2011-yilgi Yaponiya zilzilasi

2011-yilda Xonsyu orolining sharqiy sohillari yaqinida yuz bergan zilzila
Землетрясение в Японии (2011) (Япония)
Точка
Точка
Tokio
Точка
Senday
Точка
Fukusima
Yaponiyadagi zilzila (2011), Yaponiya
38°19′19″ sh. k. 142°22′08″ sh. u.HGYaO
Sana va vaqt

14:46:23 JST (05:46:23 UTC) (08:46:23 MSK)

11-mart 2011-yil
Rixter shkalasi bo‘yicha magnituda 9,0—9,1 Mw
Moment magnitudasi 9,1
Gipotsentrning chuqurligi 32 km
Taʼsir ko‘rgan mamlakatlar (hududlar) Zilzila va sunami:
 Yaponiya
Sunami:
 Rossiya
 Guam
 Yangi Zelandiya
 Filippin
 Indoneziya
 AQSH
 Malayziya
 Kanada
 Chili
 Meksika
 Peru
 Ekvador
Sunami 100 m gacha
Jabrlanganlar 19 747 kishi halok bo‘lgan,
6 242 kishi jarohatlangan,
2 556 kishi bedarak yo‘qolgan
Iqtisodiy zarar taxminiy hisob-kitoblarga ko‘ra, qariyb 309 mlrd USD
Aftersoklar kamida 890 ta (ulardan 57 tasining magnitudasi 6,0 dan yuqori MW)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Orolning sharqiy sohillari yaqinidagi zilzila: Xonsyu , Yaponiya (yapon. 東北地方太平洋沖地震 To:hoku tixo: Tayxeyyo:-oki dzisin, «Tinch okeanida yuz berib, quyidagi mintaqaga taʼsir ko‘rsatgan zilzila — Toxoku»), shuningdek, Buyuk Sharqiy Yaponiya zilzilasi (yapon. 東日本大震災 Xigasi Nixon daysinsay) — zilzila bo‘lib, uning magnitudasi hozirgi baholashlarga ko‘ra 9,0–9,1 oralig‘ida bo‘lgan. U juma kuni, 11-mart 2011-yil mahalliy vaqt bilan soat 14:46 da sodir bo‘lgan. Zilzila epitsentri 38,322° sh. k. va 142,369° sh. u. koordinatalarda joylashgani aniqlangan. Uning joylashuvi: Xonsyu orolidan sharqda; epitsentrdan 130 km g‘arbda joylashgan shahar — Senday , 373 km janubi-g‘arbda joylashgan shahar esa — Tokio. Eng vayronkor yerosti silkinishining gipotsentri (05:46:23 UTC da sodir bo‘lgan) dengiz sathidan 32 km pastda joylashgan; bu joy — Tinch okeani.

Bu — Yaponiya tarixida qayd etilgan eng kuchli zilzila, jahon seysmologik kuzatuvlari tarixida esa kuchi bo‘yicha yettinchi (boshqa baholarga ko‘ra oltinchi, beshinchi yoki to‘rtinchi) o‘rinda turadi. Biroq qurbonlar soni va vayronagarchilik ko‘lami jihatidan u Yaponiyada 1896 va 1923-yilda (oqibatlari eng og‘ir bo‘lgan) sodir bo‘lgan zilzilalardan ortda qoladi.

Zilzila payshanba kuni, 10-mart oqshomida Yaponiya sohilining eng yaqin nuqtasidan taxminan 70 km uzoqlikda boshlangan. Juma kuni soat 14:43–14:46 oralig‘ida, 11-martda ancha kuchli silkinishlar yuz bergan. Dastlabki hisob-kitoblar shuni ko‘rsatganki, sunami to‘lqinlari Yaponiyaning dastlab zarar ko‘rgan hududlariga yetib borishi uchun 10–30 daqiqa kerak bo‘lgan. Zilziladan 69 daqiqa o‘tib (JST bo‘yicha 15:55 da) sunami suv bosgan obyekt — Senday aeroporti.

Zilziladan so‘ng darhol olimlar Yaponiyada dastlabki silkinishdan keyingi bir oy ichida magnitudasi 7 dan yuqori zilzilalar ro‘y berishi mumkinligini bashorat qilgan.

Zilzilaning sabablari

Tektonik tuzilish — Oxota plitasi atrofida

Zilzila Yaponiya novida — Tinch okeani va Oxota litosfera plitalari to‘qnashadigan chuqur okean botig‘ida yuz bergan. Bu yerda zichroq bo‘lgan okean plitasi — Tinch okeani plitasi — materikdagi Oxota plitasi ostiga botib boradi. Oxota plitasi ustida Yevrosiyo materigining bir qismi va Yaponiyaning ayrim orollari joylashgan. Harakatiga ko‘ra, Oxota plitasi eng yirik 7 ta litosfera plitasidan birining qismi deb hisoblanishi mumkin; u — Shimoliy Amerika plitasi.

Bunday kuchli zilzila uchun, odatda, uzunligi 480 km bo‘lgan, nisbatan to‘g‘ri tektonik uzilish kerak bo‘ladi. Bu hududda plita chegaralari va subduksiya zonasi unchalik to‘g‘ri bo‘lmagani sababli odatda magnitudasi 8–8,5 gacha bo‘lgan zilzilalar kutiladi. Shu bois bu zilzilaning kuchi ayrim seysmologlar uchun kutilmagan hol bo‘lgan.

Zilzila

Zilzila xaritasi
Tashqi videofayllar
Silkinishlar ketma-ketligining animatsiyali sxematik xaritasi

Eng kuchli silkinish 11-mart kuni soat 05:46:23 UTC da qayd etilgan. Undan oldin bir qator yirik zilzilalar — forshoklar, 9-martda magnitudasi 7,2 bo‘lgan va asosiy silkinishdan taxminan 40 km uzoqlikda sodir bo‘lgan silkinish bilan boshlangan; o‘sha kuni magnitudasi 6 bo‘lgan yana uchta silkinish ro‘y bergan. Zilzila boshlanishidan bir daqiqa oldin Tokiodagi 1000 ga yaqin seysmografni birlashtirgan erta ogohlantirish tizimi televideniye orqali yaqinlashayotgan zilzila haqida xabar bergan. Bunga seysmik S-to‘lqinlarning 4 km/s tezlikda tarqalishi imkon bergan. To‘lqinlar 90 soniya ichida Tokiogacha bo‘lgan 373 km masofani bosib o‘tgan. Bu ogohlantirish ko‘plab insonlar hayotini saqlab qolgani taxmin qilinadi.

