| Universal ketma-ket shina (USB) | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | |||||||||||||||||||
| | |||||||||||||||||||
| Turi | Shina | ||||||||||||||||||
| Tarixi | |||||||||||||||||||
| Ishlab chiquvchi | Compaq, DEC, IBM, Intel, Microsoft, NEC va Nortel | ||||||||||||||||||
| Ishlab chiqilgan | 1996 | ||||||||||||||||||
| Ishlab chiqarilgan | 1996-yil may oyidan | ||||||||||||||||||
| O‘rnini egallagan |
Ketma-ket port, Parallel port, O‘yin porti, ADB, PS/2, |
||||||||||||||||||
| Texnik xususiyatlar | |||||||||||||||||||
| Uzunligi, mm | 6,65 (type-C) | ||||||||||||||||||
| Kengligi, mm |
|
||||||||||||||||||
| Balandligi, mm |
|
||||||||||||||||||
| Ish paytida ulash va uzish | ha | ||||||||||||||||||
| Tashqi | ha | ||||||||||||||||||
| Kabel | 2–5 m (toifasiga qarab) | ||||||||||||||||||
| Kontaktlar |
|
||||||||||||||||||
| Elektr parametrlari | |||||||||||||||||||
| Kuchlanish | 5 V DC | ||||||||||||||||||
| Maksimal kuchlanish |
|
||||||||||||||||||
| Maksimal tok |
|
||||||||||||||||||
| Ma’lumotlar uzatish parametrlari | |||||||||||||||||||
| Ma’lumot uzatish | texnik xususiyatlarda belgilangan paketli ma’lumotlar | ||||||||||||||||||
| Bit kengligi | 1 bit | ||||||||||||||||||
| O‘tkazish qobiliyati |
Ishlash rejimiga qarab:
|
||||||||||||||||||
| Qurilmalarning maksimal soni | 127 | ||||||||||||||||||
| Protokol | ketma-ket | ||||||||||||||||||
| Kontaktlarning joylashuvi | |||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||
USB (ingl. Universal Serial Bus (universal ketma-ket shina) — «universal ketma-ket shina») — ketma-ket ishlovchi interfeys bo‘lib, periferik qurilmalarni hisoblash texnikasiga ulash uchun mo‘ljallangan. U nihoyatda keng tarqalib, maishiy raqamli texnikaga periferik qurilmalarni ulashning asosiy interfeysiga aylandi.
Interfeys nafaqat ma’lumot almashish, balki periferik qurilmani elektr energiyasi bilan ta’minlash imkonini ham beradi. Tarmoqning arxitekturasi bitta USB ulagichi bo‘lgan qurilmaga ham ko‘plab periferik qurilmalarni ulashga imkon yaratadi.
USB texnik xususiyatlari xalqaro notijorat tashkilot — USB Implementers Forum (USB-IF) doirasida ishlab chiqiladi. Ushbu tashkilot USB shinasi uchun qurilmalarni loyihalovchi va ishlab chiqaruvchi kompaniyalarni birlashtiradi. Rivojlanish davomida texnik xususiyatlarning bir necha versiyasi yaratilgan. Shunga qaramay, ishlab chiquvchilar turli avlod qurilmalari o‘rtasidagi yuqori darajadagi moslikni saqlab qolishga erishgan. Interfeys spetsifikatsiyasi periferik qurilmalarni hisoblash tizimiga ulash va ular o‘rtasidagi o‘zaro ishlashning juda keng doiradagi masalalarini qamrab oladi:
- ulagichlar va kabellarni standartlashtirish
- energiya iste’molini me’yorlash
- ma’lumot almashish protokollari
- qurilmalar funksiyalari va drayverlarini standartlashtirish
Tarixi
Intel kompaniyasi USB’ning tug‘ilgan kuni deb 1995-yil 15-noyabrni hisoblaydi. USB 1.0 uchun ilk spetsifikatsiyalar 1994–1995-yillarda taqdim etilgan. USB’ni ishlab chiqishni Intel, Microsoft, Philips, US Robotics kompaniyalari qo‘llab-quvvatlagan. USB turli kompaniyalarning o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan uch intilishiga umumiy yechim bo‘ldi:
- Kompyuter funksiyalarini kengaytirish. O‘sha davrda shaxsiy kompyuterga tashqi periferik qurilmalarni ulash uchun bir nechta «an’anaviy» (ingl. eskirgan) interfeys (PS/2, ketma-ket port, parallel port, joystik ulash porti, SCSI) qo‘llanilar, yangi tashqi qurilmalar paydo bo‘lishi bilan ular uchun yangi ulagich ham ishlab chiqilar edi. USB ularning barchasini almashtirishi va noodatiy qurilmalar rivojlanishini jadallashtirishi kutilgan.
- Kompyuterga mobil telefonni ulash. O‘sha davrda mobil tarmoqlar ovozni raqamli shaklda uzatishga o‘tayotgan edi va mavjud interfeyslarning hech biri telefondan kompyuterga ham ovoz, ham ma’lumotni uzatishga mos kelmasdi.
- Foydalanuvchi uchun qulaylik. Eski interfeyslar (masalan, ketma-ket (COM) va parallel (LPT) portlar) ishlab chiquvchi uchun juda sodda edi, biroq haqiqiy «ula va ishlat» imkonini bermasdi. Kompyuterning past va o‘rtacha tezlikdagi tashqi qurilmalar bilan ishlashining yangi mexanizmlari talab etilardi. Ular ishlab chiquvchilar uchun murakkabroq bo‘lishi mumkin edi, lekin ishonchli, qulay va qurilmani ishlash vaqtida ulashga.
yaroqli bo‘lishi kerak edi. 1996-yil o‘rtalarida USB portli ilk kompyuterlar chiqarildi, biroq o‘sha paytda Windows operatsion tizimida yangi shinani qo‘llab-quvvatlash mavjud emas edi.
USB’ni qo‘llab-quvvatlash 1996-yil oxirida tuzatish paketi sifatida Windows 95 OEM Service Release 2 uchun chiqarildi, keyinchalik u Windows 98 tizimining standart tarkibiga kiritildi. Dastlabki yillarda (1996–1997) qurilmalar oz bo‘lgani sababli shina hazillashib «Useless Serial Bus» («foydasiz ketma-ket shina») deb atalgan. Biroq ishlab chiqaruvchilar USB’ning afzalliklarini tez anglab yetishdi va 2000-yilga kelib aksariyat printerlar va skanerlar yangi interfeysda ishlay boshladi.
Hewlett-Packard, Intel, Lucent (hozirgi Alcatel-Lucent), Microsoft, NEC va Philips kompaniyalari birgalikda USB’ning tezroq versiyasini yaratish tashabbusi bilan chiqdi. USB 2.0 spetsifikatsiyasi 2000-yil aprelida e’lon qilindi, 2001-yil oxirida esa ushbu versiya USB Implementers Forum tomonidan standartlashtirildi. USB 2.0 avvalgi barcha USB versiyalari bilan teskari moslikka ega.
Dastlabki mobil qurilmalarning ayrimlariga katta hajmli USB-B ulagichi o‘rnatilgan edi. Biroq ishlab chiquvchilar ko‘pincha standartni buzib, nisbatan ixcham USB-A ulagichini o‘rnatishar yoki o‘z ulagichlarini yaratishardi. USB 2.0 standarti bilan aynan mobil qurilmalar uchun USB Mini-A va USB Mini-B ulagichlari paydo bo‘ldi, keyinroq USB OTG spetsifikatsiyasi yaratildi. 2007-yilda USB Mini ulagichlaridan ikki baravar yupqa va ishonchliroq USB Micro-A hamda USB Micro-B ulagichlari paydo bo‘ldi. USB Mini’ning yana bir kamchiligi shundaki, mahkamlash elementlari kabelda emas, periferik qurilmada joylashgan edi; ular buzilganda arzon kabelni almashtirish o‘rniga qurilmani ta’mirlashga to‘g‘ri kelardi. 2009-yilda elektron chiqindilar miqdorini kamaytirish maqsadida USB Micro-B mobil telefon zaryadlagichlari uchun asosiy standart deb e’lon qilindi, biroq memorandum to‘liq amalga oshmadi — Apple shunchaki USB Micro-B’dan o‘z ulagichiga o‘tkazgich tayyorladi.
2000-yillarning boshida Apple korporatsiyasi o‘zi faol qatnashgan FireWire shinasini rivojlantirishga ustuvor ahamiyat berdi. Dastlabki iPod modellari faqat FireWire interfeysi bilan jihozlangan, ularda USB yo‘q edi. Keyinroq kompaniya USB foydasiga FireWire’dan voz kechdi va ayrim modellarida FireWire’ni faqat quvvatlash uchun qoldirdi. Biroq 1990-yillarning ikkinchi yarmidan ishlab chiqarilgan ba’zi klaviatura va sichqonchalar USB interfeysiga ega edi.
2000-yillarning boshidan boshlab ommaviy segmentdagi kompyuterlarning BIOS tizimlariga USB qo‘llovi keng joriy etildi[manba ko‘rsatilmagan: 4669 kun] (korporativ segmentda USB qo‘llovi 1990-yillarning o‘rtasidan boshlangan). Bu operatsion tizimni qayta o‘rnatish kabi vazifalar uchun yuklashni flesh-disklardan amalga oshirishga imkon berdi; PS/2 klaviaturasiga ehtiyoj qolmadi. Zamonaviy statsionar kompyuterlarning ona platalari 10 tadan ortiq USB portni qo‘llab-quvvatlaydi. Hozirgi noutbuklar va statsionar kompyuterlarning aksariyatida COM- va LPT portlari mavjud emas.
Ikkinchi avlod USB portlari keng tarqalayotgan paytdayoq tashqi qattiq disklar ishlab chiqaruvchilari USB 2.0’ning tok kuchi va uzatish tezligi bo‘yicha chegarasiga duch kelishdi. Yangi standart talab etildi va u 2008-yilda paydo bo‘ldi. Bunga eski to‘rtta sim yetmagani uchun yana beshta sim qo‘shildi. USB 3.0’ni qo‘llovchi dastlabki ona platalar 2010-yilda chiqarildi. 2013-yilga kelib USB 3.0 ommalashdi. Eski kompyuterlarga USB 3.0 imkoniyatini qo‘shuvchi kengaytirish platalari sotuvga chiqdi.
USB-A ulagichining jiddiy konstruktiv kamchiligi dastlabki yillardayoq ma’lum bo‘ldi: u nosimmetrik bo‘lsa-da, qaysi tomoni bilan ulash kerakligini ko‘rsatmas edi. Bundan tashqari, mobil telefonlarda USB funksiyalari noodatiy qurilmalarni ulash uchun kengaytirila boshlandi: Motorola RAZR V3 Mini-B orqali garniturani ulardi, smartfonlarda Samsung Micro-B’ning beshta kontakti orasiga yana oltita kontakt qo‘shdi. 2014-yilda paydo bo‘lgan simmetrik USB-C ulagichi har ikkala muammoni hal qildi. Ayrim simlar ulagichning ikkala tomonida takrorlangan, boshqalarining vazifasini esa kontrollerlar ulanish vaqtida o‘zaro kelishib belgilaydi. Bundan tashqari, USB-C analog ovoz yoki HDMI videosini uzatish uchun bir nechta zaxira simlarga ega.
2019-yilda chiqarilgan USB4 o‘ta tezkor liniyalar yo‘nalishini o‘zgartirishga imkon berdi va bitta yo‘nalishda 40 Gbit/s (5 GB/s)* tezlikka erishildi. Unda «tunnellash protokollari» ham joriy etildi: bunda video va PCIe ma’lumotlari USB paketlariga joylanadi va ma’lumot uzatish uchun ko‘proq imkoniyat yaratiladi (ularni ajratib ololmaydigan eski qurilmalarga maxsus o‘zgartirgichlar kerak). Eski ulagichlardan voz kechilib, faqat USB-C qoldirildi.
* Shuni ta’kidlash muhimki, ikkita turli o‘lchov birligi mavjud — bitlar va baytlar (shuningdek, megabitlar va megabaytlar, gigabitlar va gigabaytlar). Birinchi birlik ikkinchisidan sakkiz baravar kichik, ya’ni 40 Gbit/s = 5 Gbayt/s (GB/s). Bu birliklar ko‘pincha chalkashtiriladi. Farqi shundaki, bit qisqartmasi kichik «b» bilan, bayt esa katta «B» bilan belgilanadi (ingliz tilida ham mos ravishda «b» va «B»). Marketing maqsadida rasmiy manbalarda ham ko‘pincha bit ko‘rsatiladi, chunki bunda son kattaroq ko‘rinadi. Qulaylik uchun maqolada kundalik hayotda ko‘proq ishlatiladigan bayt birliklariga o‘tkazilgan qiymatlar ham keltiriladi.
