Suv o'tlari hujayralarining tashqi qoplamlari juda xilma-xildir. Yuzaki tuzilmalar asosida plazmalemma yotadi. Ko'plab xivchinli va amyobasimon vakillarning hujayralari tashqaridan faqat plazmalemma bilan qoplangan bo'lib, u tana shaklini doimiy saqlay olmaydi. Bunday hujayralar soxta oyoqchalar hosil qilishi mumkin. Aksariyat suv o'tlarining hujayralari hujayra qobig'i (devori) bilan qoplangan. Devor hujayra membranasining tashqarisida joylashadi, suv va unda erigan kichik molekulali moddalarni o'tkazadi, quyosh nurini osongina o'tkazadi va asosiy strukturaviy birligi sellyuloza bo'lgan tayanch tarkibiy qism hamda amorf matriksdan iborat. Matriks tarkibiga, masalan, pektinli yoki agarli moddalar kiradi; devorda qo'shimcha qatlamlar ham bo'lishi mumkin (masalan, xlorellada sporopollenin qatlami). Polisaxaridlardan tashqari, hujayra devori tarkibida oqsillar, glikoproteinlar mineral tuzlar, pigmentlar, lipidlar va suv bo'ladi. Hujayra qobig'ida suv miqdori ortishi uning o'tkazuvchanligini oshiradi. Yuksak o'simliklardan farqli ravishda suv o'tlarining hujayra qobig'ida lignin bo'lmaydi. Suv o'tlari hujayrasi organik yoki noorganik tangachalar bilan qoplangan bo'lishi mumkin (masalan, ko'plab flagellyatlarda). Xivchinli va amyobasimon suv o'tlarining hujayralari ko'pincha, asosan, organik kelib chiqishga ega qobiqli uyachalarda joylashadi. Evglenasimon suv o'tlarining hujayra qoplami — pellikula (zoologiya terminologiyasida — kutikula) sitoplazmatik membrana va uning ostida joylashgan oqsil tasmalari, mikronaychalar hamda endoplazmatik to'rning naychasimon sisternalaridan iborat. Dinofitlarda hujayra qoplami amfiezma (zoologik tasnifda — pellikula) ko'rinishida bo'lib, plazmalemma va uning ostidagi yassilangan pufakchalar — alveolalar majmuasidan tashkil topadi. Pufakchalar ostida mikronaychalar qatlami yotadi. Hujayra qoplamining o'ziga xos turi — periplast — kriptofitlarga xos. U plazmalemma va uning ustida hamda ostida joylashgan oqsil tarkibiy qismlaridan iborat. Bu qatlamlar ko'pincha oqsilli olti burchakli plastinkalardan tuzilgan. Ko'k-yashil suv o'tlarining hujayralari odatda shilliq g'iloflar bilan o'ralgan bo'ladi. Ayrim hollarda shilliq kam miqdorda hosil bo'ladi, boshqalarida esa hujayra atrofida ancha barqaror va aniq ko'rinadigan shilliq g'ilof paydo bo'ladi. Hujayra qobig'i egiluvchan bo'lsa, hujayra metabolik harakat deb ataladigan — tana shaklining biroz o'zgarishi hisobiga sirg'alish xususiyatiga ega bo'lishi mumkin.

Prokariot hujayralarda membrana bilan chegaralangan organoidlar (yadro, plastidalar, mitoxondriyalar, diktiosomalar, Golji tanachalari va xivchinlar) bo'lmaydi; bu sianobakteriyalarga xos. Mezokariot hujayra ( dinoflagellyatlar guruhidagi zirhli xivchinlilar) aniq chegaralangan yadroga ega, ammo uning tuzilishida ibtidoiy belgilar saqlanadi. Eukariot suv o'tlarida odatda bitta aniq farqlangan yadro bo'ladi, biroq yadrolari ko'paygan turlar ham mavjud. Masalan, kladophoraning hujayralarida bir necha o'nlab yadro bo'ladi, suv to'ri hujayralarida esa undan ham ko'p (yuzlab) yadro bor. Suv o'tlarining aksariyatida yadrolar juda kichik, diametri taxminan 1 mkm; ayrim turlarda ular ancha yirik, o'rtacha 4 mkm gacha, ba'zi turlarda esa 45 mkm gacha yetishi mumkin (Bryopsis , Siphonales tarkibida). Bir hujayrali suv o'tlarida yadro markazdan chetroqda, ko'p hujayralilarda esa ko'pincha markazda joylashgan. Yadro hujayraning irsiy materialini, , yadrochani, , karioplazmani saqlaydi va g'ovakli qo'sh membrana bilan o'ralgan bo'ladi.

Mitoz suv o'tlarida turlicha kechishi mumkin. Yadro qobig'ining xatti-harakatiga ko'ra yopiq, yarim yopiq va ochiq mitoz turlari farqlanadi. Yopiq mitozda (xarasimon, oltinsimon, primneziofit va kriptofit suv o'tlarida) xromosomalar yadro qobig'i buzilmasdan ajraladi. Yarim yopiq mitozda (yashil, primneziofit, qizil, qo'ng'ir suv o'tlari va boshqalarda) yadro qobig'i mitoz davomida qutb hududlaridan tashqari saqlanadi. Ochiq mitozda (evglenasimonlarda) yadro qobig'i profazada yo'qoladi.

Fotosintezda qatnashuvchi pigmentlar maxsus organoidlarda — — xromatoforlarda joylashadi (suv o'tlari xloroplastlari xromatofor deb ataladi). Xromatoforda ikki (qizil, yashil, xarasimon suv o'tlari), uch (evglenalar, dinoflagellyatlar) yoki to'rt (oxrofit suv o'tlari) membrana bo'ladi. Shuningdek, uning o'ziga xos kuchli qisqargan irsiy apparati mavjud bo'lib, bu uning simbiogenez yo'li bilan (qamrab olingan prokariot yoki geterokont suv o'tlarida eukariot hujayradan) kelib chiqqanini taxmin qilishga imkon beradi. Ichki membrana ichkariga bukilib, burmalar — tilakoidlarni hosil qiladi; ular granalar deb ataladigan to'plamlarga yig'iladi: qizil va ko'k-yashillarda bitta tilakoidli, yashil va xarasimonlarda ikki yoki undan ortiq, qolganlarida uch tilakoidli. Pigmentlar aynan tilakoidlarda joylashgan. Suv o'tlarining xromatoforlari har xil shaklda (mayda disk, spiral, kosacha, yulduz va hokazo) bo'ladi. Xromatoforlar evolyutsiyasi ularning hajmini oshirmagan holda yorug'likni tutuvchi sirtini kengaytirish yo'nalishida kechgan: plastinkasimon shakldan tasmasimon, so'ng donachasimon shaklga o'tgan; oxirgisi yuksak o'simliklarning xloroplastlariga ko'proq o'xshaydi. Xromatoforlar odatda hujayra devori bo'ylab joylashadi, biroq sitoplazmani ham to'ldirishi (yashil, qo'ng'ir, qizil suv o'tlarida) yoki hujayra markazida joylashishi mumkin (Zygnema, desmidiyalar). Ayrim suv o'tlari hujayralarida xloroplastlardan tashqari leykoplastlar va ularning bir turi — amiloplastlar.