Zilzila Tinch okeanining g‘arbiy qismida, Xonsyu orolidagi Senday shahridan 130 km sharqda yuz bergan. AQSH Geologiya xizmati maʼlumotlariga ko‘ra, epitsentr Tokiodan 373 km masofada joylashgan. Magnitudasi 9,0 bo‘lgan asosiy silkinish mahalliy vaqt bilan soat 14:46 da sodir bo‘lgach, ketma-ket bir qator aftersoklar kuzatilgan: magnitudasi 7,0 bo‘lgan silkinish soat 15:06 da, 7,4 bo‘lgani 15:15 da va 7,2 bo‘lgani 15:26 da qayd etilgan. Asosiy silkinishdan keyin magnitudasi 4,5 va undan yuqori bo‘lgan jami to‘rt yuzdan ortiq aftersok sodir bo‘lgan.

Zilzila o‘chog‘i Ivate prefekturasi sohilidan boshlanib, boshqa prefektura sohillarigacha cho‘zilgan — Ibaraki. Yaponiya meteorologiya agentligi xabar berishicha, bu zilzila Ivatedan Ibarakigacha cho‘zilgan, uzunligi 400 km va kengligi 200 km bo‘lgan uzilish zonasidagi siljish natijasida yuz bergan bo‘lishi mumkin. Tahlil uning uchta silkinish ketma-ketligidan iborat ekanini ko‘rsatgan. Shuningdek, uning kelib chiqishi quyidagi yirik zilzila bilan bir xil bo‘lishi mumkinligi qayd etilgan: 1896-yildagi zilzila; u ham katta sunamini keltirib chiqargan.

Yaponiya meteorologiya agentligi shkalasi bo‘yicha zilzila Kurixara shahrida eng yuqori — 7 ball bahosini olgan. Kurixara (prefektura — Miyagi). Boshqa uchta prefekturada — Fukusima, Ibaraki va Totigi prefekturalarida 6 balldan yuqori silkinishlar qayd etilgan ( YMA shkalasi bo‘yicha). Seysmik stansiyalar joylashgan prefekturalar — Ivate, Gumma, Saytama va Tiba ; bu hududlarda 6 balldan past, Tokioda esa 5 balldan yuqori silkinishlar qayd etilgan.

Amerika Yadro energiyasi instituti maʼlumotlariga ko‘ra, zilzilaning eng kuchli paytida epitsentr yaqinidagi yer 0,35g (3,43 m/s²) tezlanish bilan tebrangan. Tokio universiteti tadqiqotiga ko‘ra, ayrim hududlarda tezlanish 0,5g (4,9 m/s²) dan oshgan. Zilzilaning o‘zi nihoyatda vayronkor bo‘lmagan (2011-yil fevralidagi Yangi Zelandiya zilzilasi 2,2g gacha, yaʼni to‘rt baravardan ortiq yuqori tezlanishni keltirib chiqargan); asosiy zarar sunami oqibatida yuzaga kelgan.

Energiya

Zilzila natijasida silkinishlar va sunami shaklida tarqalgan sirt energiyasi (Me) 1,9±0,5×1017 joulni tashkil etgan. Bu 2004-yildagi Hind okeani zilzilasi paytidagidan qariyb ikki baravar ko‘p; o‘sha zilzila oqibatida 230 000 kishi halok bo‘lgan. Shunga qaramay, ajralgan jami energiya (Mw) 3,9×1022 joul deb qayd etilgan, bu 2004-yildagidan biroz kam. Yer ostida ajralgan umumiy energiya yer yuzasidagi energiyadan 205 000 baravar ko‘p bo‘lgan. Zilzila paytida kuzatuvlar tarixidagi eng kuchli tovush qayd etilgan.

Geologik oqibatlar

Geofizik Ross Shteynning xabar berishicha, zilzila Yaponiyaning shimoliy qismini Shimoliy Amerika tomonga, yaʼni zilzila epitsentri yo‘nalishida 2,4 m siljitgan. Shimoliy Yaponiyaning bir qismi «avvalgidan kengroq» bo‘lib qolgan. Epitsentrga eng yaqin hudud eng katta siljishni boshdan kechirgan. Shteyn, shuningdek, sohilning 400 kilometrlik qismi 0,6 m pastga cho‘kkanini, bu esa sunamining quruqlik ichkarisiga uzoqroq va tezroq kirib borishiga imkon berganini taʼkidlagan. Tinch okeani plitasi sharqqa qarab 20 m gacha siljigan, biroq epitsentrdan uzoqlashgan sari siljish miqdori kamaygan. Boshqa baholashlarga ko‘ra, siljish 40 m bo‘lib, uzunligi 300–400 km va kengligi 100 km bo‘lgan hududni qamrab olgan. Agar bu maʼlumot tasdiqlansa, u kuzatuvlar tarixidagi eng yirik siljishlardan biri bo‘ladi.

Zilzila natijasida Yer yuzasidagi massalar qayta taqsimlangan va ayrim mutaxassislarning taʼkidlashicha, bu sayyoraning inersiya momentini o‘zgartirgan. Bunday o‘zgarishlar aylanish o‘qining siljishiga va Yerning aylanish tezligi biroz o‘zgarishiga olib kelishi mumkin edi[ishonchsiz manba], ammo impuls momentining saqlanish qonuniga ko‘ra o‘q siljimasligi kerak. Aylanish o‘qining siljishi 10–25 sm deb baholangan. Sayyoraning aylanish tezligi oshib, sutka davomiyligi 1–2 mikrosoniyaga qisqarishi ham taxmin qilingan. Biroq Yer aylanishi parametrlarini o‘lchash natijalari bunday o‘zgarishlarni aniqlamagan.

Sunami

Zilzila kuchli sunamini keltirib chiqargan. U Yaponiya arxipelagining shimoliy orollarida keng ko‘lamli vayronagarchiliklarga sabab bo‘lgan. Sunami butun Tinch okeani bo‘ylab tarqalgan; ko‘plab sohilbo‘yi mamlakatlarda, jumladan Shimoliy va Janubiy Amerikaning Alyaskadan Chiligacha bo‘lgan butun Tinch okeani sohillarida ogohlantirish eʼlon qilinib, aholi evakuatsiya qilingan. Biroq sunami ushbu hududlarning ko‘piga yetib kelganda oqibatlari nisbatan kichik bo‘lgan. Yaponiyaning Tinch okeani sohilidan eng olisda joylashgan (taxminan 17 000 km) Chili sohillarida balandligi 2 metrgacha bo‘lgan to‘lqinlar qayd etilgan.

