| Shahar, poytaxt | |||||
| Ottava | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| ingl. Ottawa | |||||
| Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga:Parlament tepaligi, Rido-holl, Ottava markazi,Shato-Lorye, Kanada milliy galereyasi, Rido kanali | |||||
|
|||||
| 45°25′17″ sh. u. 75°40′46″ g‘. u.HGYaO | |||||
| Boshqaruv | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Provinsiya |
|
||||
| Asos solingan sana | 1-yanvar 1855 | ||||
| Hozirgi maqomi berilgan sana | 1-yanvar 2001 | ||||
| Mer | Mark Satkliff | ||||
| Demografiya | |||||
| Aholi soni | 1 017 449 kishi(2021) | ||||
| Aholi zichligi | 364,9 kishi/km² | ||||
| Aglomeratsiya | 1 488 307 kishi(2021) | ||||
| Aholisining atalishi | ottavalik erkak, ottavalik ayol | ||||
| Rasmiy til(lar) | ingliz tili vafransuz tili | ||||
| Geografiya | |||||
| Maydoni | 2790,3 km² | ||||
| Dengiz sathidan balandligi | 70 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC−5 | ||||
| Pochta indeksi | K0A va K1A-K4C | ||||
| Telefon kodi | 613, 343, 819 va 873 | ||||
| Geografik kod | 35 06008 | ||||
| Veb-sayt | ottawa.ca | ||||
Ottava (ingl. Ottawa Xalqaro fonetik alifbo: fayl haqida yoki [ˈɒtəwɑː],frans. Ottawa) — poytaxti Kanadaning. UOntario provinsiyasining sharqiy qismida,Ottava daryosi bo‘yida joylashgan. Bu daryo Ontario vaKvebek provinsiyalari o‘rtasidagi chegarani tashkil qiladi. Ottava mamlakatning to‘rtinchi, Ontarioning ikkinchi yirik shahridir. Daryoning Kvebek tomonida joylashganGatino shahri va qator boshqa munitsipalitetlar bilan birga OttavaMilliy poytaxt mintaqasi.
tarkibiga kiradi. 2019-yilda Ottava aholisi bir million kishiga yetgan.aglomeratsiyasi Ottava–Gatino aholisi esa 2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, 1 million 488 ming kishini tashkil qilgan. Shaharni mer boshchiligidagi munitsipal kengash boshqaradi. 2022-yildan beri mer lavoziminiMark Satkliff.
egallab kelmoqda. Shaharga 1820-yillardaRido, 1850-yilda yog‘och kesuvchilar va yog‘ochni daryoda oqizib tashuvchilar shahri sifatida rasman shahar maqomini olgan. 31-dekabr 1857-yildan Ottava — birlashgan Kanada provinsiyasining, 1867-yildan esaKanada davlatining poytaxti hisoblanadi. Keyinchalik shahar transport va sanoat markazi sifatida rivojlangan, XX asrning ikkinchi yarmida esa shahar ekologiyasini yaxshilashga qaratilgan keng ko‘lamli qayta qurish ishlari amalga oshirilgan.
XX asr oxiri va XXI asr boshida yuqori texnologiyalar rivoji markaziga aylangan Ottava baʼzan «shimoliySilikon vodiysi» deb ham ataladi. Kanada poytaxti sifatida Ottavada federal hokimiyat organlari va yirik madaniyat markazlari, jumladan, Kanadaning yetakchi muzeylari va Milliy sanʼat galereyasi joylashgan.
Etimologiyasi
Dastlab lager Rido kanali qurilishi rahbari, podpolkovnikJon Bay — Baytaun (Bytown). Undan rivojlangan shahar 1854-yilda Ottava deb qayta nomlangan. Bu nomOttava daryosi nomidan olingan. «Ottava» gidronimi esa, o‘z navbatida, mahalliy hindularningetnonimi ottava —algonkinlar.
Tarix
Mahalliy qabilalar va dastlabki yevropalik ko‘chmanchilar
Hozirgi Ottava joylashgan hududga yevropaliklar kelgan paytda u yerda algonkin qabilalari yashagan. Hozirgi Ottava daryosi, so‘nggi muzlik davri tugaganidan keyingi dastlabki davrlarda Shamplen dengizining bir qismini tashkil etgan atrofidagi hudud dengiz chekinishi bilan qadimgi qabilalar tomonidan o‘zlashtirilgan. Bundan olti ming yil avval daryo vodiysida ovchilik va termachilikka asoslangan madaniyat shakllangan. Arxeologik qazishmalardan maʼlum bo‘lishicha, uning vakillari qo‘shni xalqlar bilan ham faol savdo qilgan. Arxeologlar bu madaniyat egalarining etnik mansubligini qatʼiy belgilay olmasalar-da, u yevropaliklar Amerikaga kelgan davrdagi algonkinlar madaniyatiga ancha o‘xshaydi.
Kanadaga XVII asrda fransuz ko‘chmanchilari kelganidan so‘ng, irmoqlari bilan birga Avliyo Lavrentiy daryosidan Shimoliy Amerika qitʼasining ichki hududlariga boradigan asosiy suv yo‘lini tashkil etgan va mintaqadagi mahalliy xalqlar savdosida allaqachon markaziy o‘rin tutgan Kichisipi daryosi, markazi Monrealda bo‘lgan mo‘yna savdosining bosh yo‘liga aylandi. Algonkinlarga mansub ottava qabilasi (uning etnonimi algonkin tilidagi «ǎdāwe» — «savdo qiluvchilar, ayirboshlovchilar» degan so‘zdan olingan) Kichisipi bo‘ylab mo‘yna savdosini monopollashtirdi. Qabila monopoliyasi atigi 30 yilcha saqlanib, keyin qabila Buyuk ko‘llardan janubdagi hududga siqib chiqarilgan bo‘lsa-da, daryo va uning shimolidagi joylar Ottava nomi bilan atalib qoldi (hozir Kvebek provinsiyasiga kiradigan bu hudud Ottava nomini hozirgacha saqlagan). 1800-yilda uch daryo — Rido, Ottava va Gatino — tutashgan yerda dastlabki oq tanli ko‘chmanchilar o‘rnashdi. Massachusetslik yog‘och kesuvchi Filemon Rayt, uning qarindoshlari va bir necha do‘stlari bu joyni doimiy yashash uchun tanlashdi. Ular yog‘och uylari va taxta tilish ustaxonasini qurishdi. Qishloq Raytstaun (keyinchalik Xall, hozir Gatino shahrining bir qismi) deb ataldi. 1806-yildan boshlab Rayt yollanma ishchilarni jalb qilish va yog‘och savdosini yo‘lga qo‘yish bilan shug‘ullandi. 1809-yilga kelib yollanma o‘rmonchilar va yog‘ochni daryo orqali oqizuvchilar soni bir necha yuz kishiga yetdi. O‘sha o‘n yillikning oxiri va keyingi o‘n yillik boshida Ottava daryosining janubiy sohilida ilk dehqonchilik manzilgohlari paydo bo‘ldi. Birinchi fermerlar nomi saqlanib qolgan: hozirgi Nepin hududida Ayra Xonivell va hozirgi Gloster hududida Breddish Billings. 1818-yilda britaniyalik harbiy xizmatchilarning o‘ndan ortiq oilasi keyinchalik Richmond qishlog‘i paydo bo‘lgan joyda o‘rnashdi (u 1970-yillarda Golborn).
Rido kanali va Baytaun

1827-yilda Ottava daryosi bilan Ontario ko‘li o‘rtasida Rido kanalining qurilishi boshlandi. Bu kanal Monrealni Ontario ko‘liga eng qisqa yo‘l orqali bog‘ladi. Qurilishga Jon Bay rahbarlik qilgan va quruvchilar posyolkasi uning sharafiga «Baytaun» deb atalgan. Quruvchilar baraklari Rido kanalining bo‘lajak dastlabki shlyuzlari yaqinidagi tepalikda, Rido va Gatino daryolari quyilish joyi hamda Shodyer sharsharasi. 1832-yilga kelib kanal qurib bitkazildi. O‘sha paytda Baytaun 10 mingdan ortiq aholisi bo‘lgan yog‘och binoli shahar edi. Kanalning dastlabki sakkiz shlyuzini barpo etishda ishlagan va Jon Bay tomonidan shaxsan mukofotlangan shotlandiyalik tosh teruvchi Tomas Makkey keyinchalik Rido daryosining sharqiy tomonida yer sotib olib, kichik sanoat imperiyasiga asos soldi. Uning 11 xonali qasri Regentlik uslubidagi Nyu-Edinburg qishlog‘ida joylashgan bo‘lib, Nyu-Edinburg qishlog‘ida joylashgan bo‘lib, keyinchalik hukumat tomonidan sotib olindi va general-gubernator qarorgohiga.
aylantirildi. Rido kanali qurib bitkazilgach, qurilishda ishlagan ko‘plab irlandlar ishsiz qoldi. Mintaqada anchadan beri yashab, o‘z uylari va korxonalariga ega bo‘lgan fransuz va inglizlardan farqli ravishda, irlandlar nihoyatda og‘ir ahvolda qolishdi. Bundan irland millatiga mansub tadbirkor Piter Eylen[ingl.] foydalanib, korxonalariga faqat irlandlarni ishga ola boshladi va butun jamoani o‘z taʼsiriga bo‘ysundirdi. 1835-yildan Eylen qariyb 200 kishilik to‘daga boshchilik qilib, Baytaunning ishchi mahallalarida vahima tarqatdi; 1837-yilda esa Nepin mahalliy kengashiga saylovni izdan chiqardi. Eylen va uning sheriklari «Yaltiroqlar» (ingl. Shiners), ularning qilmishlari esa «Yaltiroqlar urushi» (Shiners' War) deb atalardi. To‘da nomi fransuz tilidagi cheneurs — «eman yog‘ochini kesuvchilar yoki oqizuvchilar» so‘zining buzilgan shaklidan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin. Zo‘ravonlikka qarshi kurashish uchun 1836-yilda Ottava yog‘och sanoatchilari uyushmasi tuzildi. Hokimiyati tugayotganini sezgan Eylen uning dastlabki aʼzolaridan biriga aylandi. 1837-yil bahorida Yaltiroqlar to‘dasi batamom nazorat ostiga olindi, biroq kichikroq ko‘lamdagi to‘da urushlari 1840-yillar oxirigacha takrorlanib turdi. 1849-yilda hukumat qo‘shinlari yirik qo‘zg‘olonni boshlanmasidan bostirdi. Qo‘zg‘olon rahbarlaridan biri Filemon Raytning o‘g‘li Raglz edi.
1841-yilda Baytaun 3000 kishini ish bilan taʼminlardi; 1850-yilga kelib esa Ottava vodiysida yog‘och savdosi bo‘yicha qarama-qarshi sohildagi Raytsvilldan o‘zib ketdi. 1850-yillarda Shodyer sharsharasining suv energiyasidan foydalanadigan taxta tilish korxonalari qurilishi mintaqa yog‘och sanoati rivojida muhim bosqich bo‘ldi. 1850-yilda Baytaun doimiy mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish tizimiga ega bo‘ldi, 1855-yilda esa shahar nomi Ottavaga o‘zgartirildi.
Kanada poytaxti