ham uchraydi. Molekulyar tuzilishiga qarab fotosintetik pigmentlar uch asosiy guruhga ajratiladi: xlorofillar, karotinoidlar va bilinlar. Fotosintetik pigmentlar orasida xlorofillar eng muhim vazifani bajaradi. Turli bo'limlardagi suv o'tlarining plastidalari xlorofill tarkibi bilan farqlanadi. Masalan, glaukotsistofit, qizil va evstigmatofitsiya suv o'tlarida faqat a xlorofili bo'ladi; yashil, evglenasimon va xloraraxniofitlarda a va b xlorofillari uchraydi. Faqat prazinoffitsiyalarda xlorofillning uch shakli mavjud bo'lishi mumkin: a, b va c. Qolgan eukariot suv o'tlari bo'limlarida a va c xlorofillari mavjud. Fotosintez qiluvchi barcha prokariot suv o'tlarida a xlorofili bor, b va c xlorofillar proxlorofitlarda uchraydi, d xlorofili esa faqat Acaryochloris marina da aniqlangan. Karotinoidlar yorug'lik yig'uvchi pigmentlar vazifasini bajaradi, yorug'likdan himoya qiladi va membranalarning lipid qismini barqarorlashtiradi. Karotinoidlarning ikki asosiy guruhi bor: karotinlar va ksantofillar. Suv o'tlarida α- va β-karotinlar uchraydi. Hamma joyda uchraydigan zeaksantin ksantofillidan tashqari, ayrim suv o'tlari guruhlariga xos ksantofillar ham bor. Masalan, oxrofitlarning aksariyatida fukoksantin, dinofitlarda peridinin, sianobakteriyalarda esa exinenon va miksoksantofill mavjud. Fikobiliproteinlar ko'k-yashil, glaukotsistofit, qizil va kriptofit suv o'tlaridagi yorug'lik yig'uvchi antenna komplekslari tarkibiga kiradi. Ular bir yoki bir necha fikobilin guruhi bilan kovalent bog'langan oqsillardir. Fikobiliproteinlarga fikoeritrinlar, fikoeritrotsianin, fikotsianinlar va allofikotsianinlar kiradi. Glaukotsistofitlarda, qizil va ko'k-yashil suv o'tlarida fikobilin pigmentlari fikobilisomalarga to'plangan bo'lib, ular tilakoid membranalarda joylashadi. Fikobilisomalar yarim disk yoki yarim shar shaklida bo'ladi. Tilakoid membranasiga eng yaqin allofikotsianinlar, ulardan keyin fikotsianinlar, chetlarida esa fikoeritrinlar va fikotsianoeritrin joylashadi.

Ko'plab suv o'tlarining xromatoforida zich tuzilmalar — pirenoidlar mavjud. Ular ko'p miqdorda rubisko-karboksilaza (rubisko) fermentini saqlaydigan va uglerodni jamlashga xizmat qiladigan tanachalardir; ularning atrofiga kraxmal to'planadi. Suv o'tlarida rubisko I va II shakllarda uchraydi. I shakl ayrim bakteriyalar, sianobakteriyalar, suv o'tlarining aksariyati ( dinofitlardan tashqari) va yuksak o'simliklarda bor. U sakkizta katta va sakkizta kichik subbirlikdan iborat. II shakl ayrim eubakteriyalar va dinofitlarning aksariyatida uchraydi hamda ikkita katta subbirlikdan tuzilgan. Sintez qilingan kraxmal pirenoidlar atrofida donachalar holida to'planishi mumkin. Suv o'tlarida pirenoidlarning paydo bo'lishi yuksak o'simliklarda ixtisoslashgan plastidalar (xloro-, xromo- va leykoplastlar) paydo bo'lishiga olib kelgan deb hisoblanadi.

Fotosintezning ayni paytda ortiqcha bo'lgan mahsulotlari turli zaxira moddalar ko'rinishida saqlanadi. Zaxira moddalar to'plami har bir bo'limga xos. Yashil suv o'tlarida bu kraxmal, qizil suv o'tlarida — bagryanka kraxmali, diatomlarda — moy, qo'ng'ir suv o'tlarida — laminarin va mannitol spirti, kamroq hollarda esa moydir.

Mitoxondriyalar eukariot suv o'tlari hujayralarida uchraydi; ularning hujayradagi soni turlicha. Masalan, sinura suv o'tlarining hujayralarida bir nechtadan, evglenasimonlarda esa to'rsimon shakldagi yagona mitoxondriya bo'lishi mumkin. Mitoxondriyalar hujayrada turli joylarda — markazda, chetlarida, monadali vakillarda esa xivchinlar asosida joylashadi. Suv o'tlarining mitoxondriyalari yuksak o'simliklar mitoxondriyalariga qaraganda shakli va tuzilishi jihatidan ancha xilma-xil. Ular yumaloq, ipsimon, cho'zinchoq, to'rsimon yoki notekis shaklda bo'lishi mumkin. Hatto bitta hujayrada ham ularning shakli hayot siklining turli bosqichlarida o'zgaradi. Turli suv o'tlari turlarida mitoxondriya o'lchamlari ham sezilarli farq qiladi. Kichik yumaloq yoki oval mitoxondriyalar 0,3–1 mkm o'lchamda bo'ladi. Ipsimon mitoxondriyalar uzunligi 2 mkm va undan ortiq, kengligi esa 0,4 mkm bo'lishi mumkin. Bryopsis gametalaridagi ulkan mitoxondriyalar uzunligi hujayraning o'zidan 2 baravar uzun. Boshqa eukariotlardagi kabi mitoxondriyalar ham ikki membranali qobiq bilan o'ralgan. Ichki membrana burmalar — kristalar hosil qiladi. Kristalar shakli bilan farqlanadi: evglenasimonlarda disksimon (tennis raketkasiga o'xshash — yassilangan, yumaloq va asosi toraygan), stramenopillar, primneziofitlar, dinofitlar, va xloraraxniofitlarda naychasimon, yashil, qizil, kriptomonada va glaukotsistofit suv o'tlarida esa plastinkasimon. Disksimon kristalar eng sodda shakl deb hisoblanadi.

Vakuola tizimi suv o'tlarida turli kattalikdagi vakuolalardan iborat bo'lishi mumkin. Ayrim bir hujayrali turlarda yirik vakuola, odatda, hujayraning muayyan joyida joylashadi. Ko'p hujayrali, ayniqsa parenximasimon tuzilishga ega suv o'tlarida meristema zonasidagi hujayralar turli vazifalarni bajaradigan qoplovchi va o'tkazuvchi hujayralarga (ammo bu hali haqiqiy to'qimalar emas) ixtisoslashishi davomida vakuolalar soni hamda hajmi ortadi. Ixtisoslashgan hujayralarda yirik markaziy vakuola bo'ladi. Tallomi geterotrixal tuzilgan suv o'tlarida vakuola tizimining rivojlanish darajasi turlicha (masalan, Fritschiella tuberosa tallomining gorizontal qismidagi hujayralar vertikal qismdagilarga nisbatan ancha ko'proq vakuolalashgan; rizoidlarda ham vakuolalar ko'p).

Xivchinlar suv o'tlarida yagona umumiy tuzilish rejasiga ega. Ularning tashqarisi xivchin membranasi bilan qoplangan, ichkarisida esa oqsilli mikronaychalar (to'plami (aksonema) halqa shaklida (9 juft) joylashadi, markazida ikkita yakka mikronaycha bor. Xivchin asosida sitoplazmaning sirt qatlamlariga botgan qisqa silindrsimon bazal tanacha joylashadi. Turli vakillarda xivchinlar soni har xil — 1, 2 yoki ko'p bo'lishi mumkin. Birikish joyi hujayraning uchida (terminal) yoki yon tomonida (lateral) bo'ladi. Xivchinlar silliq yoki yuzasida yon o'simtalar — mastigonemalarga ega bo'lishi mumkin (bunday xivchinlar «patsimon» deyiladi). Uzunligi 2–3 mkm bo'lgan bu ingichka tukchalarning diametri turli suv o'tlarida 5 dan 17–19 nm gacha, hatto 25 nm gacha (ba'zi sariq-yashil suv o'tlarida) yetadi. Agar hujayra xivchinlari morfologik jihatdan bir xil bo'lsa, ular izomorf, tuzilishi turlicha bo'lsa, geteromorf deyiladi. Xivchinlari bir xil uzunlikdagi hujayralar izokont, har xil uzunlikdagilari geterokont deb ataladi. Xivchin yordamida hujayra muhitda harakatlanadi. Oxrofitlarda bir xivchin oddiy, ikkinchisi mastigonemali (patsimon). Qizil suv o'tlarida xivchinlar bo'lmaydi.