Yaponiya

Sunami haqida Yaponiya meteorologiya agentligi bergan ogohlantirish xavf shkalasidagi eng yuqori darajaga ega bo‘lgan; u «yirik» (Major tsunami), yaʼni balandligi kamida 3 m bo‘lgan sunami sifatida baholangan. Zilzila JST bo‘yicha soat 14:46 da Yaponiya sohilining eng yaqin nuqtasidan taxminan 70 km uzoqlikda sodir bo‘lgan. Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, sunami ilk zarar ko‘rgan hududlarga 10–30 daqiqada yetib kelgan, so‘ng qirg‘oq geografiyasiga qarab shimol va janubga yoyilgan. JST bo‘yicha 15:55 da, zilziladan bir soatdan sal ko‘proq vaqt o‘tgach, sunami Senday aeroportini suv bosgan. Aeroport Miyagi prefekturasi sohiliga yaqin joylashgan. To‘lqinlar avtomobil va samolyotlarni oqizib ketgan, binolarni suv bosgan va vayron qilgan.

13-mart kuni (2011-yil) Yaponiya meteorologiya agentligi Yaponiya qirg‘oqlarida qayd etilgan sunami zarbalari haqida batafsil maʼlumot bergan. Balandligi 3 metrdan oshgan eng kuchli sunamilar JST bo‘yicha soat 14:46 dagi zilziladan so‘ng kuzatilgan:

  • 15:12 JST — Kamaisi — 6,8 m
  • 15:15 JST — Ofunato — 3,2 m yoki undan yuqori
  • 15:20 JST — Isinomaki — 3,3 m yoki undan yuqori
  • 15:21 JST — Miyako — 4,0 m yoki undan yuqori
  • 15:21 JST — Kamaisi — 4,1 m yoki undan yuqori
  • 15:44 JST — Erimo — 3,5 m
  • 15:50 JST — Soma — 7,3 m
  • 16:52 JST — Oaray — 4,2 m

Bu ko‘rsatkichlar Yaponiya sohillari bo‘ylab joylashgan meteorologiya agentligi kuzatuv stansiyalaridan olingan. Ko‘plab boshqa hududlarga ham balandligi 1–3 metr bo‘lgan sunami taʼsir ko‘rsatgan. Agentlik byulletenida «qirg‘oqning ayrim qismlarida sunami kuzatuv maydonlarida qayd etilganidan balandroq bo‘lishi mumkin», degan izoh berilgan. Dastlab qayd etilgan eng baland sunami to‘lqinlari soat 15:12–15:21 oralig‘ida, yaʼni zilziladan 26–35 daqiqa keyin kuzatilgan. Byulletenda dastlabki sunami kuzatuvlari tafsilotlari hamda zarar ko‘rgan qirg‘oqlarning batafsil xaritalari ham keltirilgan.

Yaponiyadan tashqarida

Sunamining tarqalishini ko‘rsatuvchi video — NOAA.
  • Balandligi taxminan 1–2 metr bo‘lgan sunami to‘lqinlari yetib borgan hudud — janubiy Kuril orollari.
  • Rossiya Favqulodda vaziyatlar vazirligi maʼlumotlariga ko‘ra, balandligi 3 metr bo‘lgan to‘lqin Malokurilskoye qishlog‘iga yetib kelgan. Hukumat qirg‘oqbo‘yi hududlaridan 11 ming aholini evakuatsiya qilgan.
  • Gavayi orollarida sunami birinchi bo‘lib urgan orol Kauai bo‘lgan. Balandligi taxminan bir metr bo‘lgan to‘lqinlar Gonolulu qirg‘og‘iga yopirilib, Vaykiki plyajini suv bosgan va dunyoga mashhur kurortda g‘isht devorni ko‘tarib yuborgan, ammo baland mehmonxonalar to‘siq bo‘lgani uchun tez orada to‘xtagan. Sunami to‘lqinlari kichik qayiqlar uchun mo‘ljallangan uchta bandargohga ham jiddiy zarar yetkazgan: ikki yuzga yaqin qayiqni yakson qilgan va har bir bandargohga taxminan 500 ming AQSH dollari miqdorida zarar keltirgan.
  • Guam orolida sunami kuchi AQSH harbiy-dengiz kuchlarining ikkita suvosti kemasini bog‘lov joyidan uzib yuborgan, ammo shatakchi kemalar ularni qaytarishga muvaffaq bo‘lgan.
  • Sunamining dastlabki to‘lqinlari Shimoliy Kaliforniya va Oregon shtati sohillari bo‘ylab Amerika materigiga yetib kelgan. Xususan, Shimoliy Kaliforniyadagi Kresent-Siti shahriga balandligi 2 metr bo‘lgan to‘lqinlar yopirilib, qariyb 35 ta qayiq va port prichallariga zarar yetkazgan. Sunami oqibatida bir kishi halok bo‘lgan.
  • Indoneziyada sunami sharqiy qirg‘oqlarda ( Shimoliy Sulavesi va Maluku provinsiyalarida) kuzatilgan, uning balandligi 10 sm dan oshmagan.
  • Meksikada balandligi 70 sm gacha bo‘lgan to‘lqinlar kuzatilgan. Vayronagarchilik va qurbonlar bo‘lmagan.
  • Ekvadorda, Galapagos orollarida sunami to‘lqini suv bosgan joy — San-Kristobal.
  • Peruning Pueblo-Nuevo-de-Kolan shahrida okean suvi sohildan 200 metr chekingan, so‘ng kuch bilan qaytib kelib, qirg‘oqdagi bir nechta uyni vayron qilgan. Pisko portida okean suvi shahar maydonigacha yetib borib, qariyb 300 ta uyga zarar yetkazgan.
  • Chili sohillaridagi kottejlar shikastlangan, sunami kichik qayiqlarni okeanga oqizib ketgan. Shunga qaramay, zarar ko‘lami cheklangan. Sunami Chiliga qarashli olisdagi Pasxa oroli sohillariga ham to‘lqinlarning yopirilishiga sabab bo‘lgan.
  • Sunami xavfi haqida ogohlantirish Kuril orollari, Tayvan, Filippin, Papua — Yangi Gvineya, Indoneziya, Gavayi orollari, Avstraliya, Yangi Zelandiya, Kanada va AQSH sohillari, xususan Kaliforniya, Vashington, Oregon va Alyaska shtatlari, shuningdek Guam, Shimoliy Mariana orollari, Markaziy va Janubiy Amerika uchun eʼlon qilingan.

Yaponiyadagi oqibatlar

2011-yilgi Senday sunamisi energiyasining taqsimlanishi prognozi, NOAA

Zilzila oqibatida Miyagi, Ivate va Fukusima prefekturalari jiddiy zarar ko‘rgan.