XIX asr o‘rtalarida Yuqori Kanada (Ontario) Quyi Kanada (Kvebek) bilan birlashgach, birlashgan provinsiyaning poytaxtini tanlash masalasi paydo bo‘ldi. Ko‘plab yirik Kanada shaharlari (jumladan Monreal, Kvebek, Toronto va Kingston) bu maqom uchun kurashdi. O‘sha paytda mamlakat aholisining deyarli yarmini tashkil qilgan fransuz-kanadaliklar poytaxtning ingliz tilida so‘zlashuvchi mintaqada bo‘lishiga keskin qarshi edi. Shu bilan birga, Kanadaning eng yirik shahri Monrealda qirollik hokimiyatiga nisbatan dushmanona kayfiyat hukm surardi: bu yerda Kanada general-gubernatori lord Elginga hujum qilingan, 1849-yilda esa qonunchilik majlisi binosiga o‘t qo‘yilgan edi. Har to‘rt yilda Torontodan Kvebekka va yana ortga ko‘chadigan «ko‘chma» poytaxt loyihasi nihoyatda qimmatga tushdi. Shundan so‘ng doimiy poytaxt masalasi qirolicha Viktoriya ko‘rib chiqishiga topshirildi. U 1857-yilda mustamlaka amaldorlari tavsiyasiga ko‘ra, Yuqori va Quyi Kanada chegarasida joylashgani hamda ingliz va fransuz tillarida so‘zlashuvchi aholisi aralash bo‘lgani sababli Ottavani poytaxt deb eʼlon qildi. Bunda suv va temiryo‘l aloqalari mavjudligi, shuningdek, AQSH chegarasidan nisbatan uzoqligi ham muhim rol o‘ynadi: bu tinchlik davrida Amerika taʼsirini kamaytirar, urush paytida esa poytaxtga xavfni pasaytirardi. 1859-yildayoq Ottava daryosi va Rido kanali yaqinidagi tepalikda parlament majmuasi qurilishi boshlandi va u 1866-yilda rasman ishga tushdi. Keyingi yili Ottava yangi Kanada dominionining tarkibiga Ontario, Kvebek, Yangi Shotlandiya va Nyu-Bransuik.
1860-yillar boshida yangi provinsiya poytaxtini AQSH va Kanada temiryo‘l tarmog‘i bilan Grand Trunk Railway. 1890-yillarda Ottava daryosida gidroelektr stansiyalar ishga tushdi. Dastlab ular asosan yog‘och tilish korxonalarini elektr energiyasi bilan taʼminlagan, biroq ko‘cha chiroqlari va tramvay qatnoviga ham quvvat yetgan. Poytaxt maqomi va sanoat rivoji shahar aholisini jadal ko‘paytirdi: 8000 nafardan kam aholi yashagan 1851-yildan yigirma yil o‘tgach, aholi 21 500 nafarga yetdi. 1861-yildayoq Ottava aholisining deyarli yarmi sanoatda ishlagan, o‘sha o‘n yillikning oxirida kasaba uyushmalari shakllana boshlagan.
XX asrning birinchi yarmi
XIX asr oxiriga kelib Kanada hukumati poytaxtning asosan ishchilar mahallalaridan iborat bo‘lgan tartibsiz qurilishi ko‘ngilsiz taassurot qoldirayotganini tan olishga majbur bo‘ldi. 1899-yilda federal hukumat tashkil qilgan Ottavani obodonlashtirish komissiyasiga shaharni «Shimoliy Vashington»ga aylantirish vazifasi qo‘yildi. Cheklangan budjet (60 ming dollar) bu vazifani amalga oshirishga imkon bermasdi, ammo tabiiy ofat uning ro‘yobga chiqishiga turtki berdi. 1900-yilgi Xall yong‘ini Xall (sobiq Raytsvill) va Ottavaning shimoli-g‘arbiy qismini, jumladan Shodyer ko‘prigini vayron qildi. Yong‘inda yetti kishi halok bo‘ldi, 3000 dan ortiq bino yo‘q bo‘lib, 15 ming kishi boshpanasiz qoldi. Shaharni qayta tiklash uchun xalqaro xayriya yig‘imlari orqali 10 million Kanada dollari yig‘ildi.
Ottava avvalgidek sanoat shahri sifatida qayta qurildi. Ishbilarmonlar markazi temiryo‘l tarmoqlari bilan chirmashib ketgan edi. 1912-yilda Rido kanali quyilish joyi yaqinida, Rido-strit yonida «Yunion» vokzali ochildi (hozir uning binosida Hukumat konferensiya markazi joylashgan). O‘sha yili Ottavaning eng mashhur ikki binosi — vokzalning ro‘parasidagi «Shato-Lorye» mehmonxonasi va Viktoriya yodgorlik muzeyi (hozirgi Kanada tabiat muzeyi).
) ham ochildi. 1916-yil fevralida yong‘in yana shahar qiyofasini o‘zgartirdi: 3-fevral kuni parlamentning markaziy binosi yonib ketdi. Markaziy Viktoriya minorasi yong‘inda vayron bo‘ldi. Afsonaga ko‘ra, minora qo‘ng‘irog‘i yarim tunni bildirgan 11-zarbda yerga qulagan. Asosiy binoning faqat shimoli-g‘arbiy qanoti hamda Parlament kutubxonasi omon qoldi. Kutubxonaning noodatiy meʼmoriy loyihasida kitoblar va arxivlarni maksimal himoya qilish g‘oyasi avvaldan ko‘zda tutilgan edi. Yong‘indan keyin parlament majlislari Viktoriya yodgorlik muzeyiga ko‘chirildi. O‘sha vaqtda Kanada jahon urushida, 1-sentabr 1916-yildayoq yong‘indan saqlanib qolgan parlament binosining tamal toshini Kanada general-gubernatori Konnot gersogi tomonidan qayta qo‘yildi. Avvaliga yangi parlament bir yilda qurib bitkazilishi rejalashtirilgan, biroq urush sabab qurilish cho‘zildi. Yangi binodagi birinchi parlament majlisi 1920-yil fevralida bo‘lib o‘tdi, ammo yangi bosh minora — Tinchlik minorasi (ingl. Peace Tower) qurilishi yana ko‘p yil davom etdi.
1918-yilda Ottavani, deyarli butun dunyo kabi, gripp pandemiyasi, uni frontdan qaytgan askarlar olib kelgan. Aholisi zich, zamonaviy kanalizatsiyasi bo‘lmagan va shaharlar o‘rtasida infeksiya tarqalishiga sabab bo‘lgan temiryo‘l stansiyalari yaqinida joylashgan ishchi mahallalar dastlab kasallikka chalingan va eng ko‘p zarar ko‘rgan hududlar bo‘ldi. Temiryo‘l depo va vokzallariga yaqin ishchi mahallalarga Ottavada grippdan 440 kishi o‘lgan 1918-yil oktabridagi umumiy qurbonlarning nomutanosib katta ulushi to‘g‘ri kelgan. Umuman, Ottavada ispan grippidan kamida 520 kishi, butun Kanadada esa taxminan 50 ming kishi vafot etgan.
Ikkinchi jahon urushi yillarida Niderlandiya qirollik oilasi Ottavada yashagan, Shahar kasalxonasida esa bo‘lajak qirolicha Yuliananing. O‘sha voqealar xotirasi uchun Niderlandiya har yili Ottavaga 1 million dona lola piyozchasi sovg‘a qiladi. Ular may oyidagi lolalar festivali uchun mo‘ljallangan (festivalning qatʼiy sanasi yo‘q, u lolalarning gullash davri va ob-havoga bog‘liq).
1945-yil sentabrida, Ikkinchi jahon urushi tugaganidan bir necha kun o‘tib, Ottavada tez orada boshlanadigan sovuq urush tomon dastlabki qadamlardan biri bo‘lgan voqea yuz berdi. Sovet elchixonasi shifrlovchisi Igor Guzenko Kanada rasmiylariga Ikkinchi jahon urushida Kanadaning ittifoqchisi bo‘lgan SSSR mamlakatda bir necha vazirlik, parlament va qo‘shma Britaniya–Kanada atom loyihasini qamrab olgan josuslik tarmog‘ini tashkil etganini tasdiqlovchi materiallarni topshirdi. 1946-yil fevralida bu holatlar ommaga maʼlum qilindi va deyarli cheklanmagan vakolatga ega qirollik tergov komissiyasi tuzildi. Bu asosiy fuqarolik huquqlariga tahdid tug‘ilishi haqidagi xavotirlarni keltirib chiqardi. Kanadaliklarning Sovet Ittifoqiga munosabati uzoq muddatga yomonlashdi.
Qayta qurish va kengayish (1950-yillardan hozirgacha)
Ottava XX asrning birinchi yarmi davomida sanoat markazi va yirik transport tuguni bo‘lib qoldi. Ikkinchi jahon urushi oxiriga kelib shaharga har kuni yuzdan ortiq poyezd kelar, shahar hududida kamida 150 ta temiryo‘l kesishmasi mavjud edi. Asr o‘rtalarida shaharni tubdan qayta qurish masalasi bundan 50 yil oldingidek dolzarb bo‘lib turardi.
Kanada poytaxtini qayta qurishda fransuz shaharsozlik mutaxassisi Jak Grebening xizmati katta bo‘ldi. Grebe Ikkinchi jahon urushi arafasida parlament yaqinida Milliy harbiy yodgorlik va Konfederatsiya maydonini qurish uchun Kanadaga taklif etilgan, biroq yangi urush bu rejalarni kechiktirdi. 1950-yilda Grebe kanadalik buyurtmachilarga Ottavani keng ko‘lamda qayta qurish rejasini taqdim etdi. Rejada xarobalashgan mahallalarni tugatish, temiryo‘l liniyalarini ko‘chirish, bog‘-park hududlarini yaratish va shaharni har tomondan o‘rab turadigan «Yashil belbog‘» belbog‘ini shahar atrofiga barpo etish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, daryoning Kvebek tomonida Gatino bog‘i[frans.].
Grebe rejasini amalga oshirish uchun Milliy poytaxt mintaqasining maydoni 2900 km² gacha kengaytirildi; uning tarkibiga Ontario va Kvebekdagi 72 ta aholi punkti kiritildi. Ottavani rejalashtirish uchun masʼul bo‘lgan, 1927-yilda Obodonlashtirish komissiyasini almashtirgan Federal tuman komissiyasi vakolatlari kengaytirilgan Milliy poytaxt komissiyasiga aylantirildi. Transport yuklamasini kamaytirish maqsadida asosiy temiryo‘l liniyasi o‘rniga bir necha harakat qatorli 417-sonli «Kvinsvey» tezkor avtomobil yo‘li (ingl. Queensway).
50-yillarda yangi Milliy kutubxona qurilib, to‘lib ketgan Parlament kutubxonasining yukini kamaytirdi; parlamentning tarixiy g‘arbiy qanoti qayta qurildi, eski Oliy sud binosi buzildi. Kanada konfederatsiyasi tashkil etilganining yuz yilligi munosabati bilan yangi Milliy sanʼat markazi qurildi. Davlat idoralari avval Parlament tepaligidan tashqarida, Ottava daryosining Ontario sohiliga (birinchi navbatda Sasseks-drayvga) joylashtirildi. Bu yerda bosh vazir qarorgohi, Davlat arxivi (keyinchalik Kanada harbiy muzeyi), tanga zarbxonasi, shuningdek AQSH elchixonasi), keyinchalik esa Xallning yog‘och binolari buzilib, hukumat idoralarida ikki tillilikni joriy etish siyosati doirasida Xalldagi yog‘och uylar buzilib, o‘rniga ko‘p qavatli hukumat binolari qurildi.
Aholi tarkibi ham o‘zgardi: ishchilar o‘rnini idora xizmatchilari, ularni esa yuqori texnologiyalar rivojlangani sari texnologiya sohasi mutaxassislari siqib chiqara boshladi. Mitel, Corel, Cognos, Newbridge va JDS Uniphase kabi yirik korxonalar ochilishi Ottava va qo‘shni Kanata shahriga «shimoliy Silikon vodiysi» degan nom qozontirdi. AQSHdagi yirik texnologiya markazlari bilan aloqalar rivoji natijasida Ottava xalqaro aeroportini, 2008-yilda yakunlangan. Kanada Katta yettiligiga 1976-yilda dunyoning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan mamlakatlari safiga qo‘shilganidan buyon Ottava bir necha bor xalqaro iqtisodiy va siyosiy forumlar, Katta yettilik (keyinchalik Katta sakkizlik) va Katta yigirmatalik davlatlari vazirlari hamda parlament raislarining uchrashuvlariga mezbonlik qilgan. Jumladan, Katta yettilikning 7-sammiti 1981-yilda Kanada poytaxti va Montebello (Kvebek) kurortida bo‘lib o‘tgan. Shu yerda piyodalarga qarshi minalarni taqiqlashga qaratilgan Ottava shartnomasi ham imzolangan.
Shaharni qayta qurish uning muntazam kengayishi bilan birga kechdi. Tarixi davomida Ottava atrofidagi qishloq va taunshiplarni o‘z tarkibiga qo‘shib bordi. 1965-yilda u qo‘shni Karlton okrugi bilan birlashtirilib, Ottava–Karlton munitsipaliteti tuzildi. 2001-yilda esa bir yo‘la 11 ta aholi punkti bitta munitsipalitetga birlashtirildi (qarang: Maʼmuriy bo‘linishi) va Ottava hozirgi chegaralariga ega bo‘ldi.
Geografiyasi
Ottava Kanadaning Ontario provinsiyasi janubi-sharqida, Kvebek bilan chegarasida, shu nomdagi daryo, shuningdek Rido daryosi va Rido kanali qirg‘oqlarida joylashgan. Shahar markazi bu daryo va kanalning Ottava daryosiga quyiladigan joyida joylashgan. Ottava daryosining shimoliy sohilida Gatino shahri bo‘lib, u Ottava bilan yagona shahar aglomeratsiyasi — — Milliy poytaxt mintaqasini tashkil etadi. Ottava pasttekislikdagi tekis hududda joylashgan. Makdonald–Kartye nomidagi xalqaro aeroport yaqinidagi balandlik 114 m, shaharning eng baland nuqtasi esa dengiz sathidan 166 m balandlikda joylashgan. Eng yaqin tog‘ tizmasi — Appalachi tog‘lari. Ottava, Ontario provinsiyasining butun sharqiy qismi va Kvebek singari, Shimoliy Amerika sharqiy vaqt mintaqasida joylashgan. Bu mintaqa muvofiqlashtirilgan universal vaqtdan qishda besh, yozda esa to‘rt soat ortda yuradi.
Maʼmuriy bo‘linishi
Yagona statistik ro‘yxatga olish hududi hisoblangan Ottava maʼmuriy jihatdan 23 ta saylov okrugiga bo‘lingan. Bundan tashqari, shahar pochta hududlari va politsiya okruglariga ham ajratilgan.
Avval, 2001-yilgacha Ottavaning maydoni hozirgisining kichik bir qismiga teng edi. 2001-yilda unga 10 ta munitsipal tuzilma qo‘shildi: Vanye, Gloster, Golborn, Kamberlend, Kanata, Nepin, Osgud, Rido, Rokliff-park va Vest-Karlton. Hozir shaharning tarixiy mahallalarga (ingl. neighbourhoods) bo‘linishidan ko‘chmas mulk kompaniyalari faol foydalanadi. Biroq Ottavada boshqaruv to‘liq markazlashtirilgan: sobiq taunshiplarning mahalliy kengashlari tugatilgan, barcha shahar hokimiyati shahar maʼmuriyatida.
jamlangan. Mahalliy jamoat markazlari (ingl. community centres) — mahallalar aholisi o‘rtasidagi hamkorlikni taʼminlaydigan hamda bir qator ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatadigan ko‘ngilli tashkilotlardir. Bu markazlar hokimiyat organlari emas va shahar aholisi faqat o‘zi yashaydigan joydagi markazga emas, istalganiga murojaat qilish huquqiga ega. Jamoat markazlarining soni tarixiy mahallalar soniga taxminan mos keladi, lekin ular bir xil emas. Ottava jamoat markazlari koalitsiyasiga sog‘liqni saqlash va resurslarni taqsimlashning ayrim masalalariga masʼul 14 ta shunday tashkilot kiradi.
Ottava Kanadaning Milliy poytaxt hududiga kiradi. Bu hudud qisman Ontario, qisman esa Kvebek provinsiyasida joylashgan. Ottava daryosining Kvebek tomonida Milliy poytaxt hududiga sobiq Gatino, Xall va Eylmer shaharlari hamda Ottava okrugining ikkita mintaqaviy kengashi kirgan; ularning barchasi Ottavaning o‘ng sohilidagi hududlar kengayishi bilan deyarli bir vaqtda yagona Gatino shahriga birlashtirildi. Birlashgan Gatino shahri, o‘z navbatida, ko‘pincha Ottava–Gatino aglomeratsiyasining bir qismi sifatida qaraladi (jumladan, Kanada statistika xizmati tomonidan). Ottava va Gatinodagi ayrim shahar ko‘chmas mulklari hamda boshqa obyektlar Milliy poytaxt mintaqasiga kirgani uchun munitsipal boshqaruvda emas, balki federal parlamentga hisobot beradigan Milliy poytaxt komissiyasi tasarrufidadir.
Geologiyasi va tuproqlari
Shahar joylashgan Ottava daryosining janubiy sohili, asosan, gorizontal yotuvchi ordovik va kembriy dolomitlari va ohaktoshlaridan tashkil topgan. Sendi-Xill hududi Ottava universiteti yonida joylashgan bo‘lib, Ottava daryosining qadimgi o‘zani tubidan balandroq turadigan gil qoldig‘i ustida joylashgan. Gilli slanes ohaktosh bilan bir qatorda shaharning shimoli-sharqiy va sharqiy qismlarida asosiy tog‘ jinsi sanaladi. Nepin va qisman Kanata kembriy va ordovik davrlariga oid qumtoshlardan qurilish toshi sifatida foydalaniladi. Shaharning g‘arbiy qismida Ottava daryosi o‘zani bo‘ylab tokembriy metamorfik tog‘ jinslari — kvarsitlar va kristallangan ohaktoshlar, shuningdek granitlar va gneyslar yotadi. Xuddi shu hududda Karp tizmasi mavjud bo‘lib, unda qalinligi yarim metr bo‘lgan morena yotqizig‘i.
qatlami saqlangan. Kanadaning katta qismi tektonik jihatdan barqaror Shimoliy Amerika plitasida joylashgan va uning sharqiy qismida seysmik faollik past. Ottava ham bundan mustasno emas: u Monrealdan Timiskaminggacha Ottava daryosi vodiysi bo‘ylab cho‘zilgan G‘arbiy Kvebek seysmik zonasiga kiradi. Bu yerda zilzilalar uncha tez-tez ham, kuchli ham sodir bo‘lmaydi; binolar va infratuzilmaga haqiqiy xavf tug‘diruvchi besh balli zilzilalar kam uchraydi. XX asrda mintaqada shunday ikkita zilzila kuzatilgan: epimarkazlari Temiskamingda (1935-yil) va Sharqiy Ontariodagi Kornuollda Sharqiy Ontarioda (1944-yil) sodir bo‘lgan. 2000-yilda Ottavaga kuchi 5,2 ball bo‘lgan, epimarkazi Nort-Bey shimolida joylashgan zilzila taʼsir qilgan, 2010-yilda esa epimarkazi Kvebekda, Kanada poytaxtidan taxminan 50 km shimolda bo‘lgan besh balli zilzila qayd etilgan.
Muzliklar va keyinchalik Shamplen dengizining chekinishi Ottava atrofidagi zamonaviy tuproqlarni shakllantirgan. Ular asosan ohaktosh va dolomitga boy gil tuproqlar hamda Viskonsin davriga oid muzlik yotqiziqlaridir. Shaharning sharqiy qismida, ayniqsa Vest-Karlton hududida, asosan qumtoshli muzlik yotqiziqlari, janubroqda esa gilli slanesli yotqiziqlar uchraydi. Dengiz suvi eng tez chekingan joylarda qalinligi odatda bir metrdan kam bo‘lgan ustki qum qatlami to‘plangan. Tuproqning eng ustki qatlami keyingi davrlardagi organik daryo yotqiziqlaridan iborat bo‘lib, eng qalin qatlamlari Golborn, Rido, Osgud va Kamberlend.
hududlarida joylashgan.
Ottava tekislikdagi aralash o‘rmonlar ekologik zonasida joylashgan, biroq uning yaqinidan Ontario qalqoni ekologik zonasining shimoliy chegarasi o‘tadi. Bu yaqinlik shaharda har ikkala ekologik zona uchun xos turlar hisobiga biologik xilma-xillikni yuzaga keltirgan. Uni saqlashga Ottavaning eski mahallalarini o‘rab turgan «Yashil belbog‘» ham yordam beradi. U o‘rmonlar va qishloq xo‘jaligi yerlaridan (jumladan, tajriba dalalaridan) iborat. Yashil belbog‘ 1960-yillarda meʼmor Jak Grebe ishlab chiqqan shahar bosh rejasida ko‘zda tutilgan bo‘lib, karbonat angidridni yutish, yerosti va yerusti suvlarini filtrlash, tuproq eroziyasi hamda suv toshqinlariga qarshi kurashish kabi ekologik vazifalarni bajaradi. Yashil belbog‘ tarkibida oltita muhofaza etiladigan tabiiy hudud mavjud (ingl. muhofaza etiladigan hududlar): Grins-Krik, Payn-Grouv, Sazern-Farm va Pinis-Forest, Stouni-Svomp, Shirlis-Bey hamda Mer-Blyo. So‘nggi uch hudud suv-botqoq yerlari bo‘lib, Mer-Blyo mintaqa uchun noodatiy bo‘lgan subarktik sfagnum botqoqlari ekotizimiga mansub. Ramsar konvensiyasiga ko‘ra, u xalqaro ahamiyatdagi suv-botqoq hududi maqomiga ega. Tabiiy muhofaza hududlaridan tashqari, Yashil belbog‘da muhofaza qilinadigan bir qancha madaniy meros obyektlari mavjud: XIX asr o‘rtalaridagi dastlabki ko‘chmanchilarga bag‘ishlangan Log-Farm uy-muzeyi, Stouni-Svompdagi XIX asr ohak kuydirish pechi xarobalari, Karlsbad-Springs suv bilan davolash maskanining qoldiqlari (provinsiya ahamiyatidagi madaniy meros obyekti) va Rido kanalidagi Blek-Rapids shlyuz stansiyasi (1832-yilda qurilgan).
Yashil belbog‘ maydonining 18 foizini (3500 gektar) o‘rmonlar egallaydi. Ushbu hudud mavjud bo‘lgan davrda 3,6 million tup daraxt 800 gektar maydonga, jumladan hosildorligi past ayrim qishloq xo‘jaligi yerlariga ekilgan. 2005-yilda nashr etilgan Ottava shahri hududidagi o‘simliklar ro‘yxatida turlar, kenja turlar va duragaylarni qo‘shib 1569 nom qayd etilgan. Shulardan 1014 tasi mahalliy turlar hisoblanadi. Ko‘kalamzorlashtirishda qayrag‘och, ginkgo, gledichiya, eman, zarang, jo‘ka keng qo‘llanadi. Chetdan keltirilgan ikki tur — daryo bo‘yi va o‘tkir bargli zarang — manzaraliligi sabab juda keng ekiladi va mahalliy turlar bilan raqobatlashadi.
Ottavaning Yashil belbog‘i o‘troq va ko‘chib yuruvchi hayvonlar uchun yashash muhitini yaratadi. Shahar ichida eng ko‘p uchraydigan hayvonlar — qizil va Karolina olmaxoni (kulrang va qora tusli), o‘rmon sug‘uri, quyonlardan Amerika oq quyoni va yevropa quyoni (so‘nggisi mahalliy tur emas), sharqiy burunduq; chekka hududlar (Yashil belbog‘ va undan tashqarida)da esa skuns, bo‘rsiq, yenot, Kanada qunduzi, baʼzan qora ayiq (baribal) va Kanada silovsini uchraydi. Puma va sharqiy bo‘ri kuzatilgani haqida ham ayrim xabarlar bor. Ottavada uya quradigan qushlar atlasida 182 tur keltirilgan bo‘lib, 161 tasining mavjudligi tasdiqlangan. Shaharda eng ko‘p uchraydigan qushlar orasida Amerika sayyor qorayalog‘i, chug‘urchiq, sariqbo‘g‘izli sayroqi qush, ko‘k kaptar, motam kabutari, sayroqi zonotrixiya va qizil yelkali qora trupial bor. So‘nggi yillarda qizil kardinal, Meksika chechivitsasi va Amerika quzg‘uni ko‘proq kuzatilmoqda. Ottavaning ko‘plab bog‘larida Kanada g‘ozi, yovvoyi o‘rdak, shovqinchi oqqush, qora qizilishton, shuningdek chetdan keltirilgan qora oqqush.
yashaydi. Ottava munitsipal chegaralarida yo‘qolib ketish xavfi ostidagi qariyb 50 biologik tur mavjud. Ayrimlari yillardan buyon uchramagan bo‘lsa, boshqalari hanuz ancha keng tarqalgan. Hatto shahar markazida uya quradigan tutunrang nayzadum va sapsan lochini shular jumlasidandir. Muhofazaga muhtoj boshqa keng tarqalgan turlar orasida kulrang yong‘oq (zamburug‘ kasalliklariga chalingan), sholi qushi va kayman toshbaqasi bor. Ayni paytda Ottava hududida mahalliy bo‘lmagan invaziv turlarning tarqalishi qayd etilgan. Ular shakllangan ekotizimda o‘ziga joy egallamoqda. Shular jumlasiga dorivor sarimsoqpiyoz, sinanxum, boshoqli urut, susak va itjumrutning ikki turi — mo‘rt hamda surga taʼsirli itjumrut kiradi. Invaziv hayvon turlaridan daryo dreysenasi — Ottava atrofidagi suv havzalariga moslashib olgan kichik mollyuskalarni qayd etish mumkin.
1960-yillargacha sanoat va temiryo‘l transportining zich joylashuvi bilan tavsiflangan Ottavaning ekologik holati so‘nggi yillarda yuqori baholanmoqda. Mercer tadqiqot markazining 2010-yilgi dunyoning 221 shahri bo‘yicha ekologik maʼlumotlarni qamrab olgan hisobotida Ottava Xelsinki bilan uchinchi o‘rinni bo‘lishib, faqat Gonolulu va Kanadaning yana bir shahri — Kalgaridan ortda qolgan. Shunga qaramay, kuchli yomg‘irlar paytida Ottava daryosiga har yili oqova suvlarning tashlanishi muammosi hanuz hal qilinmagan. Mustaqil Ecology Ottawa tashkiloti bu muammoni bartaraf etish uchun oqova suvlarni yig‘adigan ulkan yerosti rezervuarlarini qurishni tavsiya qiladi.
Iqlimi
Ottava Ontarioning ikki iqlim mintaqasi — Sharqiy okruglar va Renfru tutashgan joyda joylashgan (birinchisi umuman olganda biroz iliqroq va ancha namroq). Iqlimi mo‘tadil kontinental bo‘lib, yozi issiq, qishi sovuq. Kanada atrof-muhit vazirligi iqlimshunosi Devid Fillipsning 2011-yildagi maʼlumotiga ko‘ra, Ottava dunyo poytaxtlari orasida eng qorli, eng sovuq poytaxtlar ro‘yxatida esa uchinchi o‘rinda edi (o‘n yillik oxiriga kelib u eng sovuq poytaxtlar ro‘yxatida 7-o‘ringa tushgan). Yanvarning o‘rtacha harorati −10,3 °C, iyulniki 21,0 °C. Qayd etilgan eng yuqori harorat 37,8 °C (1944-yil avgust), Ottava xalqaro aeroporti −36,1 °C (1943-yil fevral); Kanada qishloq xo‘jaligi vazirligi hududida −38,9 °C qayd etilgan. Yillik yog‘in meʼyori 943 mm, shundan 732 mm yomg‘ir shaklida tushadi. Yiliga o‘rtacha 235,7 sm qor yog‘adi, eng qorli oy — dekabr (o‘rtacha 57 sm). Biroq rekord darajadagi qor yog‘ishi (bir kunda 40 sm dan ortiq) 1947-yil fevralida qayd etilgan. Asosiy shamollar janub va g‘arb tomondan esadi.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yanv | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 12,9 | 12,4 | 26,7 | 31,1 | 35,8 | 36,1 | 36,7 | 37,8 | 35,1 | 27,8 | 23,9 | 16,3 | 37,8 |
| O‘rtacha maksimal t, °C | −5,8 | −3,4 | 2,5 | 11,6 | 19,0 | 24,1 | 26,5 | 25,3 | 20,4 | 12,7 | 5,4 | −2,3 | 11,3 |
| O‘rtacha harorat, °C | −10,3 | −8,1 | −2,3 | 6,3 | 13,3 | 18,5 | 21,0 | 19,8 | 15,0 | 8,0 | 1,5 | −6,2 | 6,4 |
| O‘rtacha minimal t, °C | −14,8 | −12,8 | −7 | 1,0 | 7,5 | 12,9 | 15,5 | 14,3 | 9,6 | 3,3 | −2,4 | −10,1 | 1,4 |
| Mutlaq minimal t, °C | −35,6 | −36,1 | −30,6 | −16,7 | −5,6 | −0,1 | 5,0 | 2,6 | −3 | −7,8 | −21,7 | −34,4 | −36,1 |
| Yog‘in (meʼyor), mm | 65,4 | 54,3 | 64,4 | 74,5 | 80,3 | 92,8 | 91,9 | 85,5 | 90,1 | 86,1 | 81,9 | 76,4 | 943,4 |
| Manba: Kanada atrof-muhit vazirligi | |||||||||||||
1998-yil yanvarida Ottava Ontario va Kvebek provinsiyalarining katta qismi hamda AQSH shimoli-sharqi bilan birga halokatli muz qoplashidan zarar ko‘rdi. Hodisa elektr uzatish liniyalariga katta talafot yetkazib, mintaqadagi elektr taʼminotini izdan chiqardi. Ottavada 67,6 mm muzli yomg‘ir qayd etildi va uning katta qismi hodisaning dastlabki 24 soatida yog‘di. 2010-yillarning ikkinchi yarmida shahar iqlim bilan bog‘liq tabiiy ofatlarga bir necha marta uchradi. 2017 va 2019-yil bahorida Ottava, Gatino va atrofdagi ko‘plab mahallalarni toshgan daryo suvi bosdi; 2018-yil kuzida esa shahar bo‘ylab tornadolar o‘tdi. Bu hodisalar shahar hokimiyatini o‘zgarayotgan iqlim sharoitida infratuzilmani yangilash va yaxshilashga ko‘proq eʼtibor berishga undadi.
Rasmiy ramzlari

