Sporalar (yunoncha σπορά, σπόρος — ekish, ekinzor, urug‘) — o‘simliklar va zamburug‘larning ko‘payishi hamda tarqalishi uchun xizmat qiladigan hujayralar.

O'simlik sporalari

Shakllanishi

Zamburug‘ sporalar va quyi o‘simliklarda sporalar mitoz yo‘li bilan hosil bo‘ladi (zamburug‘larda — mitosporalar). Yuqori o‘simliklarda sporalar meyoz yo‘li bilan hosil bo‘ladi (meyosporalar). Meyosporalar bir xil bo‘lishi mumkin (teng sporali o‘simliklarda) yoki ikki turga — mikrospora va megaspora (turli sporali o‘simliklarda) bo‘linadi.

Hosil bo‘lish joyiga ko‘ra, endosporalar (sporangiyalarda shakllanadi) va ekzosporalar (yuzada hosil bo‘ladi; masalan, ayrim mog‘or zamburug‘larida) farqlanadi. Suvda yashaydigan quyi o‘simliklarda sporalar harakatlanish uchun xivchinlarga ega bo‘ladi (masalan, suvo‘tlardagi zoosporalar). Xivchinsiz, harakatsiz suvo‘t sporalar ham mavjud — aplanosporalar. Aplanosporalarning bir kichik turi — avtosporalar (autospores) bo‘lib, ular ona hujayra ichida turgan holda, o‘sha hujayraning barcha xos belgilarini qabul qilishi bilan tavsiflanadi (kokkoid yashil suvo‘tlarda).

Tarqalishi

Quruqlikdagi o‘simliklarda sporalar shamol va boshqa agentlar yordamida tarqaladi, ularda harakat organlari bo‘lmaydi, qattiq hujayra qobig‘i tufayli qurib qolishdan himoyalangan bo‘ladi. Ularning o‘lchami 3—5 dan 25—50 mkm gacha, shakli esa turlicha bo‘ladi. Zoosporalarning yashash muddati bir necha daqiqadan 2—3 soatgacha, qobiq ichidagi sporalariki 10 kundan 3—5 yilgacha, qorakuya zamburug‘lariniki esa 25 yilgacha yetishi mumkin. Sporalarining morfologik va ontogenetik xususiyatlari muhim taksonomik baholash mezoni bo‘lib, spora-chang (sporo-pollen) tahlilida qo‘llanadi.

Boshqa organizmlarda sporalar

Asosiy maqola: Sporalar bakteriyalari
Parazit sodda hayvonlar (protozoylar)ning sporaliqlar (sporozoa) sinfiga mansub vakillarida sporalar — zich qobiq bilan o‘ralgan, bir hujayrali yoki ko‘p hujayrali tuzilmalar. Ular tarqalish va noqulay sharoitlarni boshdan kechirish (omon qolish) uchun xizmat qiladi.