Asosiy ma’lumotlar
USB kabeli (2.0 versiyasigacha, shu jumladan) to‘rtta mis o‘tkazgichdan iborat: ikkita quvvat o‘tkazgichi va o‘ralgan juftlik shaklidagi ikkita ma’lumot o‘tkazgichi. O‘tkazgichlar yerga ulangan himoya o‘rami (ekran) ichiga joylashtirilgan.
USB kabellarining yo‘nalishi belgilangan, ya’ni ular «qurilmaga» (B turi) va «xostga» (A turi) ulanadigan jismonan farqli uchlarga ega. Korpusi ichiga xostga ulanadigan ulagich o‘rnatilgan, alohida kabelsiz USB qurilma ham bo‘lishi mumkin. Kabel qurilmaga ajralmas qilib biriktirilishi ham mumkin, masalan, sichqonchada (standart to‘liq va yuqori tezlikdagi qurilmalar uchun buni taqiqlaydi, ammo ishlab chiqaruvchilar bu talabni buzadi). Standart taqiqlagan bo‘lsa ham, «xostdan» va «xostga» ulanadigan ulagichlari bor passiv USB uzaytirgichlari ham uchraydi.
Kabellar yordamida USB qurilmalari va USB xosti o‘rtasida interfeys tashkil qilinadi. Xost vazifasini dasturiy boshqariladigan USB kontrolleri bajaradi va u butun interfeysning ishlashini ta’minlaydi. Kontroller, odatda, janubiy ko‘prik mikrosxemasiga birlashtiriladi, biroq alohida korpusda ham ishlab chiqarilishi mumkin. Kontroller tashqi qurilmalarga USB konsentratori[ingl.] orqali ulanadi. USB shinasi daraxtsimon topologiyaga ega bo‘lgani sababli eng yuqori darajadagi konsentrator ildiz konsentratori (root hub) deb ataladi. U USB kontrolleriga o‘rnatilgan va uning ajralmas qismi hisoblanadi.
Tashqi qurilmalarni USB konsentratoriga ulash uchun unda portlar mavjud bo‘lib, ular ulagich bilan tugaydi. Kabellar yordamida bu ulagichlarga USB qurilmalari yoki quyi darajadagi USB konsentratorlari ulanadi. Bunday konsentratorlar bir necha USB portiga xizmat ko‘rsatadigan faol elektron qurilmalardir (passiv konsentrator bo‘lmaydi). Ildiz konsentratorini hisobga olmaganda, konsentratorlarni besh darajagacha ketma-ket ulash mumkin. USB interfeysining o‘zi ikkita kompyuterni (xost qurilmani) o‘zaro ulashga imkon bermaydi; buning uchun ikkita USB kirishi va maxsus ko‘prigi bo‘lgan elektronika, masalan, taqlid qiluvchi har ikki tomonga bittadan ajratilgan o‘zaro ulangan Ethernet adapterlari yoki fayl almashishga mo‘ljallangan maxsus dasturiy ta’minot ishlatilishi mumkin.
Qurilmalar shinadan quvvat olishi yoki tashqi quvvat manbaini talab qilishi mumkin. Odatda, qurilmaga 100 mA gacha tok kafolatlanadi, xost kontrolleri bilan kelishilgandan so‘ng esa 500 mA gacha tok berilishi mumkin. Qurilmalar va konsentratorlar uchun shinadan berilgan buyruq bilan asosiy quvvatni uzib, kutish rejimidagi quvvatni saqlab turish va shina buyrug‘i bilan qayta yoqish imkonini beruvchi kutish rejimi ham qo‘llab-quvvatlanadi.
USB qurilmalarni tizim ishlayotgan paytda ulash va uzishni qo‘llab-quvvatlaydi. Bunga ulagichning yerga ulash kontakti signal kontaktlariga nisbatan uzunroq qilinishi orqali erishilgan. USB ulagichi ulanganda birinchi bo‘lib yerga ulash kontaktlari tutashadi, ikki qurilma korpusining elektr potensiallari tenglashadi va keyinchalik signal o‘tkazgichlarini ulash ortiqcha kuchlanishga olib kelmaydi.
Mantiqiy darajada USB qurilmasi ma’lumotlarni qabul qilish va uzatish tranzaksiyalarini qo‘llab-quvvatlaydi. Har bir tranzaksiyaning har bir paketida qurilmadagi yakuniy nuqta (endpoint) raqami bo‘ladi. Qurilma ulanganda operatsion tizim yadrosidagi drayverlar undan yakuniy nuqtalar ro‘yxatini o‘qiydi va har bir nuqta bilan bog‘lanish uchun boshqaruv ma’lumot tuzilmalarini yaratadi. Yakuniy nuqta va operatsion tizim yadrosidagi tegishli ma’lumot tuzilmalari majmuasi kanal (pipe) deb ataladi.
Yakuniy nuqtalar va ularga mos kanallar to‘rtta toifadan biriga kiradi: oqimli (bulk), boshqaruv (control), izoxron (isoch) va uzilish (interrupt). Sichqoncha kabi past tezlikdagi qurilmalarda izoxron va oqimli kanallar bo‘la olmaydi.
Boshqaruv kanali qurilma bilan «savol-javob» usulida qisqa paketlar almashishga mo‘ljallangan. Har qanday qurilmada 0-raqamli boshqaruv kanali bo‘ladi. U operatsion tizim dasturlariga qurilma haqida qisqacha ma’lumotni, jumladan, drayver tanlash uchun ishlatiladigan ishlab chiqaruvchi va model kodlarini hamda boshqa yakuniy nuqtalar ro‘yxatini o‘qishga imkon beradi.
Uzilish kanali qisqa paketlarni har ikki yo‘nalishda javob yoki tasdiq kutmasdan, ammo yetkazish vaqti kafolati bilan yuboradi: paket N millisekunddan kechikmay yetkaziladi. Masalan, bu kanal kiritish qurilmalarida (klaviatura, sichqoncha, joystik) ishlatiladi.
Izoxron kanal paketlarning albatta yetkazilishini yoki javob/tasdiq olinishini kafolatlamaydi, ammo har bir shina davrida N ta paket uzatilishini kafolatlaydi (low va full speed uchun 1 kHz, high speed uchun 8 kHz). Ovoz va video ma’lumotlarini uzatishda qo‘llanadi.
Oqimli kanal har bir paketning yetkazilishini kafolatlaydi, qurilma tayyor bo‘lmaganda (bufer to‘lib qolsa yoki bo‘shasa) ma’lumot uzatishni avtomatik to‘xtatib turadi, biroq uzatish tezligi va kechikishiga kafolat bermaydi. Masalan, printer va skanerlarda qo‘llanadi.
Shina vaqti davrlarga bo‘linadi. Har bir davr boshida kontroller butun shinaga «davr boshlandi» paketini yuboradi. So‘ng davr davomida uzilish paketlari, keyin kerakli miqdordagi izoxron paketlar uzatiladi. Qolgan vaqtda boshqaruv paketlari, eng oxirida esa oqimli paketlar yuboriladi.
Shinaning faol tomoni doimo kontrollerdir. Qurilmadan kontrollerga ma’lumot paketini uzatish kontrollerning qisqa so‘rovi va qurilmaning ma’lumotni o‘z ichiga olgan uzun javobi shaklida amalga oshadi. Har bir shina davrida paketlar harakatining jadvali kontroller apparat qismi va drayver dasturiy ta’minoti tomonidan birgalikda tuziladi. Buning uchun ko‘pgina kontrollerlar drayver shakllantiradigan murakkab DMA dasturiga ega nihoyatda murakkab DMA mexanizmdan foydalanadi.
Yakuniy nuqta uchun paket hajmi qurilmaning yakuniy nuqtalar jadvalida belgilangan va o‘zgartirib bo‘lmaydigan doimiy qiymatdir. Qurilma ishlab chiquvchisi uni USB standartida ruxsat etilgan qiymatlardan tanlaydi.
Spetsifikatsiya versiyalari
Spetsifikatsiyalar ro‘yxati
| Spetsifikatsiya | Tezlik | Baytlardagi tezlik | USB standarti |
|---|---|---|---|
| Low-Speed | 1,5 Mbit/s gacha | 187,5 KB/s gacha | USB 1.0 |
| Full-Speed | 12 Mbit/s gacha | 1,5 MB/s gacha | USB 1.1 |
| High-Speed | 480 Mbit/s gacha | 60 MB/s gacha | USB 2.0 |
| SuperSpeed | 5 Gbit/s gacha | 625 MB/s gacha | USB 3.0 / USB 3.1 Gen 1 / USB 3.2 Gen 1 |
| SuperSpeed+ 10Gbps | 10 Gbit/s gacha | 1,25 GB/s gacha | USB 3.1 Gen 2 / USB 3.2 Gen 2 |
| SuperSpeed++ 20Gbps | 20 Gbit/s gacha | 2,5 GB/s gacha | USB 3.2 Gen 2x2 |
| USB4 | 40 Gbit/s gacha | 5 GB/s gacha | USB4 |
| USB4 2.0 | 80 Gbit/s gacha | 10 GB/s gacha | USB4 2.0 |
Dastlabki versiyalar
- USB 0.7: spetsifikatsiya 1994-yil noyabrda chiqarilgan.
- USB 0.8: spetsifikatsiya 1994-yil dekabrda chiqarilgan.
- USB 0.9: spetsifikatsiya 1995-yil aprelda chiqarilgan.
- USB 0.99: spetsifikatsiya 1995-yil avgustda chiqarilgan.
- USB 1.0 Release Candidate: spetsifikatsiya 1995-yil noyabrda chiqarilgan.
USB 1.0
Spetsifikatsiya 1996-yil 15-yanvarda chiqarilgan.
Texnik xususiyatlari:
- ikkita ish rejimi:
- past o‘tkazish qobiliyatli rejim (Low-Speed) — 1,5 Mbit/s (187,5 KB/s);
- yuqori o‘tkazish qobiliyatli rejim (Full-Speed) — 12 Mbit/s (1,5 MB/s);
- Low-Speed rejimida kabelning maksimal uzunligi (ekransiz) — 3 m;
- Full-Speed rejimida kabelning maksimal uzunligi (ekranlangan) — 5 m;
- ulangan qurilmalarning maksimal soni (konsentratorlar bilan) — 127;
- bitta USB kontrolleriga turli tezlikdagi periferik qurilmalarni ulash mumkin;
- periferik qurilmalarning ta’minot kuchlanishi — 5 V;
- periferik qurilma iste’mol qiladigan maksimal tok — 500 mA.
USB 1.1
Spetsifikatsiya 1998-yil sentabrda chiqarildi. Unda 1.0 versiyasida aniqlangan muammo va xatolar tuzatildi.
USB 2.0

Spetsifikatsiya 2000-yil aprelda chiqarildi. 2002-yilda ona platalar uchun chipsetlar ishlab chiqaruvchi kompaniyalar USB 2.0’ni qo‘llab-quvvatlaydigan yangi mahsulotlarni chiqara boshladi.
USB 2.0 USB 1.1’dan High-Speed rejimi joriy etilgani bilan farq qiladi (logotipda «Hi-Speed» yozuvi bilan belgilanadi).
USB 2.0 qurilmalari uchun uchta ish rejimi belgilangan:
- Low-Speed, 0,01 — 1,5 Mbit/s (1,25 — 187,5 KB/s) (klaviatura, sichqoncha, joystik, geympad);
- Full-Speed, 0,5 — 12 Mbit/s (62,5 KB/s — 1,5 MB/s) (audio va video qurilmalar);
- High-Speed, 25 — 480 Mbit/s (3,125 — 60 MB/s) (audio va video qurilmalar, ma’lumot saqlash qurilmalari).
Keyingi o‘zgartirishlar
USB spetsifikatsiyasiga keyingi o‘zgartirishlar «Muhandislik o‘zgarishlari to‘g‘risidagi bildirishnomalar» (ingl. Engineering Change Notices, ECN (muhandislik o‘zgarishlari to‘g‘risidagi bildirishnomalar)) doirasida e’lon qilinadi. ECN’dagi eng muhim o‘zgartirishlar USB 2.0 spetsifikatsiyalari to‘plamida (ingl. USB 2.0 spetsifikatsiyalari to‘plami) berilgan bo‘lib, u USB Implementers Forum saytida mavjud.
- Mini-B Connector ECN: bildirishnoma 2000-yil oktabrda chiqarilgan.
- Errata, 2000-yil dekabrdan: bildirishnoma 2000-yil dekabrda chiqarilgan.
- Pull-up/Pull-down Resistors ECN: bildirishnoma 2002-yil mayda chiqarilgan.
- Errata, 2002-yil maydan: bildirishnoma 2002-yil mayda chiqarilgan.
- Interface Associations ECN: bildirishnoma 2003-yil mayda chiqarilgan. Bitta qurilma funksiyasiga bir nechta interfeysni bog‘lashga imkon beruvchi yangi standartlar qo‘shilgan.
- Rounded Chamfer ECN: bildirishnoma 2002-yil oktabrda chiqarilgan.