Ottava gerbi rasman 1954-yil sentabrida tasdiqlanib, 1-yanvar 1955-yildan qo‘llanmoqda. Qadimgi fransuzcha shakldagi qalqonni oq rangli to‘rt qismga ajratuvchi to‘lqinsimon ko‘k-oq xoch Ottava daryosini va uning ikki eng yirik irmog‘i — Rido hamda Gatino daryolarini anglatadi. Ushbu daryolarning qo‘shilish joyi bo‘lajak shahar uchun manzil bo‘lgan. Xoch, shuningdek, mahalliy qabilalarga yangi dinni olib kelgan xristian missionerlarining xizmatini bildiradi. Qalqonning yuqori o‘ng qismidagi qirollik toji qirolicha Viktoriyani, quyi chap qismidagi qizil zarang bargi esa Kanadani ifodalaydi. Bo‘sh qolgan ikkita oq maydon kelajakda erishiladigan buyuklik ramzidir. Qalqon yuqori qismidagi qizil maydonning o‘ng tomonida kesishgan eshkak va ikkita o‘q — hududning tarixiy aholisi bo‘lgan ottava qabilasining ramzi; markazida esa astrolabiya joylashgan. U Shimoliy Amerikadagi fransuz mustamlakalarining ilk gubernatori Samuel de Shamplenni anglatadi. Chap tomondagi cho‘kich, belkurak va granata esa Rido kanali qurilishining rahbari Jon Bay.
ni ifodalaydi. Qalqon ustidagi burma chambar gerbning asosiy oq va ko‘k ranglarida bo‘yalgan. Dubulg‘a tepasidagi bezakda g‘uddalari bor qarag‘ay tasvirlangan — u Ottava daryosi vodiysining asosiy boyligi bo‘lgan qurilishbop yog‘och ramzidir. Unda markazida eman tasvirlangan oltin disk — Baytaun muhri ham joylashgan. Kanadaning ikki davlat tilidagi shiori «Advance Ottawa en Avant» («Olg‘a, Ottava») bo‘lib, u shaharning avvalgi shiorining o‘zgartirilgan ko‘rinishidir. Qalqonni ikki figura tutib turadi: XIX asr o‘rtalaridagi yog‘och kesuvchi va to‘liq harbiy kiyimdagi davlat xizmati o‘qchilar polki xizmatchisi. Ular Ottava Kanada general-gubernatori va ko‘plab davlat xizmatchilarining qarorgohi ekanini anglatadi.

