| PostgreSQL | |
|---|---|
| | |
| | |
| Turi | relyatsion ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi va SQL serveri[tahrirlash] |
| Muallif | |
| Ishlab chiquvchi | PostgreSQL hamjamiyati |
| Dasturlash tili | C tili[…] |
| Operatsion tizimlar | FreeBSD, OpenBSD, Linux, macOS, Solaris, Windows va Unix turidagi operatsion tizim |
| Chiqarilgan sana | 1996 |
| So‘nggi versiya | |
| Beta-versiya | |
| Kod repozitoriysi | git.postgresql.org/gitwe… |
| Litsenziya | PostgreSQL License (erkin va ochiq kodli dasturiy ta’minot) |
| Veb-sayt | postgresql.org (inglizcha) |
PostgreSQL (talaffuzi ˈpoʊstɡɹɛskjuˌɛl «Post-Gres-Kyu-El») — erkin obyekt-relyatsion ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT).
Ko‘plab UNIX turidagi platformalar, jumladan, turli BSD tizimlari, IRIX, Linux, macOS, Solaris/OpenSolaris, Tru64, QNX, shuningdek, Microsoft Windows.
Standartlarga muvofiqligi, imkoniyatlari va xususiyatlari
PostgreSQL SQL tiliga asoslanadi va SQL:2011 standartining ko‘plab imkoniyatlarini, shuningdek, SQL:2016 standartining JSON formatidagi ma’lumotlar bilan ishlashga oid ayrim imkoniyatlarini qo‘llab-quvvatlaydi.
PostgreSQL tizimida quyidagi cheklovlar mavjud:
| Ma’lumotlar bazasining maksimal hajmi | Cheklov yo‘q |
| Jadvalning maksimal hajmi | 32 TB |
| Maydonning maksimal hajmi | 1 GB |
| Jadvaldagi yozuvlarning maksimal soni | Jadval hajmi bilan cheklanadi |
| Yozuvdagi maydonlarning maksimal soni | Maydon turlariga qarab 250—1600 ta |
| Jadvaldagi indekslarning maksimal soni | Cheklov yo‘q |
PostgreSQL tizimining kuchli jihatlari quyidagilar:
- yuqori unumli va ishonchli tranzaksiya va replikatsiya mexanizmlari;
- kengaytiriladigan ichki dasturlash tillari tizimi: standart to‘plamda PL/pgSQL, PL/Perl, PL/Python va PL/Tclqo‘llab-quvvatlanadi; qo‘shimcha ravishda PL/Java, PL/PHP, PL/Py, PL/R, PL/Ruby, PL/Scheme, PL/sh va PL/V8, bundan tashqari, kengaytma modullarini quyidagi tilda yuklash ham qo‘llab-quvvatlanadi: C;
- meros olish;
- geometrik (xususan, geografik) obyektlarni indekslash imkoniyati va unga asoslangan PostGIS;
- indekslash imkoniyati mavjud bo‘lgan zaif tuzilmali ma’lumotlar (format: JSON ) ichki darajada qo‘llab-quvvatlanadi;
- kengaytiriluvchanlik (yangi ma’lumot turlari, indeks turlari, dasturlash tillari va kengaytma modullarini yaratish, istalgan tashqi ma’lumot manbalarini ulash imkoniyati).
Tarixi
PostgreSQL notijorat Postgres MBBT asosida yaratilgan. Postgres ochiq kodli loyiha sifatida Berkli Kaliforniya universitetidaishlab chiqilgan. 1986-yilda boshlangan Postgres loyihasini ishlab chiqishda Maykl Stounbreyker, avvalgi Ingresloyihasining rahbari sifatida bevosita ishtirok etgan; bu loyihani o‘sha vaqtda Computer Associateskompaniyasi sotib olgan edi. Nomi «Post Ingres» deb izohlangan va Postgres yaratilishida avvalgi ishlanmalarning ko‘pi qo‘llangan.
Stounbreyker va uning talabalari 1986-yildan 1994-yilgacha sakkiz yil davomida yangi MBBTni ishlab chiqdilar. Shu davrda sintaksisga protseduralar, qoidalar, foydalanuvchi yaratadigan ma’lumot turlari va boshqa qismlar kiritildi. 1995-yilda loyiha yana ikki yo‘nalishga ajraldi: Stounbreyker to‘plangan tajribadan tijoriy IllustraMBBTni yaratishda qo‘lladi. Ushbu mahsulotni uning shu nomdagi kompaniyasi ilgari surgan (keyinchalik uni Informixsotib olgan), talabalari esa Postgres tizimining yangi — Postgres95 versiyasini ishlab chiqdilar. Unda so‘rovlar tili POSTQUEL — Ingresdan qolgan meros — SQL bilan almashtirildi.