- Unicode ECN: bildirishnoma 2005-yil fevralda chiqarilgan. Ushbu ECN satrlar UTF-16LE.
- Inter-Chip USB Supplement: bildirishnoma 2006-yil martda chiqarilgan.
- On-The-Go Supplement 1.3: bildirishnoma 2006-yil dekabrda chiqarilgan. USB On-The-Go alohida USB xostsiz ikkita USB qurilmasining o‘zaro bog‘lanishini ta’minlaydi. Amalda qurilmalardan biri ikkinchisiga nisbatan xost vazifasini bajaradi.
USB OTG

USB’da bir qurilma doimo xost, ikkinchisi esa periferik qurilma bo‘ladi. Smartfon, raqamli fotoapparat va boshqa mobil qurilmalar vaziyatga qarab xost yoki periferik qurilma sifatida ishlaydi: kompyuterga ulanganda fotoapparat — periferik qurilma, fotoprinterga ulanganda esa xost hisoblanadi.
USB OTG (On-The-Go iborasidan, rus. «yo‘l-yo‘lakay») qurilmalar rollarini almashtirishni qulaylashtirdi: ular qanday rol bajarishini o‘zlari aniqlaydi. OTG qurilmalarni kompyuterga ulash, shuningdek, aynan shu port orqali ularga USB periferiyalarini — odatda flesh-xotira, raqamli fotoapparat, klaviatura, sichqoncha va qo‘shimcha drayver talab qilmaydigan boshqa qurilmalarni ulash mumkin.
Qurilmaning roli kabelga qarab belgilanadi: xost tomonidagi vilkada 4 (ID) va 5 (Ground) kontaktlar tutashtiriladi; periferik qurilma tomonida esa ID hech qayerga ulanmaydi. Keyinchalik qurilma energiya oqimi yo‘nalishini o‘zgartirmasdan xost rolini boshqasiga topshirishi mumkin.
USB 3
USB 3.0

USB 3.0’ning yakuniy spetsifikatsiyasi 2008-yilda paydo bo‘ldi. USB 3.0’ni ishlab chiqishda Intel, Microsoft, Hewlett-Packard, Texas Instruments, NEC va NXP Semiconductors.
kompaniyalari ishtirok etdi. USB 3.0 spetsifikatsiyasi ma’lumot uzatishning maksimal tezligini 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha oshiradi, bu USB 2.0 imkoniyatidan o‘n baravar ko‘p. Shuningdek, 3.0 versiyada tok kuchi 500 mA dan 900 mA gacha oshirilgan. Shu tariqa, bitta portdan ko‘proq qurilmaga quvvat berish va ayrim qurilmalar uchun tashqi quvvat manbaidan foydalanmaslik mumkin bo‘ldi. USB 3.0 spetsifikatsiyasida yangilangan standart ulagichlari va kabellari USB 2.0 bilan jismonan ham, funksional jihatdan ham mos. Ularni aniq ajratish uchun USB 3.0 ulagichlari odatda ko‘k plastikdan (ba’zi ishlab chiqaruvchilarda qizil plastikdan) tayyorlanadi. USB 2.0 kabelida to‘rtta liniya bor: ma’lumot qabul qilish va uzatish uchun bir juft hamda quvvatning musbat va manfiy simlari; «A» ulagichida 4 ta kontakt mavjud. USB 3.0’da yuqori tezlikdagi SuperSpeed signallarini uzatish uchun yana to‘rtta aloqa liniyasi (ikkita o‘ralgan juftlik) va signal yerga ulashining bitta kontakti (GND_DRAIN) qo‘shilgan. Natijada kabel ancha qalinlashgan. USB 3.0 ulagichlaridagi yangi kontaktlar eski kontaktlardan alohida, boshqa qatorga joylashtirilgan.
2009-yil oktabrda Intel korporatsiyasi o‘z chipsetlariga USB 3.0 qo‘llovini joriy etishni 2011-yilgacha kechiktirishga qaror qilgani haqida ma’lumot paydo bo‘ldi. Bu qaror tufayli standart 2011-yilgacha ommaviylashmadi, chunki foydalanuvchiga shunchaki ona plata sotib olish yetarli emas edi: qo‘shimcha adapter kerak bo‘lardi yoki ona plata ishlab chiqaruvchisi unga boshqa ishlab chiqaruvchining kontrollerini o‘rnatishi lozim edi.
USB 3.0 xost kontrolleri (xHCI)[ingl.] buyruqlar, holatlar, kiruvchi va chiquvchi ma’lumotlar uchun oqimlarni apparat darajasida qo‘llab-quvvatlaydi. Bu USB shinasi o‘tkazish qobiliyatidan to‘laroq foydalanish imkonini beradi. Oqimlar USB 3.0 SuperSpeed protokoliga UASP.
Linux qo‘llovini ta’minlash uchun qo‘shilgan. USB 3.0’ni 2.6.31 yadro versiyasidan boshlab qo‘llab-quvvatlaydi. Windows 8 va 10 tizimlarida USB 3.0 interfeysi qo‘shimcha drayverlar o‘rnatmasdan ishlaydi.
USB 3.1 spetsifikatsiyasi chiqarilgandan keyin USB 3.0 standarti USB 3.1 Gen 1 deb qayta nomlandi. USB-IF texnik direktori aytishicha, bu qurilma ishlab chiquvchilari ishini osonlashtirish uchun qilingan: barcha USB versiyalarini qo‘llash uchun endi uchta spetsifikatsiya o‘rniga ikkita — USB 2 va USB 3.1 — yetarli bo‘ldi. USB 3.2 chiqarilgach, u USB 3.2 Gen 1 deb qayta nomlandi.
USB 3.1
2013-yil 31-iyulda USB 3.0 Promoter Group ma’lumot uzatish tezligi 10 Gbit/s (1,25 GB/s) ga yetadigan keyingi interfeys — USB 3.1 spetsifikatsiyasi qabul qilinganini e’lon qildi[manba 209 kun davomida ko‘rsatilmagan]. Bu versiyada ishlatiladigan ixcham USB Type-C ulagichi simmetrik bo‘lib, kabelni Apple avval Lightning.
ulagichlarida joriy etganidek, istalgan tomoni bilan ulashga imkon beradi. USB 3.1 chiqarilgach, USB-IF 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha tezlikdagi USB 3.0 (SuperSpeed) rejimi endi USB 3.1 Gen 1, yangi 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha tezlikdagi USB 3.1 (SuperSpeed+) rejimi esa USB 3.1 Gen 2 deb tasniflanishini e’lon qildi.
USB 3.1 ikkita standartni o‘z ichiga oladi:
- SuperSpeed (USB 3.1 Gen 1) — USB 3.0’dagidek 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha;
- SuperSpeed+ (USB 3.1 Gen 2) — 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha, USB 3.0’dan ikki baravar tez.
USB 3.1 Gen 2’da tezlik 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha oshirildi, kodlash xarajatlari esa 3 % gacha kamaydi — kodlash sxemasi 128b/132b.
. USB 3.1 standarti USB 3.0 va USB 2.0 bilan teskari mos keladi.
Amalda 2013-yil dekabrida Synopsys kompaniyasining IP-blok shaklidagi ilk USB 3.1 yechimi 7,2 Gbit/s (900 MB/s) samarali uzatish tezligini ko‘rsatdi.
USB 3.2
2017-yil 22-sentabrda notijorat USB Implementers Forum tashkiloti (USB-IF) USB 3.x oilasining yakuniy tahriri bo‘lgan USB 3.2 standartini e’lon qildi. Yangi spetsifikatsiya USB 3.1 Gen 2 bilan solishtirganda ma’lumot uzatishning maksimal tezligini 10 dan 20 Gbit/s gacha (1,25 dan 2,5 GB/s gacha) ikki baravar oshirishni nazarda tutadi. Bunga har biri 5 Gbit/s (625 MB/s) yoki 10 Gbit/s (1,25 GB/s) tezlikda ishlaydigan ikkita liniyadan foydalanish orqali, faqat USB Type-C ulagichi uchun erishiladi. Bunga sabab uning ikki tomonlama kontaktlari va takroriy chiqishlardan alohida kanal sifatida foydalanish imkoniyatidir. Xost adapterlarining ishlashiga ham o‘zgartirishlar kiritilib, takroriy chiqishlar bilan 2 kanalli rejimdan bir kanalli rejimga silliq o‘tish ta’minlandi. Mavjud zamonaviy USB Type-C kabellari bunday «ikki liniyali» rejimni allaqachon qo‘llab-quvvatlaydi, shuning uchun yangi kabel sotib olish shart emas. USB 3.2’ni qo‘llovchi ilk tijoriy qurilmalar 2019-yilning ikkinchi yarmidan ertaroq paydo bo‘lishi kutilmagan.
USB 3.2 spetsifikatsiyalari USB 3.0 va USB 3.1 standartlarini almashtiradi; ularga mos qurilmalar uchta tezlik standartini o‘z ichiga oladi:
- SuperSpeed USB (USB 3.2 Gen 1) — USB 3.1 Gen 1 va USB 3.0’dagidek 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha tezlik va 8b/10b kodlash;
- SuperSpeed+ USB 10Gbps (USB 3.2 Gen 2) — USB 3.1 Gen 2’dagidek 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha tezlik va 128b/132b kodlash;
- SuperSpeed++ USB 20Gbps (USB 3.2 Gen 2x2) — har biri USB 3.1 Gen 2’ga mos keluvchi ikkita liniya orqali 20 Gbit/s (2,5 GB/s) gacha tezlik va 128b/132b kodlash.
Spetsifikatsiyalarda ikkita liniyaning har biri USB 3.0 protokolida ishlaydigan variant ham belgilangan[manba ko‘rsatilmagan: 2284 kun]:
- SuperSpeed+ USB 10Gbps (USB 3.2 Gen 1x2) — har biri USB 3.1 Gen 1’ga mos keladigan ikkita liniyada 8b/10b kodlash bilan 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha tezlik.
- Yangi nomlash tizimi
USB 3.2 standarti chiqqach, USB-IF yangi nomlash tizimini joriy etdi. Kompaniyalarga turli uzatish rejimlarini belgilashda yordam berish uchun USB-IF 5, 10, 20 Gbit/s (625 MB/s, 1,25 GB/s, 2,5 GB/s) tezlikdagi rejimlarni mos ravishda SuperSpeed USB 5Gbps, SuperSpeed USB 10Gbps va SuperSpeed USB 20Gbps deb atashni tavsiya qiladi:
USB4

Avvalgi versiyalardan farqli ravishda protokol nomi «USB» so‘zi va «4» raqami orasida bo‘shliqsiz yoziladi.
To‘rtinchi versiya spetsifikatsiyasi 2019-yil 29-avgustda e’lon qilindi. Yangi asosiy protokol mos Type-C kabellari ishlatilganda maksimal tezlikni 40 Gbit/s gacha oshiradi va USB 3.2, USB 2.0 hamda ixtiyoriy ravishda Thunderbolt 3.
bilan teskari moslikni saqlaydi. 40 Gbit/s gacha tezlikka faqat tegishli belgisi bor maxsus kabellar bilan erishiladi. Oddiy kabellar uchun maksimal tezlik 20 Gbit/s bilan cheklanadi.
USB4 2.0
2022-yil oktabrda o‘tkazish qobiliyati 80 Gbit/s gacha bo‘lgan yangilangan USB4 Version 2.0 spetsifikatsiyasi chiqarildi.
Standart DisplayPort 2.1 bilan mos keladi va undan foydalanib tasvirni 240 Hz yangilanish chastotasida 4K monitorga yoki 60 Hz chastotada 10K monitorga videosiqishsiz chiqarish mumkin. Kabel orqali monitorga quvvat berish yoki monitor orqali unga ulangan noutbukni quvvatlantirish mumkin (standart 240 W gacha quvvat uzatishni ko‘zda tutadi).
Inter-Chip USB
Inter-Chip USB[ingl.] (IC-USB) va High Speed Inter-Chip USB (HSIC) — bitta qurilma ichidagi mikrosxemalarni ajralmas holda ulash uchun mo‘ljallangan USB 2.0’ning soddalashtirilgan versiyalari. Soddalashtirish USB’ning fizik darajasini asinxrondan sinxronga o‘tkazish, tezlikni almashtirish va ulanishni aniqlash imkoniyatlaridan voz kechish, drayverlarning elektr himoyasini olib tashlash va quvvatini kamaytirish orqali amalga oshiriladi. USB’ning mantiqiy qismi, jumladan shina holatlari mantig‘i, o‘zgarishsiz qoladi. IC-USB Full Speed (12 Mbit/s) qurilmalar ulanishini, HSIC esa High Speed (480 Mbit/s — 60 MB/s) qurilmalar ulanishini belgilaydi.