Ottavaning zamonaviy bayrog‘i 2001-yilda boshqa munitsipalitetlar bilan birlashgach qabul qilingan. U ko‘k va yashil tik yo‘laklardan iborat bo‘lib, ular chegarasida stilizatsiya qilingan «O» harfi joylashgan. Bayroq markazidagi «O» Ottavaning Kanada poytaxti sifatidagi o‘rnini anglatadi. Chap tomondagi uzilma aylana shakli zarang bargi (Kanada davlat bayrog‘ining asosiy unsuri) va parlament binolariga o‘xshash uchta vertikal tasma bilan yakunlanadi. Uch tasma umumiy maqsad yo‘lida birlik, totuvlik va hamkorlikni anglatadi. Bayroqdagi ko‘k rang Ottava daryo va kanallarini, yashil rang esa ko‘plab yashil hududlarini ifodalaydi.
24-oktabr 2001-yilda Ottavaning rasmiy guli lola Ottavaning rasmiy guli deb eʼlon qilindi. Lolalar bilan Ottava o‘rtasidagi tarixiy bog‘liqlik Ikkinchi jahon urushi yillariga borib taqaladi. O‘sha paytda bosib olingan Niderlandiya qirollik oilasi Kanadadan boshpana topgan. Bo‘lajak qirolicha Yuliananing qizi Margrit 1943-yilda Ottava kasalxonalaridan birida tug‘ilgan. Urushdan so‘ng, 1945-yil kuzida malika Yuliana Ottavaga 100 ming dona lola piyozchasi sovg‘a qilgan. 1953-yildan boshlab shahar bu voqea xotirasiga lolalar festivalini o‘tkazadi (qarang: Festivallar).
Aholisi
2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, Ottava Kanada shaharlari orasida aholi soni bo‘yicha to‘rtinchi o‘rinni egallab, Toronto, Monreal va Kalgaridan ortda, Edmonton, Vinnipeg va Mississogadan oldinda turadi. Ontario provinsiyasida Ottava aholi soni bo‘yicha ikkinchi shahardir. 1891-yilgi aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, Ottava aholisi 44 ming kishi bo‘lgan. 2016-yilda u 930 mingdan oshdi (2001-yilda shahar chegaralariga qo‘shilgan aholi punktlari bilan birga), 2019-yil o‘rtalarida esa bir millionga yetgani maʼlum qilindi. Ottava–Gatino shahar aglomeratsiyasi aholisi 2021-yilda 1,5 million kishiga yaqinlashdi. 2021-yilgi ro‘yxatga olish bo‘yicha Ottava aholisining o‘rtacha yoshi 40,7 edi; aholining 16,4 foizi 15 yoshdan kichik, 16,9 foizi esa 65 va undan katta yoshda bo‘lgan.
| Ottava aholisi o‘sish dinamikasi (ming kishi) | ||
| Tarixiy chegaralar (1901-yilgacha) | Hozirgi chegaralar (1901—2021) | Aglomeratsiya Ottava–Xall / Ottava–Gatino |
|---|---|---|
![]() |
![]() |
![]() |
| Manbalar: Aholi soni Ontario OntarioGen Web loyihasi saytida |
Manbalar: Aholi o‘sishi, 1901—2006, Ottava meriyasining rasmiy saytida Ottava 2011-yilgi aholini ro‘yxatga olish saytida Ottava 2016-yilgi aholini ro‘yxatga olish saytida Ottava 2021-yilgi aholini ro‘yxatga olish saytida |
Manbalar: Kanadadagi aholini ro‘yxatga olishlar |
Taʼlim, bandlik va o‘rtacha daromad
Shaharda davlat idoralari va yuqori texnologiyali korxonalarning jamlangani Ottava aholisining taʼlim darajasi Kanadadagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biriga ega bo‘lishiga olib kelgan. 25–64 yoshdagi aholi orasida 2006-yilgi ro‘yxatga ko‘ra 38,3 foizi kamida bakalavr darajasidagi oliy maʼlumotga ega edi (taqqoslash uchun, Ontarioda shu yosh guruhining 24 foizi oliy maʼlumotli bo‘lgan). 2006-yilda Ottavada oilaning o‘rtacha daromadi 84,5 ming Kanada dollarini tashkil etgan (Ontario bo‘yicha o‘rtacha — 69,2 ming). Aholining aksariyati savdo va boshqa xizmat sohalarida ishlagan, sanoat, qishloq xo‘jaligi va qurilishda band bo‘lganlarning jami ulushi esa shahar ish bilan band aholisining 10 foizidan kam edi. 2018-yil boshida Milliy poytaxt hududining mehnatga layoqatli aholisi orasida ishsizlik darajasi 5,2 foizni tashkil etgan (Kanada bo‘yicha 5,9 foiz).
Aholining etnik va diniy tarkibi
Manzilgoh mavjudligining dastlabki 150 yilida aholisining qariyb yarmini katoliklar (ular orasida fransuzlar va irlandlar taxminan teng bo‘lib, asosan markazdagi Quyi shaharda va sharqiy chekkalarda yashagan), qolgan yarmini esa protestantlar — ingliz kelib chiqishli aholi (markazdagi Yuqori shaharda hamda Karlton okrugining janubiy va g‘arbiy qismlarida yashagan) tashkil qilgan. XIX asr o‘rtalaridayoq Ottava Ontarioning fransuz tilida so‘zlashuvchi aholisining bosh markazi va Kanadadagi ingliz hamda fransuz tilli aholi o‘rtasidagi dastlabki til ziddiyatlari maskani edi. XIX–XX asrlar tutashgan davrda kichik nemis, italyan va yahudiy jamoalari shakllandi. Ikki jahon urushi oralig‘ida Lauertaun Ottavaning «yahudiylar» mahallasi hisoblangan, keyinchalik esa bu maqomini yo‘qotgan (qarang: Ottava yahudiylar jamoasi).
). Ikkinchi jahon urushidan keyin shahar aholisi arab jamoasi (asosan Livandan kelganlar), keyinchalik esa Sharqiy Afrikadan kelganlar hisobiga ko‘paydi. Muhojirlar zich joylashgan eng mashhur ikki hudud — Preston-strit atrofidagi «Kichik Italiya» (norasmiy nomi Corso Italia — «Italiya ko‘chasi»), Gladston-avenyu (norasmiy nomi Via Marconi), But-stritdagi Avliyo Antoniy cherkovi va G‘arbiy Chaynatun bo‘ylab joylashgan Somerset-strit — hozir etnik anklavlardan ko‘ra sayyohlik maskanlari sifatida madaniy o‘ziga xosligini yaxshiroq saqlagan. Masalan, XX asrning birinchi yarmidayoq Kichik Italiyaga Irlandiya, Polsha va Ukrainadan kelgan muhojirlar joylasha boshlagan. XXI asr boshida mahalliy maktabda shanba kunlari shimoliy xitoy (mandarin) va vetnam tillarida mashg‘ulotlar o‘tkaziladi. Preston-stritdagi italyan restoranlari yonida koreys, hind va turk restoranlari ishlaydi, Chaynatunda esa tay, vetnam, livan va filippin restoranlari hamda do‘konlari mavjud.
So‘nggi o‘n yilliklarda Ottavada ko‘zga tashlanadigan etnik ozchiliklar (asosan qora tanlilar va Osiyo mamlakatlaridan kelganlar) ulushi tez oshmoqda. Til jihatidan aholining 65 foizi ingliz, 15 foizi fransuz, 18 foizi esa boshqa tillarni birinchi tili deb hisoblaydi. 2021-yilgi ro‘yxatga olishda ona tili sifatida eng ko‘p arab tili (43,6 ming kishi), mandarin xitoy tili (22,3 ming) va ispan tili (14,1 ming) qayd etilgan. Boshqa tillar orasida rus tilini 7,3 ming ottavalik ona tili deb ko‘rsatgan, ukrain tilini esa 1,8 ming kishi qayd etgan.
Shahar muhojirlarga do‘stona siyosat yuritadi. Yangi kelganlar dastlabki yordam va maʼlumotni Service Canada xizmatidan oladi. Uning markazlaridan biri meriya binosida, Elgin-stritda joylashgan; aynan shu yerda ijtimoiy sug‘urta raqami (SIN) va tibbiy sug‘urta hujjatlari topshiriladi. Shundan so‘ng muhojirlar Ontarioning provinsiya hukumati subsidiya beradigan ko‘plab jamoat yordam tashkilotlariga murojaat qilishi mumkin. Jumladan, LASI World Skills, YMCA-YWCA, Catholic Immigration Centre, Ottawa Community Immigrant Services Organization, Lebanese and Arab Social Services Agency of Ottawa va boshqalar shular jumlasidandir. Ayrim tashkilotlar nomida «katolik», «xristian», «arab», «fransuz tilida so‘zlashuvchi» kabi so‘zlar bo‘lsa-da, ular aslida eʼtiqodi va millatidan qatʼi nazar barcha yangi kelganlarga xizmat ko‘rsatadi. Bu davlat subsidiyalarini olishning majburiy shartidir. Shahar muassasalari, kurslari, to‘garaklari, maktablari va boshqalar haqidagi maʼlumotlar jamoat markazlarida (ingl. community centres).
mavjud. Ottava asosan xristian shahar va Rim-katolik Ottava arxiyepiskopligining markazidir. Bu yerda anglikan yeparxiyasi ham joylashgan. Ottavadagi dindorlarning aksariyati katoliklik yoki protestantlik yo‘nalishlaridan biriga eʼtiqod qilsa-da, aholining sezilarli qismi boshqa dinlarga mansub. Kanadadagi aholini ro‘yxatga olish anketasiga diniy mansublik haqidagi savol oxirgi bor kiritilganida (2001-yil), shahar dindorlarining qariyb 14 foizi katoliklik va protestantlikdan boshqa konfessiyalar vakillari edi. Ular orasida eng keng tarqalganlari islom (6 foizdan ortiq) va pravoslavlik (qariyb 2,5 foiz) bo‘lgan. Ottava Shimoliy Amerikadagi Antioxiya pravoslav cherkovining.
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mashhur tug‘ilganlar va yashovchilar
Ottava turizm departamenti saytida «isteʼdodi millionlab kishilarga maʼlum» bo‘lgan beshta ottavalik ro‘yxati berilgan. Ular:
- Jeremi Gara — indi-rok guruhining barabanchisi, Arcade Fire, u bilan birga «Gremmi»ni 2010-yilning eng yaxshi albomi uchun olgan
- Alanis Morissett — Ottavada tug‘ilgan rok qo‘shiqchisi va aktrisa, yettita «Gremmi» mukofoti sohibasi.
- Mettyu Perri — Massachusetsda tug‘ilib, Ottavada ulg‘aygan aktyor; «Do‘stlar» seriali, «Ron Klark hikoyasi» va «To‘qqiz yard»
- Brendan Freyzer — bolaligining ko‘p qismini Ottavada o‘tkazgan aktyor; uni «Mumiya» va uning davomlari hamda «Kobra hujumi»
- Margaret Etvud — Ottavada tug‘ilgan yozuvchi va shoir, Buker mukofoti sovrindori («Ko‘r qotil» romani uchun).
2011-yildan shahar meriyasi binosida joylashgan Ottava sport shon-shuhrat zalida qariyb 250 kishi nomi keltirilgan. Ular orasida mashhur «Ottava Senatorz» va «Ottava Raf Rayders» jamoalarining o‘yinchilari va murabbiylari, shuningdek boshqa sport turlari vakillari ham bor. Boshqa sohalardagi mashhur shahar aholisi nomlari, xususan, musiqa shon-shuhrat zali ro‘yxatlarida abadiylashtirilgan.kantri va Ottava savdo palatasining Shon-shuhrat maydonida ham abadiylashtirilgan.
Hokimiyat organlari
Ottava va uning atrofidagi hududda yurisdiksiya masalalari, hatto 2001-yilda 11 aholi punkti yagona shaharga birlashtirilganidan keyin ham, Kanadadagi eng murakkab masalalardan bo‘lib qolmoqda. Ottava–Gatino aglomeratsiyasidan provinsiyalar chegarasi o‘tadi; Kvebek tomonida alohida munitsipalitetlar va Ottava okrugining ikkita mintaqaviy kengashi kabi turli hokimiyat tuzilmalari birgalikda faoliyat yuritadi. Shu bilan birga, Kvebek hukumatining mintaqaviy millatchiligi mahalliy Kvebek hokimiyati, federal hukumat va Ottava munitsipaliteti o‘rtasida haddan tashqari mustahkam aloqalar o‘rnatilishiga to‘sqinlik qiladi.
Ottavaning o‘zida federal hukumat (Milliy poytaxt komissiyasi orqali vakillik qiladi) va mahalliy hokimiyat organlari o‘rtasida vakolatlar ajratilgan. So‘nggi o‘n yilliklarda mahalliy hokimiyatning umumiy budjeti Milliy poytaxt komissiyasi ixtiyoridagi mablag‘dan o‘nlab marta katta bo‘lgan. Ottavadagi yer va ko‘chmas mulkning eng yirik egasi bo‘lgan federal hukumat munitsipal soliqlardan ozod etilgan (ular o‘rniga munitsipalitetga maqsadli grantlar ajratadi) hamda munitsipal qonunlarga bo‘ysunmaydi. Federal hukumatning Ottava munitsipal hokimiyati oldidagi majburiyatlari bir asrdan ortiq vaqtdan beri doimiy bahs mavzusi bo‘lib qolmoqda.
Ottavadagi federal hokimiyat organlari

Ottavadagi federal hokimiyat organlari avvalo Parlament tepaligida, Tannis-Pescher hududida va Sasseks-drayv bo‘ylab joylashgan bo‘lib, ularga quyidagilar kiradi:
- Kanada parlamenti
- Kanada Oliy sudi
- Kanada Senati
- Kanada bosh vaziri qarorgohi
- Lanjeven korpusi (bosh vazir devoni)
- Federal vazirliklar
- Kanada soliq agentligi
- Kanada banki
- Kanada Qirollik zarbxonasi
- Kanada kutubxonasi va arxivi
Ottavadagi Sasseks-drayvda Rido-holl ham joylashgan — bu Kanadadagi Britaniya monarxining, u yo‘qligida esa Kanada general-gubernatorining rasmiy qarorgohidir. Ottavada ko‘plab xorijiy davlatlarning, jumladan Qozog‘iston, Afg‘oniston va boshqa mamlakatlarning elchixonalari joylashgan.
Ottava joylashgan Ontario provinsiyasining hokimiyat organlari (Milliy poytaxt mintaqasining Kvebekdagi qismini hisobga olmaganda), odatda, provinsiya poytaxti — Toronto shahrida joylashgan.
Shahar maʼmuriyati

Ottava shahar kengashi umumshahar ovoz berishi orqali saylanadigan mer va har biri alohida saylov okrugini ifodalovchi 23 nafar kengash aʼzosidan iborat. Shahar kengashi saylovlari har to‘rt yilda o‘tkaziladi. 2022-yil noyabrda merlik lavozimini Mark Satkliff.
egalladi. Shahar kengashining umumiy yig‘ilishlari oyiga ikki marta bo‘ladi (mart, iyul, avgust va dekabrda esa bir martadan). Rasmiy yig‘ilish kunlari — oyning ikkinchi va to‘rtinchi chorshanbasi, biroq majlislar bir necha kun davom etishi mumkin. Qolgan vaqtda shahar ishlari bilan faqat kengash aʼzolaridan tuzilgan doimiy qo‘mitalar shug‘ullanadi. Munitsipalitet huzurida shahar boshqaruvining aniq belgilangan masalalari yuzasidan tavsiyalar ishlab chiqadigan 16 ta maslahat guruhi bor. Ular kengash tasdiqlaydigan ko‘ngillilardan tashkil topadi.
Politsiya
Ottavada federal bo‘ysunuvdagi Kanada Qirollik otliq politsiyasining bosh qarorgohi joylashgan. Bundan tashqari, shaharning Rokliff-park hududida Kanada Qirollik otliq politsiyasining tantanali marosim va paradlarda ishlatiladigan otlari saqlanadigan otxonalar bor.
Ottava politsiya xizmati (ingl. Ottawa Police Service) — Ontario provinsiya politsiyasiga bo‘ysunmaydigan, biroq u bilan hamkorlik qiladigan mustaqil xizmat. U 1995-yilda Ottava–Karlton mintaqaviy politsiya xizmati sifatida tuzilgan, 2001-yilda Ottava bilan birlashtirilgan taunshiplar hududiga ham o‘z yurisdiksiyasini kengaytirgan. Xizmatning 2011-yilgi budjeti 237 million dollar bo‘lgan. Kanada Qirollik otliq politsiyasi va mahalliy politsiya xizmatlarining vazifalari qonunchilik bilan ajratilgan. Kvebek politsiyasi bilan ham, jumladan Operation INTERSECT dasturi doirasida, hamkorlik kelishuvlari mavjud.
Iqtisodiyoti
Ottava–Gatino aglomeratsiyasining yalpi mahsuloti (hozirgi chegaralarida) 1987-yildan 2008-yilgacha 28,8 milliard Kanada dollaridan 46,4 milliardga (2002-yilgi dollar kursi bo‘yicha) yetdi. Bu davrda yalpi mahsulotning yillik o‘sishi −0,8 foizdan (1991-yil) 7,6 foizgacha (1999-yil) o‘zgarib turgan. 1997-yildan o‘sish muntazam ijobiy bo‘lib, odatda yiliga 2 foizdan pastga tushmagan.
2012-yilda Ottava shahar budjeti 2,5 milliard dollarni tashkil etgan, shundan 850,8 millioni investitsiya budjetiga to‘g‘ri kelgan. 2013-yil 27-fevralda tasdiqlangan loyiha shahar budjetini 2,83 milliard dollar, uning 2,63 milliardini esa investitsiya budjeti sifatida belgilagan. Taqqoslash uchun, 2002-yilda — Ottava hozirgi chegaralarida munitsipalitetlar birlashtirilganidan keyingi birinchi yilda — jami budjet 1,7 milliard, investitsiya budjeti 515 million dollar bo‘lgan.
Bandlik va turmush darajasi
Ottavaning eng yirik ish beruvchilari federal hukumat va Ottava shahar kasalxonasi (10 mingdan ortiq xodim), Ottava–Karlton maktab boshqarmasi, Ottava munitsipaliteti va Ottava universiteti (5 mingdan ortiq xodim)dir. Boshqa yirik ish beruvchilar orasida shaharning yana ikkita yirik oliy taʼlim muassasasi ham bor. Xususiy va kooperativ korxonalar ichida 2006-yilda OC Transpo munitsipal transport kompaniyasi, telekommunikatsiya giganti Bell Canada, Loblaws supermarketlar tarmog‘i va keyinchalik faoliyatini to‘xtatgan telekommunikatsiya uskunalari ishlab chiqaruvchisi Nortel Networks yetakchi bo‘lgan (har birida 2000 nafardan ortiq xodim). XXI asrning birinchi o‘n yilligi o‘rtalarida shahar iqtisodiyotidagi asosiy sektor davlat boshqaruvi bo‘lib, bu yerda qariyb 130 ming kishi ishlagan. Xodimlar soni bo‘yicha ikkinchi o‘rinda savdo, uchinchi o‘rinda sog‘liqni saqlash sohasi turgan.
2006-yilda Ottavadagi bir oilaning o‘rtacha yillik daromadi 84,5 ming dollar bo‘lib, Ontario provinsiyasi o‘rtacha ko‘rsatkichidan sezilarli yuqori edi. Ishsizlik esa barqaror past darajada qolgan (2012-yil o‘rtalarida 6 foiz, bu mamlakat o‘rtachasidan 1,2 foiz band past). Shu bilan birga, Ottavada yashash xarajatlari Kanadaning barcha eng yirik shaharlari orasida eng past hisoblanadi; dunyoning yirik shaharlari orasida esa yashash qiymati bo‘yicha ikkinchi yuzlik boshida turadi. 2011-yilda Ottava yashash uchun eng qulay 15 ta shahar ro‘yxatiga kirgan olti poytaxtdan biri bo‘ldi. U ro‘yxatdagi ko‘pchilik shaharlardan nisbatan arzon turmush darajasi bilan ajralib turardi.
Ishlab chiqarish
Qishloq xo‘jaligi Ottava iqtisodiyotida Kanadaning boshqa har qanday yirik shahriga qaraganda kattaroq o‘rin tutadi. Ottava dunyoda shahar markazida faoliyat yuritayotgan ferma (Markaziy tajriba fermasi) joylashgan yagona poytaxtdir. Shunga qaramay, poytaxt iqtisodiyotining asosini boshqa tarmoqlar tashkil qiladi.
Ottavada radioelektronika, asbobsozlik, sellyuloza-qog‘oz va matbaa sanoati korxonalari mavjud. Kanada poytaxti ko‘pincha «shimoliy Silikon vodiysi» deb ataladi. Bu yerda elektronika sanoatining Mitel, Nortel, Corel, Cognos va JDS Uniphase kabi gigantlari tashkil etilgan. So‘nggi o‘n yillikda bir qator katta va o‘rta yuqori texnologiyali kompaniyalar parchalanishi yoki xorijiy investorlarga sotilishi, shuningdek Kanada birja indekslarida bu soha korxonalari ulushining sezilarli kamayishiga qaramay, Ottava hududidagi bunday firmalarning umumiy soni to‘rt baravar oshdi. Yangi kompaniyalar orasida Shopify ham bor. U elektron tijorat dasturlarini ishlab chiqadi va uning mahsulotlaridan 25 ming korxona hamda tashkilot foydalanadi.

