Analog va raqamli signallar — axborot tashuvchi signal turlaridir. Ikkala signal orasidagi asosiy farq shundaki, analog signallar uzluksiz elektr signallariga ega, raqamli signallar esa uzluksiz bo‘lmagan (diskret) elektr signallariga ega. Analog va raqamli signal o‘rtasidagi farqni turli xil to‘lqinlar misolida ko‘rish mumkin.
Analog signallar nima?
Analog signallar ko‘plab tizimlarda axborotni tashish uchun signallarni hosil qilishda ishlatilgan. Bu signallar ham qiymat, ham vaqt bo‘yicha uzluksizdir. Raqamli signallar paydo bo‘lishi bilan analog signallardan foydalanish kamayib bordi. Qisqacha aytganda, analog signallarni tushunish uchun shuni bilish kifoya: tabiiy bo‘lgan yoki tabiatan mavjud bo‘ladigan barcha signallar — analog signallardir.
Raqamli signallar nima?
Analog signallardan farqli ravishda, raqamli signallar uzluksiz emas; signallar qiymat va vaqt bo‘yicha diskret (alohida) bo‘ladi. Bu signallar ikkilik sonlar (binary numbers) orqali ifodalanadi va turli kuchlanish qiymatlaridan iborat bo‘ladi.
Analog va raqamli signallar o‘rtasidagi farq
Xulosa sifatida, analog signal va raqamli signal o‘rtasidagi turli farqlar quyidagi jadvalda keltirilgan. Bu ikki turdagi signal ham axborotni bir joydan boshqa joyga uzatish uchun elektron aloqa tizimi da qo‘llaniladi.
| Analog va raqamli signal o‘rtasidagi farq | |
| Analog signallar | Raqamli signallar |
| Uzluksiz signallar | Diskret signallar |
| Sinusoidal to‘lqinlar bilan ifodalanadi | Kvadrat to‘lqinlar bilan ifodalanadi |
| Inson ovozi, tabiiy tovush, analog elektron qurilmalar — bir necha misol | Kompyuterlar, optik disk yuritmalari (optical drives) va boshqa elektron qurilmalar |
| Qiymatlar uzluksiz oraliqda bo‘ladi | Qiymatlar uzluksiz emas |
| Tovush to‘lqinlarini qanday bo‘lsa, shunday yozib oladi | Ikkilik to‘lqin shakliga (binary waveform) aylantiradi |
| Faqat analog qurilmalarda ishlatiladi | Kompyuter, mobil telefon va boshqa raqamli elektronikaga mos |
Ko‘p so‘raladigan savollar – FAQ
Q1
Raqamli signallarga qanday misollar keltirish mumkin?
Raqamli signallar shovqin (noise) hosil qilmaydi. Raqamli kompyuterlar va raqamli telefonlar raqamli signallarga misol bo‘la oladi.
Q2
Analog signallarga qanday misollar bor?
Inson ovozi, analog telefonlar va termometr analog signallarga misol bo‘la oladi.
Q3
Analog signalni raqamli signalga qanday aylantirish mumkin?
Analog signalni raqamli signalga aylantirish (conversion) uchun ikki bosqich bajariladi. Birinchi bosqich — namunaviy olish (sampling). Bu bosqichda vaqt bo‘yicha o‘zgarib turadigan uzluksiz elektr signallari ko‘rib chiqiladi. X o‘qi (x-axis) ham, Y o‘qi (y-axis) ham hisobga olinadi. Odatda namunaviy olish x o‘qi bo‘ylab amalga oshiriladi va u ikki toifaga ajratiladi: sampling va past chastotada namunaviy olish (downsampling). Ikkinchi bosqich kvantlash (quantization) deb ataladi. Kvantlash y o‘qi bo‘ylab bajariladi va u tasvirni (image) qayta ishlaydi: bunda uzluksiz signallar ustma-ust tushadigan (overlapping) va ustma-ust tushmaydigan (non-overlapping) signallarga bo‘linadi.
Q4
Namunaviy olish teoremasi (sampling theorem) nima?
Namunaviy olish teoremasi shunday ta’riflanadi: uzluksiz vaqtli signal (continuous-time signal) namunalar (samples) ko‘rinishida ifodalanishi mumkin va agar namunaviy olish chastotasi signalning maksimal chastotasidan katta bo‘lsa, signalni qayta tiklash (recovered back) mumkin bo‘ladi.
Q5
Yetarli bo‘lmagan namunaviy olish (undersampling) nima?
Yetarli bo‘lmagan namunaviy olish (undersampling) shunday ta’riflanadi: namunaviy olish chastotasi signalning maksimal chastotasidan kichik bo‘ladi, natijada spektrning ketma-ket sikllari (successive cycles of the spectrum) bir-birining ustiga tushib ketadi (overlapping).