Mikronaychalarni tashkil etuvchi asosiy markaz (MTO'M) — hujayra markazi (sentrosoma). Ayrim suv o'tlarida, hayvonlardagi kabi, sentrosomada bir juft sentriola bo'ladi. Biroq ko'pgina suv o'tlarida sentriolalar yo'q, ularning vazifasini boshqa tuzilmalar bajaradi.

Sitokinez suv o'tlarining turli guruhlarida har xil sodir bo'ladi. Ko'pchiligida hujayraning bo'linishi membrananing ichkariga botishi natijasida chetdan markazga qarab o'suvchi bo'linish egati orqali amalga oshadi. Ayrim suv o'tlarida sitokinez hujayra markazidan chetiga qarab o'sadigan, Golji apparati va/yoki endoplazmatik to'r.

Tanasi doimiy shaklga ega, bir yoki bir necha xivchinli, ko'pincha stigmali, chuchuk suvdagilari esa qisqaruvchi vakuolali bir hujayrali suv o'tlari. Hujayralar vegetativ holatda xivchinlar yordamida faol harakat qiladi. Ularning harakat tezligi xivchin apparati bo'lmagan harakatchan mikroorganizmlarnikidan 1–3 tartib darajasiga yuqori. Ko'pincha bir necha monadali hujayra umumiy shilliq bilan o'ralgan koloniya hosil qiladi, ayrim hollarda ular plazmodesmalar orqali ham tutashadi. Ko'p hujayrali tallomga ega yuqori tuzilgan shakllarda ko'pincha tarqalishga xizmat qiluvchi zoosporalar va gametalar bo'ladi; ular monadali tuzilishga ega. Monadali suv o'tlarining harakatchanligi hujayra va koloniyalar tuzilishining qutbliligini belgilaydi. Odatda xivchinlar hujayraning oldingi qutbiga yoki uning yaqiniga birikadi. Hujayraning asosiy shakli tomchisimon, radial yoki ikki tomonlama simmetriyali, oldingi xivchinli qutbi ozmi-ko'pmi toraygan bo'ladi. Ammo monadali organizmlar ko'pincha bu shakldan farqlanib, asimmetrik, spiralsimon, orqa uchi toraygan va boshqa ko'rinishlarda bo'lishi mumkin. Ularning qutbliligi hujayra ichidagi tuzilmalarning joylashuvida ham namoyon bo'ladi. Oldingi uchida ko'pincha turli tuzilgan, odatda ajratish vazifasini bajaradigan halqum joylashadi. Faqat ayrim rangsiz fagotrof xivchinlilarda halqum hujayra og'zi (sitostom) vazifasini bajarib, qattiq oziqni qabul qiladi. Monadali tallom ko'plab yashil, sariq-yashil, oltinsimon, evglenasimon suv o'tlari, shuningdek, dinoflagellyatlar va kriptomonadalarga.

xos. Monadali tuzilish evolyutsion jihatdan istiqbolli bo'lgan. Uning asosida vegetativ holatda harakatchanlikni yo'qotish bilan bog'liq murakkabroq tuzilmalar rivojlangan.

Qattiq hujayra qobig'i bo'lmagani uchun tana shaklini doimiy saqlay olmaydigan bir hujayrali suv o'tlari. Hujayra devorining bo'lmasligi va maxsus ichki tuzilmalar mavjudligi tufayli hujayra soxta oyoqchalar yordamida o'rmalab harakatlana oladi (suv o'tlarida ko'pincha rizopodiyalar — uzun, ingichka, shoxlangan, ba'zan bir-biriga qo'shilib ketuvchi ipsimon soxta oyoqchalar uchraydi). Ayrim turlarda bir necha amyobasimon hujayraning qo'shilishi orqali sinsitiy hosil bo'ladi. Ba'zi monadali shakllar xivchinlarini tashlab yuborish yoki ichiga tortish orqali ikkilamchi amyobasimon tuzilishga o'tishi mumkin. Amyobasimon tallom faqat xloraraxniofitlar, dinofitlar va oxrofitlarda.

uchraydi. Ko'plab amyobasimon organizmlar nisbatan yuqori tuzilgan ajdod shakllarning belgilarini (hujayraning qutbli tuzilishi, bazal tanachalarning mavjudligi, vaqtincha xivchin hosil qilish, mustahkam hujayra qoplami ajratish yoki monadali reproduktiv hujayralar hosil qilish qobiliyati) saqlaydi. Shu bois ko'plab olimlarning fikricha, suv o'tlaridagi amyobasimon tuzilish — organik moddalarga boy yashash muhitiga monadali shakllarning moslashishi oqibatida vujudga kelgan o'ta ixtisoslashuv va evolyutsion boshi berk yo'ldir.

Bir necha harakatsiz hujayradan tuzilgan, odatda substratga birikkan, nisbatan yirik va doimiy tuzilma. Hujayralarda monadali shakllarga xos organoidlar (qisqaruvchi vakuolalar, stigma, xivchinlar yoki ularning hosilalari) mavjud. Hujayralar ko'pincha umumiy shilliq massaga botgan, ammo o'zaro bevosita tutashmagan — plazmodesmalar bo'lmaydi. Ular koloniya shillig'i ichida cheklangan harakatlanishga imkon beruvchi xivchinlarga ega bo'lishi mumkin (Gloeococcus), yoki xivchinlar harakatsiz hujayralarda juda kichraygan holatda saqlanadi (Asterococcus, Chlorangiella). Quyidagi turkum vakillarida: Apiocystis, Tetraspora, Paulschulzia, Schizochlamys va boshqalarda harakatsiz xivchinsimon o'simtalar bor. Ularning nozik tuzilishi xivchinlarga o'xshaydi, ammo markaziy juft mikronaychasi yo'q; ular psevdosiliyalar deb ataladi. Psevdosiliyalar ko'pincha ancha uzun bo'lib, ko'p shoxlanishi mumkin.

Gemimonadali tallomning paydo bo'lishi suv o'tlari morfologik evolyutsiyasida harakatchan monadali shakllardan odatiy o'simliksimon harakatsiz shakllarga o'tish yo'lidagi muhim bosqich, yirik arogenez bo'lib, butun o'simlik dunyosining keyingi taraqqiyot yo'nalishini belgilagan.

Vegetativ holatda har qanday harakat organoidlaridan mahrum va doimiy tana shaklini saqlaydigan bir hujayrali organizmlar. Odatda qalin hujayra devori yoki sovut bo'ladi, suv qatlamida suzib turishni yengillashtiruvchi turli o'simtalar, teshiklar va boshqa tuzilmalar uchrashi mumkin. Bunday tuzilishdagi ko'plab suv o'tlari koloniya hosil qiladi. Ayrim diatomeyalar va desmidiyalar shilliq ajratib, faol harakatlana oladi. Kokkoid tuzilgan hujayralarda o'simlik tipidagi protoplast bo'ladi (tonoplastli, ammo qisqaruvchi vakuolalar, stigmalar, xivchinlar yoki psevdosiliyalarsiz). Harakatsiz o'simliksimon hayotga o'tgan organizmlar hujayrasida monadali belgilar yo'qolishi va o'simlik hujayralariga xos yangi tuzilmalarning paydo bo'lishi navbatdagi yirik arogen xususiyatga ega qadam bo'ldi. Biroq hujayra qobig'iga ega kokkoid suv o'tlari hali vegetativ hujayra bo'linishi qobiliyatiga ega bo'lmagani uchun yirik ko'p hujayrali tallomlarni hosil qila olmaydi. Tallomning kokkoid ixtisoslashuv turi suv o'tlarida keng tarqalgan, ammo evglenasimonlar, primneziofitlar va kriptofitlarda.

uchramaydi. Evolyutsion nuqtayi nazardan kokkoid tuzilma ko'p hujayrali tallomlar, shuningdek, sifonal va sifonokladal tuzilish turlari paydo bo'lishining boshlang'ich shakli sanaladi.