Postgres95 ishlab chiqilishi universitetdan tashqariga chiqarilib, ko‘ngillilar jamoasiga topshirildi. Yangi MBBT hozirgacha ma’lum bo‘lgan va rivojlantirilayotgan PostgreSQL nomini oldi. «Postgres» eski nomi ham PostgreSQL bilan birga hamjamiyatda hanuz ishlatiladi, chunki ko‘pchilik uchun uni talaffuz qilish qulayroq.
| Versiya | Dastlabki chiqarilgan sana | So‘nggi kichik versiya | So‘nggi chiqarilgan sana | Qo‘llab-quvvatlash tugashi | Joriy etilgan imkoniyatlar |
|---|---|---|---|---|---|
| 6.0 | 1997-01-29 | ma’lumot yo‘q | ma’lumot yo‘q | ma’lumot yo‘q | PostgreSQLning rasman birinchi chiqarilishi. Noyob indekslar, pg_dumpall yordamchi dasturi, quyidagi usul orqali autentifikatsiya qilish: ident |
| 6.1 | 1997-06-08 | 6.1.1 | 1997-07-22 | ma’lumot yo‘q | Ko‘p ustunli indekslar, ketma-ketliklar, money ma’lumot turi, GEQO (genetik so‘rov optimallashtirgichi — GEnetic Query Optimizer) |
| 6.2 | 1997-10-02 | 6.2.1 | 1997-10-17 | ma’lumot yo‘q | Ulanish interfeysi JDBC, triggerlar, server uchun dasturlash interfeysi, cheklovlar |
| 6.3 | 1998-03-01 | 6.3.2 | 1998-04-07 | 2003-03-01 | Ichki so‘rovlarni (subselect) quyidagi standart asosida qo‘llab-quvvatlash: SQL-92, PL/pgTCL |
| 6.4 | 1998-10-30 | 6.4.2 | 1998-12-20 | 2003-10-30 | VIEW (faqat o‘qish rejimida) va qoidalarni qo‘llab-quvvatlash, PL/pgSQL |
| 6.5 | 1999-06-09 | 6.5.3 | 1999-10-13 | 2004-06-09 | MVCC, vaqtinchalik jadvallar, yangi SQL operatorlari (CASE, INTERSECT va EXCEPT) qo‘llab-quvvatlanishi |
| 7.0 | 2000-05-08 | 7.0.3 | 2000-11-11 | 2004-05-08 | Tashqi kalitlar, jadvallarni birlashtirish (JOIN) uchun SQL-92 sintaksisi |
| 7.1 | 2001-04-13 | 7.1.3 | 2001-08-15 | 2006-04-13 | Oldindan yozib boriladigan jurnal (WAL), OUTER JOIN |
| 7.2 | 2002-02-04 | 7.2.8 | 2005-05-09 | 2007-02-04 | PL/Python, jadvaldagi OID maydoni endi majburiy emas, xabarlarni xalqarolashtirish va mahalliylashtirish imkoniyatlari |
| 7.3 | 2002-11-27 | 7.3.21 | 2008-01-07 | 2007-11-27 | sxemalar, jadval qaytaruvchi funksiyalar, oldindan tayyorlangan so‘rovlar |
| 7.4 | 2003-11-17 | 7.4.30 | 2010-10-04 | 2010-10-01 | JOINlarni optimallashtirish va ma’lumotlar ombori (data warehouse) funksiyalari |
| 8.0 | 2005-01-19 | 8.0.26 | 2010-10-04 | 2010-10-01 | Quyidagi tizim uchun versiya: Microsoft Windows, tranzaksiyalarda saqlash nuqtalari, jadval makonlari, muayyan vaqt nuqtasigacha tiklash (point-in-time recovery) |
| 8.1 | 2005-11-08 | 8.1.23 | 2010-12-16 | 2010-11-08 | Unumdorlikni optimallashtirish, ikki bosqichli commit, jadvallarni qismlarga ajratish, SQL so‘rovlar rejalashtirgichida indeks bitmap-skanerlash, satr darajasidagi umumiy bloklash rejimi, rollar |
| 8.2 | 2006-12-05 | 8.2.23 | 2011-12-05 | 2011-12-05 | Unumdorlikni optimallashtirish, ishlashni to‘xtatmasdan indeks yaratish, maslahat xarakteridagi bloklashlar, WAL yozuvlari asosida ma’lumotlar bazasini tiklashda «iliq zaxira» rejimi |
| 8.3 | 2008-02-04 | 8.3.23 | 2013-02-07 | 2013-02-07 | Faqat heap kortejlaridan foydalanish (Heap-only tuples) mexanizmi, to‘liq matnli qidiruv, SQL/XML, ENUM turlari, UUID |
| 8.4 | 2009-07-01 | 8.4.22 | 2014-07-24 | 2014-07-24 | Oyna funksiyalari, jadval maydonlari (ustunlari) darajasida ruxsat huquqlari, ma’lumotlar bazasini parallel tiklash, baza darajasida saralash qoidalari, umumiy jadval ifodalari va rekursiv so‘rovlar |
