Robert Guk haqida

Robert Guk
ingl. Robert Hooke
Портрет Роберта Гука, современная реконструкция по описаниям его коллег, 2006 год
Robert Gukning portreti, hamkasblarining ta’riflari asosida yaratilgan zamonaviy rekonstruksiya, 2006-yil
Tug‘ilgan sanasi 18 (28)-iyul 1635[…]
Tug‘ilgan joyi
Vafot etgan sanasi 3 (14)-mart 1703[…] (67 yosh)
Vafot etgan joyi
Mamlakati
Faoliyat turi me’mor, astronom, fizik, kundalik muallifi, universitet o‘qituvchisi, faylasuf, ixtirochi, biolog, tabiatshunos
Ilmiy sohasi mexanika, fizika, kimyo, biologiya
Ish joyi
Tahsil olgan oliygohi Krist-Chyorch, Oksford
Ilmiy rahbarlari Tomas Uillis, Robert Boyl va Kristofer Ren
Shogirdlari Edmund Galley
Quyidagilar bilan tanilgan Guk qonuni
mikroskopiya
birinchi bo‘lib quyidagi atamani ishlatgan: hujayra
Mukofot va sovrinlari London Qirollik jamiyati a’zosi (1663)
Dastxati Изображение автографа
Логотип Викицитатника Vikiiqtibosdagi iqtiboslar
Логотип Викисклада Vikiombordagi mediafayllar

Robert Guk (ingl. Robert Hooke; Robert Guk, 18 (28) iyul 1635 — 3 (14) mart 1703) — ingliz tabiatshunos va ixtirochi. U London Qirollik jamiyati a’zosi (1663).

Gukni bemalol fizikaning, ayniqsa, tajribaviy fizikaning asoschilaridan biri deb atash mumkin. U boshqa ko‘plab fanlarda ham dastlabki fundamental tadqiqotlar va ko‘plab kashfiyotlar muallifi hisoblanadi.

Tarjimayi holi

Gukning otasi dastlab uni diniy faoliyatga tayyorlagan, biroq Robertning sog‘lig‘i zaifligi va mexanikaga moyilligi tufayli uni soatsozlikni o‘rganishga yo‘naltirgan. Keyinchalik yosh Guk ilmiy izlanishlarga qiziqib qoladi va Vestminster maktabiga yuboriladi. U yerda tillarni (jumladan, lotin, qadimgi yunon, qadimgi ibroniy tillarini) muvaffaqiyatli o‘rgangan, ayniqsa matematikaga qiziqqan hamda fizika va kimyodan katta iste’dod ko‘rsatgan.

Uning fizika va kimyoga bo‘lgan qobiliyatini Oksford universiteti olimlari e’tirof etgan va qadrlagan. U 1653-yildan shu universitetda ilm bilan shug‘ullangan. Dastlab kimyogar Uillisga, keyin esa mashhur fizik Robert Boylga yordamchi bo‘lib ishlagan.

  • 1662-yildan London Qirollik jamiyati tashkil etilgan paytdan boshlab uning tajribalar bo‘yicha kuratori bo‘lgan.
  • 1663-yilda Qirollik jamiyati uning kashfiyotlari foydali va muhim ekanini e’tirof etib, uni a’zolikka qabul qilgan.
  • 1677—1683-yillarda ushbu jamiyat kotibi bo‘lgan.
  • 1664-yildan London universiteti professori (Gresham kollejida geometriya professori) bo‘lgan.
  • 1665-yilda «Mikrografiya» kitobini nashr etgan. Unda mikroskop va teleskop yordamidagi kuzatishlarini tasvirlab, biologiyadagi muhim kashfiyotlarini bayon qilgan.
  • 1667-yildan Guk mexanikadan «Katler ma’ruzalari»ni o‘qigan.