Bitta boshlang'ich hujayraning bo'linishidan hosil bo'lib, uning cho'ziluvchan qobig'i ichida joylashgan hujayra guruhlari (to'plamlar yoki ipsimon tuzilmalar) ko'rinishidagi koloniyalar. Tallomning sarsinoid ixtisoslashuvi faqat yashil suv o'tlarida uchraydi.

Hujayralar oddiy yoki shoxlangan ipga birikkan. Iplar suv ichida erkin suzishi, substratga yopishishi yoki koloniyaga birlashishi mumkin. Eng oddiy hollarda ipsimon tallomlar morfologik jihatdan bir-biriga o'xshash hujayralardan tuzilgan. Biroq ko'p suv o'tlarida uchlariga tomon ingichkalashadigan yoki kengayadigan ip qismlaridagi hujayralar qolganlaridan shakli bilan farqlanadi. Uchlardagi hujayralarda ham ko'pincha farqlar bo'ladi. Iplarning uchlari tuzilishidagi farq birikib yashovchi shakllarda yaqqol ko'rinadi. Bunday hollarda pastki hujayra ko'pincha xloroplastsiz rangsiz rizoid yoki birikish tagligiga aylanadi. Ipsimon suv o'tlarida vegetativ ko'payish, odatda, ipning alohida bo'laklarga ajralishi orqali amalga oshadi. Ipning o'sishi to'rt xil: diffuz — barcha hujayralar bo'linadi; interkalyar — o'sish zonasi ip o'rtasida; apikal — uchki hujayralar bo'linadi; bazal — tallom asosidagi hujayralar bo'linadi. Ip hujayralarida xivchinlar bo'lmaydi va ular o'zaro plazmodesmalar orqali bog'lanishi mumkin. Tallomning ipsimon ixtisoslashuvi oxrofit, yashil, qizil va ko'k-yashil suv o'tlarida keng tarqalgan.

Ipsimon tallomning paydo bo'lishi o'simliklar rivojidagi sifat jihatidan yangi bosqich bo'lib, unda ko'p hujayrali o'simliklarning bir qator muhim xususiyatlari shakllangan. U boshqa murakkabroq tuzilish turlari rivojiga asos bo'lgan.

Turli ipsimon tuzilish ipsimon shakldan kelib chiqqan: uning ko'p hujayrali qismlari turli vazifalarga moslashish natijasida morfologik jihatdan ixtisoslashgan. Bunday tallomli suv o'tlarida ikki xil ip tizimi bor — substrat bo'ylab yoyiladigan gorizontal va ulardan yuqoriga o'suvchi vertikal iplar. Gorizontal iplar zich tutashadi yoki soxta parenximasimon plastinkaga qo'shilib, asosan, tayanch va vegetativ ko'payish vazifalarini bajaradi; vertikal iplar esa ko'proq assimilatsiyaga xizmat qiladi. Ko'pincha ko'payish organlari ham ularda joylashadi. Ba'zan ayrim iplarning qisqarishi yoki haddan tashqari rivojlanishi geterotrixal tuzilishga xos belgilarni ikkilamchi yo'qotish yoki buzishga olib keladi (masalan, vertikal iplar qisqarsa, tallom substratga to'liq yopishgan oddiy bir qatlamli plastinkaga aylanishi mumkin — Coleochaete turkumining turlari). Tallomning geterotrixal turi oxrofit, yashil va qizil suv o'tlarida uchraydi.

Ipsimon tallomning vazifaviy va morfologik ixtisoslashuvi paydo bo'lishi hamda rivojlanishi suv o'tlarining morfologik evolyutsiyasidagi muhim arogen hodisa bo'lgan. U yangi yirik taksonlarning paydo bo'lishi, yangi ekologik nishalarning egallanishiga imkon yaratgan va parenximasimon hamda soxta parenximasimon tuzilmalar rivojlanishiga asos solgan.

Shoxlangan iplarning qo'shilib ketishi natijasida hosil bo'lgan tallomlardan iborat; bu jarayon ko'pincha vujudga kelgan soxta to'qimalarning morfologik va vazifaviy ixtisoslashuvi bilan kechadi. Mazkur tur doirasida tallomlar asta-sekin murakkablashadi: bir-biriga qo'shilmay, faqat chirmashgan va zich shilliq bilan birlashgan iplardan iborat eng sodda shakllardan (ayrim Nemaliales va Chordariales) ko'p shoxlangan yagona ip qismlarining qo'shilishi natijasidagi bir o'qli tallomgacha (Dumontia incrassata), undan ko'p shoxlangan iplarning qo'shilishidan hosil bo'ladigan ko'p o'qli tallomgacha (Scinaia furcellata) rivojlanish kuzatiladi. Ko'pincha 1–2 m gacha yiriklashadigan ko'p o'qli tallomlarda «to'qimalar» farqlanadi: assimilatsiya vazifasini bajaruvchi mayda, to'q rang hujayralardan iborat tashqi po'stloq qavati; tayanch va o'tkazuvchi vazifani bajaruvchi yirik, och rangli yoki rangsiz hujayralardan iborat markaziy (o'q) qavati; ba'zan esa assimilatsiya mahsulotlarini zaxiralaydigan yirik rangsiz hujayralardan iborat oraliq qavat.

Soxta parenximasimon tuzilish — suv o'tlarining morfologik evolyutsiyasidagi boshi berk tarmoq. Shunga qaramay, uning paydo bo'lishi o'tmishda muhim arogen hodisa bo'lgan. U makroskopik, murakkab ixtisoslashgan, o'zaro yaxlitlashgan, ba'zan tashqi ko'rinishidan yuksak quruqlik o'simliklarini eslatadigan tallomli yangi yirik suv o'tlari taksonlarini shakllantirdi hamda yangi ekologik nishalarni.

Bir, ikki yoki bir necha qatlam hujayralardan tuzilgan plastinkasimon ko'p hujayrali tallomlar. Ipni tashkil etuvchi hujayralar uzunasiga bo'linishi natijasida hosil bo'ladi. Qatlamlar soni hujayra bo'linishida to'siqlar paydo bo'lishiga bog'liq. Ba'zan qatlamlar ajralib, tallom ichi bo'sh nayga o'xshash shaklga o'tadi, uning devorlari esa bir qatlamli bo'ladi. Bu tur, ayniqsa, oxrofitlarga, xususan, qo'ng'ir suv o'tlariga xos. U ayrim yashil va qizil suv o'tlarida ham kuzatiladi.

Plastinkasimon tuzilmaning paydo bo'lishi yirik arogen evolyutsion hodisa bo'lgan. U mazkur tashkiliy darajada turli morfologik shakllarni rivojlantirgan va yangi biotoplarni egallashga olib kelgan. Shu tariqa yuksak o'simliklar quruqlikda hukmron bo'lgani kabi, suv o'tlarining suv muhitidagi o'simliklar orasida ustunligi mustahkamlangan. Parenximasimon tallom — evolyutsiya davomida suv o'tlari tanasining morfologik ixtisoslashuvida erishilgan eng yuqori bosqichdir.

Hujayralararo to'siqlar mavjud emas; shu sababli ko'pincha yirik va tashqi jihatdan ixtisoslashgan tallom rasmiy jihatdan ko'p yadroli bitta hujayradan iborat. Bunday tallomda to'siqlar faqat tasodifan, shikastlanganda yoki ko'payish organlari shakllanganda paydo bo'lishi mumkin. Sifonal tallomning paydo bo'lishi kokkoid tashkiliy darajadagi organoidlarning ko'payish tendensiyasi bilan bog'liq. Sifonal tuzilish faqat oxrofitlarda (xususan, tribofitsiyalarda) va yashil suv o'tlarida uchraydi.