Savdo
XXI asrning birinchi o‘n yilligi o‘rtalarida Ottava savdo sohasida 80 mingdan ortiq kishi ishlagan. Milliy poytaxt mintaqasida qariyb 70 ta yirik savdo markazi mavjud. Eng yiriklari Rideau Centre[ingl.] Ottava markazida, Bayshore Shopping Centre[ingl.] shaharning g‘arbida va St. Laurent Shopping Centre[ingl.] sharqida joylashgan. Kichikroq savdo markazlarining ayrimlari taklif etiladigan mahsulot va xizmatlarining o‘ziga xosligi bilan ajralib turadi. Ularga World Exchange Plaza[ingl.], 240 Sparks[ingl.] va Place De Ville[ingl.] shahar markazida, Place du Centre esa Xallda.
joylashgan. Savdo markazlaridan tashqari savdo mahallalari ham bor. Shahar diqqatga sazovor joylaridan biri — Bayuord bozori, Ottavaning tarixiy qismida joylashgan. Savdo faoliyati gavjum ko‘chalarga Sparks-strit (yirik moda do‘konlari), Benk-strit (ko‘plab kafe va kichik do‘konlar), Elgin-strit, G‘arbiy Vellington-strit, G‘arbiy Somerset-strit (, Chaynatun va ), Rido-strit.
Aloqa
Mahalliy teleko‘rsatuvlar asosan shaharning Ontario qismida Rogers, Xallda esa Laurentian Cable kompaniyasi tomonidan uzatiladi. Ottavada ikki tilli Canadian Public Affairs Channel milliy telekanali hamda Aboriginal Peoples Television Network[ingl.] va Inuit Broadcasting Corporation[ingl.] media kompaniyalarining ofislari joylashgan. Biroq teleko‘rsatuvlarning katta qismi Ottavadan, hatto transmilliy media korporatsiyalar tomonidan Kanada tashqarisidan ishlab chiqariladi.
Internet tarqalishi bo‘yicha Ottava Kanada shaharlari orasida oldingi o‘rinlarda turadi: oilalarning qariyb 60 foizi internetga ulangan. Shaharda xizmat qamrovi turlicha bo‘lgan ko‘plab internet provayderlari ishlaydi. Karlton universiteti hududida Kanadadagi eng yirik Freenet operatorlaridan biri faoliyat yuritadi. Mobil aloqa xizmatlarini asosan mamlakat miqyosidagi uch yirik kompaniya — Rogers, Bell va Telus ko‘rsatadi. Rogers Kanada poytaxtidagi kabel televideniyesi bozorida amalda monopolist bo‘lib, kabel televideniyesiga ulangan uylarning 85 foiziga xizmat qiladi. Bell esa yana bir kompaniya — Shaw Direct bilan birga sunʼiy yo‘ldosh televideniyesi bozorini nazorat qiladi.
Kommunal xo‘jalik
Ottavadagi bitta oila kuniga o‘rtacha 250 litr suv sarflaydi. Ottava hududidagi oilalarning qariyb 10 foizi quduq suvidan foydalanadi. Shaharning qolgan uylariga suv Ottava daryosidan munitsipal infratuzilma orqali yetkaziladi. Munitsipalitet drenaj ishlarini va uylardan chiqindilarni muntazam olib ketishni ham tashkil etadi.
Shahardagi eng yirik elektr taʼminotchisi Hydro Ottawa bo‘lib, u Ontario provinsiyasidagi kattaligi bo‘yicha uchinchi munitsipal elektr kompaniyasidir. U 300 mingdan ortiq uyga xizmat ko‘rsatadi. Shahar elektr energiyasining asosiy qismini Darlington atom elektr stansiyasidan (50 foizdan ortiq) va Avliyo Lavrentiy daryosidagi R. H. Sonders nomidagi GESdan oladi.
Ottavada uylarni isitishning asosiy manbai tabiiy gazdir. Enbridge — Kanadaning eng yirik neft va gaz tashish kompaniyasi — 1999-yil oxirigacha Ottavada tabiiy gazning yagona yetkazib beruvchisi edi. Hozir Ontario hududidagi qariyb ikki million xususiy mijoz, korxona va tashkilotga xizmat ko‘rsatuvchi kompaniya gaz quvurlari infratuzilmasini hanuz nazorat qiladi. Biroq gazni undan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki kichikroq mustaqil yetkazib beruvchilardan sotib olish mumkin.
Transport
Jamoat transporti

1891-yildan 1959-yilgacha Ottavada tramvay tarmog‘i ishlagan. Aynan Ottavada Kanadada (ehtimol, dunyoda ham) birinchi marta elektr isitkichli vagonlar qatnay boshlagan. 1921-yilda har bir ottavalik yiliga o‘rtacha 336 marta tramvayga chiqqan; uchta chipta narxi o‘n sent bo‘lgan. Ammo Ottava tramvaylari rivojlanayotgan avtomobil transporti bilan raqobatlasha olmagan. 1959-yilga kelib 50-yillarda ishlagan trolleybus liniyasi ham tugatilgan.
Ottavada zamonaviy jamoat transporti avtobuslar va yengil relsli temiryo‘l — O-Traindan iborat. O-Trainning 2001-yildan ishlaydigan, shimoldan janubga yo‘nalgan birinchi liniyasi Grinboro va Beyvyu hududlarini bog‘laydi. Shahar markazini sharqiy hududlar bilan bog‘lovchi ikkinchi bosqich 2013-yildan qurilgan va 2019-yil sentabrda ishga tushirilgan. Avtobuslar hamda O-Trainni OC Transpo boshqaradi. Bu Ottavaning 1973-yilda 1947-yildan ishlagan Ottava transport komissiyasi o‘rniga tashkil etilgan munitsipal transport kompaniyasidir. Uning barcha transport vositalari o‘ziga xos qizil-oq ranglarda bo‘yalgan. Tranzit chiptasi bilan avtobusdan poyezdga va aksincha o‘tish mumkin. Ottava avtobus yo‘nalishlari tizimi Gatino avtobus tarmog‘i bilan qisman birlashtirilgan. Ikkala shaharga xizmat ko‘rsatuvchi yo‘nalishlar uchun maxsus tranzit chiptalari amal qiladi. Jamoat transportidan foydalanuvchi shahar aholisi ulushi 1996-yildan buyon muntazam ortmoqda va 2005-yilda har bir ottavalik yiliga o‘rtacha 100 marta jamoat transportidan foydalangan.
Yengil relsli temiryo‘lning keyingi bosqichi (24 ta stansiya, umumiy uzunligi 44 km) qurilishi 2019-yilda boshlangan. Shahar hokimiyati jamoat transportidan foydalanuvchilar ulushini 23 foizdan 30 foizga, 2031-yilgacha yetkazishni rejalashtirgan.
Shaharda bir necha taksi kompaniyasi faoliyat yuritadi. 1 ta avtomobil uchun litsenziya narxi 100 000 dollardan oshishi mumkin. 2016-yilda Uber Ottavada yo‘lovchi tashish uchun rasmiy litsenziya olgan birinchi xususiy firma bo‘ldi.
O‘quvchilarni maktabga olib borish va maktabdan qaytarish bilan Ottava maktab transporti boshqarmasi shug‘ullanadi. Bu konsorsiumni 2007-yilda Ottava–Karlton maktab boshqarmasi va Katolik maktablari boshqarmasi tashkil etgan. Maktab transporti boshqarmasi o‘quvchilarni bevosita tashiydigan bir necha xususiy avtobus kompaniyasi bilan shartnomalar tuzgan. Maktab avtobuslari oddiy jamoat transportidan farqli ravishda, Shimoliy Amerikada anʼanaviy bo‘lgan sariq va qora ranglarga bo‘yalgan.
Avtomobil transporti
2005-yilgi maʼlumotlarga ko‘ra, ertalabki tig‘iz vaqtda Ottava aholisining 62 foizi shaxsiy avtomobilida harakatlangan, 21 foizi jamoat transportidan foydalangan, 9 foizi piyoda yurgan, 2 foizi velosipedni, 6 foizi esa boshqa transport vositalarini tanlagan. Jamoat transporti yo‘lovchilarining ulushi 1996-yildan beri uzluksiz oshgan bo‘lsa-da, har bir oilaga to‘g‘ri keladigan shaxsiy avtomobillar soni 10 foizga ko‘paygan (1995–2005-yillarda).
Ottava orqali g‘arbdan sharqqa Kvinsvey (Transkanada 417–174 avtomagistrali) o‘tadi. Shaharning g‘arbida unga 416-avtomagistral (Faxriylar xotirasi avtomagistrali deb ham ataladi; ingl. Veterans Memorial Highway) ulanadi. Munitsipal chegaralardagi avtomobil yo‘llari uzunligi jami 6000 km dan ortiq, shundan 1600 km asosiy magistrallar va 4600 km ko‘chalar, kirish va yordamchi yo‘llardir. Shahar maʼmuriyati haydovchilarga avtoturargohlarda taxminan 2800 ta, ko‘cha bo‘yidagi pulli to‘xtash joylarida 3800 ta o‘rin ajratadi. Yana 5400 ga yaqin o‘rin OC Transpo tarmog‘ining («mashinani qo‘yib, avtobusga chiqish» tizimi — ingl. Park and ride).
) mavjud. Mavjud shahar yo‘llarining bandligi yuqoriligi va avtomobillar sonining ortishi kutilayotgani Ottava avtomobil yo‘llari tarmog‘ini kengaytirish rejalariga sabab bo‘lmoqda. 2031-yilgacha Ottava va Gatinoni bog‘laydigan yangi ko‘priklar qurilishi, xususan og‘ir yuk mashinalari oqimini markazdagi King-Edvard-avenyu va Makdonald–Kartye ko‘prigidan kamaytirish rejalashtirilgan.
Temiryo‘l transporti va shaharlararo avtobus qatnovi
1960-yillargacha Ottavaning asosiy vokzali — «Yunion» stansiyasi shahar markazida, parlament yaqinida joylashgan edi. Ottavani tubdan qayta qurish jarayonida markaz temiryo‘l izlaridan tozalandi va hozir Rido kanali bo‘ylab o‘tgan eski temiryo‘l izlari o‘rnida Polkovnik Bay shossesi qurilgan.
Zamonaviy Ottava vokzali 1966-yilda meʼmor Jon Parkin loyihasi asosida qurilgan. U shahar markazidan to‘rt kilometr uzoqlikda, Terminal-avenyu, Belfast-roud va Tramblе-roud oralig‘idagi uchburchakda joylashgan. Temiryo‘llar 417-avtomagistralga parallel o‘tadi. Vokzal VIA Rail, Canadian National Railway va Canadian Pacific (CP) kompaniyalari poyezdlariga, shuningdek ayrim aviakompaniyalar avtobuslariga xizmat ko‘rsatadi. Vokzal binosi o‘z davri uchun ilg‘or bo‘lib, 1967-yilda Massi medali (hozirgi General-gubernator mukofoti, meʼmorchilik sohasida) bilan taqdirlangan. 2000-yilda Kanada Qirollik meʼmorlik instituti uni mamlakat tarixidagi eng yaxshi 500 meʼmoriy inshoot ro‘yxatiga kiritgan.
Havo transporti

Makdonald–Kartye nomidagi xalqaro aeroport 1938-yildan ishlaydi (xalqaro maqom 1964-yilda berilgan). U Ottava markazidan 10 km janubda joylashgan. Avval CFB Ottawa South (1972-yildan 1990-yillar o‘rtalarigacha) / CFB Uplands (1942-yildan 1990-yillar o‘rtalarigacha) deb atalgan. Yangi yo‘lovchi terminali 2003-yilda ochilgan. 2011-yilda Makdonald–Kartye aeroporti 4,5 milliondan ortiq yo‘lovchiga, jumladan xalqaro reyslarda (AQSHni ham qo‘shib) bir milliondan ortiq yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatgan. Shu yili yo‘lovchilar so‘rovi natijalariga ko‘ra, Ottava aeroporti yiliga ikki milliondan besh milliongacha yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatuvchi dunyo aeroportlari orasida birinchi o‘rinni egallagan.
Bundan tashqari, Ottava va Milliy poytaxt mintaqasining turli hududlarida bir necha kichik aeroport mavjud; ulardan ikkitasi — Karp va Gatinodagilari — shaxsiy samolyotlardan tashqari kichik tijorat samolyotlarini ham qabul qila oladi. Rokliff aeroporti hududida Kanada aviatsiya va kosmos muzeyi.
uchun joy ajratilgan.
kanalidagi sayohat kemasi. 1820-yildayoq birinchi paroxod liniyasi Raytstaun bilan Grenvillni bog‘lagan bo‘lsa-da, Ottava daryosi va uning irmoqlarida ko‘plab ostonalar tufayli kema qatnovi qiyin bo‘lib qolgan. Rido kanali hamda bir qator to‘g‘on va shlyuzlar qurilishi bu muammoni qisman hal etdi. XX asr davomida Ottava daryosida kema qatnovi tobora kamaydi, ayniqsa 1970-yilda yog‘ochni daryo oqimi bo‘ylab oqizish taqiqlangach. Shunga qaramay, hozir Ottava daryosida buyurtma kruizlar mavjud; 2011-yildan Ottavani Gatinodagi ikkita stansiya bilan daryo taksisi bog‘laydi. Bundan tashqari, yozda Rido kanalida sayr qayiqlari qatnaydi.
Velosipedchilar va piyodalar
Shahar rejalashtirilishi piyodalar va velosipedchilar uchun juda qulay. Ko‘plab velosiped va piyodalar yo‘laklari mavjud. Ottava shahar kengashi tasarrufida qariyb 1600 km trotuar va avtomobil yo‘llari bo‘ylab o‘tkazilgan 340 km velosiped yo‘laklari bor. Biroq tezkor avtobus yo‘nalishlari (Transitway) bo‘ylab o‘tgan trotuarlardan piyodalarga foydalanish qatʼiyan taqiqlanadi — ular faqat xizmat ehtiyojlari uchun mo‘ljallangan.
Ottava va Gatinoda 2011-yildan beri Bixi soatbay velosiped ijarasi tarmog‘i faoliyat yuritadi. 2009-yilgi sinov loyihasida 50 velosiped va to‘rtta ijara stansiyasi bo‘lgan. 2011-yil mayida tizim 100 velosiped va 10 stansiya bilan rasman ishga tushgan, keyingi yili Ottava va Gatinoda yana 150 velosiped va 15 ta yangi stansiya qo‘shilgan. Stansiyalar asosan shahar markazlarida, sayyohlar foydalanishi uchun joylashtirilgan, biroq uzoq muddatli abonementlar ham sotiladi. Bundan tashqari, sayyohlar va velosport ishqibozlari uchun Ottava (31 km) hamda Rido daryolari va Rido kanali bo‘ylab, Markaziy tajriba fermasi, Xalldagi Limi ko‘li va Yashil belbog‘ning g‘arbiy qismi yaqinida maxsus veloyo‘nalishlar tashkil qilingan.
Madaniyat va jamiyat
Meʼmorchilik va bog‘lar
Meʼmoriy yodgorliklar
G‘arbiy yarimsharning ko‘plab poytaxtlari singari Ottava ham yosh shahar va unda meʼmoriy yodgorliklar uncha ko‘p emas. Eng qadimgi bino — Baytaun muzeyi — Rido kanalining quyi shlyuzlari yonida 1826-yilda qurilgan sobiq harbiy omborda joylashgan. Kanalning sharqiy tomonidagi Sent-Patrik-stritda XIX asr o‘rtalariga oid uylar tarixiy ahamiyatga ega. Ularga Notr-Dam bazilikasi (1842–1863-yillarda qurilgan, dastlab neoklassitsizm uslubida boshlanib, keyin neogotika uslubida tugallangan) va duradgor hamda shifokorga tegishli turar joylar kiradi.

Ottavaning ilk mahallalaridan biri Sendi-Xillda bir qator eski binolar bor. Jumladan, Kanada konfederatsiyasi asoschilaridan Uilyam Makdugall, Ottava meri Jorj Bayron Layyon-Fellouz va Kanada Oliy sudi asoschisi Telefor Furnye, shuningdek Kanada bosh vazirlari Vilfrid Lorye va Makkenzi King.
ning uylari shu yerda joylashgan. Ottavaning bir necha cherkov va soborlari ham tarixiy ahamiyatga ega: neoroman Avliyo Brigida cherkovi (XIX asr oxiri; hozir Irlandiya–Kanada merosi markazi), Avliyo Alban shahidga bag‘ishlangan neogotik cherkov (XIX asr uchinchi choragi) va sobiq Rido taunshipidagi Muqaddas Uchlik neogotik birlashgan cherkovi. XIX asr Kanadasida mashhur bo‘lgan neogotika uslubi parlament majmuasida ham namoyon bo‘ladi (meʼmorlar T. Fuller va Ch. Jons; 1916-yilda yonib ketgan, 1919–1927-yillarda J. Pirson va O. Marshan loyihasi asosida qayta qurilgan).
Ottavaning tarixiy yodgorliklari orasida Lanjeven korpusi — Kanada bosh vaziri qarorgohi (1880-yillar, meʼmor Tomas Fuller); 1860-yillarda italyan uslubida qurilgan, hozir yoshlar xosteli sifatida ishlatiladigan Karlton okrugining birinchi qamoqxonasi; va Konfederatsiya binosi mavjud. So‘nggisi XX asrning birinchi uchdan birida parlament g‘arbida Shato uslubida qurilgan.