IC-USB standartining birinchi versiyasi 2006-yilda, HSIC standartining birinchi versiyasi esa 2007-yilda qabul qilingan. HSIC mantiqiy darajalari LVCMOS (1,2 volt) bo‘lgan ikkita raqamli liniyadan foydalanadi: STROBE va DATA. O‘tkazgichlarning maksimal uzunligi 10 cm. Sinxron interfeys 480 Mbit/s (60 MB/s) o‘tkazish qobiliyatini 240 MHz takt chastotasida ta’minlaydi. HSIC fizik darajasi drayveri odatiy USB 2.0 drayveriga qaraganda 50 % kam energiya sarflaydi va kristallda 75 % kam joy egallaydi.
2012-yilda USB 3.0 uchun Inter-Chip USB spetsifikatsiyasining birinchi versiyasi qabul qilindi.

Wireless USB — USB texnologiyasi (rasmiy spetsifikatsiyasi 2005-yil may oyidan mavjud) bo‘lib, yuqori tezlikda simsiz aloqa o‘rnatishga imkon beradi: 3 metr masofada 480 Mbit/s (60 MB/s) gacha, 10 metr masofada esa 110 Mbit/s (13,75 MB/s) gacha.
2007-yil 23-iyulda USB-IF Wireless USB’ni qo‘llab-quvvatlovchi dastlabki oltita iste’mol mahsuloti sertifikatlanganini e’lon qildi.
2013-yilda USB protokolini mavjud aloqa kanallari, shu jumladan WiFi va WiGig.
USB kabellari va ulagichlari
Rang bilan belgilash
| Rang | Vazifasi |
|---|---|
| Oq | USB 1.0 |
| Qora | USB 2.0 |
| Ko‘k | USB 3.2 Gen 1x1 (avval USB 3.0) |
| Feruza rang | USB 3.2 Gen 1x2 |
| Qizil/sariq/to‘q sariq | Yuqoriroq yuklama ko‘tarishi hamda kompyuter o‘chirilgan yoki uyqu rejimida bo‘lsa ham kuchlanish saqlanishi bilan farqlanadi. |
USB 1.x va 2.0 kabellari hamda ulagichlari
1.0 spetsifikatsiyasi ulagichning ikkita turini belgilagan: A — kontroller yoki USB konsentratori tomonida, B — periferik qurilma tomonida. Keyinchalik portativ va mobil qurilmalarda USB’dan foydalanish uchun Mini-USB deb nomlangan kichik ulagichlar ishlab chiqildi. Micro-USB deb atalgan yangi miniatyura ulagichlari 2007-yil 4-yanvarda USB-IF tomonidan taqdim etildi. Quyida USB’ning eng keng tarqalgan turlari keltirilgan:
- A turi
- B turi
- C turi
- E turi
Biroz quyiroqda ularning Mini va Micro versiyalari tasvirlangan:
| Oddiy | Mini | Micro | |
|---|---|---|---|
| A turi | 4×12 mm |
3×7 mm |
2×7 mm |
| B turi | 7×8 mm |
3×7 mm |
2×7 mm |

Mini-AB va Micro-AB turidagi ulagichlar ham bor; ularga ham A, ham B turidagi mos vilkalarni ulash mumkin.
Elektronika ishlab chiqaruvchilari asl Mini-USB’dagi 5 ta o‘rniga 10 ta kontaktga ega, Mini-USB bilan mos ulagichdan foydalanadi (10 kontaktli vilka 5 kontaktli rozetkaga kirmaydi). Bunday uya, xususan, Alcatel (TCL), Fly va Philips brendlaridagi telefonlarda uchraydi. U yerda qo‘shimcha kontaktlar mikrofoni bor garnituradan foydalanish uchun xizmat qiladi. Biroq zaryadlagichlarni standartlashtirish bo‘yicha Yevropa dasturi doirasida Micro-USB + Mini-Jack tizimiga o‘tilgach, 2012-yildan bunday ulagichdan foydalanish keskin kamaydi.
USB-A vintli mahkamlagichi bo‘lmasa-da, uzoq xizmat muddati va mexanik mustahkamlikni birlashtiradi. Biroq uyacha tagligidan ancha chiqib turadigan ingichka plastik bo‘rtmalari bor kichraytirilgan ulagichlar tez-tez ulash va uzishga chidamsiz bo‘lib, ehtiyotkorroq muomalani talab qiladi.
USB signallari (2.x versiyalarigacha) ekranlangan to‘rt simli kabelning ikkita simi orqali uzatiladi.


| Kontakt raqami | Belgilanishi | Sim rangi | Tavsifi | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | VBUS | Qizil yoki | to‘q sariq | +5 V |
| 2 | D− | Oq yoki | oltinrang | Ma’lumotlar − |
| 3 | D+ | Yashil | Ma’lumotlar + | |
| 4 | GND | Qora yoki | ko‘k | Yerga ulash |
| Kontakt raqami | Belgilanishi | Sim rangi | Tavsifi |
|---|---|---|---|
| 1 | VBUS | Qizil | +5 V |
| 2 | D− | Oq | Ma’lumotlar − |
| 3 | D+ | Yashil | Ma’lumotlar + |
| 4 | ID | Sim yo‘q | On-The-Go ID kabel uchini aniqlaydi:
|
| 5 | GND | Qora | Yerga ulash |

Bu yerda GND — periferik qurilmalarni quvvatlash uchun «yerga ulash» zanjiri, VBus esa quvvat zanjiri uchun +5 voltdir. Ma’lumotlar D− va D+ simlari orqali differensial usulda uzatiladi. «0» va «1» holatlari liniyalar orasidagi potensial farq 0,2 V dan katta va liniyalardan birining GND’ga nisbatan potensiali 2,8 V dan yuqori bo‘lganda aniqlanadi. Differensial uzatish asosiy usul bo‘lsa-da, yagona usul emas (masalan, qurilma ishga tushirilayotganda xostga qo‘llab-quvvatlaydigan rejimini (ingl. Full-Speed yoki ingl. Low-Speed) ma’lumot liniyalaridan birini 1,5 kΩ rezistor orqali V_BUS’ga tortish bilan bildiradi: Low-Speed uchun D−, Full-Speed va High-Speed uchun D+).
Kabelda signal darajasi yetarli bo‘lishi va uning so‘nib qolmasligi uchun kabel uzunligini o‘tkazgich kesimiga mos tanlash kerak. Sim kesimi qalinligini AWG birliklarida ko‘rsatish qabul qilingan, masalan, «28 AWG/1P…».
Taxminiy muvofiqlik: kabel belgilanishi (AWG bo‘yicha sim qalinligi) va unga mos keladigan kabel uzunligi:
| AWG | Maksimal uzunligi (cm) |
|---|---|
| 28 | 81 |
| 26 | 131 |
| 24 | 208 |
| 22 | 333 |
| 20 | 500 |
Kabel uzunligining cheklanishi liniyadagi signal kechikishi bilan ham bog‘liq. USB 2.0 spetsifikatsiyasida kechikish qiymati belgilangan: 5 m uzunlikdagi kabel uchun u har metrga 5,2 nanosekunddan kam bo‘lishi kerak. Liniyada ruxsat etilgan maksimal signal kechikishi past tezlik rejimi uchun 1,5 mikrosekund. Shunday qilib, Hi Speed rejimini ta’minlash uchun liniya 26 nanosekunddan kam, Low Speed uchun esa 1,5 mikrosekunddan kam kechikishni kafolatlashi kerak.
USB 3.0 kabellari va ulagichlari hamda ularning USB 2.0 bilan mosligi
- O‘zaro ulanishi mumkin bo‘lgan barcha USB ulagichlari birgalikda ishlashga mo‘ljallangan. Bunga USB 2.0 ulagichining barcha kontaktlari USB 3.0 ulagichidagi tegishli kontaktlar bilan elektr jihatdan mos kelishi orqali erishiladi. USB 3.0 ulagichida USB 2.0’da muqobili bo‘lmagan qo‘shimcha kontaktlar mavjud. Shuning uchun turli versiyadagi ulagichlar ulanganida «ortiqcha» kontaktlar ishlatilmaydi va ulanish USB 2.0 rejimida normal ishlaydi.
- USB 3.0 A turi va USB 2.0 A turidagi barcha uyalar hamda vilkalar birgalikda ishlashga mo‘ljallangan.
- USB 3.0 B turi uyasining o‘lchami USB 2.0 B turi va undan oldingi vilkalar uchun zarur bo‘lganidan biroz kattaroq. Shunga qaramay, bunday vilkalarni ushbu uyaga ulash ham mumkin. Demak, USB 3.0 B turi ulagichli periferik qurilmani kompyuterga ulashda har ikkala kabel turidan foydalanish mumkin, USB 2.0 B turi ulagichli qurilma uchun esa faqat USB 2.0 kabeli ishlatiladi.
- eSATA/USB Combo sifatida belgilangan eSATAp uyalariga USB vilkasini ham ulash mumkin. Ularga USB 2.0 va USB 3.0 A turidagi vilkalar USB 2.0 tezlik rejimida ulanadi.
- eSATA vilkasini oddiy USB uyasining hech bir versiyasiga kiritib bo‘lmaydi.
- eSATA vilkasini eSATA/USB Combo uyasiga ulash mumkin.
- Type E uyalar ona platalarda A yoki C turidagi USB 3.0 shinalarini ulash uchun joylashtiriladi.
USB 3.0 ulagichlari rasmlari
| Oddiy | Micro | |
|---|---|---|
| A turi | ||
| B turi | ||
| C turi | ||
| E turi |
USB 3.0 A turidagi ulagichlar kontaktlarining joylashuvi
USB 3.0 Micro ulagichlarining yana ikkita turi mavjud: USB 3.0 Micro-A vilkasi va USB 3.0 Micro-AB uyasi. Ular USB 3.0 Micro-B’dan USB 2.0 qismidagi ulagichning «to‘rtburchak» (kesilmagan) shakli bilan farq qiladi. Bu Micro-A vilkasining Micro-B uyasiga kiritilishiga yo‘l qo‘ymaydi, Micro-AB uyasini esa ikkala turdagi vilka bilan mos qiladi.
Micro-AB uyasi o‘rnatilgan USB 3.0 xost kontrolleriga ega mobil qurilmalarda qo‘llanadi. Xost/mijoz rejimini aniqlash uchun 4-chi (ID) kontakt ishlatiladi: Micro-A vilkasida u «yer»ga qisqa tutashtirilgan.
USB 3.0 Powered-B ulagichlari kontaktlarining joylashuvi
USB 3.0 Powered-B ulagichi ikkita qo‘shimcha kontakt bilan loyihalangan. Bu qurilmalarga boshqa qurilmaga, masalan, Wireless USB adapteriga 1000 mA gacha tok berish imkonini beradi. Natijada Wireless USB adapteri orqali ulangan qurilma uchun alohida quvvat manbai kerak bo‘lmaydi va alohida quvvatsiz simsiz aloqa tizimiga yana bir qadam qo‘yiladi. Xost yoki konsentratorga oddiy simli ulanishda ushbu ikkita qo‘shimcha kontakt ishlatilmaydi.