Bu tuzilish turi yangi yirik taksonlarning shakllanishiga olib kelgan; ularning vakillari, ayniqsa, o'tgan geologik davrlarda butun dunyo dengiz va okeanlarida keng tarqalgan. Biroq suv o'tlarining morfologik evolyutsiyasidagi bu yo'nalish vegetativ hujayra bo'linishiga asoslangan asosiy evolyutsion yo'l bilan raqobatga bardosh bera olmay, boshi berk tarmoqqa aylangan.

Ipsimon yoki boshqa shakldagi ko'p hujayrali tallomlarga birlashgan ko'p yadroli hujayralardan iborat (Siphonocladales). Dastlabki hujayrasiz tallomdan, avvaldan ko'p yadroli segmentlardan tuzilgan murakkab tallomlarning segregativ bo'linishi natijasida hosil bo'ladi. Sifonokladal tallom shakllanishi asosidagi segregativ bo'linishning xos belgisi mitoz va sitokinez.

jarayonlarining alohida kechishidir. Segregativ bo'linishga asoslangan morfologik evolyutsiya yangi yirik taksonlar shakllanishi, yangi biotoplar va ekologik nishalar egallanishiga olib kelgan bo'lsa-da, oxir-oqibat boshi berk tarmoq bo'lib qolgan.

Faqat xarasimon suv o'tlariga xos. Tallom yirik, ko'p hujayrali; shoxli asosiy novda va undan o'sib chiqadigan, ba'zan shoxlangan, bo'g'imli yon novdalardan iborat. Yon novdalar asosiy novdaning bo'g'imlaridan chiqadi; bo'g'imlar orasidagi qism odatda bitta katta hujayradan iborat bo'lib, bo'g'im oralig'i deb ataladi. Bo'g'imlardan, shuningdek, bo'g'im oraliqlarini po'stloq bilan qoplovchi qo'shimcha iplar o'sishi mumkin.

Ayrim ko'k-yashil, yashil va qizil suv o'tlari tallomida kalsiy birikmalari to'planib, u qattiqlashadi.

Suv o'tlarida ildizlar bo'lmaydi, ular zarur moddalarni butun yuzasi orqali suvdan so'rib oladi. Yirik suv tubi suv o'tlarida birikish organlari — taglik (asosidagi yassilangan kengayma) yoki rizoidlar (shoxlangan o'simtalar) mavjud.

Bir hujayrali suv o'tlari guruhlarga birlashganda koloniyalar hosil bo'ladi. Koloniya hujayralarining soni qat'iy belgilangan emas; ularni tashkil etuvchi hujayralarning bo'linishi va o'sishi hisobiga koloniya kattalashadi. Senobiy (koloniyaning xususiy turi) hujayralar soni qat'iy belgilangan koloniyadir; senobiy hujayralari bo'linishi emas, faqat o'sishi hisobiga kattalashadi.

Harakatsiz hujayralar shilliq to'plamlar hosil qiladigan hayot siklining vaqtinchalik bosqichi palmellasimon holat deb ataladi. Noqulay sharoit paydo bo'lganda ko'plab monadali va kokkoid suv o'tlari shunday holatga o'tishi mumkin. Bunda hosil bo'ladigan shilliq tanachalar odatda kichik va doimiy shaklga ega emas.

Vegetativ ko'payish ko'p hujayrali organizmning (masalan, spirogira iplarining bo'laklari) yoki koloniyaning (masalan, Synura) oddiygina bir necha qismga ajralishi, shuningdek, maxsus organlar yordamida amalga oshishi mumkin (masalan, qo'ng'ir suv o'tlarining ayrim sfatselyariyalar turkumi vakillarida bu maqsad uchun maxsus ko'payish shoxchalari bo'ladi, xarasimonlarda esa rizoidlarda tugunaklar hosil bo'ladi). Bir hujayrali suv o'tlarida vegetativ ko'payish hujayraning ikkiga bo'linishi orqali sodir bo'ladi (masalan, evglenada).

Jinssiz ko'payish suv o'tlarida harakatchan zoosporalar (eng keng tarqalgan usul) yoki harakatsiz aplanosporalar yordamida kechadi. Bunda protoplast —sporangiy hujayrasining ichki qismi bo'laklarga bo'linadi va hosilalar uning qobig'idan tashqariga chiqadi. Sporangiylar oddiy vegetativ hujayralardan o'lchami, shakli va kelib chiqishi bilan farq qiladi. Ular oddiy hujayralarning o'simtasi sifatida paydo bo'ladi va faqat spora hosil qilish vazifasini bajaradi. Ammo ba'zida sporalar shakli hamda o'lchami jihatidan odatiy vegetativ hujayralardan farqlanmaydigan hujayralarda ham hosil bo'ladi. Sporalar ham odatiy hujayralardan shakli va kichik o'lchami bilan farq qiladi. Ular sharsimon, ellipsoidsimon, tuxumsimon yoki tetraedrsimon, qobiqli yoki qobiqsiz bo'lishi mumkin. Sporangiyda hosil bo'ladigan sporalar soni bittadan (Edogonium, Vosheriya) bir necha yuztagacha (Kladofora) boradi. Sporalar suv o'tlarining hayot siklida, asosan, tarqalish bosqichidir. Sporangiylar hosil bo'ladigan individ sporofit deb ataladi. Ko'pincha harakatchan yoki harakatsiz sporalar maxsus nomlarga ega. Masalan, ona hujayra ichidayoq uning barcha o'ziga xos belgilarini (shakli, qobig'ining xususiyatlarini) olgan aplanosporalar avtosporalar^[ingl.]deyiladi; aplanospora qalin qobiq bilan o'ralib, tinim holatiga o'tsa, gipnospora deyiladi; xivchinlarini yo'qotgan, ammo qisqaruvchi vakuolalari va ko'zchasini saqlagan zoosporalar gemizoosporalar deyiladi.

Suv o'tlarida Jinsiy ko'payishda gaploid hujayralar juft bo'lib qo'shiladi (jinsiy jarayon) va diploid zigota hosil qiladi. Suv o'tlarida jinsiy jarayonning bir nechta shakli mavjud: izogamiya — shakli va kattaligi bir xil ikkita harakatchan gametaning qo'shilishi; geterogamiya — shakli bir xil, kattaligi har xil ikkita harakatchan gametaning qo'shilishi; oogamiya — yirik harakatsiz tuxum hujayraning kichik harakatchan spermatozoid bilan qo'shilishi. Sodda tuzilgan suv o'tlarida gametalar vegetativ hujayralarda shakllanadi. Yuqori darajada tuzilganlarda ular ko'pincha maxsus hujayralar — gametangiylarda joylashadi. Gametangiylarning ikki turi bor: ko'p sonli spermatozoid hosil qiladigan anteridiylar va bir yoki bir necha tuxum hujayra hosil qiladigan oogoniylar. Ayrim suv o'tlari guruhlarida jinsiy ko'payish gametalarsiz ham kechishi mumkin: xologamiya— ikkita harakatchan bir hujayrali suv o'tining qo'shilishi va konyugatsiya — ikkita harakatsiz gaploid vegetativ hujayra protoplastlarining qo'shilib, zigota.

Hayot sikli ayrim suv o'tlarida odatiy jinsiy jarayonni o'z ichiga oladi, boshqalarida esa jinsiy jarayonsiz o'tadi. Odatiy jinsiy jarayon, masalan, sianobakteriyalar va glaukotsistofitlarda, shuningdek, evglenasimonlarning va kriptomonadalarning katta ko'pchiligida kuzatilmaydi. Jinsiy jarayoni mavjud ayni bir suv o'ti turida yil fasli va tashqi sharoitga qarab turli (jinssiz va jinsiy) ko'payish shakllari namoyon bo'ladi; bunda yadro fazalari (gaploid va diploid) almashadi.