Kashfiyotlari

Oy va Pleyadalar tasvirlari Gukning «Mikrografiya» asaridan
Guk kuzatuvlari asosida chizilgan Saturn tasviri

Gukning kashfiyotlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

  • elastik cho‘zilish, siqilish va egilish deformatsiyalari bilan ularni yuzaga keltiruvchi kuchlanishlar o‘rtasidagi proporsionallikni aniqlash (Guk qonuni),
  • butun olam tortishish qonunini to‘g‘ri ifodalash (Gukning bu boradagi ustuvorligiga Nyuton e’tiroz bildirgan, ammo, ehtimol, tortishish kuchi masofa kvadratiga teskari proporsional ekani haqidagi ifodaga emas; bundan tashqari, Nyuton bu formulani mustaqil ravishda avvalroq kashf etganini da’vo qilgan, biroq Guk kashfiyotidan oldin bu haqda hech kimga ma’lum qilmagan),
  • yupqa pardalardagi ranglarni, ya’ni mohiyatan yorug‘likning interferensiyasi hodisasini aniqlash,
  • yorug‘likning to‘lqin shaklida tarqalishi haqidagi g‘oya (taxminan Gyuygens bilan bir davrda), bu g‘oyani Guk kashf etgan yorug‘lik interferensiyasi orqali tajribada asoslash va yorug‘likning to‘lqin nazariyasi,
  • yorug‘lik to‘lqinlari ko‘ndalang xususiyatga ega ekani haqidagi faraz,
  • akustikadagi kashfiyotlar, masalan, tovush balandligi tebranish chastotasiga bog‘liqligini namoyish etish,
  • issiqlikning mohiyati jism zarrachalarining harakati ekani haqidagi nazariy fikr,
  • muzning erish va suvning qaynash haroratlari doimiyligini aniqlash,
  • Boyl qonuni (bu yerda Guk, Boyl va uning shogirdi Richard Taunli (Richard Townley) har birining hissasi qay darajada ekanligi to‘liq ma’lum emas),
  • tirik hujayrani o‘zi takomillashtirgan mikroskop orqali ilk bor kuzatish; shuningdek, urg‘ochi organizmning tuxum hujayralarini va erkak organizmning spermatozoidlarini.
  • «Hujayra» atamasining o‘zini ham Guk kiritgan (ingl. cell).

va boshqa ko‘plab kashfiyotlar.

Elastik deformatsiyalar qonunidan tashqari, Guk ko‘p kashfiyotlarda yagona kashfiyotchi hisoblanmaydi: masalan, sovun pufakchalaridagi yupqa pardalarning ranglarini Boyl Gukdan 9 yil avval kuzatgan. Biroq Guk gipsning yupqa plastinkalaridagi ranglarni kuzatib, ranglarning qalinlikka qarab davriy o‘zgarishini payqagan. Muz erish haroratining doimiyligini u Florensiya akademiyasi a’zolaridan avvalroq kashf etmagan, suv qaynash haroratining doimiyligini esa Rinaldinidan oldin qayd etgan. Yorug‘likning to‘lqin shaklida tarqalishi haqidagi fikrni u Grimaldidan keyinroq bildirgan bo‘lsa-da, bu fikrni aniqroq, ravshanroq va izchilroq bayon etgan.

Elastik deformatsiyalar qonuni

Deformatsiya va elastik kuch o‘rtasidagi proporsionallik, Gukning «De potentia restitutiva» asarida yozishicha, u nashr etilgan 1678 yildan 18 yil oldin kashf etilgan, 1676 yilda esa bu kashfiyot uning boshqa kitobida anagramma «ceiiinosssttuv» ko‘rinishida berilgan. Bu «Ut tensio sic vis» («cho‘zilish qanday bo‘lsa, kuch ham shunday») degan ma’noni bildiradi. Muallifning izohiga ko‘ra, mazkur proporsionallik qonuni faqat metallarga emas, yog‘och, tosh, shox, suyak, shisha, ipak, soch va boshqa materiallarga ham tatbiq etiladi. Hozirgi kunda umumlashtirilgan Guk qonuni matematik elastiklik nazariyasiga asos bo‘lib xizmat qiladi.

Butun olam tortishish qonuni

Umumiy tortishish kuchi haqidagi g‘oyaga esa Keplerning qarashlari ta’sirida Guk 1660-yillarning o‘rtalaridan qiziqa boshlagan. U bu fikrni dastlab hali yetarlicha aniq bo‘lmagan shaklda 1674 yilda «Yer harakatini isbotlashga urinish» risolasida bayon qilgan. Ammo 6-yanvar 1680-yilda Nyutonga yozgan xatida Guk ilk bor butun olam tortishish qonunini aniq ifodalab, matematik bilimlari chuqurroq bo‘lgan Nyutondan uni qat’iy matematik asoslashni, aylana bo‘lmagan orbitalar uchun Keplerning birinchi qonuni bilan bog‘liqligini ko‘rsatishni so‘ragan (ehtimol, bu paytga kelib o‘zi taxminiy yechimga ega bo‘lgan). Hozirgi ma’lumotlarga ko‘ra, butun olam tortishish qonunining hujjatlar bilan tasdiqlangan tarixi aynan shu xatdan boshlanadi. Gukning bevosita o‘tmishdoshlari qatorida Kepler, Borelli va Bulliald tilga olinadi, lekin ularning qarashlari qonunning to‘g‘ri va aniq ifodasidan ancha uzoq edi. Nyuton ham Guk natijalaridan oldin tortishish masalasida bir qancha ishlarni bajargan, ammo keyinchalik Nyuton tilga olgan eng muhim natijalarning aksariyati, har holda, hech kimga ma’lum qilinmagan.