| 1 | VBUS | +5 V quvvat |
| 2 | USB D− | USB 2.0 ma’lumotlari |
| 3 | USB D+ | |
| 4 | GND | Yerga ulash |
| 8 | StdA_SSRX− | SuperSpeed qabul qilish |
| 9 | StdA_SSRX+ | SuperSpeed qabul qilish |
| 7 | GND_DRAIN | Yerga ulash |
| 5 | StdA_SSTX− | SuperSpeed uzatish |
| 6 | StdA_SSTX+ | SuperSpeed uzatish |
| 10 | DPWR | Qurilmaga qo‘shimcha quvvat |
| 11 | GND_D | Qurilma quvvatining yerga ulanishi |
USB Type-C

| Kontakt | Nomi | Tavsifi | Kontakt | Nomi | Tavsifi | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A1 | GND | Yerga ulash | B12 | GND | Yerga ulash | ||
| A2 | TX1+ | SuperSpeed differensial juftlik #1, uzatish+ | B11 | RX1+ | SuperSpeed differensial juftlik #2, qabul qilish+ | ||
| A3 | TX1- | SuperSpeed differensial juftlik #1, uzatish− | B10 | RX1- | SuperSpeed differensial juftlik #2, qabul qilish− | ||
| A4 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | B9 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | ||
| A5 | CC1 | Sozlash kanali (yoki kelishuv kanali) | B8 | SBU2 | Qo‘shimcha kanal (Sideband) | ||
| A6 | D+ | High-Speed differensial juftlik, 1-holat, ma’lumotlar+ | B7 | D- | High-Speed differensial juftlik, 2-holat, ma’lumotlar− | ||
| A7 | D- | High-Speed differensial juftlik, 1-holat, ma’lumotlar− | B6 | D+ | High-Speed differensial juftlik, 2-holat, ma’lumotlar+ | ||
| A8 | SBU1 | Qo‘shimcha kanal (Sideband) | B5 | CC2 | Sozlash kanali | ||
| A9 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | B4 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | ||
| A10 | RX2- | SuperSpeed differensial juftlik #4, qabul qilish− | B3 | TX2- | SuperSpeed differensial juftlik #3, uzatish− | ||
| A11 | RX2+ | SuperSpeed differensial juftlik #4, qabul qilish+ | B2 | TX2+ | SuperSpeed differensial juftlik #3, uzatish+ | ||
| A12 | GND | Yerga ulash | B1 | GND | Yerga ulash | ||
| |||||||
| Type-C kabelining 1-ulagichi | Type-C kabeli | Type-C kabelining 2-ulagichi | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kontakt | Nomi | O‘tkazgich qoplamasining rangi | Nomi | Tavsifi | Kontakt | Nomi | |
| Himoya o‘rami | Ekran | Kabelning himoya o‘rami | Ekran | Kabelning tashqi himoya o‘rami | Himoya o‘rami | Ekran | |
| A1, B1, A12, B12 | GND | Qalay bilan qoplangan | GND_PWRrt1 GND_PWRrt2 |
Umumiy yerga ulash | A1, B1, A12, B12 | GND | |
| A4, B4, A9, B9 | VBUS | Qizil | PWR_VBUS1 PWR_VBUS2 |
VBUS quvvat | A4, B4, A9, B9 | VBUS | |
| B5 | VCONN | Sariq |
PWR_VCONN | VCONN quvvat | B5 | VCONN | |
| A5 | CC | Ko‘k | CC | Sozlash kanali | A5 | CC | |
| A6 | Dp1 | Oq | UTP_Dp | Ekranlanmagan differensial juftlik, musbat | A6 | Dp1 | |
| A7 | Dn1 | Yashil | UTP_Dn | Ekranlanmagan differensial juftlik, manfiy | A7 | Dn1 | |
| A8 | SBU1 | Qizil | SBU_A | A ma’lumot uzatish polosasi | B8 | SBU2 | |
| B8 | SBU2 | Qora | SBU_B | B ma’lumot uzatish polosasi | A8 | SBU1 | |
| A2 | SSTXp1 | Sariq * | SDPp1 | Ekranlangan differensial juftlik #1, musbat | B11 | SSRXp1 | |
| A3 | SSTXn1 | Jigarrang * | SDPn1 | Ekranlangan differensial juftlik #1, manfiy | B10 | SSRXn1 | |
| B11 | SSRXp1 | Yashil * | SDPp2 | Ekranlangan differensial juftlik #2, musbat | A2 | SSTXp1 | |
| B10 | SSRXn1 | To‘q sariq * | SDPn2 | Ekranlangan differensial juftlik #2, manfiy | A3 | SSTXn1 | |
| B2 | SSTXp2 | Oq * | SDPp3 | Ekranlangan differensial juftlik #3, musbat | A11 | SSRXp2 | |
| B3 | SSTXn2 | Qora * | SDPn3 | Ekranlangan differensial juftlik #3, manfiy | A10 | SSRXn2 | |
| A11 | SSRXp2 | Qizil * | SDPp4 | Ekranlangan differensial juftlik #4, musbat | B2 | SSTXp2 | |
| A10 | SSRXn2 | Ko‘k * | SDPn4 | Ekranlangan differensial juftlik #4, manfiy | B3 | SSTXn2 | |
| * O‘tkazgich qoplamalarining ranglari standartda belgilanmagan. | |||||||
«Yaqin kelajakda USB Type-C interfeysi haqiqatan ham universal bo‘ladi. 2.1 versiyasi port orqali 240 W gacha quvvat uzatishni nazarda tutadi. Bu undan 4K monitorlar, printerlar va hatto ko‘p energiya sarflaydigan o‘yin noutbuklarini quvvatlash uchun foydalanishga imkon beradi».https://usb.org/document-library/usb-type-cr-cable-and-connector-specification-revision-21
USB 3.0 optik kabellari
2013-yilda ayrim kompaniyalar USB 3.0 va Thunderbolt optik (optik tolali) kabellarini taqdim etdi. Ularda USB signali odatiy simli kabellardagi 3–5 metr o‘rniga 100 metrgacha uzatilishi mumkin. Ingichka, egiluvchan kabellar 1 GB/s gacha tezlikda ma’lumot uzatadi, biroq elektr quvvatini uzatmaydi.
Ulanishning boshida odatiy USB elektr signali optik signalga aylantiriladi. Oxirida esa signal teskari o‘zgartiriladi.
Aloqa usuli
USB spetsifikatsiyasi ma’lumot almashishning talab etilgan tezligiga qarab qurilmalar uchun bir necha variantni taklif qiladi: Low Speed (fizik tezlik 1,5 Mbit/s (187,5 KB/s) ± 1,5 %), Full Speed (12 Mbit/s (1,5 MB/s) ± 0,25 %), High Speed (480 Mbit/s (60 MB/s) ± 0,05 %), SuperSpeed (5 Gbit/s (625 MB/s) ± 0,06 %) va SuperSpeed+ (10 Gbit/s — 1,25 GB/s). Low-, Full- va High-Speed qurilmalar ma’lumot almashish uchun bitta differensial yarim dupleks aloqa liniyasidan, SuperSpeed esa bir nechta liniyadan foydalanadi. Almashish protokollari bir xil.
USB bitta boshqaruvchi (xost) va istalgan sondagi bo‘ysunuvchi qurilmalardan (device) iborat tarmoqdir. Tarmoq topologiyasi — faol daraxt. «Faol» degani daraxtning har bir tugunida maxsus qurilma — konsentrator (xab) borligini anglatadi. Xab kabellarning elektr jihatdan mosligini ta’minlaydi, paketlarni yo‘naltiradi, qurilmalarning ulanishi va uzilishini aniqlaydi hamda boshqa vazifalarni bajaradi. Tarmoqdagi barcha ulanishlar elektr va protokol jihatidan bir xil.
USB alohida qurilmalarni yoki tarmoq qismlarini tizim ishlayotgan paytda ulash va uzishga imkon beradi. «Ish paytida» degani, bu jarayon tarmoq ishini buzmasligi va boshqaruvchi tarmoq konfiguratsiyasi o‘zgarishini avtomatik, real vaqt rejimida aniqlashidir. Butun tarmoq boshqaruvchidan quvvat olgani uchun tarmoqning elektr ta’minotini avtomatik boshqarish ham mumkin: qurilma o‘z ehtiyojini bildiradi, boshqaruvchi esa tarmoq quvvati yetmasligi mumkin bo‘lsa, qurilmaning ishlashini taqiqlashi mumkin.
Fizik daraja



Xostga hech nima ulanmaganda D+ va D− signal liniyalarining ikkalasi ham 15 kΩ rezistorlar orqali manfiy quvvat qutbiga tortilgan bo‘ladi. Qurilma ulanganda liniyalardan biri 1,5 kΩ rezistor orqali +3,3 V ga tortiladi. Low Speed qurilmalari D− liniyasini, Full Speed qurilmalari esa D+ liniyasini tortadi. Shu tariqa xost ulanish sodir bo‘lganini va ulangan qurilmaning turini aniqlaydi. High Speed qurilmalari dastlab Full Speed rejimida ishlaydi, so‘ng boshlang‘ich ma’lumot almashinuvidan keyin yuqori tezlik rejimiga o‘tadi.
Tortuvchi rezistorlar bilan aniqlanadigan differensial juftlik holati spetsifikatsiyada Idle deb ataladi. Drayver yoqilgan paytdagi shu holat J harfi bilan, unga qarama-qarshi holat K harfi bilan belgilanadi. Ikkala liniyani manfiy qutbga tutashtirish Single Ended 0, qisqacha SE0; musbat qutbga tutashtirish esa SE1 deb ataladi.
Ma’lumotlar NRZI (Non-return-to-zero inverted) usulida kodlanadi. Bu usulda kiruvchi ma’lumotlarning har bir nol biti differensial juftlik holatining o‘zgarishiga (J→K yoki K→J), bir biti esa holat o‘zgarmasligiga mos keladi. Ketma-ket keladigan uzun birlar qatorida sinxronlashuv yo‘qolmasligi uchun bitlarni qo‘shimcha kiritish (bit stuffing) usuli qo‘llanadi, ya’ni ketma-ket kelgan har 6 ta birdan keyin ma’lumot oqimiga majburan nol kiritiladi.
Shinada SE0 holati 10 ms dan ortiq davom etsa, qurilma buni qayta o‘rnatish (Reset) deb talqin qiladi va USB stekini qayta ishga tushirishi talab qilinadi. Idle holati ketma-ket 3 ms dan ortiq davom etsa, qurilma buni shinani to‘xtatib turish (Suspend) deb talqin qiladi va rasman USB shinasidan elektr energiyasi iste’molini cheklashi kerak bo‘ladi. Suspend holatidan chiqish xost faoliyati tiklanganda yoki qurilma zaruratga ko‘ra maxsus Resume signalini yuborganda sodir bo‘ladi. Resume signali bir necha millisekund davom etadigan K holatidan iborat bo‘lib, SE0, SE0, J ketma-ketligi bilan tugaydi. Har bir holat qurilma tezlik rejimiga mos bitta bit intervali davom etadi.
Paketlarning tuzilishi
Ma’lumot almashish qisqa paketlar orqali amalga oshadi. Har bir paket Start of Packet ketma-ketligi bilan boshlanadi; Low va Full Speed uchun bu KJKJKJKK. Keyin har doim paket turini bildiruvchi maxsus PID identifikatori (ingl. Packet IDentifier (paket identifikatori)) keladi. Jami 16 xil paket turi mavjud, shuning uchun PID 4 bitli. Biroq ishonchlilik uchun bu maydon qiymati teskari ko‘rinishda takrorlanadi va paketda PID maydonining uzunligi 8 bitni tashkil etadi. Paket End of Packet ketma-ketligi bilan tugaydi: SE0, SE0, J. Paketlar orasidagi minimal vaqt taxminan 0,1 μs (Full Speed uchun).
Paket turiga qarab PID va EoP orasida paket parametrlariga va/yoki ma’lumotlariga oid boshqa maydonlar bo‘lishi mumkin. Bu maydonlarning barchasi (PID ham) kichik razryadli bitdan boshlab uzatiladi (LSB first).
USB paketlarining turlari jadvalda keltirilgan:
| Turi | PID qiymati (katta bitdan boshlab) | Uzatadigan bayt (kichik bitdan boshlab) | Nomi | Tavsifi |
|---|---|---|---|---|
| Zaxiralangan | 0000 | 0000 1111 | ||
| Token | 0001 | 1000 0111 | OUT | Xost qurilmaga keyingi paket xostdan qurilmaga ma’lumot uzatishini bildiradi |
| 1001 | 1001 0110 | IN | Xost qurilmaga undan ma’lumot paketini qabul qilishga tayyorligini bildiradi | |
| 0101 | 1010 0101 | SOF | Vaqt freymi yoki mikrofreym boshlanishini belgilovchi paket. | |
| 1101 | 1011 0100 | SETUP | Xost qurilmaga keyingi paket xostdan qurilmaga konfiguratsiya ma’lumotlarini olib kelishini bildiradi | |
| 1000 | 0001 1110 | SPLIT | USB High Speed bo‘lingan uzatish | |
| 0100 | 0010 1101 | PING | Qurilmaning ma’lumot qabul qila olish imkonini tekshirish (USB High Speed) | |
| Maxsus | 1100 | 0011 1100 | PRE | Keyingi tranzaksiya Low Speed rejimida bajarilishi haqida xabga bildirish |
| Tasdiqlash | ERR | Bo‘lingan uzatish xatosi (USB High Speed) | ||
| 0010 | 0100 1011 | ACK | Ma’lumot paketining qabul qilinganini tasdiqlash | |
| 1010 | 0101 1010 | NACK | Oldingi paketga ishlov berishga tayyor emaslik; paket e’tiborsiz qoldiriladi | |
| 0110 | 0110 1001 | NYET | Ma’lumotlar hali tayyor emas (USB High Speed) | |
| 1110 | 0111 1000 | STALL | Oldingi paket mavjud bo‘lmagan yoki o‘chirilgan funksiyaga murojaat qilgan | |
| Data | 0011 | 1100 0011 | DATA0 | Juft raqamli ma’lumot paketi |
| 1011 | 1101 0010 | DATA1 | Toq raqamli ma’lumot paketi | |
| 0111 | 1110 0001 | DATA2 | Yuqori tezlikdagi izoxron uzatish uchun ma’lumot paketi (USB High Speed) | |
| 1111 | 1111 0000 | MDATA | Yuqori tezlikdagi izoxron uzatish uchun ma’lumot paketi (USB High Speed) |
IN, OUT va SETUP turidagi paketlar ma’lumot almashishga oid ko‘p paketli tranzaksiyalarning sarlavhalaridir. Ularda ushbu tranzaksiyada aloqa qilinadigan qurilma manzili va undagi yakuniy nuqta (Endpoint) raqami maydonlari mavjud. Paketlarning yaxlitligi CRC5 maydoni orqali tekshiriladi.