Halok bo‘lganlar va jabrlanganlar

Yaponiyadagi zilzila oqibatida halok bo‘lganlarning yakuniy soni 19 747 kishi bo‘lgan; 2556 kishi 6 ta prefekturada bedarak yo‘qolgan deb hisoblangan, 6242 kishi esa 20 ta prefekturada jarohatlangan. Omon qolgan minglab odamlar tashqi dunyo bilan aloqasi uzilgan hududlarda bo‘lgan. 25 000 dan ortiq kishi qutqarilgan; 70 yoshli ayol Otsuti shahridagi uydan zilziladan 92 soat o‘tib tirik chiqarib olingan. Taxminan 530 000 kishi 2600 dan ortiq vaqtinchalik boshpanalarda yashagan.

Mahalliy hokimiyat maʼlumotlariga ko‘ra, Minamisanriku shahrida 9500 kishi bedarak yo‘qolgan deb hisoblangan. Faqat Sendayning o‘zida sunami oqibatida kamida 200–300 kishi cho‘kib halok bo‘lgan. Bularning barchasi mamlakatda favqulodda vaziyatlardan ogohlantirishning rivojlangan tarmog‘i mavjudligiga qaramay sodir bo‘lgan. Axborot yetkazishda shaharlarda, qishloqlarda va temiryo‘l stansiyalarida o‘rnatilgan ovozli sirenalardan tortib, mobil aloqa, televideniye va radio orqali avtomatlashtirilgan ogohlantirishlargacha bo‘lgan turli vositalardan foydalanilgan.

Sunami Yaponiyaning shimoli-sharqiy qirg‘og‘iga urilganda Miyagi prefekturasidagi kema qurish maydonidan bortida 81 nafar port ishchisi bo‘lgan kemani dengizga oqizib ketgan. Biroq ularning barchasi qutqarilgan: Yaponiya harbiy-dengiz kuchlari va sohil qo‘riqlash xizmati oqim bilan ketayotgan kemani izlab topgan, odamlar havodan xavfsiz joyga olib chiqilgan. Bir yo‘lovchi poyezdi yo‘qolgan, Miyagi prefekturasida esa boshqa bir poyezd relsdan chiqib ketgan.

Yaponiya fuqarolarining mulkiy yo‘qotishlari

  • Fukusima prefekturasida to‘g‘on vayron bo‘lgan, 1800 ta uy zarar ko‘rgan shahar esa — Minamisoma.

Suv toshqini

Eng ko‘p zarar ko‘rgan shaharlar:

  • Rikudzëntakata — Ivate prefekturasidagi shaharning deyarli hammasini suv oqizib ketgan, 5 mingga yaqin uy suv ostida qolgan
  • Minamisanriku — 9,5 ming nafar aholi bedarak yo‘qolgan.
  • Senday — suv dengiz sohilidan 10 km ichkarigacha bo‘lgan hududni bosgan. Taxminan 650 kishi bedarak yo‘qolgan deb hisoblangan.
  • Yamada — 7200 ga yaqin uy suv ostida qolgan.

Yong‘inlar

  • Olti xil prefekturada yong‘inlar qayd etilgan.
  • Tiba prefekturasidagi Itixara shahrida neftni qayta ishlash zavodining tabiiy gaz saqlash inshootlari yonib ketgan.
  • Senday shahridagi neft-kimyo majmuasida kuchli portlash sodir bo‘lgan.

Yaponiya atom elektr stansiyalaridagi avariyalar

Yong‘in — Tokio

Zilzila natijasida 11 ta energoblok Yaponiyadagi 53 ta mavjud energoblok orasidan avtomatik ravishda to‘xtagan.

  • Fukusima-1 AES: oltita energoblokdan uchtasi darhol to‘xtatilgan, qolgan uchtasi ishlamayotgan edi. Ishlab turgan uchta reaktor tabiiy ofat sabab sovitish tizimi ishdan chiqqani uchun avariya holatiga tushib qolgan. Reaktorlar turli darajada shikastlangan va kuchli radioaktiv chiqindilar manbaiga aylangan. Ishlamayotgan energobloklardan biri yong‘in natijasida shikastlangan. Stansiyaning o‘zida kuchli radioaktiv ifloslanish yuzaga kelgan. Ishlatilgan yadroviy yoqilg‘i saqlanadigan omborlarda muammolar paydo bo‘lgan. Atrofdagi aholi evakuatsiya qilingan. Stansiyaning bir nechta xodimi turli darajada jarohat olgan va yuqori nurlanish dozalariga uchragan. Ikki kishi bedarak yo‘qolgan.
  • Fukusima-2 AES: barcha 4 ta energoblok to‘xtatilgan, sovitish tizimlaridagi jiddiy muammolarga qaramay, reaktorlar ustidan nazorat saqlangan. 16-mart 2011-yil holatiga ko‘ra, stansiya to‘liq to‘xtagan, reaktorlar shikastlanmagan va yaqin atrof aholisi evakuatsiya qilingan. Radioaktiv fon oshgan. Stansiyaning bir xodimi halok bo‘lgan.
  • Onagava AES: uchala energoblok ham to‘xtatilgan. 13-mart kuni, asosiy zilziladan 2 kun o‘tib, birinchi energoblokda yong‘in yuz bergan, turbinalardan biri vayron bo‘lgan. Stansiya atrofidagi radioaktiv fon ko‘tarilgan, ammo bunga asosan Fukusima I AES sabab bo‘lgan.
  • Tokay AES: yagona energoblok to‘xtatilgan, vaziyat nazorat ostida bo‘lgan. Sovitish tizimining ikkita nasosidan biri nosoz ishlagan, bu avariyani bartaraf etish ishlarining muvaffaqiyati borasida xavotir uyg‘otgan.