V. I. Arnold «Gyuygens va Barrou, Nyuton va Guk» kitobida hujjatlarga tayangan holda aynan Guk butun olam tortishish qonunini (teskari kvadratlar qonuni markaziy tortishish kuchiga nisbatan) kashf etganini va hatto aylana orbitalar uchun uni to‘g‘ri asoslaganini ta’kidlaydi. Nyuton esa elliptik orbitalar uchun bu isbotni yakunlagan (Gukning tashabbusi bilan: Guk o‘z natijalarini unga yetkazib, ushbu masala bilan shug‘ullanishini so‘ragan). Kitobda Nyutonning Guk ustuvorligiga e’tiroz bildirgan so‘zlaridan keltirilgan iqtiboslar Nyuton isbotning o‘ziga tegishli qismini murakkabligi va boshqa sabablarga ko‘ra ancha muhim deb bilganini ko‘rsatadi, xolos; ular qonunni Guk ifodalaganini inkor etmaydi. Shunday qilib, qonunni ifodalash va dastlabki asoslashdagi ustuvorlik Gukka tegishli deb tan olinishi kerak (albatta, undan avval boshqasi buni qilmagan bo‘lsa). Ko‘rinishicha, matematik asoslashni oxiriga yetkazish vazifasini ham Nyutonga Guk aniq tushuntirgan. Nyuton esa shu kashfiyotni mustaqil ravishda va avvalroq qilganini aytgan, ammo hech kimga ma’lum qilmagan va bunga oid hech qanday hujjatli dalil saqlanmagan. Bundan tashqari, Nyuton bu yo‘nalishdagi ishlarini to‘xtatib qo‘ygan, keyinchalik o‘z e’tirofiga ko‘ra, Gukning xati ta’sirida qayta boshlagan.

Ayrim zamonaviy mualliflar Gukning osmon mexanikasiga eng katta hissasi Yer harakatini inersiya bo‘yicha (trayektoriyaga urinma yo‘nalishda) harakat va tortishish markazi bo‘lgan Quyosh tomon qulash harakatining qo‘shilishi sifatida tasavvur qilganida deb hisoblaydi. Bu qarash, xususan, Nyutonga jiddiy ta’sir ko‘rsatgan. Mazkur yondashuv Keplerning ikkinchi qonuni mohiyatini (markaziy kuch ta’sirida impuls momentining saqlanishini) aniqlashga bevosita asos bo‘lib, Kepler masalasining to‘liq yechimiga kalit vazifasini o‘tagan.

Optik tadqiqotlar

O‘zi takomillashtirgan mikroskop yordamida Guk o‘simliklar tuzilishini kuzatib, po‘kakning hujayraviy tuzilishini birinchi bo‘lib aniq tasvirlagan («hujayra» atamasini ham Guk kiritgan). O‘zining «Mikrografiya» (Micrographia, 1665) asarida u marjon daraxti, shivit va sabzi hujayralarini tasvirlagan; pashsha, chivin va uning lichinkasi ko‘zi kabi juda kichik obyektlarning rasmlarini keltirgan; po‘kak, asalari qanoti, mog‘or va yo‘sunning hujayraviy tuzilishini batafsil bayon qilgan. Shuningdek, toshqotgan yog‘ochning hujayraviy tuzilishini ko‘rsatib, uning hozirgi o‘simliklarnikiga o‘xshashligini aniqlagan. Shu asarida Guk ranglar nazariyasini bayon qilib, yupqa qatlamlarning rangini yorug‘likning yuqori va quyi chegaralaridan qaytishi bilan izohlagan. U yorug‘likning to‘lqin nazariyasini qo‘llab-quvvatlagan va korpuskulyar nazariyaga qarshi chiqqan.