DATA turidagi paketlarda ma’lumotlar maydoni va ma’lumot yaxlitligini tekshiruvchi CRC16 maydoni mavjud. Standart ma’lumotning ruxsat etilgan maksimal uzunligini cheklaydi: sozlanmagan qurilmalar uchun 8 bayt, Low Speed uchun 64 bayt, Full Speed uchun 1023 bayt va High Speed uchun 1024 bayt. Qurilma o‘zi uchun ruxsat etilganidan kichikroq maksimal ma’lumot uzunligini belgilashi mumkin. Xost esa ruxsat etilgan eng katta uzunlikni qo‘llab-quvvatlashi shart. Odatdagi almashinuvda ma’lumot paketlari «juft-toq» tartibida almashadi.
ACK, NACK va STALL turidagi paketlar joriy tranzaksiya muvaffaqiyatli yoki muvaffaqiyatsiz tugaganini bildirib, uni yakunlaydi. Ular qo‘shimcha maydonlarga ega emas.
Manzil
USB tarmoq bo‘lgani uchun bitta xostga bir necha qurilma ulanishi mumkin. Ulanish paytidagi boshlang‘ich sozlash jarayonida har bir qurilmaga noyob manzil beriladi. Manzil 7 bitdan iborat, nol qiymati zaxiralangan; demak, bitta xostga 127 tagacha qurilma ulanishi mumkin. Manzil maydoni faqat tranzaksiyani boshlaydigan paketlarda (IN, OUT, SETUP) mavjud.
Endpoint
USB jismonan ulangan qurilmalarga manzil berishdan tashqari qurilma ichidagi mantiqiy manzillashni ham taklif qiladi. Mantiqiy manzillash bitta qurilma ichidagi turli funksiyalarning ma’lumot oqimlarini ajratish imkonini beradi. Masalan, sensor paneli bor klaviaturada tugmalar bosilishi uchun bitta, sensor panel ma’lumotlari uchun esa boshqa kanal bo‘lishi mumkin. TCP/IP stekida yakuniy nuqtaning to‘g‘ridan-to‘g‘ri muqobili portlardir.
«Endpoint» maydoni 4 bitdan iborat, ya’ni 16 tagacha yakuniy nuqta bo‘lishi mumkin. Har bir nuqta mustaqil ravishda qabul qiluvchi ham, uzatuvchi ham bo‘lib ishlashi mumkin, shuning uchun ba’zan ularning soni 32 deb hisoblanadi. «Endpoint» maydoni USB tarmog‘i manzillashining bir qismi bo‘lib, faqat manzil bo‘lgan paketlarda (IN, OUT, SETUP) mavjud. Ulanishdagi boshlang‘ich sozlash paytida qurilma xostga ishlatiladigan nuqtalar va ularning vazifalari haqida ma’lumot berishi shart. Bu ma’lumot xostdagi qurilma drayverining tegishli ma’lumot kanallari bilan mos kelishi kerak. Ishlatilmaydigan nuqtaga murojaat qilinsa, STALL javobi qaytariladi. SETUP paketlari faqat nolinchi endpoint’ga kelishi mumkin.
Vaqt freymlari
USB spetsifikatsiyasida vaqt freymi va mikrofreym tushunchalari mavjud. Low Speed qurilmalar uchun xost har millisekundda End of Packet ketma-ketligidan iborat Keep Alive signalini yuboradi. Full Speed qurilmalar uchun xost har millisekundda navbatdagi freym boshlanishini bildiradigan maxsus SOF (Start of Frame) paketini uzatadi. High Speed rejimida bu paket har 125 μs da uzatiladi; bunday davr mikrofreym deb ataladi. USB spetsifikatsiyasi SOF paketlarining yuborilish davriyligi buzilmasligi uchun tranzaksiyalar va paketlar tegishlicha rejalashtirilishini talab qiladi.
Ma’lumot almashish tamoyillari
Ma’lumot almashish tranzaksiyalar, ya’ni bir necha paketdan iborat uzilmas ketma-ketliklar orqali amalga oshadi. Almashinuvni har doim xost boshlaydi. U yangi tranzaksiya boshlanishini bildiruvchi qisqa token paketini uzatadi. Ushbu tokenda xost tranzaksiya yo‘nalishini (IN yoki OUT), qurilma manzilini va endpoint raqamini ko‘rsatadi. Masalan, OUT tokeni uning ortidan darhol xostdan qurilmaga ma’lumot paketi (DATA0 yoki DATA1) kelishini anglatadi. Agar har bir paketning ma’lumot uzunligi qurilma uchun ruxsat etilgan maksimal qiymatga teng bo‘lsa, bitta tranzaksiyada bir nechta ma’lumot paketi bo‘lishi mumkin. Uzatishning tugashi maksimal hajmdan kichik paket orqali aniqlanadi. Qisqartirilgan paket kelishi bilan qurilma darhol tasdiqlovchi javob paketini (handshake) uzatadi: masalan, ACK (hammasi muvaffaqiyatli qabul qilindi), NACK (qabul qila olmadi, masalan, kirish buferi to‘lgan) yoki STALL (ma’lumot o‘chirilgan endpoint’ga yuborilgan). Tranzaksiyadagi barcha paketlar deyarli uzluksiz uzatiladi; ular orasidagi maksimal tanaffus taxminan 1 μs dan oshmasligi kerak (Full Speed uchun), aks holda tranzaksiya xato deb hisoblanadi.
Qurilmadan xostga ma’lumot uzatish ham shunga o‘xshash amalga oshadi. Xost uzatishni IN tokeni bilan boshlaydi. Agar qurilmada uzatishga tayyor ma’lumot bo‘lmasa, NACK deb javob beradi va tranzaksiya tugaydi. Ma’lumot tayyor bo‘lsa, qurilma DATA0/DATA1 paketlarini uzata boshlaydi. Uzatish yakuni ham xuddi shunday — ma’lumot paketining to‘liq bo‘lmagan uzunligi bilan belgilanadi. Xost qisqa paketni olgach, qurilmaga ACK tasdiqlash paketini yuboradi.
SETUP tokenli tranzaksiya OUT tranzaksiyasiga to‘liq o‘xshaydi. Farqi faqat qurilmaning ma’lumotni talqin qilishida: bu qurilmadagi USB stekining ishini boshqaradigan ulanish parametrlaridir.
Control, Interrupt, Bulk, Isochronous
USB spetsifikatsiyasi ma’lumot almashishning bir nechta usulini belgilaydi. Har bir ishga tushirilgan endpoint ulardan biri bilan bog‘langan bo‘lishi kerak. Control, Interrupt va Bulk yuqorida ta’riflangan tasdiqlovchi almashish protokolidan foydalanadi. Bulk usuli xostga o‘z ixtiyoriga ko‘ra qurilma bilan erkin ma’lumot almashishga imkon beradi. Control usuli Bulk’ga o‘xshaydi, ammo faqat spetsifikatsiyaga muvofiq USB protokoli ishini boshqaradigan maxsus ma’lumotlar bilan almashadi (SETUP turidagi tranzaksiyalar doirasida). Periferik qurilmalar almashinuvni o‘zi boshlab bera olmagani sababli qurilmada kutilmaganda paydo bo‘lgan ma’lumotni olish uchun Interrupt usuli yaratilgan. U qurilmani belgilangan davriylikda so‘roqqa tutish imkonini beradi. Interrupt klaviatura va sichqonchalarni tekshirishda keng qo‘llanadi. Isochronous usuli esa USB shinasi o‘tkazish qobiliyatining bir qismini audio yoki video kabi ma’lumotlar uchun oldindan ajratadi. Isochronous uzatish yaxlitligini tekshirmaydi (ACK va NACK paketlari yuborilmaydi), shuning uchun xato bo‘lsa qayta yuborish nazarda tutilmagan: noto‘g‘ri qabul qilingan ma’lumot yo‘qoladi.
Qurilmalarni ishga tushirish
Ulanish paytida xost qurilmadan bir qator standart ma’lumotlar (deskriptorlar)ni so‘raydi va ular asosida qurilma bilan qanday ishlashni belgilaydi. Deskriptorlarda ishlab chiqaruvchi va qurilma turi haqida ma’lumot bo‘ladi, xost ularga qarab dasturiy drayverni tanlaydi. Deskriptorlar jadvallari va maydonlarning vazifalari USB spetsifikatsiyasining 9-bobida batafsil bayon qilingan.
Shundan so‘ng xost tezlikni o‘zgartiradi (agar qurilma High Speed bo‘lsa) va unga manzil tayinlaydi.
Nosozliklarni aniqlash va sertifikatlash
Qurilma ishlab chiquvchilari protokollarni sozlash va standartga muvofiqlikni nazorat qilish uchun shinadagi almashinuv jarayonlarini kuzatadigan turli vositalardan foydalanishi mumkin. Bular kompyuterning USB drayverlaridan shina hodisalarini oluvchi sof dasturiy vositalar bo‘lishi mumkin. Biroq ular apparat darajasida qayta ishlanadigan yoki shinada noto‘g‘ri hosil bo‘ladigan signallarni ko‘rsatmaydi. To‘liq va mustaqil nazorat uchun maxsus apparat skanerlari va protokol analizatorlari ishlatiladi. USB konsorsiumi sertifikatlashdan o‘tish hamda qurilmalarni seriyali ishlab chiqarishga tayyorlashda apparat analizatoridan foydalanishni tavsiya qiladi.
Mahsulotga USB logotipini qo‘yish huquqini olish uchun uning standartga muvofiqligi sertifikatlanishi kerak. USB-IF tashkiloti USB qurilmalarini sertifikatlash xizmatlarini taklif qiladi hamda mustaqil sertifikatlash laboratoriyalari ro‘yxatini yuritadi.
Plug and Play (ula va ishlat)
USB spetsifikatsiyasi ishlab chiquvchilari USB qurilmalarining funksiyalarini avtomatik aniqlash masalasiga ham e’tibor qaratgan. Bundan maqsad USB qurilmani ulashda foydalanuvchini takroriy amallardan xalos qilish edi. Buning uchun standartda ikkita mexanizm nazarda tutilgan:
- Qurilma xostga o‘z atributlarini, jumladan, ishlab chiquvchi identifikatorini (VID) va mahsulot identifikatorini (PID) bildiradi. Ular asosida xost (kompyuter) qurilma bilan ishlash usulini topadi (odatda, qurilma ishlab chiquvchisi taqdim etgan drayverlarni o‘rnatish talab qilinadi).
- Qurilma xostga o‘zi mansub standartlashtirilgan qurilmalar sinfi identifikatorini bildiradi. USB konsepsiyasi doirasida turli funksiyalarga ega qurilmalar bilan ishlashni birxillashtiruvchi bir qator standart sinflar spetsifikatsiyasi ishlab chiqilgan. Masalan, Human Interface Device (HID) sinfidagi sichqoncha, klaviatura, o‘yin boshqaruvchilari va boshqalar, shuningdek, Mass Storage sinfidagi flesh-xotiralar va disk yuritmalari keng ma’lum. Ommabop qurilma sinflari uchun kompyuterlarda tayyor drayverlar bor, shu bois ularni ulash foydalanuvchiga sezilmasdan amalga oshadi.
Standart USB yechimlaridan tashqari ayrim kompaniyalar va ishqibozlar boshqa yechimlarni taklif qiladi. Masalan, Windows muhitida oldindan o‘rnatilgan WinUSB drayverlari keng tarqalgan bo‘lib, ular uchinchi tomon ishlab chiquvchilari uchun mavjud bo‘lgan API.
Standart qurilma sinflari
USB qurilmasining vazifasi zarur drayverlarni yuklash uchun USB xostga bildiriladigan sinf kodlari bilan aniqlanishi mumkin. Sinf kodlari turli ishlab chiqaruvchilarning bir xil turdagi qurilmalari bilan ishlashni birxillashtiradi. Qurilma bitta yoki bir nechta sinfni qo‘llashi mumkin; ularning maksimal soni mavjud endpoint’lar soni bilan belgilanadi.