Jinsiy va jinssiz ko'payish organlari ayni bitta o'simlikda rivojlanishi mumkin. Spora ham, gameta ham hosil qiladigan o'simliklar gametosporofitlar deyiladi. Ko'plab suv o'tlarida jinssiz va jinsiy ko'payish organlari boshqa-boshqa individlarda rivojlanadi. Spora hosil qiluvchi o'simliklar sporofitlar, gameta hosil qiluvchilar esa gametofitlar.

deb ataladi. Gametosporofitlarda ko'payish organlarining qaysi turi rivojlanishi haroratga bog'liq. Masalan, qizil suv o'ti Porphyra tenera ning plastinkasimon tallomlarida harorat 15–17 °C dan past bo'lsa jinsiy, yuqoriroq bo'lsa jinssiz ko'payish organlari hosil bo'ladi. Umuman olganda, ko'pgina suv o'tlarida gametalar sporalarga qaraganda pastroq haroratda rivojlanadi. Haroratdan tashqari, yorug'lik kuchi, kun davomiyligi, suvning kimyoviy tarkibi, jumladan, sho'rlanishi ham gametosporofitlarda ko'payish organlari rivojlanishiga ta'sir qiladi. Gametosporofitlar ko'plab suv o'tlari guruhlariga, xususan, yashil (Ulvaceae, Cladophoraceae), qo'ng'ir (Sphacelariales va boshqalar.), qizil (Bangiophyceae, ayrim Nemaliales).

turlariga xos. Gametofitlar, gametosporofitlar va sporofitlar tashqi ko'rinishidan o'xshash ham, aniq morfologik farqli ham bo'lishi mumkin. Shu sababli rivojlanish shakllarining izomorf (o'xshash) va geteromorf (farqli) almashinuvi ajratiladi; bu avlodlar almashinuviga tenglashtiriladi. Aksariyat gametosporofitlarda esa aslida avlodlar almashinuvi sodir bo'lmaydi.

Suv o'tlarining aksariyatida gametofit va sporofitlar mustaqil o'simliklardir. Ayrim qizil suv o'tlarida sporofitlar gametofit ustida o'sadi (Phyllophora brodiaei), ayrim qo'ng'ir suv o'tlarida esa gametofitlar sporofit tallomi ichida rivojlanadi (Cyclosporophyceae).

). Jinsiy jarayonli hayot sikllari murakkab va xilma-xil bo'lib, bu asosan ontogenezning diploid va gaploid bosqichlari nisbatiga bog'liq. Gaplont (gaplofaza) hayot siklida zigotik reduksiya yuz beradi: zigota unayotganida reduksion bo'linish sodir bo'ladi va rivojlanayotgan suv o'ti gaploid bo'lib qoladi. Diploid bosqich faqat zigota bilan ifodalanadi. Bunday sikl ko'plab yashil va oltinsimon suv o'tlarida kuzatiladi. Diplont (diplofaza) siklining ko'p qismi diploid holatda o'tadi; gaploid bosqich faqat gametalardan iborat bo'lib, ularning paydo bo'lishidan oldin reduksion bo'linish — gametik reduksiya sodir bo'ladi. Bunday sikl diatom, fukus va ayrim yashil suv o'tlarida, shuningdek, tribofitsiyalar orasida vosheriyada uchraydi. Agar reduksion bo'linish jinssiz ko'payish sporalari hosil bo'lishidan avval sporangiylarda (sporik reduksiya) sodir bo'lsa, diploid sporofit va gaploid gametofit avlodlari almashadi. Bunday hayot sikli gaplodiplont (gaplodiplofaza) , sporik reduksiyali sikl deb ataladi. U ayrim yashil suv o'tlariga, ko'plab qo'ng'ir suv o'tlari turkumlariga va aksariyat qizil suv o'tlariga xos (ularda biroz murakkabroq). Kam sonli suv o'tlarida meyoz diploid tallomning vegetativ hujayralarida (somatik reduksiya) sodir bo'lib, ulardan keyin gaploid tallomlar rivojlanadi. Somatik reduksiyali hayot sikli qizil suv o'tlaridagi batrakhospermlar va yashil suv o'tlaridagi praziolalarda uchraydi.

Suv o'tlarining aksariyati suv yuzasidan 20–40 m chuqurlikkacha yashaydi, ayrim turlar ( qizil va qo'ng'ir suv o'tlari orasida) suv tiniq bo'lsa 200 m gacha tushadi. 1984-yilda korallin qizil suv o'ti Bagama orollari yaqinida 268 m chuqurlikda topilgan; bu fotosintez qiluvchi organizmlar uchun rekord hisoblanadi.

Suv xususiyatlarining o'zgarishi turli suv o'tlarining tarqalishiga katta ta'sir ko'rsatadi. Asosiy omillar: 1) suv harorati; 2) suvdagi tuz miqdori; 3) biogen elementlar (N va P) miqdori, ya'ni suv havzasining evtrofikatsiya darajasi; 4) suvdagi kislorod miqdori; 5) suv oqimining tezligi va boshqalar.

Iliq suvli havzalarda suv o'tlarining turlari ko'proq. Biroq shimoliy dengizlardagi sovuqqa chidamli turlarning tallomlari ancha yirik va og'ir bo'ladi. Suvning sho'rligi kamayishi bilan suv o'tlari turlari soni ham kamayadi.

Fitoplankton

Mikroskopik bir hujayrali va koloniyali suv o'tlari plankton tarkibiga kiradi. Ular suvning eng yaxshi yoritilgan yuqori qatlamida yashab, fotosintez hisobiga tirikchilik qiladi. Bu turlar faol suzib harakatlana olmaydi, ko'pchiligida umuman harakat organlari yo'q, ular suv oqimi bilan birga ko'chadi. Hujayralarining zichligi suvnikidan yuqori bo'lgani uchun asta-sekin cho'kishni kamaytiradigan turli moslanmalar hosil qiladi. Bir tomondan, bu moslanmalar morfologik (xivchinlar, shilliq yoki yassi koloniyalar, cho'zinchoq shakl, kichik o'lcham, hujayra o'simtalari va boshqalar) bo'ladi. Ikkinchi tomondan, ular fiziologik moslanmalar, masalan, hujayra ichidagi qo'shilmalar (moy tomchilari va boshqalar) bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Dengiz fitoplanktoni asosan diatom, peridiniya suv o'tlari va kokkolitoforidlardan tashkil topgan; chuchuk suvda yashil va ko'k-yashil suv o'tlarining ulushi yuqoriroq. Shuningdek, diatom, dinofit va evglenasimon suv o'tlari ham uchraydi. Plankton suv o'tlari haddan tashqari ko'payganda suv «gullashi» (rangining o'zgarishi) yuz beradi. Bunday «gullash» vaqtida suvdan ko'pincha yoqimsiz hid keladi. Bundan tashqari, ayrim suv o'tlari juda ko'p ko'payib, turli zaharli moddalarni ajratishi mumkin.

Ko'p suv o'tlari suvdan tashqarida turli substratlar — toshlar, qoyalar, daraxt po'stlog'i, tuproq va boshqalarda yashay oladi. Quruqlik muhiti suvga nisbatan kamroq barqaror bo'lgani uchun ularda quruqlikda yashashga maxsus moslanmalar rivojlangan. Odatda quruqlik suv o'tlarining hujayralari qalin, qatlamli qobiq bilan qoplangan, ularda ozuqa moddalari hamda erigan karotinoidli lipid tomchilari ko'p bo'ladi (karotinoidlar hujayrani quyosh nurlanishidan himoya qiladi).

Ayrim suv o'tlari ekstremal sharoitlarda yashashga moslashgan: ular sho'rligi yuqori suv havzalarida, yuqori yoki past haroratlarda va boshqa sharoitlarda yashay oladi. Bunday sharoitga moslashish, avvalo, ularning fiziologik xususiyatlari bilan bog'liq.

Issiq suvlarda odatda ko'k-yashil suv o'tlari, nisbatan kamroq diatom va ayrim yashil hamda qizil suv o'tlari yashaydi. Issiq buloqlarda yashovchi bunday suv o'tlari termofil deb ataladi. Ular 35–52 °C haroratda, ba'zida esa 84 °C va undan yuqorida ham o'sadi.