Boshqa tadqiqotlar

Guk issiqlikni modda zarrachalarining mexanik harakati natijasi deb hisoblagan, ya’ni molekulyar-kinetik qarashlarga amal qilgan. Suvning muzlash va qaynash haroratlari doimiyligini aniqlab, taxminan 1660-yilda Gyuygens bilan birga bu nuqtalardan termometr shkalasi uchun tayanch nuqtalar sifatida foydalanishni taklif etgan.

Yuqorida tilga olingan Arnold kitobida hozirgi adabiyotda Boyl qonuni deb ataladigan qonunni aslida Guk kashf etgani aytiladi. Unda Boyl buni inkor etmagani, aksincha, ochiq yozgani, Boylning o‘ziga esa faqat qonunni birinchi bo‘lib e’lon qilish sharafi tegishli ekani ta’kidlanadi. Shunga qaramay, Boyl va uning shogirdi Richard Taunlining (Richard Townley) bu qonunni kashf etishdagi haqiqiy hissasi ham katta bo‘lgan bo‘lishi mumkin.

1667-yilda Guk Oy kraterlarining hosil bo‘lishini modellashtiruvchi tajribalar o‘tkazgan. Tajribalarning birida suyuq loyga no‘xat donalarini tashlagan, boshqasida moyni qaynatib, uning sirtini kuzatgan. Shu tariqa Guk keyinchalik bir-biri bilan raqobatlashgan kraterlar hosil bo‘lishi haqidagi ikki nazariyaga — zarba va vulqon nazariyalariga — asos solgan.

Gukning kuzatuv astronomiyasiga qo‘shgan hissasi shundaki, u Yupiter va Mars sirtidagi dog‘larga e’tibor qaratgan hamda ularning harakatiga qarab, Jovanni Kassini bilan bir vaqtda bu sayyoralarning o‘z o‘qi atrofida aylanish tezligini aniqlagan.

Guk Yerning aylanishi jismlarning erkin tushishiga qanday ta’sir qilishini aniqlash uchun kuzatishlar o‘tkazgan. Shuningdek, kapillyarlik, yopishish, havoning og‘irligini o‘lchash, muzning solishtirma og‘irligi va boshqa ko‘plab masalalarni o‘rgangan.

Ixtirolari

Guk mikroskopi («Mikrografiya» asaridagi gravyura)
Guk barometri

Gukning ixtirolari juda xilma-xil.

1656-yildan 1658-yilgacha Guk soat yurishini boshqarish uchun spiral prujinani ixtiro qilgan. Gukning ko‘rsatmalari asosida soatsoz Tompson Karl II uchun sozlanadigan prujinali dastlabki soatlarni yaratgan. Niderlandiyalik mexanik, fizik va matematik Xristian Gyuygens sozlovchi spiralni Gukdan keyinroq, ammo undan mustaqil ravishda qo‘llagan; ularning ixtiro qilgan tishlashuvchi mexanizmlari (echappement) bir-biridan farq qilgan. Guk soat yurishini boshqarishda konussimon mayatnikdan foydalanish g‘oyasini ham o‘ziniki deb hisoblagan va bu borada Gyuygensning ustuvorligiga e’tiroz bildirgan.

1666-yilda Guk spirtli sath o‘lchagichni ixtiro qilgan, 1665 yilda esa Qirollik jamiyatiga kichik kvadrantni taqdim etgan. Unda alidada mikrometrik vint yordamida siljigan, shu tufayli daqiqa va soniyalarni o‘lchash mumkin bo‘lgan. Keyinchalik astronomik asboblardagi dioptrlarni ko‘rish naychalari bilan almashtirish qulay deb topilgach, u okulyarga ipli to‘r o‘rnatishni taklif etgan. Umuman, Guk teleskoplarning dioptrik va katoptrik turlarini ko‘p jihatdan takomillashtirgan. Linzalarni o‘zi silliqlagan va ko‘plab kuzatuvlar o‘tkazgan.

1684-yilda Guk dunyoda birinchi bo‘lib optik telegraf tizimini yaratgan.

Guk turli mexanizmlarni, jumladan ellips va parabola kabi geometrik egri chiziqlarni chizadigan qurilmalarni yaratgan. 1666 yilda Qirollik jamiyatiga o‘zi ixtiro qilgan vintli tishli g‘ildiraklarning modelini taqdim etgan va keyinchalik ularni «Lectiones Cutlerianae» (1674) asarida tavsiflagan. Hozir bu g‘ildiraklar Vayt g‘ildiraklari nomi bilan ma’lum. Kardan birikmasi ilgari kemalardagi chiroqlar va kompas qutilarini osib qo‘yish uchun ishlatilgan bo‘lsa, Guk undan istalgan burchak ostida kesishuvchi ikki val orasida aylanish harakatini uzatishda foydalangan.