Sinf kodlarining tavsifi:
| Kod | Nomi | Qo‘llash misollari/izoh |
|---|---|---|
| 00h | N/A | Belgilanmagan |
| 01h | Audio | Ovoz kartasi, MIDI |
| 02h | Aloqa qurilmasi (CDC) | Modem, tarmoq kartasi, COM port |
| 03h | Inson interfeysi qurilmasi (HID) | Klaviatura, sichqoncha, joystik |
| 05h | Fizik interfeys qurilmasi (PID) | Qo‘llovchi joystik Force feedback (kuch aks ta’siri) |
| 06h | Tasvir | Veb-kamera, skaner |
| 07h | Printer | Printer |
| 08h | Ommaviy saqlash qurilmasi (MSD) | USB xotira qurilmasi, xotira kartasi, karta o‘quvchi, raqamli fotoapparat |
| 09h | USB konsentratori | USB xab[ingl.] |
| 0Ah | CDC ma’lumotlari | CDC sinfi bilan birgalikda ishlatiladi |
| 0Bh | Smart-karta o‘quvchi (CCID) | O‘quvchi qurilma smart-kartalar |
| 0Dh | Kontent xavfsizligi | Biometrik skaner |
| 0Eh | Video qurilmalar sinfi | Veb-kamera |
| 0Fh | Shaxsiy tibbiy qurilmalar | Puls ko‘rsatkichi, tibbiy jihozlar |
| DCh | Diagnostika qurilmasi | USB bilan moslikni tekshirishda ishlatiladi |
| E0h | Simsiz kontroller | Bluetooth adapteri |
| EFh | Turli xil qurilmalar | ActiveSync qurilmalari |
| FEh | Maxsus ilovalar uchun | IrDA qurilmalari, proshivkani yangilash rejimi (DFU) |
| FFh | Ishlab chiqaruvchiga xos | Ishlab chiqaruvchi ixtiyoriga ko‘ra |
Elektr ta’minoti
USB standartida ulangan qurilmalarga kichik elektr quvvatini yetkazib berish nazarda tutilgan. Dastlab USB 2.0 standarti 5 V kuchlanishda qurilmaning maksimal tok iste’molini 0,5 A bilan cheklagan. USB 3.0 xuddi shu kuchlanishda maksimal tokni 0,9 A ga oshirdi. Ushbu standartlar xostga shinaga ulangan qurilmalarning energiya iste’molini boshqarishga imkon beradi. Buning uchun qurilma ulanish va ishga tushish vaqtida xostga o‘z energiya ehtiyojini bildiradi. Xost tarmoqning ushbu qismi quvvat imkoniyatlarini baholaydi va qurilmaning ishlashiga ruxsat beradi yoki taqiqlaydi.
Ko‘p quvvat talab qiladigan qurilmalar ehtiyojini standartlashtirish maqsadida USB-IF 2007-yilda USB Battery Charging spetsifikatsiyasini qabul qildi. U USB 2.0/3.0 kabel infratuzilmasi doirasida qurilma iste’mol qiladigan tokni 5 A gacha oshirishga imkon berdi. Keyinchalik quvvatni boshqarishda ancha keng moslashuvchanlik beruvchi alohida USB Power Delivery spetsifikatsiyasi qabul qilindi.
| Spetsifikatsiya | Maksimal tok | Maksimal kuchlanish | Maksimal quvvat |
|---|---|---|---|
| USB 1.1/2.0 | 500 mA | 5 V | 2,5 W |
| USB 3.0 | 900 mA | 5 V | 4,5 W |
| USB 3.2 Gen x2 | 1,5 A | 5 V | 7,5 W |
| Battery Charging 1.2 | 1,5 A | 5 V | 7,5 W |
| Power Delivery 1.0/2.0/3.0 | 5 A | 20 V | 100 W |
| Power Delivery 3.1 | 5 A | 48 V | 240 W |
USB Battery Charging

USB chiqish ulagichli quvvat manbalari va mobil qurilmalarning yuqori energiya iste’molini standartlashtirishga qaratilgan birinchi urinish USB Battery Charging spetsifikatsiyasining paydo bo‘lishiga olib keldi. Uning birinchi versiyasi 2007-yilda chiqarilgan. Hozirgi USB BC 1.2 versiyasi 2010-yilda e’lon qilingan.
Spetsifikatsiya maxsus belgilangan[qanday qilib?] yuqoriroq tok (1,5 A gacha) bera oladigan USB-A ulagichlariga ruxsat bergan. USB’ni dastlabki sozlash protokoliga kengaytirilgan energiya iste’moli haqida «kelishish» imkoniyati qo‘shilgan. Yakuniy qurilma tok iste’molini faqat xost bilan «kelishgandan» keyin oshirishi mumkin edi.
Ma’lumot liniyalari ulanmagan USB-A ulagichlariga ham ruxsat berilgan, masalan, zaryadlagichlarda. Mobil qurilma bunday zaryadlagichni bir-biriga qisqa tutashtirilgan D+ va D− kontaktlari orqali aniqlaydi. Bunday qurilmalarga 5 A gacha tok berishga ruxsat etilgan.
Kichik o‘lchamli elektr iste’molchilar uchun spetsifikatsiya MicroUSB-B ulagichini tavsiya qilgan.
USB Power Delivery
Yangi USB Power Delivery standartida elektr ta’minoti konsepsiyasi tubdan qayta ko‘rib chiqildi. Endi xost ham, qurilma ham ishlab chiquvchilari USB shinasi orqali quvvatni moslashuvchan boshqarish imkonini oldi. Qaysi qurilma energiya manbai va qaysisi iste’molchi bo‘lishi, manba hamda kabel imkoniyatlari qurilmalar o‘rtasidagi alohida aloqa kanali orqali muloqot davomida aniqlanadi. Muloqot davomida qurilma USB kabeli orqali ko‘proq quvvat uzatish uchun kuchlanishni oshirishni so‘rashi, xost esa bunga rozi bo‘lishi mumkin. Yuqori kuchlanish xost tomonidan Vbus quvvat simiga uzatiladi. Eski qurilmalar bilan moslikni ta’minlash uchun qurilma uzilgani aniqlanishi bilan xost kuchlanishni eski 5 V qiymatiga qaytaradi.
USB Power Delivery texnologiyasi 100 W gacha quvvat uzatadi. Shu tufayli oddiy USB kabeli yordamida zaryad manbai sifatida smartfon, noutbuk yoki tashqi akkumulyatordan foydalanib, turli elektron qurilmalarni quvvatlash va ulash imkoniyati paydo bo‘ldi[manba 209 kun davomida ko‘rsatilmagan].
USB PD Rev.1
2012-yilda USB PD’ning birinchi tahriri taqdim etildi. USB 2.0 va 3.0 standartidagi odatiy ulagichlar va kabellar ishlatildi. Quvvatni boshqarish iste’molchi va manba o‘rtasida standart USB kabelining quvvat simi (Vbus) orqali tashkil etilgan mustaqil aloqa kanalidagi muloqot bilan amalga oshirildi. Bunda chastotali modulyatsiya va 24 MHz tashuvchi chastota qo‘llanilgan.
Standart USB quvvat kontaktidagi (Vbus) kuchlanishni maksimal 5 A tokda 12 V yoki 20 V gacha oshirishga ruxsat bergan.
USB PD 2.0
Standartning ikkinchi tahriri 2014-yilda USB 3.1 spetsifikatsiyasi bilan birga chiqdi va yangi USB Type-C ulagichiga bog‘landi. Endi quvvat manbai va iste’molchi o‘rtasidagi alohida aloqa kanali uchun kabeldagi maxsus sim (Configuration Channel) ishlatiladi. Kabel turi va uning quvvat uzatish imkoniyatini aniqlash ham qo‘llab-quvvatlanadi; buning uchun maksimal toki oshirilgan kabellarda kabel parametrlarini bildiruvchi mikrosxema o‘rnatilishi shart.
Standart USB quvvat kontaktidagi (Vbus) kuchlanishni 9, 15 yoki 20 V gacha, maksimal tokni esa 5 A gacha oshirishga imkon berdi. 3 A va undan yuqori toklar uchun identifikatsiya mikrosxemali maxsus kabellardan foydalanish talab qilinadi.
USB PD 3.0
2019-yilda USB PD 3.0 tahriri chiqarildi. Uning USB PD 2.0’dan muhim farqi Programmable Power Supply rejimi bo‘lib, bunda iste’molchi 5, 9, 15 yoki 20 V kabi belgilangan kuchlanishdan birini emas, balki 3,3…21 V oralig‘ida 20 mV qadam bilan kuchlanishni boshqarishni so‘rashi mumkin. Iste’molchi manbadan tokni 50 mA qadam bilan oshirishni ham so‘rashi mumkin.
USB PD 3.1
2021-yil bahorida USB PD 3.1 tahriri chiqarildi. Uning asosiy farqi rejimlarni Standard Power Range (USB PD 3.0 bilan mos) va 28, 36 hamda 48 V kuchlanish mumkin bo‘lgan Extended Power Range toifalariga bo‘lishdir. Programmable Power Supply faqat Standard Power Range rejimida saqlanib qolgan va Extended Power Range’da qo‘llanmaydi. Yuqori boshqariladigan kuchlanishni olish uchun 15 dan 48 V gacha 100 mV qadam bilan kuchlanish belgilash imkonini beruvchi Adjustable Voltage Supply rejimi joriy qilindi.
Shu tariqa uzatiladigan maksimal quvvat 240 W ga yetdi. 3 A va undan yuqori toklar hamda 20 V va undan yuqori kuchlanishlar uchun identifikatsiya mikrosxemasi o‘rnatilgan maxsus kabellardan foydalanish talab qilinadi. Yuqori quvvatli kabellarni belgilash uchun maxsus logotiplar ishlab chiqilgan.
Nostandart yechimlar
Mobil qurilmalarni quvvatlash
USB spetsifikatsiyasi ruxsat etgan chegaradan ortiq tok iste’mol qiladigan ko‘plab qurilmalar mavjud.
Bunday qurilma talab qiladigan zaryad toki USB standarti ruxsat etgan qiymatdan ancha yuqori bo‘lishi mumkin. Bu cheklovni chetlab o‘tish uchun ko‘plab telefon ishlab chiqaruvchilari maxsus quvvat bloki — zaryadlagichni aniqlashning o‘z qoidalarini ishlab chiqqan. Endi telefon asl zaryadlagichga ulanganda eng yuqori tezlikda zaryadlanishi mumkin. Standart USB xostga ulanganda esa telefon USB talablariga amal qilib, kichikroq tokda zaryadlanadi yoki umuman zaryadlanmaydi.
Masalan, Apple qurilmalari zaryadlagich bera oladigan maksimal tokni D− va D+ kontaktlaridagi kuchlanishga qarab aniqlaydi. Agar D+ = D− = 2,0 V bo‘lsa, maksimal tok 0,5 A. Agar D+ = 2,0 V va D− = 2,8 V bo‘lsa, maksimal tok 1 A. Agar D+ = 2,8 V va D− = 2,0 V bo‘lsa, maksimal tok 2 A.
2007-yilda USB-IF USB Battery Charging spetsifikatsiyasini qabul qilib, mobil qurilmalarni elektr bilan ta’minlashni standartlashtirish jarayonini boshladi. 2007–2010-yillarda bir qator milliy va xalqaro me’yorlar (masalan, Umumiy tashqi quvvat manbai[ingl.], GSM Universal Charging Solution va Xitoyning «Technical Requirements and Test Method of Charger and Interface for Mobile Telecommunication Terminal Equipment» hujjati) qabul qilindi. Ularga ko‘ra, mobil qurilmalar zaryadlagichlari bir xil turdagi ulagichlar bilan jihozlanishi kerak: zaryadlagich korpusida USB-A uyasi, qurilmaning o‘zida esa Micro-USB-B. Zaryadlagich D+ va D− kontaktlarining bir-biriga qisqa tutashtirilganiga qarab aniqlanadi.
Qualcomm Quick Charge

Muayyan darajada Qualcomm kompaniyasining USB Power Delivery standartiga o‘xshash, biroq amalga oshirish osonroq texnologiyalari muayyan ommalashuvga erishdi. Spetsifikatsiyaning o‘zaro mos to‘rtta versiyasi chiqarilgan:
Qualcomm Quick Charge 1.0 (2013) versiyasi 5 V va 2 A quvvatlashni nazarda tutgan va boshqa nostandart yechimlardan ko‘p farq qilmagan. Keng tarqalmagan.
Qualcomm Quick Charge 2.0 (2015) versiyasi USB Power Delivery kabi zaryadlagich va qurilma kelishuvidan so‘ng kuchlanishni 9, 12 yoki 20 V gacha oshirish imkonini bergan. Biroq USB Power Delivery’dan farqli ravishda kelishuv mexanizmi ancha sodda bo‘lib, mavjud USB 2.0/3.0 kabellari va ulagichlaridan foydalanishga imkon bergan. Qurilma D+/D− liniyalari holati orqali zaryadlagichga ulanganini aniqlaydi, so‘ng o‘zi istagan quvvat kuchlanishiga mos muayyan kuchlanishni D+/D− liniyalariga beradi.
Qualcomm Quick Charge 3.0 (2016) versiyasi QC 2.0’ni qurilma so‘roviga ko‘ra 3,6–20 V oralig‘ida chiqish kuchlanishini silliq boshqarish imkoniyati bilan to‘ldiradi.