Transport va infratuzilma

  • Tokio teleminorasining egilgan antenna uchi
    Aloqa
    • Mobil aloqa buzilgan.
    • Tokio teleminorasining antenna uchi egilgan (dastlab qulagani haqida xabar berilgan).
    • Yaponiya telekanallari — NHK va TV Tokyo — vaziyatni yoritish maqsadida odatdagi dasturlar uzatilishini to‘xtatgan.
  • Avtomobil yo‘llari
    • Miyagi prefekturasi sohillariga balandligi 10 metr, Ivate prefekturasidagi port shahri — Kamaisi ga esa 4 metr bo‘lgan sunami to‘lqinlari urilgan; ular avtomobillarni oqizib ketib, binolarga borib urilgan.
    • Yaponiyaning shimoliga xizmat ko‘rsatuvchi Toxoku mintaqasi avtomagistralining ko‘plab qismlari vayron bo‘lgan.
    • Fukusima prefekturasida to‘g‘on yorilishi.
  • Aviatsiya
    • Quyidagi aeroportlar ishini to‘xtatgan: Narita va Xaneda. Parvozlar to‘xtatilgan, yo‘lovchilar evakuatsiya qilingan. Ibaraki aeroporti 14-martgacha yopilgan[aniqlashtirish kerak].
    • Tayvanning EVA Air aviakompaniyasi Sapporo va Tokio ga hamda ulardan amalga oshiriladigan reyslarni butun mart oyi davomida, Sendayga va undan uchadigan reyslarni esa iyun oxirigacha bekor qilgan.
    • Lufthansa Tokioning Narita xalqaro aeroportiga va undan muntazam reyslarni to‘xtatib, ularni quyidagi shaharlardagi aeroportlarga yo‘naltirgan: Osaka va Nagoya.
    • Senday aeroportini, sohil yaqinidagi tekislikda joylashgan aeroportni, sunami to‘lqini deyarli butunlay yuvib ketgan[aniqlashtirish kerak].
  • Kommunal xizmatlar
    • 1 000 000 dan ortiq uy suv taʼminotisiz qolgan.
  • Elektr taʼminoti
    • Tokyo Electric 14-martdan boshlab ommaviy elektr uzilishlarining oldini olish maqsadida o‘z xizmat hududlarida kamida aprel oxirigacha rejali elektr uzilishlarini boshlagan.
  • Temiryo‘l transporti
    • Zilzilaning o‘zidayoq avtomatik tizimlar yuqori tezlikdagi Tokaydo-sinkansen temiryo‘l magistralida poyezdlar qatnovini to‘xtatgan. Qatnov faqat mahalliy vaqt bilan soat 6:26 da tiklangan. Tokioda ham poyezdlar qatnovi to‘xtatilgan[qachon?].
    • Butun East Japan Railway Company tarmog‘ida oddiy poyezdlar harakati to‘xtatilgan, Kanto mintaqasida esa metro (soat 8:40 gacha)[qachon?] va xususiy temiryo‘llar faoliyati to‘xtagan.
    • 11-mart kuni butun kun davomida faoliyati to‘xtatilgan transport tizimi — Tokio metrosi.
    • faoliyati to‘xtatilgan. Senday dan Isinomakiga yo‘l olgan poyezd sunami kelishidan bir necha daqiqa oldin Nobiru[ingl.] stansiyasiga yetib kelishi kerak edi, ammo u yetib kelmagan — poyezd yo‘qolib qolgan.
  • Yaponiyadagi barcha dengiz portlari yopilgan.

Iqtisodiy zarar

Yaponiyaning Kyodo News agentligi mahalliy hukumat hisob-kitoblariga tayanib xabar berishicha, zilziladan yetgan zarar 16–25 trillion iyena (198–309 milliard dollar) deb baholangan. Rasmiylar hisob-kitobida ijtimoiy infratuzilma, turar joylar va zavodlarni qayta tiklash xarajatlari hisobga olingan. Shu sababli umumiy yo‘qotishlarga tabiiy ofat oqibatida sanoat o‘sishi, yalpi ichki mahsulot va savdo hajmi pasayishidan keladigan zarar kiritilmagan.

Jahon banki 21-mart kuni zararni 122–235 mlrd dollar deb baholagan. Bundan biroz avval Amerikaning 3M korporatsiyasi mamlakatni tiklash xarajatlari 50–150 mlrd dollar bo‘lishini hisoblab chiqqan. AIR Worldwide kompaniyasi esa zilzila natijasida 14,5–34,6 milliard dollarlik sug‘urtalangan mol-mulk zarar ko‘rganini bildirgan. Bu baholashga sunamidan kelgan zarar kiritilmagan.

OAVda bu zilzila ko‘pincha Kobeda 17-yanvarda (1995-yil) yuz bergan zilzila bilan taqqoslangan. O‘shanda Yaponiya 9,6 trillion iyena (119 mlrd dollar) zarar ko‘rgan.

Davlat budjeti va davlat qarzi

Iqtisodchi Nuriel Rubini fikricha, zilzila «mamlakat uchun eng noqulay vaqtda» sodir bo‘lgan. Tahlilchilar Yaponiya iqtisodiyotida davlat qarzi ortishi, isteʼmol talabi pasayishi va YIM o‘sish surʼatlari sekinlashishini bashorat qilgan. Ayni paytda nufuzli Moody’s reyting agentligi Yaponiya iqtisodiyoti uchun uzoq muddatli salbiy oqibatlar kutilmayotganini bildirgan.

Sanoat

  • Neftni qayta ishlovchi Cosmo Oil kompaniyasining Itixara shahridagi neftni qayta ishlash zavodida yong‘in yuz bergan. Sendaydagi neft-kimyo zavodida portlash va yong‘in sodir bo‘lgan.
  • Yaponiyaning Nissan kompaniyasi 4 ta zavodini to‘xtatishini eʼlon qilgan.
  • Quyidagi kompaniyalar: Hino, Toyota, Honda va Mitsubishi Motors kompaniyalari Yaponiyadagi barcha zavodlarida ishlab chiqarishni to‘xtatgan. 18-martdayoq Toyota Motor Corporation 51 ta ishlab chiqaruvchi sho‘ba korxonasidan (26 ta mamlakat va hududda joylashgan) ish vaqtidan tashqari va dam olish kunlaridagi ishlarni to‘xtatishni so‘ragan. Bunga zilzila oqibatida zavodlarni butlovchi qismlar bilan taʼminlashdagi qiyinchiliklar sabab bo‘lgan. Avtomobil ishlab chiqaruvchisi ishlab chiqarishni vaqtincha to‘xtatib, butlovchi qismlar yetkazish tizimi izdan chiqishi tufayli butun faoliyat to‘xtab qolishining oldini olishni ko‘zlagan.
  • Sony Totigi prefekturasidagi Kanuma shahrida sanoat izolyatsion lentasi ishlab chiqaruvchi zavodni, shuningdek, CD va DVD disklari, yarimo‘tkazgichli lazerlar, optik qurilmalar, magnit plyonkalar va tashqi montaj uskunalari ishlab chiqaruvchi zavodlarini yopgan.
  • Sharp quyidagi mahsulot ishlab chiqaruvchi zavodida faoliyatni to‘xtatgan: yorug‘lik diodli ekranlar.
  • Zavodi vayron bo‘lgan kompaniya — Primearth EV Energy Co[ingl.]; uning egasi — Panasonic . Zavod Sendayda joylashgan.
  • Mitsubishi Electric telekommunikatsiya sunʼiy yo‘ldoshlarini ishlab chiqaruvchi zavodini yopgan; zavod Kamakura shahrida joylashgan, uning prefekturasi — Kanagava.
  • Etilen ishlab chiqaradigan Mitsubishi Chemical Corporation[ingl.] kompaniyasining Ibaraki prefekturasidagi zavodi quvur liniyasining deformatsiyalanishi va mahsulot jo‘natish uchun ishlatiladigan prichallarning vayron bo‘lishi tufayli faoliyatini to‘xtatishga majbur bo‘lgan. Maruzen Petrochemical Co[yapon.] kompaniyasining Tiba prefekturasidagi etilen zavodi ishlab chiqarishni to‘xtatgan.
  • Mamlakatdagi asosiy dengiz portlari yopilgani sababli Yaponiya avtomobillari va ehtiyot qismlari eksporti vaqtincha to‘xtatilgan.
  • Yaponiya banki bank rahbari Masaaki Sirakava boshchiligida tabiiy ofat oqibatlarini bartaraf etish qo‘mitasini tuzgan. Bank bozorlarning likvidligini qo‘llab-quvvatlash uchun qo‘lidan kelgan barcha choralarni ko‘rishini bildirgan.