Qor va muz yuzasida rivojlanadigan kriofil suv o'tlari 100 dan ortiq turni o'z ichiga oladi. Ularning aksariyati yashil, shuningdek, ko'k-yashil, sariq-yashil, diatom va boshqa suv o'tlari ham uchraydi. Suv o'tlari qorning «gullashiga» sabab bo'lishi mumkin; unda qor mavjud turlarning ustunligiga qarab yashil, sariq, ko'k, qo'ng'ir, hatto qora tusga kiradi. Qorni bo'yovchi asosiy organizm qor xlamidomonadasi dir. Bu suv o'ti ko'p vaqtini qizil gematoxrom pigmentiga to'la harakatsiz sharsimon hujayralar holatida o'tkazadi. Qorning yuqori qatlamlari eriy boshlaganda esa tez ko'payib, kichik harakatsiz hujayralar va odatiy harakatchan xlamidomonadalar hosil qiladi.

Sho'r suvda yashovchi, galobiontlar deb ataladigan turlar yuqori tuzlar konsentratsiyasida ham o'sa oladi. Yashil suv o'tlaridan suvning har litrida tuz miqdori 285 g gacha bo'lgan havzalarda dunaliyella yashaydi; ko'p miqdorda ko'payganda havza suvi qizil tusga kiradi. Ayrim sho'r suv havzalarida ko'k-yashil suv o'tlari ustun bo'lib, tubini to'liq qoplaydi va shifobaxsh balchiq hosil bo'lishida qatnashadi. Sho'rlik pasaygan sari suv o'tlarining tur tarkibi ayrim diatom, kriptomonada va boshqa turlar qo'shilishi hisobiga boyiydi.

Boshqa organizmlarda yashovchi suv o'tlari ulardan substrat sifatida foydalanadi, ularda parazitlik qiladi yoki ular bilan simbiozga kirishadi.

Ayrim suv o'tlarining zamburug'lar bilan simbiozi yangi organizmlar — lishayniklarning paydo bo'lishiga olib kelgan. Suv o'tlarining marjon poliplari bilan simbiozi ularning fotosintez qilish qobiliyati tufayli o'zini o'zi ta'minlaydigan biologik tizim — marjon riflari mavjud bo'lishini ta'minlaydi. Bir hujayrali yashil suv o'tlari Janubiy Amerikada yashaydigan yalqovning tuklaridagi maxsus egatlarga joylashib, uning mo'ynasiga yashirinishga yordam beruvchi yashil tus beradi. Ayrim diatom suv o'tlari ko'k kitning qorin qismida yashashni afzal ko'rib, uni sariq rangga bo'yaydi (bu kitni hatto sariq qorinli kit deb ham atashadi). Suv o'tlari ko'pincha o'simliklar, xususan, yo'sinlar va qirqquloqlar bilan birgalikda yashaydi. Masalan, suvda suzuvchi azolla qirqqulog'ining barg bo'laklari bo'shliqlarida doimo anabena (turkumiga mansub Anabaena azollae sianobakteriyasi yashaydi.). Parazit suv o'tlari nisbatan kam ma'lum. Qizil suv o'tlarida parazitlar uchraydi, bunda qizil suv o'tlari faqat boshqa qizil suv o'tlari turlarida parazitlik qiladi. Yashil suv o'tlari orasida yuksak o'simliklar parazitlari bor, masalan, Cephaleuros turkumiga mansub yashil suv o'ti magnoliya, qahva, sitrus va boshqa o'simliklar barglarida parazitlik qiladi.

Ayrim suv o'tlari, asosan dengizdagilari, oziq-ovqat sifatida iste'mol qilinadi (dengiz karami, laverbred va boshqalar) hamda uy hayvonlari uchun ozuqa sifatida ishlatiladi (fukus, laminariya, xlorella). Ular bevosita taom sifatida yoki turli achchiq ziravor va garnirlar tayyorlash uchun ishlatiladi. Dengiz suv o'tlarida hazm bo'ladigan uglevodlar, oqsillar bor, ular vitaminlarga (A, B₁, B₂, B₁₂, C, D) va mikroelementlarga boy, parhezbop va shifobaxsh xususiyatlarga ega. Suv o'tlari janubiy hamda shimoliy mamlakatlarning qirg'oqbo'yi xalqlari, ayniqsa, Osiyo-Tinch okeani mintaqasida qadimdan iste'mol qilinadi. Suv o'tlari qatnashadigan eng mashhur taomlardan biri — sushi. Ilgari iste'mol uchun suv o'tlari faqat tabiiy changalzorlardan yig'ilgan bo'lsa, hozir ular suvosti plantatsiyalarida yetishtiriladi. Yig'ilgan yoki yetishtirilgan suv o'tlari bozorga yangi, quritilgan yoki tuzlangan holatda chiqariladi. Dengiz suv o'tlaridan farqli ravishda chuchuk suv va quruqlik suv o'tlari oziq-ovqat sifatida kam ishlatiladi.

Qizil suv o'tlaridan olinadigan fikokolloid — agar moddasi non pishirishda, muzqaymoq, beze, mevali pudinglar, jemlar, marmelad tayyorlashda, go'sht va baliq mahsulotlarini konservalashda , sut mahsulotlarini, yumshoq pishloq va yogurtni barqarorlashtirishda, shuningdek, vinoni tiniqlashtirishda ishlatiladi. Qizil suv o'tlarining boshqa fikokolloidi — karraginan— ham agar singari non va bulka mahsulotlari, sut mahsulotlari, turli ichimliklar ishlab chiqarishda, go'sht hamda baliqni konservalashda va parhez qo'shimchasi sifatida qo'llanadi. Qo'ng'ir suv o'tlaridan alginatlar ( algin kislotasi tuzlari) olinadi. Ular oziq-ovqat sanoatida quyuqlashtiruvchi, barqarorlashtiruvchi hamda emulgatorlar.

sifatida keng qo'llanadi. XIX asrda AQShda suv o'tlaridan bezak-amaliy san'atda interyer buyumlarini yasashda foydalanilgan.

Ko'plab suv o'tlari oqova suvlarni biologik tozalash jarayonining muhim tarkibiy qismidir. Ular sanoat, kommunal va qishloq xo'jaligi oqovalari orqali suvga tushadigan turli aralashmalarni so'rib oladi, shu sababli biofiltrlar.

sifatida qo'llanadi. Plankton suv o'tlarining jadal ko'payishi (suv gullashi) tozalash inshootlari ishini keskin buzadi. Ba'zan filtrlash siklining davomiyligi atigi 2–3 soatgacha qisqaradi, filtr ichida suv o'tlarining to'planishi qo'shimcha hid manbalarini hosil qiladi. Rossiyaning ko'plab shaharlari xo'jalik va ichimlik suvi ehtiyojlari uchun suv omborlaridan foydalanadi. Suvning «gullashi» suv obyektlarini ifloslantiradi, natijada iste'mol qilinadigan suv sifati yomonlashadi va aholi salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi.

Dengiz akvariumshunosligida suv o'tlari biologik filtrlash tizimlarida ishlatiladi. Maxsus suv o'ti rezervuarlari («suv o'ti filtrlari») va skrubberlar qo'llanadi. Yoki maxsus ekilgan makrosuv o'tlari (odatda, xetomorfa va kaulerpa turkumlariga mansub) yetishtiriladi, yoki tabiiy o'sib chiqadigan suv o'tlaridan foydalaniladi. Kuchli yoritish ularning tez o'sishi va ifloslantiruvchilarni faol so'rib olishini ta'minlaydi. Vaqti-vaqti bilan ko'paygan suv o'tlari massasi filtrdan chiqarib tashlanadi.