Turar joy meʼmorchiligi
Jamoat binolarining nafis neogotika va neoklassitsizm meʼmorchiligidan farqli ravishda Ottava turar joylari XIX asrning 60-yillari oxirigacha asosan yog‘och bo‘lgan. G‘ishtli turar joylar 1870-yillarda qurila boshlagan. Eng ko‘p uchraydigan uslub ikki nishabli tomli sodda italyan uslubi bo‘lib, Sentertaun va Sendi-Xill kabi boy mahallalarda esa qirolicha Anna uslubi (ingliz barokkosi) urf bo‘lib, u notekis tom chizig‘i, katta bezakli mo‘rilar, ko‘pincha minorachalar yoki erkеrlar hamda o‘ymakor ayvonlar bilan ajralib turardi.
XX asr boshida yer qimmatlashishi bilan katta qasrlar davri ortda qoldi. Ularning o‘rniga kichikroq uylar, ko‘pincha taunxauslar qurila boshladi. Bu davr turar joylariga eng xos belgi ikki nishabli mansardali tom bo‘ldi. Shu uslubda Glib va Janubiy Ottava qurildi, badavlat Rokliff hududida esa Yevropadagi faxverkka yaqin soxta Tyudor uslubi ustunlik qildi. XX asrning birinchi yarmida Ottava turar joy meʼmorchiligida bozar uslubi (klassik ustunlar, frontonlar va antablementlar), juda sodda preriya uslubi (osilib chiqqan karnizlar va bezaklarning yo‘qligi; Kanadadagi bosh targ‘ibotchisi F. L. Rayt shogirdi Frensis Sallivan bo‘lgan), shuningdek eklektik ; shuningdek eklektik art-deko uslubi namoyon bo‘lgan. Ikkinchi chorakda bu uslub ayniqsa ko‘p kvartirali uylar uchun xos edi.
Ottava chekkalari va shahar atrofi asosan andazaviy kottejlar hamda fermer uylaridan (ko‘pincha ikki-uch qavatli) iborat tarzda qurilgan va hozir ham qurilmoqda. 1962-yildan paydo bo‘la boshlagan ko‘p qavatli uylar dastlab bir xil, yalang‘och g‘isht va beton fasadli bo‘lgan, biroq keyinchalik uslub jihatidan xilma-xillashgan. Ottavadagi eng baland turar joy binosi — 2004-yilda qurilgan, 33 qavatli Minto Metropole bo‘lib, uning balandligi 108 m; bu Kanada poytaxtidagi binolar orasida balandligi bo‘yicha uchinchi o‘rinda. Shuningdek, 42 va 36 qavatli turar joy osmono‘par binolari qurilishi rejalashtirilgan.
Monumental haykaltaroshlik

Ottava markazidagi jamoat bog‘lari, maydonlar va ko‘chalarda monumental haykaltaroshlik namunalari bor. Ularning eng mashhuri Kanada milliy harbiy yodgorligi bo‘lib, «Javob» (ingl. Response) nomi bilan ham tanilgan. U Konfederatsiya maydonida Parlament tepaligi yonida joylashgan. Yodgorlik Birinchi va Ikkinchi jahon urushlari hamda Koreya urushida halok bo‘lgan kanadaliklar xotirasiga bag‘ishlangan. 2000-yilda memorial majmuasiga Nomaʼlum askar qabri qo‘shilgan, 2006-yilda esa Konfederatsiya maydonining shimoliy qismida Qahramonlar memoriali (ingl. Valiants Memorial) ochilgan. U Kanada harbiy tarixida iz qoldirgan 14 kishining xotirasini abadiylashtiradi. Qo‘shni Konfederatsiya bog‘ida Kanadaning tub xalqlaridan chiqqan jangchilar, ingliz–bur urushida halok bo‘lgan kanadalik ko‘ngillilar va Koreya urushida vafot etganlar xotirasiga yodgorliklar mavjud. Politsiya (Parlament tepaligida), Kanada Qirollik harbiy-dengiz floti (Ottava daryosi bo‘yida, Portaj ko‘prigi yonida), Britaniya Hamdo‘stligi harbiy-havo kuchlari va gumanitar yordam missiyalari xodimlari (ikkalasi ham Sasseks-drayvda), Kanada tinchlikparvar kuchlari (Meyjors-Xill bog‘i yonida) yodgorliklarini ham qayd etish mumkin. 2012-yilda Lebreton-Fletsda o‘t o‘chiruvchilarga bag‘ishlangan milliy memorial ochilgan.
Parlament tepaligi yodgorliklari majmuasida politsiya memorialidan tashqari qirolichalar Viktoriya va Yelizaveta II haykallari, Kanada konfederatsiyasi asoschilari va Kanada hukumat rahbarlarining yodgorliklari, shuningdek, «Mashhur beshlik» haykallari bor.
Ottava markazida yana ko‘plab yodgorlik va haykaltaroshlik kompozitsiyalari mavjud. Meyjors-Xill bog‘ida shahar asoschisi polkovnik Bay haykali, Nepin-Poyntda, Kanada milliy galereyasi yonida esa Yangi Fransiyaning ilk gubernatori Samuel de Shamplen yodgorligi o‘rnatilgan. Mashhur musiqachi Oskar Piterson (Milliy sanʼat markazi yonida) va saratonga qarshi kurash tashabbuskori Terri Foks bronzada tasvirlangan. Ottavaning eng mashhur badiiy haykallaridan biri — to‘qqiz metrli «Ona» o‘rgimchak ( frans.Maman) Kanada milliy galereyasi oldiga qo‘yilgan (ushbu bo‘limdagi rasmga qarang: Muzeylar va sanʼat galereyalari). Yana bir necha mashhur haykaltaroshlik kompozitsiyalari Vellington-strit va piyodalar uchun mo‘ljallangan .

da joylashgan.
Ottava munitsipal chegaralarida 1000 dan ortiq bog‘ va 650 ta ochiq yashil hudud (jumladan beysbol, kriket va futbol maydonlari) mavjud. Bog‘larning kattaligi Yashil belbog‘ kabi shaharni o‘rab turgan ulkan o‘rmon hududidan tortib juda kichik mahalliy xiyobonlargacha farq qiladi. Milliy poytaxt komissiyasi sayti barcha bog‘lar orasidan Komissar bog‘ini (lola gulzorlari bilan), Konfederatsiya bog‘i, Meyjors-Xill bog‘i va Lebreton-Fletsni (daryoning Ontario sohilidagi katta bayramlar o‘tkaziladigan joylar), shuningdek Gatinoda shu vazifani bajaradigan Jak Kartye bog‘ini ajratib ko‘rsatadi. Tabiiy va manzarali bog‘lar — Xogs-Bek, Rido-Fols va Nepin-Poynt, shuningdek Limi ko‘li bo‘yidagi bog‘ va Vinsent Massi bog‘i yirik jamoat bog‘lari hisoblanadi. Milliy tarixiy meros obyektlari ro‘yxatiga akr (bir akr) maydonli, devor bilan o‘ralgan Yevropa uslubidagi kichik Meypllaun bog‘i ham kiritilgan. U Vestboro-Villij hududida joylashgan va avval shu nomdagi mulkning bir qismi bo‘lgan.
2017-yilda Ottavaning sharqiy chekkasida Humanics haykaltaroshlik bog‘i paydo bo‘ldi. Undagi haykallar dunyoning barcha hududlari dinlari, mifologiyalari va axloqiy taʼlimotlarini ifodalaydi.
Muzeylar va sanʼat galereyalari
Milliy poytaxt komissiyasi va Ottava meriyasining rasmiy saytlari shahar aholisi hamda sayyohlarga tavsiya etiladigan milliy muzeylar qatorida quyidagilarni keltiradi:
- Kanada tabiat muzeyi (1905-yilda Viktoriya yodgorlik muzeyi sifatida qurilgan, meʼmor D. Yuart)
- Kanada harbiy muzeyi
- Kanada fan va texnologiya muzeyi
- Kanada qishloq xo‘jaligi muzeyi
- Kanada aviatsiya va kosmos muzeyi
- Kanada milliy galereyasi (Yevropa va Kanada sanʼati to‘plami bilan) hamda Kanada zamonaviy fotografiya muzeyi
- Kanada bankining valyuta muzeyi Kanada banki
- Kanada Qirollik zarbxonasi (bir vaqtning o‘zida muzey ham)
- Milliy sanʼat markazi (konsert va teatr majmuasi ham)
Qo‘shni Gatinoda joylashgan Kanada tarix muzeyi (sobiq Kanada sivilizatsiya muzeyi) ham anʼanaviy ravishda Ottava muzeylari tizimiga kiritiladi. Tarix muzeyi hududida milliy miqyosdagi yana ikki ko‘rgazma — Kanada pochta muzeyi va Kanada bolalar muzeyi mavjud. Sayyohlar uchun bir haftada 9 muzeyga (tarix, tabiat, fan va texnologiya, qishloq xo‘jaligi, aviatsiya va kosmos, harbiy muzey, Milliy galereya, zarbxona va Vilfrid Lorye uy-muzeyiga) kirish hamda Milliy sanʼat markaziga tashrifda 20 foizlik chegirma olish huquqini beradigan oilaviy chipta mavjud. 2012-yil boshida uning narxi har bir kishi uchun 35 dollar yoki oila uchun 85 dollar bo‘lgan. Shaharning doimiy aholisi milliy muzeylar va Ottava muzeylari tarmog‘iga (quyida) kirish uchun uch yoki yetti kunlik bepul abonementlarni Ottava jamoat kutubxonasi.
orqali buyurtma qilishi mumkin. Ottava muzeylari tarmog‘i qoshidagi mahalliy muzeylar alohida qiziqish uyg‘otadi. Ularga Tomas Makkey qurgan binodagi, Rido kanalining quyi shlyuzlari yonidagi Baytaun muzeyi; Ottavaning saqlanib qolgan eng qadimgi turar joyi — Billings uy-muzeyi; XIX asr birinchi choragida qurilgan, markazdan g‘arbda Ottava daryosi bo‘yidagi Pinis-Poynt mulki; «Difenbunker» — sovuq urush muzeyiga aylantirilgan, Ottava chekkasidagi Karpda joylashgan hukumat yerosti boshpanasi; Vanye hududida Shimoliy Amerikadagi yagona shahar shakar zarangi plantatsiyasi mavjud; XIX asrning 60-yillarida qurilgan Rido daryosi bo‘yidagi Uotson tegirmoni esa janubdagi Manotikda qurilgan Uotson tegirmoni va boshqalar kiradi. Milliy poytaxt komissiyasi saytida tavsiya etilgan yana bir joy — Gatinо bog‘ining ichkarisida joylashgan Kanadaning o‘ninchi bosh vaziri U. L. Makkenzi Kingning uy-muzeyidir.
Teatrlar va konsert zallari
1969-yildan beri Ottavaning asosiy teatr va konsert maydoni Milliy sanʼat markazi bo‘lib kelmoqda. Majmuaning asosiy zali — Sautxem-holl — 2300 dan ortiq tomoshabinni, teatr zali esa 897 kishini sig‘diradi. Milliy sanʼat markazi sahnalarida ingliz va fransuz drama teatrlari, balet teatri hamda Milliy sanʼat markazi simfonik orkestrining mavsumlari bo‘lib o‘tadi. 1998-yildan orkestrga mashhur musiqachi Pinxas Sukerman rahbarlik qiladi. Markaz shuningdek variyete spektakllari, Brodvey myuzikllari va festival tadbirlari uchun sahna beradi. Bu yerda Ottavaning «Opera Lira» opera truppasi ham spektakllar qo‘ygan; u 2015-yilda yopilgan.

Ottavaning mashhur drama teatrlari:
- Ottava kichik teatri (ingl. Ottawa Little Theatre) — Kanadaning 1913-yildan faoliyat yuritayotgan eng qadimgi teatr truppasi. Havaskorlar truppasi har yili (sentabrdan maygacha) sakkizta spektakl tayyorlab, har birini 18 marta namoyish etadi. Yozgi mavsumda 510 o‘rinli teatr zali myuzikllarga beriladi. Kichik teatr huzurida bir pardali pyesalar qatnashadigan Kanadaning mashhur dramaturglar tanlovi o‘tkaziladi.
- Katta Kanada teatr truppasi (ingl. Great Canadian Theatre Company) 1975-yilda Karlton universiteti talaba va o‘qituvchilari tomonidan tuzilgan. 2007-yildan boshlab u Ottavaning Xintonberg hududidagi Irving Grinberg teatr markazida (262 o‘rinli) muntazam chiqish qiladi.
Boshqa teatr va konsert maskanlari orasida yirik shoular o‘tkaziladigan «Kanadiyen Tayer Senter» sport majmuasi hamda Nepindagi qariyb 1000 o‘rinli Senterpoynt teatri mavjud. Markazda eski sud binosida joylashgan rasmiy Arts Court shahar madaniyat markazi teatr, shahar galereyasi, raqs va musiqa studiyalari, jumladan shaharning yetakchi zamonaviy raqs jamoasi Le Groupe Dance Lab uchun joy ajratadi. Kanata teatri Ron Maslin drama uyida (ingl. Ron Maslin Playhouse), Bayuord bozori yaqinida joylashgan Ottavaning frankofon teatr sanʼati markazi La Nouvelle Scène sahnasidan Bayuord bozori hududida to‘rtta teatr jamoasi birgalikda foydalanadi. Katta Kanada teatr truppasining sobiq binosini egallagan Gladston teatri 2008-yilda ochilgan. 2011/2012-yilgi mavsumda unda uchta truppa sakkiz xil pyesani namoyish etgan.
Rok va jaz guruhlariga sahna beradigan norasmiy musiqa maskanlariga Quyi shahardagi ko‘plab klub, restoran va pablar kiradi. Ottava turizm departamenti ular orasidan Bayuord bozori yaqinidagi pianino «bellashuvlari» bilan mashhur Fat Tuesday’s va Zaphod Beeblebrox, shuningdek Benk-stritdagi Barrymore’s Music Hallni ajratib ko‘rsatadi. Jonli konsertlar uchun tavsiya etilgan boshqa joylar — daryoning Kvebek tomonida, Promenad-dyu-Portajdagi Le Petit Chicago va Café aux 4 jeudis. 2003-yildan Ottavada bir necha muvaffaqiyatli muallif va ijrochilar paydo bo‘ldi. Ularga eng yaxshi Juno mukofotiga sazovor bo‘lgan blyuz albomi MonkeyJunk ijrochilari va mashhur kantri guruhi Fiftymen kiradi. Ammo mahalliy musiqa rivojiga ko‘pchilik klublarning yangi ijrochilar va guruhlarga qiziqmasligi, ayrimlarining jonli musiqadan butunlay voz kechgani to‘sqinlik qiladi.
Kutubxonalar

1906-yilda amerikalik xayriyachi Endryu Karnegi, o‘quvchilarga nafaqat Kanadaning davlat tillarida, balki boshqa tillarda, jumladan rus tilida ham materiallar taqdim etadi. 2,4 million kitob va boshqa axborot vositalaridan iborat fondga ega kutubxona butun shahardagi 30 dan ortiq filialda xizmat ko‘rsatadi. Doimiy filiallardan tashqari, jamoat kutubxonasida ikkita ko‘chma «kitob avtobusi» (ingl. bookmobile) shahar bo‘ylab 20 dan ortiq mahallaga xizmat ko‘rsatadi. Ularning har biriga haftada bir marta boriladi. Avtobuslar internet orqali buyurtma qilingan materiallarni yetkazadi va o‘z kitoblari, jurnallari, audio hamda videomateriallari fondiga ega. Kitoblarni istalgan filialdan olib, istalgan filialga qaytarish mumkin; kutubxona sayti elektron kitoblar, audiokitoblar va musiqani to‘g‘ridan-to‘g‘ri yuklab olish imkonini ham beradi. Har bir o‘quvchi bir qator ilmiy kutubxonalar (xususan, Ottava universiteti) fondidan foydalanishga ruxsat beradigan kartani olishi mumkin, biroq u avtomatik emas, o‘quvchi so‘roviga ko‘ra beriladi. Kutubxona mijozlari (Ottava va uning chekkalarida doimiy yashovchilar) u orqali Ottava–Gatino shahar muzeylari va galereyalarining aksariyatiga, qo‘shni Renfru okrugi muzeylariga, qishda esa Ottava va Gatino chang‘i klublariga bepul abonementlar buyurtma qilishi mumkin.
Ottava jamoat kutubxonasidan tashqari, shaharda quyidagilar bor:
- Parlament kutubxonasi Parlament tepaligida
- Kanada milliy kutubxonasi va arxivi, hujjatlar to‘plami tadqiqotchilar va keng jamoatchilik uchun ochiq
- Kanada milliy tadqiqot kengashi
- kutubxonasi; universitetlar va o‘rta taʼlim muassasalari kutubxonalari
Festivallar