2015-yilda USB-IF Type C ulagichli kabel infratuzilmasini sinovdan o‘tkazish metodikasini e’lon qildi va unda quvvat liniyasidagi kuchlanishni nostandart usullarda boshqarishni ochiq taqiqladi. Google QC 2.0 va 3.0’ni Android qurilmalarida qo‘llamaslikni tavsiya qildi. Google muhandisining bayonotiga ko‘ra, Qualcomm Quick Charge 2.0 va 3.0 zaryadlash usuli USB Type-C standartini buzadi. Spetsifikatsiyaning 4.8.2-bandiga binoan, USB Type-C ulagichli qurilma o‘z zaryadlash usullarini qo‘llashi mumkin, ammo ular Vbus kuchlanishini o‘zgartirmasligi kerak (QC esa uni 9 V va 12 V gacha ko‘taradi). Muammo Quick Charge 4 spetsifikatsiyasida hal qilingan[manba 940 kun davomida ko‘rsatilmagan].
Qualcomm Quick Charge 4 versiyasi 2016-yil noyabrda taqdim etilgan. Type C ulagichli kabellar bilan mosligi e’lon qilingan. Qualcomm Quick Charge 4+ versiyasi 2017-yil yozida taqdim etilgan.
PoweredUSB

1999-yilda savdo uskunalari ishlab chiqaruvchilari guruhi korporativ standartni qabul qildi. Unga ko‘ra, USB ulagichi 5 V, 12 V yoki 24 V kuchlanish va 6 A gacha tok uchun qo‘shimcha kontaktlar bilan jihozlanadi. Bu yechim USB-IF tomonidan qo‘llab-quvvatlanmagan.
USB 3.0 afzalliklari
- 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha tezlikda ma’lumot uzatish imkoniyati.
- Kontroller bir vaqtning o‘zida ma’lumot qabul qilishi va yuborishi mumkin (to‘liq dupleks rejimi), bu ishlash tezligini oshiradi.
- USB 3.0 kuchliroq tok beradi, bu, masalan, qattiq disklarni ulashni osonlashtiradi.
- USB 3.0 eski standartlar bilan mos. Eski qurilmalarni yangi portlarga ulash mumkin. USB 3.0 qurilmasini USB 2.0 portiga ulash ham mumkin (elektr quvvati yetarli bo‘lsa), biroq qurilmaning tezligi port tezligi bilan cheklanadi.
Tanqid
- Mini- va ayniqsa Micro-USB ulagichlari ishlab chiqaruvchining konstruktiv kamchiliklari sabab vaqt o‘tishi bilan ko‘pincha bo‘shashib, kontaktni yo‘qota boshlaydi va bosma elektron plataga yetarlicha mustahkam biriktirilmagan bo‘ladi. Natijada intensiv foydalanishda ular qisman yoki to‘liq shikastlanishi mumkin. Ba’zan uyalar uzilib ketadi va uzilgan bosma yo‘llarni sifatli tiklashning iloji bo‘lmagani sabab plataning o‘zini, hatto butun qurilmani almashtirishga to‘g‘ri keladi.
- Protokol yakuniy qurilmadan bevosita shina orqali ma’lumot almashish hamda ishga tushirish yoki xizmat xabarlariga javob berish kabi yordamchi funksiyalar uchun ancha murakkab algoritmni qo‘llab-quvvatlashni talab qiladi. Murakkabligi va xilma-xilligi sabab qurilmalar ko‘pincha protokolning faqat asosiy darajalarini apparat darajasida amalga oshiradi, yuqori darajalarni dastur kodiga qoldiradi. Bu dasturiy xotira va vaqtning sezilarli samarasiz sarflanishiga olib keladi, shuningdek, xatolar va standartga muvofiqlik zarariga kodni ortiqcha soddalashtirish xavfini tug‘diradi.
- Ishlab chiqaruvchi kodi (VID) qurilma ishlab chiquvchisiga faqat byurokratik jarayon va taxminan 5000 $ to‘lovdan keyin beriladi. Bundan tashqari, USB-IF standart ishlab chiquvchilari tashkiloti ishlab chiqaruvchi kodi egalarining qurilma kodlarini (PID) qayta sotishiga salbiy munosabatda. Bular kichik ishlab chiqaruvchilar va mustaqil ishlab chiquvchilar uchun USB shinasidan foydalanishni cheklaydi. Standart mualliflari standart funksiyalarni (masalan, aloqa porti, xotira qurilmasi yoki audio qurilma) bajaradigan qurilmalar uchun erkin foydalaniladigan kodlarni taqdim etmaydi.
- Qurilmalar sinflari va kichik sinflari ro‘yxati ayrim jihatdan izchil emas, haddan tashqari kengaygan, bir darajadagi kichik sinflar ko‘pincha teng qiymatli emas va eskirgan funksiyalarni ham o‘z ichiga oladi. Natijada muayyan standart sinfni qo‘llab-quvvatlash uchun qurilma va xost (kompyuter) tomonida bevosita ishlashga kerak bo‘lmagan ortiqcha kod talab etiladi. Uzatiladigan paket turlarining ayrimlari ko‘proq tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgani uchun ularga ham shu holat tegishli.
- Universal deb e’lon qilinganiga qaramay, ko‘plab qurilmalar, hatto standart sinfga kiruvchilari ham, aksariyat hollarda xostda dasturiy qo‘llov va alohida drayverlarni talab qiladi. Masalan, zamonaviy Windows tizimi tashqi COM port yoki GPS navigatori ulanganda (ikkalasi ham aloqa qurilmalarining bitta standart sinfiga kiradi) har bir qurilma uchun alohida drayver talab qiladi. Bu ishlab chiqaruvchilarga drayver yaratish va ehtimol uni raqamli imzolash bo‘yicha qo‘shimcha majburiyat yuklaydi hamda qurilma operatsion tizimning boshqa versiyasida ishlamasligi xavfini keltirib chiqaradi.
- Ma’lumot uzatishning boshqa formatlariga nisbatan USB 1.0 formatida axborot uzatish kechikishi katta. USB 2.0 High Speed formatida yaratuvchilar kechikish muammolarini kamaytirishga uringan, ammo ushbu formatning o‘zi yuqori tezlikdagi qabul qiluvchi-uzatuvchi va yuqori chastotali ulash kabelini talab qiladi; ko‘p hollarda bu ortiqcha va qimmat yechimdir.
- Universallik maxfiy ma’lumot bilan ishlash va muhim jarayonlarni boshqarishga xalaqit beradi: bitta port klaviaturaga ham, ma’lumot tashuvchiga ham mos keladi.
USB 2.0 kamchiliklari
- USB 2.0’ning nazariy maksimal o‘tkazish qobiliyati 480 Mbit/s (60 MB/s) bo‘lsa-da, amalda eng yuqori qiymatga yaqin tezlikka erishib bo‘lmaydi (maksimal 45 MB/s, ko‘pincha 30 MB/s gacha). Sababi USB yarim dupleks shina bo‘lib, ikki yo‘nalishda uzatish uchun faqat bitta o‘ralgan sim juftligidan foydalaniladi. Shu sabab bir takt davomida ma’lumot faqat bir yo‘nalishda uzatiladi, ikki tomonlama almashish uchun esa ikki takt zarur bo‘ladi. Taqqoslash uchun, FireWire shinasi (IEEE 1394/1394a standartida) maksimal 400 Mbit/s (50 MB/s) o‘tkazish qobiliyatiga ega bo‘lib, bu rasman USB 2.0’dan 80 Mbit/s (10 MB/s) kam. Biroq u dupleks (ma’lumotlar uchun ikki o‘ralgan juftlik, har biri alohida yo‘nalishda ishlatiladi; ikki tomonlama almashish uchun 1 takt yetadi) bo‘lgani sabab qattiq disk va boshqa xotira qurilmalari bilan almashishda amalda 400 Mbit/s (50 MB/s) tezlikka erishishi mumkin. Shu bois turli mobil xotira qurilmalari USB 2.0’ning amaliy o‘tkazish qobiliyati yetishmasligiga ancha oldin duch kelgan.
Zaiflik
2014-yil avgustda USB qurilmalaridagi BadUSB nomli zaiflikdan foydalanish usuli namoyish qilindi. Ayrim USB qurilmalari kompyuter bilan aloqaga javobgar mikrosxema mikrodasturini o‘zgartirishga ruxsat beradi. Tajovuzkor muayyan qurilmaning teskari muhandislik tahlilini o‘tkazib, unga zararli kod yaratishi va yozishi mumkin. Bunday kod, masalan, klaviaturaga taqlid qilib zararlangan kompyuterda foydalanuvchi nomidan kerakli amallarni bajarishi yoki tarmoq qurilmasiga taqlid qilib tarmoq sozlamalarini o‘zgartirishi mumkin. Natijada foydalanuvchi internet saytlarini tajovuzkor nazoratidagi oraliq serverlar orqali ko‘radi (farming). Bundan tashqari, kod USB flesh-xotirasiga taqlid qilib, avtomatik ishga tushirish yoqilgan kompyuterga virus dasturini yuklashi va ishga tushirishi mumkin. Bunday virus kompyuterga ayni paytda ulangan boshqa USB qurilmalariga ham ko‘chib, yangi USB qurilmalarni (veb-kamera, klaviatura, flesh-karta va boshqalar) zararlashi mumkin.
USB Kill nomli zararli qurilma va unga o‘xshashlari boshqa zaiflikdan foydalanishi mumkin: USB qurilmasi quvvatga ulanishi bilan ma’lumot kontaktlariga ketma-ket yuqori kuchlanish impulslarini berib, kompyuter ichidagi qimmat mikrosxemalarni ishdan chiqaradi. Zaiflik USB uyalarining oson kirish mumkinligidan, ularga qaysi qurilma ulanganidan qat’i nazar barcha portlarga quvvat berilishidan hamda korpusga chiqarilgan, mikrosxemalarga ulangan yuqori tezlikli kontaktlarning yuqori kuchlanishdan yetarli himoyalanmaganidan kelib chiqadi.
USB va FireWire/1394
USB shinasi bo‘ylab SCSI buyruqlarini uzatish usuli bo‘lgan USB Mass Storage protokoli FireWire/1394 shinasining mos SBP-2 protokoliga qaraganda ko‘proq xizmat xarajatlariga ega. Shu sabab tashqi disk yoki CD/DVD yuritmasi FireWire orqali ulanganda ma’lumot uzatish tezligi yuqoriroq bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, USB Mass Storage eski operatsion tizimlarda (jumladan, Windows 98) qo‘llab-quvvatlanmagan va drayver o‘rnatishni talab qilgan. SBP-2 esa ularda dastlabdan qo‘llangan. Eski operatsion tizimlarda (Windows 2000) USB storage protokoli cheklangan shaklda amalga oshirilgan: USB orqali ulangan disk yuritmasida CD va DVD disklariga yozish funksiyasidan foydalanish mumkin bo‘lmagan. SBP-2’da esa bunday cheklov hech qachon bo‘lmagan.
USB shinasi qat’iy yo‘nalgan, shuning uchun ikkita kompyuterni ulash uchun qo‘shimcha uskuna kerak. Kompyutersiz uskunalarni, masalan, printer va skanerni yoki fotoapparat va printerni o‘zaro ulash USB OTG standarti bilan belgilangan; bundan oldin esa bunday yechimlar muayyan ishlab chiqaruvchiga bog‘liq bo‘lgan. 1394/FireWire shinasida boshidanoq bu kamchilik bo‘lmagan (masalan, ikkita videokamerani ulash mumkin).
Adabiyotlar
- Universal ketma-ket USB shinasi // Shaxsiy kompyuterlarni modernizatsiya qilish va ta’mirlash = Shaxsiy kompyuterlarni modernizatsiya qilish va ta’mirlash / Skott Myuller. — 17-nashr. — Moskva : Vilyams, 2007. — 15-bob : Ketma-ket, parallel va boshqa kiritish-chiqarish interfeyslari. — B. 1016—1026. — ISBN 0-7897-3404-4.
Havolalar
- usb.org (ingl.) — USB rasmiy sayti
- USB hujjatlar kutubxonasi (USB 3.2, USB 2.0, Wireless USB, USB Type-C, USB Power Delivery) (ingl.)
- USB 1.1 va 2.0 ulagichlarining kontakt sxemasi
- USB ulagichlarining kontakt sxemasi (A, B, mini)
- USB identifikatorlari ro‘yxati (ishlab chiqaruvchilar, qurilmalar va interfeyslar) (ingl.)
- USB in a NutShell (periferik qurilmalar ishlab chiquvchilari uchun standartdan parchalar) (ingl.)
- USB in a NutShell — rus tiliga tarjima
- SuperSpeed USB 3.0 FAQ (SuperSpeed USB 3.0 savol-javoblari) (ingl.)
- SuperSpeed USB 3.0 FAQ — rus tiliga tarjima
- USB : Universal ketma-ket shina spetsifikatsiyasi : Universal ketma-ket shina / Vladimir Yashkardin // www.SoftElectro.ru. — 2011.
- Oddiy foydalanuvchi nuqtayi nazaridan USB ulagichlari va vilkalari turlari — pc-hard.ru, 2012
- Interfeyslar inqilobi. USB 3.1 Type-C tafsilotlari. Elektronika mutaxassisi nigohida
- Smartfon va planshetda USB OTG nima?