Issiqlik mashinalarining dastlabki namunasini taklif etgan.

Meteorologik kuzatuvlar uchun Guk eng past haroratni qayd etuvchi termometrni va ko‘rsatkichli simobli barometrni, gigrometr, anemometr, shuningdek, yog‘in miqdorini qayd etuvchi yomg‘ir o‘lchagichni ixtiro qilgan va takomillashtirgan.

Guk daryo suvining qanchalik chuchuk ekanini aniqlash uchun maxsus areometr (water-poise) yaratgan.

Me’morchilik va shaharsozlikka qo‘shgan hissasi

Villendagi cherkov

Guk Kristofer Renning Londonni 1666-yildagi katta yong‘indan keyin qayta tiklashdagi bosh yordamchisi bo‘lgan. U Ren bilan birga va mustaqil ravishda me’mor sifatida bir qancha binolarni (masalan, Grinvich rasadxonasi, Milton-Kinsdagi Villen qishlog‘i cherkovini) qurgan. Londondagi Avliyo Pavel soborining gumbazi Guk o‘ylab topgan usul yordamida bunyod etilgan.

Guk Londonni qayta qurishda ko‘chalarni joylashtirishning yangi rejasini taklif etib, shaharsozlikka ham hissa qo‘shgan.

Asarlari

  • Micrographia (1665) — mikroskop va teleskop yordamida o‘tkazilgan bir qator tadqiqotlar hamda biologiyaga doir original kuzatuvlar bayoni.
  • «Lectiones Cutlerianae» (1674) — mexanika bo‘yicha Katler ma’ruzalari.

Olimning shaxsiyati va uning atrofidagi bahslar

Guk va Isaak Nyuton gravitatsiya, astronomiya va optikadagi bir qator kashfiyotlar ustuvorligi yuzasidan bahslashgan. Guk va Nyuton murakkab fe’l-atvorga ega bo‘lib, ular o‘rtasida kelishmovchiliklar va nizolar yuzaga kelgan. Guk vafotidan so‘ng Nyuton uning kashfiyotlardagi birinchiligini shubha ostiga qo‘ygan. Qirollik jamiyati raisi lavozimida Guk o‘rnini egallagan Nyuton go‘yoki Gukning yagona portretini yo‘q qilgan yoki saqlamagan, degan afsona ham bor. Guk ixtirochi va yaxshi olim sifatida shuhrat qozongan, lekin Nyuton bilan nizolar uning obro‘siga soya solgan va natijada u Nyutonga hasad qiluvchi, unga qarshi turuvchi kishi sifatida talqin etila boshlagan. Hayotligida ancha mashhur bo‘lganiga qaramay, o‘limidan keyin, ayniqsa hozirgi davrda, u raqibi ser Isaak Nyutondek tanilmagan. XX asrda tadqiqotchilar Robert Gyunter va Margaret Espinass Gukning ilmiy merosini qayta kashf etib, uni o‘z davrining eng ta’sirchan olimlaridan biri sifatida ko‘rsatgan.

Gukning ixtirochilik salohiyati, tajribalar o‘tkazishdagi ajoyib qobiliyati va mashaqqatli mehnati e’tirof etilgan. U elastiklik nazariyasi, optika va barometriya sohalaridagi ixtiro hamda takomillashtirishlar uchun bir qancha patentlarga ega bo‘lgan. Qirollik jamiyatidagi Guk hujjatlari Nyuton davrida yo‘qolib, 2006-yilda yana topilgan; ular uning ilmiy merosini zamonaviy nuqtayi nazardan qayta baholashga asos bo‘lishi mumkin.