Kanada poytaxti sifatida Ottava vaqt o‘tishi bilan bir qator yirik milliy va xalqaro madaniy festival hamda tadbirlar maskaniga aylandi. Ottavada 60 yildan beri may oyining o‘rtalarida Kanada lolalar festivali o‘tkaziladi. Bu anʼana 1945-yilda Niderlandiya taxti vorisi, malika Yuliana Ikkinchi jahon urushi davrida boshpana berilgani uchun minnatdorchilik belgisi sifatida Kanada poytaxtiga yuz ming dona lola piyozchasi sovg‘a qilganidan boshlangan. Ikkinchi jahon urushi yillaridagi ana shu voqea sharafiga hozir festival doirasida 50 navdagi bir milliondan ortiq lola piyozchasi ekiladi; ulardan 300 mingi Dou ko‘li yonidagi Komissar bog‘ida jamlanadi. 1976-yildan Ottavada ko‘lami jihatidan dunyoda ikkinchi o‘rindagi Xalqaro animatsion filmlar festivali o‘tkaziladi; har ikki yilda Kanada raqs festivali bo‘lib o‘tadi.
Yozda shaharda xalqaro jaz festivali (ilk bor 1980-yilda), Ottava Bluesfest (blyuz festivali), xalqaro kamera musiqasi festivali (ikki hafta davom etadigan va 120 konsertni o‘z ichiga oladigan dunyodagi eng yirik kamera musiqasi festivali), shuningdek Ottava xalq musiqasi festivali o‘tkaziladi (so‘nggi uchtasi 1994-yildan boshlangan). 2008-yildan Ottavada YuNESKO Jahon merosi obyekti hisoblangan Rido kanaliga bag‘ishlangan festival o‘tkaziladi. Milliy poytaxt hududining yozgi festivallari qatoriga Gatinodagi ikkita yirik festival — anʼanaviy ravishda Lak-Limi kazinosida, shuningdek havo sharlari, 1988-yildan boshlab har yili avgust oxiri va sentabrning birinchi dam olish kunida o‘tkaziladi.
Ottavaning qishki mavsumidagi asosiy tadbir Vinterlyudiya hisoblanadi. U qishning ikkinchi yarmida (odatda fevralning dastlabki uch dam olish kuni), shu vaqtga kelib dunyodagi eng uzun tabiiy muz maydonlaridan biriga aylanuvchi Rido kanali atrofida va Gatinodagi Jak Kartye bog‘ida o‘tkaziladi. Vinterlyudiya 1979-yildan Milliy poytaxt komissiyasi homiyligida bo‘lib o‘tadi. Dasturga qor va muz haykallari tanlovlari, Shimoliy Amerikadagi eng yirik qishki ko‘ngilochar bog‘ kiradi.
Ommaviy axborot vositalari
Ottavada chop etiladigan gazetalar butun Milliy poytaxt mintaqasida tarqatiladi. Ottava–Gatinoning eng yirik kundalik gazetalari ingliz tilidagi The Ottawa Citizen va The Ottawa Sun, fransuz tilidagi Le Droit. Shaharda bepul Metro va 24 Hours gazetalari ham keng tarqalgan. Milliy poytaxt mintaqasidagi haftalik va oylik nashrlar quyidagilar:
- biznesga oid Ottawa Business Journal
- parlament, hukumat faoliyati va boshqa siyosiy mavzularni yoritadigan The Hill Times
- Ottawa Star
- Capital Xtra! (mahalliy LGBT jamoasining gazetasi)
- Kanadaning fransuz tilida so‘zlashuvchi hududlaridagi Voir haftalik gazetasining mahalliy nusxalari va The Epoch Times (Shimoliy Amerikadagi Falun Gong harakati tarafdorlarining ingliz tilidagi gazetasi). Ottavadagi boshqa muhojir nashrlari arab, shimoliy xitoy (mandarin), fors va italyan tillarida chiqadi.
1993–2012-yillarda rangli Ottawa XPress[ingl.] nashri mashhur bo‘lgan; unda, jumladan, madaniy hayot voqealari keng yoritilgan. Gazeta 2012-yil mayida yopilgan.
Ayrim nashrlar mahalla miqyosida chop etiladi. Ottava universiteti, Karlton universiteti va Algonkin kolleji. Ottavada bir necha umummilliy nashrlarning vakolatxonalari ham bor.
Ottavada CTV Ottawa telestudiyasi va CBC mahalliy yangiliklar studiyasi, shuningdek mahalliy yangiliklar, musiqa, sport sharhlari va suhbat dasturlarini uzatuvchi 35 dan ortiq radiostansiya ofislari joylashgan. Shaharning uch yirik oliy taʼlim muassasasi ham gazetalari singari o‘z radiostansiyalariga ega. Ayrim stansiyalar fransuz tilida efirga chiqadi, boshqalari esa muayyan uslubdagi (jaz, retro, etnik) musiqani uzatadi.
Sport
Ottavada eng rivojlangan sport turi — shaybali xokkeydir. «Ottava Senatorz» jamoasi 11 marta Stenli kubogini — professional xokkeyning eng nufuzli sovrinini — 1903–1927-yillar oralig‘ida qo‘lga kiritgan. Klub 1934-yilda bankrot bo‘lgan. Keyinchalik u shu nom ostida 1992-yilda qayta tiklandi va shundan buyon eng katta muvaffaqiyati 2007-yilgi Stenli kubogi finaliga chiqish bo‘lgan. Ottava klublari Jahon xokkey assotsiatsiyasining ikki mavsumida ham qatnashgan. Ottavaning havaskor klublari orasida eng kuchlilari «Ottava Siksti Sevens» va yo‘ldosh Gatino shahrini ifodalovchi «Gatino Olimpiks»dir. Ikkalasi ham Kanada xokkey ligasi (KXL) tarkibiga kiradi. «Siksti Sevens» ikki marta Memorial kubokni — KXLning bosh sovrinini qo‘lga kiritgan. 2023-yilda tuzilgan Professional ayollar xokkey ligasida (PWHL) dastlabki olti jamoadan biri Ottavada tashkil etilib, keyinchalik «Ottava Chardj» nomini oldi. Ottavaning eng katta muz arenasi — «Kanadiyen Tayer Senter» sport majmuasi 1996-yilda ochilgan va 2009-yilgi xokkey bo‘yicha yoshlar jahon chempionatiga poytaxtning ikkinchi yirik muz saroyi — «Ti-di Pleys Arena» bilan birga mezbonlik qilgan. «Ti-di Pleys Arena»da ayollar o‘rtasidagi xokkey bo‘yicha ilk jahon chempionati.
ham o‘tkazilgan. «Ottava Raf Rayders» klubi milliy poytaxtni Kanada futboli musobaqalarida yuz yildan ortiq — 1876-yildan 1996-yilgacha namoyish etgan. Klub shu davrda to‘qqiz marta Grey kubogini — Kanada futbolidagi bosh sovrinni qo‘lga kiritgan (oxirgi marta 1976-yilda). Yana bir klub — «Ottava Renegayds» poytaxtni Kanada futbol ligasida 2002–2005-yillarda namoyish etgan. Bu jamoalar shaharning eng yirik ochiq stadioni — «Ti-di Pleys Stedium»da o‘ynagan. Stadion, shuningdek, 2007-yilgi yoshlar futbol jahon chempionati va 2015-yilgi ayollar futbol jahon chempionati o‘yinlariga mezbonlik qilgan. Stadion 2014-yilda qayta qurilgach, Kanada futbol ligasining «Ottava Redbleks» jamoasi tashkil topdi va 2016-yildayoq Grey kubogini qo‘lga kiritdi.
XX asr davomida Ottavada bir necha professional beysbol va futbol klublari ishlagan. Shaharda ayollar futboli mashhur bo‘lib, 2014-yilgacha uning eng kuchli vakili «Ottava Fyuri» jamoasi edi. 2014-yilda erkaklar futbolidagi «Ottava Fyuri» klubi kengayib borayotgan Shimoliy Amerika futbol ligasiga qo‘shildi. Bu Shimoliy Amerikadagi Yevropa uslubidagi futbolning ikkinchi darajali professional ligasi edi. Keyinchalik klub United Soccer Leaguega o‘tdi, 2019-yil kuzida esa faoliyatini tugatdi. 2020-yil fevralida yangi professional «Atletiko Ottava» klubi tashkil topib, Kanada Premer-ligasi tarkibiga kirdi. 2025-yilda «Atletiko Ottava» ilk bor liga chempioni bo‘ldi. Kanadada ilk professional ayollar futbol ligasi — Shimoliy Superliga[ingl.] tuzilganda, yangi «Ottava Rapid» jamoasi uning dastlabki oltita klubidan biri bo‘ldi.
Professional basketbol jamoalari bo‘lmagani sabab Ottavaning yetakchi basketbol jamoasi Karlton universitetining «Karlton Reyvenz» klubidir. U 2003–2022-yillarda erkak talabalar o‘rtasidagi Kanada chempionatida 16 marta g‘olib bo‘lgan va 2015-yilgacha musobaqada g‘alabalar soni bo‘yicha rekordni yangilagan. Shaharda kerling va golf.
klublari ham mavjud. Yirik xalqaro sport tadbirlaridan biri — 2001-yilda Ottava va Gatinoda o‘tkazilgan IV Frankofoniya o‘yinlari bo‘lib, unda 2300 sportchi 51 mamlakat va hududdan qatnashgan (jumladan, Kanada ikki jamoa — Kanada va Kvebek terma jamoalari bilan ishtirok etgan).
Restoranlar, barlar, kafelar
Ottavaning norasmiy «tashrif qog‘ozi» sifatida yuqori sifatli qahvaxonalar tarmog‘i Bridgehead tanilgan. Uning ilk kafesi 1980-yillarda Torontoda ochilgan bo‘lsa-da, keyinchalik franchayzing butunlay Ottavaga ko‘chgan. XPress haftalik gazetasi o‘quvchilari so‘rovlarida Bridgehead kafelari bir necha marta Ottavaning eng yaxshisi deb topilgan. Yana bir mahalliy mashhur restoranlar tarmog‘i — The Works shu so‘rovda «eng yaxshi gamburgerxona».
» toifasida birinchi o‘rinni egallagan. Ko‘plab o‘ziga xos restoranlar Bayuord bozori atrofida joylashgan (Frommer’s Ottawa qo‘llanmasiga ko‘ra, bu hududda Kanada, italyan, osiyo va aralash oshxonalarining eng yaxshi restoranlari hamda shahardagi eng yaxshi bistro bor). Restoranlar shimoldan janubga ketgan Elgin-strit, Benk-strit, Preston-strit («Kichik Italiya»), shuningdek g‘arbdan sharqqa ketgan Somerset-strit («Chaynatun»), Sparks-strit bo‘ylab ham joylashgan. Ilgari Rido-strit ham restoranlari bilan mashhur edi, ammo u asta-sekin tanazzulga yuz tutmoqda: King-Edvard-avenyudan sharqda «yotoq» mahallasiga, g‘arbda esa unchalik ozoda bo‘lmagan hududga aylanmoqda.
Ijtimoiy soha
Fan va taʼlim
Oliy va kasb-hunar taʼlimi

