan foydalanib masofaviy maslahatlashish (telemeditsina).

) orqali ham yordam berishadi. Hayot uchun xavf tug‘dirmaydigan va shoshilinch tibbiy yordam talab qilmaydigan surunkali yurak-qon tomir kasalliklari zo‘rayganda birlamchi yordam ko‘rsatish uchun muassasalarda shoshilinch yordam bo‘limi (kabineti) tashkil etiladi.

Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam

Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami doirasida yordam ko‘rsatishning iloji bo‘lmaganda va tibbiy ko‘rsatmalar mavjud bo‘lsa, bemor birlamchi bo‘g‘indagi shifokorlar komissiyasi qaroriga asosan «kardiologiya» yoki «yurak-qon tomir jarrohligi» yo‘nalishi bo‘yicha ixtisoslashtirilgan, shu jumladan yuqori texnologiyali yordam ko‘rsatuvchi tibbiyot tashkilotiga yuboriladi. Bunday yordamda maxsus usullar va murakkab tibbiy texnologiyalar qo‘llanadi.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Ixtisoslashtirilgan tibbiy yordamga ko‘rsatmalar bo‘lmasa, bemor davolash tavsiyalariga muvofiq ambulatoriya yoki kunduzgi statsionar sharoitida kardiolog yoxud terapevt (umumiy amaliyot shifokori) nazoratiga yuboriladi.

Tez tibbiy yordam, shu jumladan ixtisoslashtirilgan tez yordam, yurak-qon tomir kasalliklarida yuzaga keladigan favqulodda va shoshilinch holatlarda tibbiyot tashkilotidan tashqarida hamda uning ambulatoriya va statsionar sharoitlarida ko‘rsatiladi.

Shoshilinch tibbiy aralashuvga muhtoj bemorlarga tibbiyot tashkilotidan tashqarida tez tibbiy yordam feldsherlar brigadasi, shifokorlar brigadasi va ixtisoslashtirilgan ko‘chma tez yordam brigadalari tomonidan ko‘rsatiladi.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Tez tibbiy yordam bemorlarga o‘tkir koronar sindrom (beqaror stenokardiya, miokard infarkti) va hayot uchun xavfli boshqa holatlarda feldsherlar hamda tez yordam brigadasi shifokorlari tomonidan ko‘rsatiladi. Ular hayot uchun xavfli holatlarni bartaraf etish choralarini, zarur tibbiy ko‘rsatmalar mavjud bo‘lsa, trombolizisni ham amalga oshiradilar.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Bemor imkon qadar qisqa vaqt ichida qon tomir markaziga yoki tarkibida rentgen-jarrohlik diagnostikasi va davolash bo‘limi, anesteziologiya-reanimatsiya bo‘limi bo‘lgan hamda o‘tkir koronar sindrom va boshqa hayot uchun xavfli favqulodda yurak-qon tomir holatlarida ixtisoslashtirilgan yordam ko‘rsatadigan eng yaqin tibbiyot tashkilotiga yetkaziladi.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Agar yaqin atrofda shoshilinch yurak-qon tomir kasalliklariga ixtisoslashtirilgan yordam ko‘rsatuvchi muassasa bo‘lmasa, bemor tarkibida reanimatsiya va intensiv terapiya palatalari bo‘lgan kardiologiya bo‘limiga, shtatida kardiologlar yoki anesteziolog-reanimatologlar ishlaydigan eng yaqin tibbiyot tashkilotiga olib boriladi.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Bemorning ahvoli barqarorlashgach va tegishli tibbiy ko‘rsatmalar bo‘lsa, u rentgen-jarrohlik diagnostikasi va davolash bo‘limi, anesteziologiya-reanimatsiya bo‘limi hamda reanimatsiya va intensiv terapiya palatasi mavjud kardiologiya bo‘limiga ega ixtisoslashtirilgan tibbiyot tashkilotiga o‘tkaziladi.

Zamonaviy texnika taraqqiyoti kundalik hayotda foydalanishga qulay, uzoq vaqt uzluksiz ishlay oladigan va organizmning hayotiy muhim funksiyalarini masofadan dinamik kuzatish imkoniyatiga ega qurilmalarni yaratish imkonini bermoqda. Bunday loyihalar dunyo bo‘ylab telemeditsina konsepsiyasi doirasida amalga oshirilmoqda. Ko‘plab qo‘llanish sohalari orasida EKG-monitoring alohida ahamiyatga ega, chunki u ko‘plab patologiyalarni aniqlashda birlamchi va eng axborotli usullardan biridir.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Tibbiyot hamjamiyati inson tanasi yuzasida fiziologik ko‘rsatkichlarni o‘lchash imkoniyati kengligi sababli kontaktsiz datchiklarga katta qiziqish bildirmoqda. Bunday datchiklar magnitorezistiv, optoelektron, radiolokatsion va boshqa tamoyillar asosida ishlashi mumkin. Masalan, elektr maydonidagi o‘zgarishlarni aniqlash texnologiyasi oddiy yurak monitoringidan tortib murakkab klinik-diagnostik tekshiruvlargacha bo‘lgan keng ko‘lamli vazifalarni bajarish imkonini beradi.^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Masofaviy kuzatuv tizimlari rivojlanishining jahondagi yetakchi yo‘nalishlaridan biri — mato asosiga o‘rnatilgan, EKG signallarini dastlabki elektron qayta ishlash va ularni simsiz aloqa orqali tibbiyot muassasasidagi serverga uzatish vositalari bilan jihozlangan, uzoq muddat foydalaniladigan elektrokardiografik datchiklardir. Bu yo‘nalish «aqlli kiyim».^{[manba 1506 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

2010-yillarda yangi yo‘nalish — miniatyura datchiklarni mobil aloqa qurilmalariga (kommunikatorlar, smartfonlar) birlashtirishga asoslangan salomatlikni monitoring qilishning mobil interfeysi paydo bo‘ldi. Tibbiyotdagi qo‘llanish imkoniyatlari shu qadar kengaydiki, mobil tizimlarga o‘rnatilgan sensorlar va signal hamda tasvirlarni qayta ishlovchi dasturiy vositalardan olingan ma’lumotlar yordamida bemor bilan bevosita aloqa qilmasdan turib ko‘plab hayotiy muhim funksiyalarning fiziologik holatini masofadan baholash mumkin bo‘ldi.