Moliya sektori

Dunyoning uchinchi yirik iqtisodiyotiga (AQSH va Xitoydan keyin) ega Yaponiya o‘sha kunning o‘zida katta yo‘qotishlarga uchragan. Atom elektr stansiyalari, neftni qayta ishlash zavodlari va boshqa ko‘plab sanoat korxonalari to‘xtatilgan. Yaponiya iyenasining dollarga nisbatan qiymati oshishni boshlagan. Yaponiyaning eng muhim fond indekslaridan biri — Nikkei 225 , Tokio fond birjasining indeksi, birdaniga qariyb 5 % ga tushgan.

  • Dastlabki baholashlarga ko‘ra, zilzila va undan keyingi sunami bilan bog‘liq sug‘urta kompaniyalarining jami to‘lovlari kamida 34 mlrd dollar (2,8 trln iyena)ni tashkil etadi. Biroq Fukusima AESdagi avariya munosabati bilan stansiya sug‘urtalovchisi — Deutsche Kernreaktor-Versicherungsgemeinschaft — sug‘urta tovonini to‘lamaydi, chunki AES zilzila va sunami keltirgan zarardan sug‘urtalanmagan edi[faktning ahamiyati?].
  • Yaponiya banki 55 mlrd iyenani zilziladan zarar ko‘rgan hududlardagi 13 ta bankka ajratgan.
  • Yaponiya banki vayronkor zilzila tijorat banklari va boshqa moliyaviy muassasalar uchun jiddiy muammolar keltirib chiqarishi mumkinligi haqidagi xavotirlar fonida qisqa muddatli kreditlar bozoriga favqulodda jamg‘armalardan 18 trln iyena (taxminan 220 mlrd dollar) kiritgan.

Yaponiya hukumatining harakatlari

Hukumat xorijiy yordamni qabul qilishga tayyorligini bildirgan. Yaponiya rasmiylari Rossiyadan energiya resurslari — ko‘mir va suyultirilgan gaz yetkazib berishni ko‘paytirishni so‘ragan. Zilzila, sunami va «Fukusima-1» AESdagi avariya oqibatida mamlakat energiya taʼminotida keskin vaziyat yuzaga kelgani uchun Yaponiyaga ko‘proq yoqilg‘i kerak bo‘lgan. Mamlakat hukumati qutqaruv operatsiyasiga safarbar etilgan kuchlarni ikki baravar — 100 ming kishigacha oshirishni rejalashtirgan. Naoto Kan zilziladan keyin elektr taʼminotidagi ommaviy uzilishlarning oldini olish maqsadida 14-martdan boshlanadigan rejali o‘chirishlar quvvatiga oid loyihani maʼqullagan. Naoto Kan Janubiy Koreya prezidentiga (Janubiy Koreya Yaponiyaga qidiruv-qutqaruv guruhini birinchi bo‘lib jo‘natgan) va Avstraliya bosh vaziriga ko‘rsatgan yordami uchun minnatdorlik bildirgan. May oyida Yaponiya parlamenti zilzila oqibatlariga qarshi kurash uchun 50 mlrd dollar, iyun oyida esa Yaponiya Vazirlar Mahkamasi xuddi shu maqsadga qo‘shimcha 25 mlrd dollar ajratishni maʼqullagan.

Yaponiyadan tashqaridan ko‘rsatilgan yordam

Odamlar gul olib kelayotgan joy — Moskvadagi Yaponiya elchixonasi.

Maʼlumot manbasi: Yaponiya tashqi ishlar vazirligi maʼlumotlariga ko‘ra, 15-martga kelib Yaponiyaga yordam taklif qilgan mamlakat va hududlar soni 102 taga, xalqaro tashkilotlar soni 14 taga yetgan. Eng ko‘p sonli qutqaruv guruhlarini Rossiya, Avstraliya, AQSH, Yangi Zelandiya, Buyuk Britaniya, Janubiy Koreya va Xitoy yuborgan. AQSH harbiylari ham Yaponiya aholisiga yordam berishda qatnashgan. Xususan, AQSH harbiy qo‘mondonligi tabiiy ofatdan zarar ko‘rgan hududlarni havodan tekshirayotgan qutqaruv vertolyotlariga aviatashuvchi kemaga qo‘nishga ruxsat bergan — «Ronald Reygan».

Xalqaro yordam

Rossiya yordami

13-mart kuni Moskva vaqti bilan soat 18:40 da Moskva yaqinidagi «Ramenskoye» aerodromidan Il-76 samolyoti bortida 50 nafar qutqaruvchi va texnika bilan uchib ketgan. Bular vazirlikning eng ilg‘or bo‘linmalaridan biri — «Sentrospas» otryadi mutaxassislari va tezkor guruh xodimlari edi.

14-mart kuni Favqulodda vaziyatlar vazirligi rahbari Sergey Shoygu tezkor shtab yig‘ilishida: «Vazirlik Yaponiyaga yordam ko‘rsatish uchun kuchlarni oshirishda davom etmoqda va ofat hududida ishlaydigan qutqaruvchilar sonini ikki baravar oshirishni rejalashtirmoqda», deb eʼlon qilgan.