Ottavada 25–64 yoshli oliy maʼlumotga ega aholi ulushi umuman Ontario provinsiyasiga qaraganda ancha yuqori. Bunga nafaqat poytaxt maqomi — u bilimli davlat xizmatchilari va yuqori texnologiyalar sohasi xodimlarini jalb qiladi — balki rivojlangan oliy va maxsus taʼlim tizimi ham sabab bo‘lmoqda. Ottavada uchta universitet bor:
- Ottava universiteti 1848-yilda Baytaun kolleji sifatida tashkil etilgan. XXI asr boshida o‘nta fakultetda 300 dan ortiq taʼlim dasturini taklif etadi va Shimoliy Amerikadagi yetakchi ikki tilli universitet hisoblanadi.
- Karlton universiteti, 1942-yilda tashkil etilgan va 200 dan ortiq o‘quv dasturini 47 ta bo‘limda, jumladan muhandislik, yuqori texnologiyalar, xalqaro munosabatlar, kinematografiya hamda jurnalistika yo‘nalishlarida taklif qiladi
- va katolik Avliyo Pavel universiteti 1965-yilda Ottava universitetidan ajralib chiqqan. To‘rtta fakulteti bor: kanon huquqi, falsafa, gumanitar fanlar va ilohiyot.
Maktabdan keyingi kasbiy taʼlimni bir necha kollej taqdim etadi. Ular orasida Algonkin kolleji yetakchi o‘rinda. Ontariodagi barcha kollejlar ichida bu kollej eng boy kurslar tanloviga ega: talabalar yuzdan ortiq mutaxassislikni egallashi mumkin. Ottavada, shuningdek, Ontarioning eng yirik fransuz tilli kolleji bor. Unda tibbiyot, texnologiya, turizm xizmati, menejment, aloqa va ommaviy axborot vositalari sohalarini ham qo‘shib, 70 ta mutaxassislik o‘qitiladi. Ottava universitet va kollejlarida dunyoning yuzdan ortiq mamlakatidan kelgan talabalar taʼlim oladi.
Ilmiy-tadqiqot muassasalari
Ottavada Kanada Milliy tadqiqot kengashi joylashgan. U Kanadadagi ilmiy tadqiqot va ishlanmalar bo‘yicha markaziy muassasadir. Kengash faoliyati umuman bozor talablariga va tadqiqot laboratoriyalari bilan isteʼmolchilarni bog‘lashga qaratilgan. Ottavada, Somerset-stritda Kanada Qirollik jamiyatining bosh qarorgohi ham bor; uning tarkibida 2000 dan ortiq aʼzoni birlashtiruvchi Kanada fanlar va sanʼat akademiyalari faoliyat yuritadi. Poytaxtdagi ixtisoslashtirilgan ilmiy tashkilotlar qatoriga Kanada atom energiyasi korporatsiyasi[ingl.], Mudofaa tadqiqotlari va texnologiyalari agentligi, Kanada qutb komissiyasi, Kanada geologiya xizmati, Markaziy tajriba fermasi, Ottava kasalxonasi tadqiqot instituti (Ottava universiteti bilan ham bog‘liq) hamda Ottava va Karlton universitetlarining boshqa institutlari kiradi.
Maktab taʼlimi
1886-yilda Ottava davlat maktablari tizimi atigi ikkita o‘rta va bir nechta boshlang‘ich maktabdan iborat edi. Keyingi yigirma yilda deyarli yangi maktab qurilmay, eski binolar kengaytirildi. Vaziyat 1921-yilda 16 yoshga to‘lguncha majburiy maktab taʼlimini belgilagan provinsiya qonuni qabul qilinishi bilan o‘zgardi. Keyingi o‘n yillikda Ontario maktablaridagi o‘quvchilar soni 26 foizga oshdi, holbuki maktab yoshidagi bolalar umumiy soni atigi 18 foizga ko‘paygan edi. O‘quvchilar oqimi mavjud binolarni yetarli bo‘lmay qolishiga olib keldi va yangi maktablar qurildi. O‘sha davrga xos uslubda qurilgan bu maktablarning ko‘pchiligi hozirgacha ishlaydi. 1927-yilga kelib hatto ehtiyojdan ortiq maktab qurilgan edi, ammo keyingi Buyuk depressiya taʼlim majmuasining keyingi kengayishini to‘xtatdi. 1925–1935-yillarda Ottavada davlat maktablari soni biroz kamaydi. Tizim faqat urushdan keyin yana kengaygan: avval 1949-yilda qo‘shni shaharcha va qishloqlar Ottava chegaralariga qo‘shilgach, maktablar va o‘quvchilar soni deyarli ikki baravar ko‘paydi, so‘ng 50–60-yillardagi demografik o‘sish bu jarayonni kuchaytirdi. Natijada 1969-yilda Ottavada 53 ta davlat maktabi (o‘rta, boshlang‘ich va oraliq) bo‘lib, ularda bir yarim mingga yaqin o‘qituvchi 26 ming o‘quvchiga taʼlim bergan. Keyinchalik maktablar va o‘quvchilar soni ko‘payishda davom etdi; tabiiy o‘sishdan tashqari, Ottava va atrofdagi 10 munitsipalitetning 2001-yilda maʼmuriy birlashuvi muhim omil bo‘lgan.
XXI asr boshida Ontarioning barcha hududlaridagi kabi Ottavada ham barcha bolalar 6 yoshdan 18 yoshgacha maktabga qatnashga majbur. Maktablar taʼlim bosqichiga ko‘ra boshlang‘ich (1–8-sinflar, 6–13 yosh) va yuqori (9–12-sinflar, 13–18 yosh) maktablarga bo‘linadi. Bundan tashqari, boshlang‘ich maktablar huzurida 5 va 4 yoshli bolalar uchun katta va kichik bog‘cha guruhlari bor.
Bundan tashqari, maktablar fransuz va ingliz tillilariga bo‘linadi. Ingliz tilidagi maktablarda 1-sinfdan fransuz tilini o‘rganish majburiy (asosiy dastur — bog‘chada haftasiga 100 daqiqa, 200 daqiqa esa 1–8-sinflarda; «fransuz tiliga erta sho‘ng‘ish» dasturida birinchi sinfdagi taʼlim to‘liq fransuzcha bo‘lib, yuqori sinflarda asta-sekin inglizchaga o‘tiladi). Fransuz tilidagi maktablarda esa ingliz tili o‘qitiladi.
Ottava maktablari 4 ta idora tasarrufida: Ottava–Karlton maktab boshqarmasi (boshlang‘ich maktablarda 43 ming, yuqori maktablarda 25 ming o‘quvchi), Sharqiy Ontario davlat frankofon maktablari boshqarmasi (12 400 o‘quvchi o‘qiydigan 38 maktab), ingliz va fransuz tilli katolik maktablari boshqarmalari (mos ravishda 81 va 46 ta maktab, 41 va 17 ming o‘quvchi). 2010-yillarning ikkinchi yarmida ingliz tilidagi davlat boshlang‘ich va o‘rta maktablari orasida Elmdeyl, Devonshir, Rokliff-Park va Xoupvell eng yuqori reytingga ega edi. Fransuz tilli maktablar orasida Jorj-Etyen Kartye, Bernar Granmetr, Marius Barbo va Eduar Bona nomidagi katolik maktablari yetakchi bo‘lgan. Ottavaning davlat yuqori maktablari orasida 2010-yillarning ikkinchi yarmida eng yuqori reytingga polkovnik Bay nomidagi maktab (Gloster), ), Lisgar kolleji (fizika-matematika yo‘nalishidagi), Erl of March va Jon Makkrey nomidagi hamda Vest-Karlton maktablari ega bo‘lgan. Katolik yuqori maktablari orasida eng yuqori reyting Barcha avliyolar va Muqaddas Uchlik maktablariga tegishli bo‘lgan (ikkalasi ham Kanata).
Shaharda bir qancha xususiy maktab ham bor; ularning aksariyatida bir yillik o‘qish to‘lovi 8 mingdan 20 ming dollargacha. Istisnolardan bir tomonda Canada eSchool (har bir fan uchun 450 dollar, onlayn taʼlim) va Fern Hill School (yiliga 2800 dollardan), boshqa tomonda esa Eshberi kolleji, unda taʼlim shakliga qarab yillik to‘lov 20 mingdan 48 ming dollargacha o‘zgaradi.
Bir necha jamoat (asosan islomiy) maktablari davlatdan oz miqdorda yordam oladi, ammo umuman olganda jamoa ko‘magi va nisbatan past o‘qish to‘lovi (oyiga 300—400 dollar atrofida) hisobiga ishlaydi. 2009-yilda ulardan biri — Abraar School musulmon boshlang‘ich maktabi Ontarioning eng yaxshi maktablari orasidagi 6 foizlik guruhga kirgan. 2013-yilda undan Ahl ul-Bayt islom maktabi o‘zib ketgan.
Ottavada, shuningdek, kattalar uchun ingliz tilida o‘qitiladigan yuqori maktab (ingl. Adult High School) bor. U istovchilarga ingliz tilida o‘rta taʼlimni tugatish imkonini beradi. Kattalar uchun fransuz tilidagi Le Carrefour maktabi (frans. École des adultes Le Carrefour) o‘rta taʼlim diplomidan tashqari fransuz tilini ikkinchi asosiy til sifatida egallaganlik guvohnomasini ham beradi.
Sog‘liqni saqlash va tibbiyot
Baytaun, keyin esa Ottava tashkil topganidan beri turli ko‘lam va og‘irlikdagi bir necha epidemiyani boshdan kechirgan. XIX asrda daryolar va Rido kanali orqali kelgan tif kasalligi bilan kurashishda katolik Kulrang opa-singillar va protestantlar birlashgan. Ular 1847-yilda shahardagi ilk doimiy kasalxonani tashkil qilgan. Keyingi to‘rt yil ichida shaharda ikki marta chechak tarqalgan. Keyingi asrda eng katta epidemiya — dunyo pandemiyasining bir qismi bo‘lgan gripp epidemiyasi — 1918-yilda sodir bo‘ldi (qarang: XX asrning birinchi yarmi). Shundan so‘ng munitsipal boshqaruvdagi markazlashgan sog‘liqni saqlash tizimi infeksion kasalliklarning yangi avj olishlariga muvaffaqiyatli qarshi turdi. Asrlar tutashgan paytda Ottavada tug‘ruqxona hamda chechak va difteriya kabi kasalliklarga qarshi kurashadigan kasalxonalar ishlay boshlagan; keyinchalik ularning ko‘pi katta imkoniyat va resurslarga ega yirik tibbiyot markazlariga qo‘shilgan.
XXI asr boshida Ontario, jumladan Ottava doimiy aholisi provinsiya tibbiy sug‘urtasi — Ontario Health Insurance Plan (OHIP)dan foydalanish huquqiga ega. Kvebekda ham shunga o‘xshash tizim (Régie de l'assurance maladie du Québec (RAMQ)) mavjud, uning mijozlari qatorida Ottava daryosidan shimoldagi Milliy poytaxt mintaqasi aholi punktlari yashovchilari ham bor. Har ikki sug‘urta dasturidan doimiy rezident yoki fuqaro maqomida uch oy yashagach foydalanish mumkin. Yangi kelgan muhojirlarga bu muddat tugaguncha xususiy sug‘urta xizmatlaridan foydalanish tavsiya etiladi.
Ottavada bir necha umumiy ixtisosli kasalxonalar faoliyat yuritadi: Ottava kasalxonasi (Ottawa Hospital, shaharning markaziy va sharqiy qismlaridagi uch filiali bilan), Monfor kasalxonasi (Montfort Hospital (markazdan sharqda), Kvinsvey–Karlton kasalxonasi (Queensway-Carleton Hospital (Ottavaning g‘arbida) va Sharqiy Ontario bolalar kasalxonasi (Children’s Hospital of Eastern Ontario (CHEO). Ottava kasalxonasi va CHEO shaharning eng yirik ish beruvchilari qatoriga kiradi. Ixtisoslashtirilgan tibbiyot markazlari orasida Qirollik Ottava ruhiy salomatlik markazi (Royal Ottawa Mental Health Centre), Milliy mudofaa tibbiyot markazi (National Defence Medical Centre va Ottava universitetining (ingl. Heart Institute yurak instituti bor. Kasalxona va poliklinikalarda xizmat olish uchun tibbiy sug‘urta bo‘lishi kerak; bo‘lmasa, xizmat haqi hisoblanadi. Tez yordam chaqirish ham pulli (hisobni bemor olib borilgan kasalxona taqdim etadi).
Shahar bo‘ylab oldindan yozilmasdan, shaxsiy davolovchi shifokorga biriktirilmasdan murojaat qilinadigan poliklinikalar («walk-in clinics», ularning ko‘pi Appletree tarmog‘iga kiradi), «salomatlik markazlari» (community health centres — markazlashgan tibbiy xizmatlar, masalan emlashlar o‘tkaziladi) va oilaviy shifokorlar mavjud. Meriya qoshida kasalxonagacha shoshilinch tibbiy yordam (ingl. Ottawa Paramedic Service tizimi ishlaydi. Uning xodimlari qariyb 2800 km² hududda yurak xurujlari, insult, jarohatlar va nafas olish qiyinlashuvida birinchi yordam ko‘rsatadi. Ko‘plab muassasa, tashkilot va jamoat joylarida defibrillyatsiya.
punktlari mavjud. Bundan tashqari, bepul telefon orqali tibbiy maslahat tizimi Ontario Telemedicine Network[ingl.] ham mavjud; u Telehealth.
nomi bilan ham tanilgan. Ottava jamoat salomatligi departamenti (ingl. Ottawa Public Health) aholiga sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash dasturlari va salomatlik hamda xavfsizlikka oid boshqa xizmatlar ko‘rsatadi. Departamentni munitsipal kengash aʼzolari va jamoatchilik vakillaridan iborat Sog‘liqni saqlash kengashi nazorat qiladi. Departamentning asosiy vazifalari:
- sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va surunkali kasalliklar (yurak-qon tomir, saraton va diabet) rivojlanishining oldini olish, chekishga qarshi kurashish va sog‘lom ovqatlanishni targ‘ib qilish
- aholini atrof-muhitning zararli taʼsirlaridan himoya qilish (umumiy ovqatlanish korxonalari va jamoat basseynlarida sanitariya tekshiruvlari, vodoprovod hamda cho‘milishga ochiq tabiiy suv havzalari suvining sifatini nazorat qilish)
- epidemiyalar va yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olish (sil va gripp profilaktikasi, emlashlar, quturgan hayvonlarni nazorat qilish)
- jarohatlanishni kamaytirish (jumladan, yo‘l xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnomalar, bolalar va keksalar uchun xavfsiz jamoat joylarini tashkil etish)
Jinoyatchilik
Ottavada umumiy jinoyatchilik darajasi ancha past. Macleans jurnali eʼlon qilgan 2007-yilgi Kanada shaharlarining jinoyatchilik bo‘yicha qo‘shma reytingida Ottava yuz shahar ichida 56-o‘rinda bo‘lib, jinoyatchilik darajasi mamlakat o‘rtachasidan 29 foiz past edi. 2010-yilda poytaxt ushbu ro‘yxatda 74-o‘rinda bo‘lib, ko‘rsatkich mamlakat o‘rtachasidan 26 foiz past edi. Mercer tadqiqot kompaniyasining dunyodagi eng xavfsiz 50 ta yirik shahar va poytaxt haqidagi 2011-yilgi ro‘yxatida Ottava 17-o‘rinni yana to‘rtta Kanada shahri va Amsterdam bilan bo‘lishgan. 2016-yilgi so‘rovda kanadaliklarning 72 foizi Ottavani xavfsiz yoki juda xavfsiz shahar deb baholagan — so‘rovdagi shaharlar orasida bu eng yaxshi natija edi. 2015-yilda eʼlon qilingan jinoyat og‘irligi indeksi Ottavani eng xavfsiz Kanada shaharlari ichida Toronto va Kvebek.
dan keyin Kanadaning uchinchi eng xavfsiz shahri deb ko‘rsatgan. Ottava politsiya xizmati statistik maʼlumotlariga ko‘ra, 2011–2013-yillarda aholisi qariyb bir million bo‘lgan shaharda yiliga o‘rtacha 10 ta qotillik, 70 ga yaqin odam o‘g‘irlash va 650 ga yaqin talonchilik sodir etilgan. Har yili o‘rtacha 1120 ta avtomobil o‘g‘irlangan, 1000 ga yaqin huquqbuzarlik marixuana bilan, undan qariyb uch baravar kam huquqbuzarlik esa kokain bilan bog‘liq bundan deyarli uch baravar kam huquqbuzarlik qayd etilgan. 2014 va 2015-yillarda jinoyatlarning aksariyat turlari kamayishda davom etgan, biroq 2016-yildan boshlab ham umumiy jinoyatlar soni, ham qotillik, hujum va zo‘rlashlarni aks ettiruvchi zo‘ravonlik darajasi oshgan.
| Ottavadagi jinoyatlar statistikasi |
|---|
| Jinoyat turi | 2020-yil | 100 000 aholiga | 2017–2021-yillar o‘rtachasi | 2018-yil | 100 000 aholiga |
|---|---|---|---|---|---|
| Shaxsga qarshi jinoyatlar | |||||
| Qotilliklar | 9 | 0,9 | 15 | 15 | 1,5 |
| Qotillikka urinishlar | 8 | 0,8 | 12 | 13 | 1,3 |
| Odam o‘g‘irlashlar | 79 | 7,7 | 91 | 89 | 8,6 |
| Jinsiy zo‘ravonlik | 784 | 76,7 | 851 | 891 | 86,3 |
| Talonchiliklar | 453 | 44,3 | 520 | 410 | 39,7 |
| Mulkka qarshi jinoyatlar | |||||
| Buzib kirib o‘g‘irlashlar | 2493 | 243,8 | 2529 | 2355 | 228,0 |
| Transport vositalarini olib qochishlar | 811 | 79,3 | 882 | 1069 | 103,5 |
| O‘t qo‘yishlar | 98 | 9,6 | 94 | 107 | 10,4 |
| Boshqa jinoyatlar | |||||
| Giyohvand moddalar noqonuniy savdosi | 190 | 18,6 | 184 | 145 | 14,0 |
| Giyohvand moddalar ishlab chiqarish | 2 | 0,2 | 3 | 1 | 0,1 |
| Fohishalik | 0 | 0,0 | 1 | 0 | 0,0 |
Qardosh shaharlar
Ottavaning qardosh shaharlari qatoriga quyidagilar kiradi:
Buenos-Ayres, Argentina (1998-yildan)
Pekin, Xitoy Xalq Respublikasi (1999-yildan)
Seul, Koreya Respublikasi
Karakas, Venesuela
Kampobasso, Italiya
Kataniya, Italiya
Palermo, Italiya
Ottava sanʼat va ommaviy madaniyatda
Adabiyot
Kanadaning Ottavadagi yuqori siyosiy doiralarida Artur Xeyli «ning «Yuqori doiralarda» romanining voqealari kechadi. Asar 1962-yilda nashr etilgan.
Kino
- «Temir parda», 1948-yilgi film
- «Qidiruv operatsiyasi», 1954-yilgi film
- «Ottavaga yo‘l», ingl. A Passage to Ottawa, 2002-yilgi film
- «Liverpul» (2012-yilgi film)
Ottavada quyidagi filmlar suratga olingan: «Betmen va Robin» (1997), «Qo‘rquv narxi» (2002), «Qasos yo‘li» (2011), «Shimolga qaragan pentxaus». Shaharda Zed Filmworks kinokompaniyasining studiyasi joylashgan.
Adabiyotlar
- Pospelov Ye. M. Dunyoning geografik nomlari. Toponimika lug‘ati / masʼul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgarmagan. — M.: Russkiye slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 bet — 3000 nusxa — ISBN 5-17-001389-2.
- L. D. D. Cross. Ottava tarixining dastlabki kunlaridagi qudrat va shon-shuhrat (Ottawa Titans: Fortune and Fame in the Early Days of Canada's Capital). — Toronto: James Lorimer & Company, 2011. — 144 bet — (Amazing Stories). — ISBN 978-1-55277-856-2.
- H. R. Cummings and W. T. MacSkimming. Ottava davlat maktablari: qisqacha tarix (The City of Ottawa Public Schools: A Brief History). — Ottawa Board of Education, 1971.
- Frommer's Ottawa / James Hale (muharrir). — Hoboken, NJ: Wiley Publishing, 2011. — 256 bet — ISBN 978-0-470-470-68158-9.
- Harold Kalman, John Roaf. Ottava bo‘ylab: mamlakat poytaxti meʼmorchiligi qo‘llanmasi (Exploring Ottawa: An Architectural Guide to the Nation's Capital) (ingl.). — University of Toronto Press, 1983. — ISBN 0-8020-6395-0.
- Ottava — poytaxtning shakllanishi (Ottawa — making a Capital) / Jeff Keshen, Nicole St-Onge (muharrirlar). — Ottawa, ON: University of Ottawa Press, 2001. — 502 bet — ISBN 0-7766-0521-6.
- Ottava: rangli qo‘llanma (Ottawa: A Colourguide) / Carol Martin, Kevin Burns (muharrirlar). — Halifax, NS: Formac Publishing Company, 1997. — 200 bet
- Ottava: meros inshootlari bo‘yicha qo‘llanma (Ottawa: A Guide to Heritage Structures). — City of Ottawa, 2000. — ISBN 0-9686507-1-6.
- L. W. Schut, E. A. Wilson. Ottava–Karlton mintaqaviy munitsipaliteti tuproqlari (Ottava shahrining chekka qismlaridan tashqari) (The soils of the regional municipality of Ottawa-Carleton (excluding the Ottawa urban fringe)). — Agriculture Canada, Ontario Institute of Pedology, 1987. — Jild. 1.
- C. J. Taylor. Ottavaning dastlabki binolari (Some Early Ottawa Buildings: Manuscript Report No. 268). — Parks Canada, 1975.
- Carolyn Ann Young. Ottava shuhrati: Kanadaning ilk parlament binolari (The Glory of Ottawa: Canada's First Parliament Buildings). — McGill-Queen's University Press, 1995. — 204 bet — (Amazing Stories). — ISBN 0-7735-1227-6.
Havolalar
- ottawa.ca — Ottava meriyasining rasmiy sayti (ingl.)
- canadascapital.gc.ca — Milliy poytaxt komissiyasining rasmiy sayti (ingl.)
- Ottava — shahar portali
«Ottava» yo‘lko‘rsatgichi Vikisayohatda (ingl.)- Ontario suratlari. Ottava Arxiv nusxasi 6-dekabr 2008-yildan Wayback Machine
- Ottava suratlari
- Ottava fotogalereyasi