Hozirgi vaqtda suv o'tlaridan saraton kasalliklarining oldini olish, virusli va bakterial infeksiyalarni oldini olish va davolash, shuningdek, immunitetni mustahkamlash uchun preparatlar olinadi. Suv o'tlari gellari oshqozon-ichak kasalliklarini davolashda nihoyatda muhim. Qo'ng'ir suv o'tlari preparatlari og'ir metallarni, shu jumladan, radioaktiv metallarni organizmdan chiqarishda qo'llanadi.

Dengiz o'simliklaridan, ayniqsa tabiiy antioksidantlar va karotinoidlar, ferment-oqsillar, to'yinmagan yog' kislotalari, vitaminlar kabi biologik faol moddalar va minerallar manbai bo'lgan suv o'tlaridan, odamlar va hayvonlar oziq-ovqatiga mo'ljallangan biologik faol qo'shimchalar tayyorlanadi.

Suv o'tlari ayrim turdagi shifobaxsh balchiqlar.

Suv o'tlari yuz terisi parvarishi uchun krem va niqoblar, shampunlar, tana gellari hamda vanna uchun tabiiy qo'shimchalar tayyorlashda keng qo'llanadi. Yaponiya kompaniyalari Cladosiphon okamuranus va Saccharina japonica dan kosmetik vositalar ishlab chiqaradi; Janubiy Afrika kompaniyalari esa Fucus vesiculosus, Chondrus crispus, Laminaria digitata dan sellyulitga qarshi preparat yaratishda foydalanadi. Chilidan.

Dengiz suv o'tlaridan yod, algin kislotasi, agar-agar, kaliy tuzlari, sellyuloza, spirt, sirka kislotasi.

Dengiz bo'yida yashovchi xalqlar suv o'tlaridan doimo hayvonlar uchun ozuqa va o'g'it sifatida, sabzavotlar hamda boshqa bog'-poliz ekinlari yetishtirishda foydalangan.

Sohilbo'yi hududlari aholisi yirik qizil suv o'tlari va qo'ng'ir suv o'tlari tallomlaridan qimmatli o'g'it sifatida foydalanadi. Go'ngga qaraganda tallomlarda kaliy ko'proq, ammo azot va fosfor kamroq. Ularning go'ngdan yana bir muhim farqi — begona o'tlar urug'i bo'lmaydi. Tuproqqa yangi yoki kompost holida qo'shilgan suv o'tlari gel hosil qiluvchi yopishqoq algin kislotasi va boshqa polisaxaridlar tufayli tuproqning mayda zarrachalarini yirikroq bo'laklarga biriktiradi va tuzilishini yaxshilaydi. O'simliklar o'sishini tezlashtirish va hosilni ko'paytirish uchun suv o'tlarining konsentrlangan ekstraktlaridan barg va ildiz orqali oziqlantirishda foydalanish mumkin. Suv o'ti o'g'itlari hamda qo'shimchalari urug'larning nafas olishini rag'batlantirib, unishini tezlashtiradi, organik va mineral o'g'itlardan o'simlik foydalanishini faollashtiradi, ko'chat ko'chirilganda ildiz tukchalarini shikastlanishdan himoya qiladi.

Dengiz suv o'tlari, asosan qo'ng'irlari (laminariya, fukus va askofillum), chorva uchun bevosita ozuqa yoki ozuqa qo'shimchasi sifatida ishlatiladi. Bunday qo'shimchalar sutning miqdori va yog'liligini, baliq, cho'chqa va parrandaning sutkalik vazn ortishini oshiradi; parranda tuxumi oqsili esa to'qroq rangga kiradi. Dengiz karamini kuchuk bolalarining ozuqasiga qo'shish tavsiya etiladi, chunki bu ularning juni yaxshiroq o'sishi va sog'lom yaltirashiga yordam beradi. Bundan tashqari, suv o'tlari ovqat hazm qilish tizimi faoliyatini yaxshilaydi, ayrim ichak parazitlarini chiqarishga ko'maklashadi, oshqozon-ichak va teri kasalliklarini davolashga yordam beradi, immunitetni oshiradi.

Suv o'tlaridan uchinchi avlod bioyoqilg'i ishlab chiqariladi. Hisob-kitoblarga ko'ra, 1 akr suv o'tidan 30 baravar ko'proq bioyoqilg'i olish mumkin — quruqlikdagi istalgan o'simlikning 1 akridan olinadiganiga nisbatan. Tez o'sadigan suv o'tlari arzon va energiya jihatdan samarali bioyoqilg'i manbai sifatida ulkan salohiyatga ega. Suv o'tlari hujayralarida lipid va moylar hosil bo'ladi, ularni ajratib olib, qayta tiklanadigan yoqilg'iga, masalan, biodizelga yoki aviatsiya yoqilg'isiga aylantirish mumkin. Bugungi kunga kelib uchinchi avlod bioyoqilg'isini ishlab chiqarish tajriba bosqichida; bu sohada, jumladan, Rossiyada ham tadqiqotlar tobora ko'paymoqda. Yaqin kelajakda bunday ishlab chiqarish iqtisodiy jihatdan foydali bo'lishi kutilmoqda.

Ayrim suv o'tlari genetik (atsetabulyariya), biofizik va fiziologik (xarasimon suv o'tlari) tadqiqotlar uchun juda qulay obyektdir.

Kriminalistika va tibbiyotda cho'kishning turli turlari ajratiladi. Suv o'tlari yordamida aynan qaysi turdagi cho'kish sodir bo'lganini aniqlash mumkin. Haqiqiy (ho'l) cho'kishda suv odamning o'pkasiga kirib, qonini suyultiradi. Suv bilan birga plankton suv o'tlari qonga o'tadi, so'ng turli organ va to'qimalarga, jumladan, miya to'qimasi va naysimon suyaklarga tarqaladi. O'pka va suyaklardan suv o'tlari topilsa, kriminalistlar haqiqiy cho'kish sodir bo'lgan deb hisoblaydi. Asfiksik (quruq) cho'kishda suv nafas yo'llariga tortilmaydi, shuning uchun o'pkada haqiqiy cho'kishdagidek ko'p suv o'tlari bo'lmaydi.

Mikrosuv o'tlari deyarli barcha biotestlash laboratoriyalarida ishlatiladi. Suv o'tlari kulturasidan foydalaniladigan biotestlash usuli algotestlash deb ataladi. Bunda tajriba namunasida rivojlanayotgan suv o'tlari kulturasining ma'lum ko'rsatkichi nazorat namunasiga nisbatan qanchalik og'ishi o'lchanadi. Mikrosuv o'tlari turli toksikant guruhlariga sezgir. Laboratoriyada ular sof kulturasini juda kam xarajat bilan saqlash oson. Shu sababli mikrosuv o'tlari og'ir metallar, fosfororganik va xlororganik birikmalar, sirt faol moddalar va boshqa sinflardagi moddalarning zaharliligini baholashda keng qo'llanadi. Bundan tashqari, mikrosuv o'tlari suvdagi ifloslantiruvchi moddalar uchun sanitariya-gigiyena me'yorlarini (REK, RTK, TXTD) belgilash, oqova suvlarning toksikligini va chiqindilarning xavflilik sinfini aniqlash, shu jumladan, ularni pasportlashtirish bo'yicha tadqiqotlarda majburiy sinov obyektidir.

Biotestlashda ishlatiladigan eng yaxshi o'rganilgan va keng tarqalgan mikrosuv o'tlari turlari quyidagilar: Scenedesmus quadricauda, Chlorella vulgaris, Pseudokirchneriella subcapitata, Phaeodactylum tricornutum, Sceletonema costatum.

Yopiq ekotizimlarda (kosmik kemalar, suvosti kemalari) havoni qayta tiklash uchun bir hujayrali suv o'tlarini sanoat miqyosida yetishtirish bo'yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Euglena gracilis va Chlorella pyrenoidosa mikrosuv o'tlari kosmik parvoz vaqtida bioregenerativ hayotni ta'minlash tizimini yaratishga qaratilgan tajribalarda «Shenchjou-8».