Vazirlik favqulodda vaziyatlar xizmati maʼlumotiga ko‘ra, Moskva vaqti bilan soat 16:00 da Moskva yaqinidagi Ramenskoye aerodromidan Yaponiyaga Il-76 samolyoti uchgan. Uning bortida «Lider» alohida xavfli operatsiyalar markazining 50 ga yaqin mutaxassisi hamda maxsus avariya-qutqaruv uskunalari bo‘lgan. Bundan tashqari, shu maxsus reysda vazirlik xodimlari bilan birga «Rosatom» korporatsiyasining ikki mutaxassisi ham uchgan. Ular yaponiyalik hamkasblariga yordam berish va «Fukusima-1» AESning avariya holatidagi bloklari haqida «Rosatom»ga uzluksiz maʼlumot yetib kelishini taʼminlash uchun yuborilgan. Samolyot Krasnoyarskda oraliq qo‘nishni amalga oshirib, u yerda vazirlikning Sibir mintaqaviy markazidan 25 qutqaruvchini olishi rejalashtirilgan. Sibir qutqaruvchilari texnogen vayronalar ostidagi qoldiqlarni olib tashlash, kimyoviy va radiatsion razvedka uchun zarur uskuna hamda anjomlar bilan jihozlangan. Ular ikki hafta davomida mustaqil ishlashga tayyor bo‘lgan.

Vazirlik axborot boshqarmasi shunday bayonot bergan: «Shu tariqa, Rossiya favqulodda vaziyatlar vazirligining Yaponiyadagi qutqaruvchilar guruhi jami 180 nafarga yaqin bo‘ladi».

16-mart kuni Moskva vaqti bilan soat 00:00 da Yaponiyaga insonparvarlik yordami ortilgan Il-76 samolyoti uchgan. Unda 8600 ta ko‘rpa bo‘lib, umumiy vazni 17 tonnadan ortiq edi. Moskva vaqti bilan soat 06:15 da Xabarovsk aeroportidan An-74 samolyoti Yaponiyaga uchib, Uzoq Sharq mintaqaviy qidiruv-qutqaruv otryadining 25 nafar qutqaruvchisini Tokioga yetkazgan.

Yaponiyadagi Rossiya qutqaruvchilari guruhi 161 kishidan iborat bo‘lgan. 2012-yil boshlarida bu mamlakatga yordam ko‘rsatayotgan eng yirik xorijiy qutqaruv guruhlaridan biri edi.

«Lujniki» olimpiya majmuasi rahbariyati Yaponiyaga 1 000 000 rubl xayriya qilgan.

Yaponiya xalqini qo‘llab-quvvatlash uchun Moskvadagi xayriya konsertlarida chiqish qilganlar — xonanda Elya Chaves va rok guruhi «Mashina vremeni».

Rus pravoslav cherkovi 15-mart kuni xayriya yig‘ishni eʼlon qilgan. 2011-yil oktabr holatiga ko‘ra, jami 1,39 mln dollar va 16,7 ming yevro to‘plangan. Cherkov yig‘gan mablag‘larning umumiy miqdori 39 mln rubldan oshgan.