Gukning yoqimsiz fe’l-atvori haqida uning birinchi biografi Richard Uoller ham ko‘p yozgan. Uollerning fikrlari ikki asrdan ortiq vaqt davomida Guk shaxsiyatiga munosabatga ta’sir etgan. Shu sababli ko‘plab eski kitoblar va maqolalarda Guk doimo norozi, xudbin, odamovi va xasis odam sifatida tasvirlangan. Masalan, Artur Berri Guk «o‘sha davrdagi ilmiy kashfiyotlarning aksariyatini o‘zlashtirib olgan», deb yozgan. Sallivan uni «mutlaqo prinsipsiz» deb atab, Nyuton bilan munosabatlarida «hasad aralash manmanlik» ko‘rsatganini aytgan. Manuel uni «janjalkash, hasadgo‘y, qasoskor» deya ta’riflagan. Mor uning «kinoyali fe’l-atvori» va «zaharxanda tili»ni qayd etgan. Andrade esa unga ko‘proq xayrixohlik bildirgan bo‘lsa-da, «muomalasi og‘ir», «shubha bilan qaraydigan» va «tez jahli chiqadigan» kabi sifatlarni qo‘llagan.

1935-yilda Gukning kundaligi nashr etilishi uning ijtimoiy va oilaviy munosabatlariga doir avval noma’lum tafsilotlarni ochib bergan. Biograf Margaret Espinassning ta’kidlashicha, «Gukni odatda tund ... yolg‘iz yashaydigan odam sifatida tasvirlaydigan tasavvur mutlaqo noto‘g‘ri». Guk Tomas Tompion (soatsoz) va Kristofer Koks (asbobsoz) kabi taniqli ustalar bilan muloqot qilgan. U tez-tez Kristofer Ren bilan uchrashgan, ular o‘rtasida ko‘plab umumiy qiziqishlar bo‘lgan. Shuningdek, u Jon Obri bilan yaqin do‘st bo‘lgan. Gukning kundaliklarida qahvaxonalar va mayxonalardagi uchrashuvlar, Robert Boyl bilan birga ovqatlangan paytlari ko‘p eslatiladi. Guk laboranti Garri Hant bilan choy ichgan. U, uy ishlarini yuritgan xizmatkorlarni hisobga olmaganda, asosan yolg‘iz yashagan bo‘lsa ham, jiyani Greys Guk va amakivachchasi Tom Jaylz bolalik davrining bir necha yilini u bilan o‘tkazgan.

Guk hech qachon uylanmagan. Uning kundaligida 10 yoshidan 17 yoshigacha o‘z qaramog‘ida bo‘lgan jiyani Greysni zo‘rlagani qayd etilgan. Guk bir necha xizmatkor ayollar va uy bekalari bilan ham jinsiy aloqada bo‘lgan. U shunday uy bekalaridan biri qiz tug‘ganini, ammo o‘zini bolaning otasi deb tan olmaganini qayd etgan.

Guk bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi va uyqusizlik xurujlaridan aziyat chekkan. U bu muammolarga ham ilmiy ishlaridagi kabi yondashib, o‘zini o‘zi davolash usullarini sinab ko‘rgan; kundaligiga alomatlar, ishlatgan moddalar va ularning ta’sirini sinchiklab yozib borgan. U muntazam ravishda novshadil spirti, tozalovchi vositalar va opiatlarni iste’mol qilgan. Vaqt o‘tishi bilan ular uning jismoniy va ruhiy salomatligiga tobora kuchliroq ta’sir ko‘rsatgan.

3-mart kuni, 1703-yilda Guk Londonda vafot etgan. Hayotining oxirgi yilida u ko‘r bo‘lib, to‘shakka mixlanib qolgan. Gresham kollejidagi xonasida 8000 funt sterling solingan sandiq topilgan. Guk Qirollik jamiyatiga katta meros qoldirish va buning evaziga kutubxona, laboratoriya hamda ma’ruzalarga uning nomi berilishini niyat qilganini aytgan bo‘lsa-da, vasiyatnoma topilmagan va pul uning qarindoshi Elizabet Stivensga qolgan. Guk Avliyo Yelena cherkovida dafn etilgan, biroq qabrining aniq joyi noma’lum.

Xotirasi

Ehtimol, bu Guk emas, balki van Gelmont

Robert Gukning asl qiyofasi noma’lum. Uzoq vaqt davomida 3-iyul kuni, 1939-yilda «Taym» jurnalida chop etilgan portretda Guk tasvirlangan deb hisoblangan. Liza Jardin hatto bu tasvirni Guk haqidagi kitobining muqovasiga joylashtirgan. Biroq keyinchalik tadqiqotchilar portretda aslida kim tasvirlanganini aniqlashgan: flamand kimyogari va fiziologi Yan Baptista van Gelmont.

XVIII asr oxirida Iogann Shryoter Oyning Yerdan ko‘rinadigan tomonidagi kraterga Robert Guk nomini bergan.

Adabiyotlar

Havolalar