Boshqa davlatlar yordami

  •  BMT Yaponiyaga ofat paytida yordam berishga tayyor turgan 30 ta xalqaro qidiruv-qutqaruv guruhi borligini maʼlum qilgan.
  •  Rossiya 160 nafardan ortiq qutqaruvchi va qariyb 17 tonna gumanitar yuk yuborgan.
  •  AQSH. Zilziladan so‘ng darhol AQSH prezidenti Barak Obama AQSH zilzila hududiga aviatashuvchi kema joylashtirganini va yana birini yuborishni rejalashtirayotganini bildirgan. AQSH harbiy-dengiz kuchlarining aviatashuvchi kemalari elektr taʼminoti va suvni tozalash ishlariga yordam bergan. AQSH «Fukusima» AESning sovitish tizimi uchun avariya dizel generatorlari va mutaxassislar guruhini ham jo‘natgan. 13-mart kuni «Ronald Reygan» aviatashuvchi kemasida turli uskunalarning dastlabki yirik partiyalari, qutqaruv va qidiruv guruhlari yetib kelgan. O‘sha kuni atom aviatashuvchi kemasida kelgan ikkita vertolyot Yaponiya qurolli kuchlarining bitta vertolyoti bilan birga 30000 ga yaqin oziq-ovqat porsiyasini tashishni boshlagan. 14-mart oqshomiga yaqin AQSH vertolyoti Senday ustida radioaktivlikning past darajasini aniqlagan — aviatashuvchi kema nurlanish xavfi sabab qutqaruv ishlarini darhol vaqtincha to‘xtatgan. Qutqaruv amaliyotlarida Kaliforniya va Virjiniyadan kelgan ko‘plab harbiy guruhlar va maxsus qutqaruv otryadlari, shuningdek Osiyoning turli hududlaridan dengiz piyodalari qatnashgan.
  •  Koreya Respublikasi Yaponiyaga 40 kishilik guruh yuborib, keyinroq uning tarkibini 102 kishigacha kengaytirgan va moddiy yordam ham ko‘rsatgan[manba 468 kundan beri ko‘rsatilmagan].
  •  Singapur 5 nafar qidiruv mutaxassisi va 5 ta izquvar itdan iborat guruh jo‘natgan, shuningdek jabrlanganlarga yordam jamg‘armasiga qariyb 391 000 dollar xayriya qilgan.
  •  Malayziya Yaponiyaga 15 nafar shifokor va 6 ta izquvar it yuborgan.
  •  Buyuk Britaniya 70 nafar qutqaruvchi yuborgan.
  •  Germaniya ko‘ngilli qutqaruvchilar va turli soha mutaxassislaridan iborat guruh jo‘natib yordam ko‘rsatgan.
  •  Ozarbayjon Yaponiyaga 1 mln dollar moliyaviy yordam ajratgan.
  •  Isroil umumiy og‘irligi 80 tonna bo‘lgan gumanitar yuk (issiq kiyimlar, ko‘rpalar, yomg‘irpo‘shlar va qo‘lqoplar) ortilgan ikkita samolyot yuborgan. Shuningdek, Isroil Yaponiyaga harbiy-dala shifoxonalarini tashkil etgan harbiy shifokorlar guruhini jo‘natgan; bu shifoxonalar uchun ham 60 tonna uskuna tayyorlangan. Uskunalar va gumanitar yukdan tashqari guruh yoqilg‘i, gaz, generatorlar, kislorod ballonlari, oziq-ovqat, ichimlik suvi va yig‘ma karavotlar olib kelgan.
  •  Armaniston 500000 dollar ajratgan. Bu qaror hukumatning 7-apreldagi yig‘ilishida qabul qilingan.
  •  Xitoy 167000 dollar ajratgan va tirik qolganlarni qidirish uchun 15 kishilik qutqaruv guruhini yuborgan. Guruh qidiruv-qutqaruv ishlari uchun 4 tonna material va uskuna, shuningdek energiya va aloqa vositalarini ham olib kelgan. 13-martda qutqaruv ishlariga qo‘shimcha 4,57 mln dollar ajratilgan.
  •  Xitoy Respublikasi zilzila oqibatlarini bartaraf etish uchun Yaponiyaga 3,3 mln dollar ajratgan. Keyinroq Yaponiyaga 63 nafar qutqaruvchidan iborat guruh yuborgan.
  •  Norvegiya: biatlon bo‘yicha jahon chempionatida 4×7,5 km estafetada oltin medal olgan erkaklar terma jamoasi 10000 yevrolik mukofot pulining hammasini zilziladan jabrlanganlarga yordam jamg‘armasiga xayriya qilgan.
  •  Avstraliya va  Yangi Zelandiya ham yordam ko‘rsatishda ishtirok etgan. Avstraliya vertolyotlar, tonnalab qutqaruv uskunalari va o‘nlab qutqaruvchilar ortilgan 2 ta kema, Yangi Zelandiya esa 15 tonna qutqaruv uskunasi va qutqaruvchilar guruhini yuborgan.
  •  Vyetnam zilziladan jabrlanganlarga yordam jamg‘armasiga 200 ming AQSH dollari xayriya qilgan.
  •  Mo‘g‘uliston Yaponiyaga 1 mln dollar ajratgan va qutqaruv otryadini yuborgan.
  •  Indoneziya Yaponiyadagi qutqaruv ishlariga 2 mln dollar ajratgan.
  • 27-mart (2011-yil) kuni  Pokiston Yaponiyaga 24 tonna gumanitar yuk yuborgan. Pechenye, sut va ichimlik suvi solingan shishalar eng ko‘p zarar ko‘rgan Miyagi va Ivate hududlaridagi Yaponiya rasmiylariga topshirilgan. Shuningdek, Tokioga gumanitar yordam ortilgan Pokistonning ikkita Lockheed C-130 Hercules samolyoti qo‘ngan. Pokiston Yaponiya xalqiga birinchilardan bo‘lib yordam ko‘rsatgan davlatlardan biri edi.
  •  Qozog‘iston Yaponiyaga 1 million dollar moliyaviy yordam ajratgan va Tokioga 33000 banka go‘sht konservasi yuborgan. Ko‘rsatilgan yordamni Yaponiya tomoni tanlagan, Astana boshqa variantlarni ham taklif qilgan edi. Bundan tashqari, butun mamlakat bo‘ylab xayriya konsertlari va ko‘rgazmalari tashkil etilib, ulardan tushgan mablag‘lar ham tabiiy ofatdan jabrlanganlarga yo‘naltirilgan[manba 468 kundan beri ko‘rsatilmagan].
  •  Qirg‘iziston: 11-mart oqshomida prezident Roza Otunbayeva hamdardlik bildirgan. 18-mart kuni maxsus reys bilan Yaponiyaga uch tonna mineral suvdan iborat gumanitar yordam yetkazilgan. Qirg‘iziston zilziladan keyinoq yordam taklif etgan mamlakatlardan biri bo‘lgan. Ko‘plab tashkilotlar va fuqarolar xayriya qilgan, jabrlanganlarga mablag‘ yig‘ish uchun xayriya konserti ham tashkil etilgan.
  • 1,3 mln dollar xayriya PlayStation 3 konsoli egalari tomonidan 40 dan ortiq mamlakatda quyidagi tarmoq orqali to‘plangan: PSN.
  • 430,5 ming dollar xayriya yig‘gan o‘yin muxlislari — Team Fortress 2 ; mablag‘ yig‘ilgan platforma — Steam. Barcha mablag‘ Yaponiyadagi zilzila va sunamidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish uchun Qizil Xoch tashkilotiga topshirilgan.

Tabiiy ofat tufayli Yaponiyadan tashqarida yuz bergan hodisalar

Moliya bozorlarining munosabati

Osiyo bozorlari:

  • Fond indeksi — Nikkei 225 (Tokio fond birjasi) — fiksing vaqtida (mahalliy vaqt bilan soat 15:00) 1,72 % ga pasaygan
  • Biroq Tokio birjasida savdolar yopilgandan keyin Nikkei 225 indeksi bo‘yicha fyucherslar 5 % dan ortiq pasayishni ko‘rsatgan. Indeksning dastlab unchalik katta bo‘lmagan pasayishi ko‘p jihatdan savdolar vaqtida tabiiy ofatning vayronkor ko‘lami hali maʼlum bo‘lmagani bilan izohlanadi. Vayronkor zilzila va sunamidan keyingi savdo haftasi yakunida fond birjasi indeksi 9 % ga tushgan.
  • TOPIX vayronkor zilzila va sunamidan keyingi birinchi savdo kunida 5,5 % ga pasaygan.
  • Bundan tashqari, Gonkong fond birjasi indeksi vayronkor zilzila va sunamidan keyingi ikkinchi savdo kunida Fukusima AESdagi radiatsiya sizib chiqishi borasidagi xavotirlar ortishi sabab qariyb 3 % ga pasaygan.
  • Sensex Bombey fond birjasi indeksi 0,84 % ga tushgan.

Yevropa bozorlari: yevrohududning 50 ta eng yirik korxonasi indeksi savdo kunining o‘rtasiga kelib 0,71 % ga pasaygan.

  • Stoxx Europe 600 1 kun ichida 0,5 % ga pasaygan.
  • Germaniyaning DAX indeksi bir necha daqiqada 1,2 % ga tushgan.
  • FTSE 100 London fond birjasi indeksi 0,33 % ga pasaygan.
  • Dunyoning eng yirik sug‘urta kompaniyalari — Swiss Reinsurance Co. va Munich Re aksiyalari narxi 3,5 % dan ortiq pasaygan.

Seysmik oqibatlar

Yaponiyadagi zilzilaning oqibati sifatida Myanmaning sharqiy qismidagi yerosti silkinishlari Shan shtatida 24-mart 2011-yilda qayd etilgan. Myanmadagi magnitudasi 6,8 bo‘lgan zilzila 60 dan ortiq inson hayotiga zomin bo‘lgan. Jarohatlanganlar soni 100 nafardan oshgan. Mamlakatning boshqa shtatlarida ham kuchsiz silkinishlar qayd etilgan. Epitsentrdagi 300 dan ortiq bino, sholi dalalari, ibodatxonalar va yo‘llar vayron bo‘lgani ham maʼlum.

Havolalar

Videolavhalar