| 9.0 | 2010-09-20 | 9.0.23 | 2015-10-08 | 2015-10-08 | O‘rnatilgan oqimli ikkilik replikatsiya, faol zaxira rejimi, serverni to‘xtatmasdan yangilash, Windowsning 64 bitli versiyalarini qo‘llab-quvvatlash |
| 9.1 | 2011-09-12 | 9.1.24 | 2016-10-27 | 2016-10-27 | Sinxron replikatsiya, alohida ustunlar uchun belgilangan saralash qoidalari, jurnalga yozilmaydigan jadvallar, «suratning serializatsiyalanuvchi izolyatsiyasi» tranzaksiya izolyatsiyasi darajasi, umumiy jadval ifodalarida SQL orqali yozish imkoniyati, SELinuxbilan integratsiya, kengaytmalar, tashqi jadvallar |
| 9.2 | 2012-09-10 | 9.2.24 | 2017-11-09 | 2017-11-09 | Zanjirli oqimli replikatsiya, faqat indeksni skanerlash, JSONturini bevosita qo‘llab-quvvatlash, bloklashni yaxshiroq boshqarish, diapazonli turlar, pg_receivexlog yordamchi dasturi, makon bo‘yicha bo‘linadigan GiST |
| 9.3 | 2013-09-09 | 9.3.25 | 2018-11-08 | 2018-11-08 | Sozlanadigan fon ishchi jarayonlari, buzilgan ma’lumotlarni aniqlash uchun sahifalar nazorat yig‘indilari, JSON operatorlari, LATERAL JOIN, tezlashtirilgan pg_dump, serverni kuzatish uchun yangi pg_isready yordamchi dasturi, takomillashtirilgan trigger va ma’lumotlar bazasi ko‘rinishlari (view), yozish mumkin bo‘lgan tashqi jadvallar, moddiylashtirilgan ko‘rinishlar, replikatsiya yaxshilanishlari |
| 9.4 | 2014-12-18 | 9.4.26 | 2020-02-13 | 2020-02-13 | Ma’lumot turi JSONB, tizim konfiguratsiyasidagi qiymatlarni o‘zgartiruvchi ALTER SYSTEM operatori, o‘qishni bloklamasdan moddiylashtirilgan ko‘rinishlarni yangilash, fon ishchi jarayonlarini dinamik ro‘yxatga olish/ishga tushirish/to‘xtatish, MBga ulanish uchun mantiqiy dekodlash API interfeysi, yaxshilangan GINindekslar ishlashi, Linuxda huge sahifalarini qo‘llab-quvvatlash, pg_prewarm yordamida ma’lumotlar bazasi keshini oldindan yuklash, ustunli ma’lumotlarni saqlashning afzal usuli sifatida taklif etilgan Hstore’ning yangi tezlashtirilgan versiyasi |
| 9.5 | 2016-01-07 | 9.5.25 | 2021-02-11 | 2021-02-11 | UPSERT, satrlarni himoyalash siyosatlari, TABLESAMPLE, CUBE/ROLLUP, GROUPING SETS va yangi indeks turi BRIN |
| 9.6 | 2016-09-29 | 9.6.24 | 2021-11-11 | 2021-11-11 | Parallel so‘rovlarni qo‘llab-quvvatlash, PostgreSQLning tashqi ma’lumotlar (FDW) bilan ishlash imkoniyatlarini takomillashtirish — sort/join uchun pushdown parametri qo‘shilgan, bir nechta sinxron faol zaxira serverlari, katta jadvallarda vacuum amali tezlashtirilgan |
| 10 | 2017-10-05 | 10.23 | 2022-11-10 | 2022-11-10 | Mantiqiy replikatsiya, deklarativ jadval seksiyalash, so‘rovlarni parallel bajarishni takomillashtirish |
| 11 | 2018-10-18 | 11.22 | 2023-11-09 | 2023-11-09 | Seksiyalashda barqarorlik va unumdorlik oshirilgan, saqlanadigan protseduralarda tranzaksiyalar qo‘llab-quvvatlangan, so‘rovlarni parallel bajarish yaxshilangan, ifodalarni bajarilish vaqtida (just-in-time, JIT) kompilyatsiya qilish joriy etilgan |
| 12 | 2019-10-03 | 12.22 | 2024-11-21 | 2024-11-21 | So‘rovlarni tezlashtirish va disk maydonidan tejamli foydalanish; SQL/JSON yo‘l ifodalarini qo‘llab-quvvatlash; avtomatik hosil qilinadigan ustunlar; xalqaro moslashuv va autentifikatsiyani yaxshilash; jadvallar bilan ishlash uchun ulanadigan dvijoklar yaratishga yangi interfeys |
| 13 | 2020-09-24 | 13.23 | 2025-11-13 | 2025-11-13 | B-tree indekslaridagi tugunlarni takrorlanishdan tozalash tezlashtirilgan va kamroq joy talab etadi, agregatlar yoki seksiyalangan jadvallar ishlatiladigan so‘rovlarning unumdorligi oshirilgan, kengaytirilgan statistikadan foydalanganda so‘rovlarni rejalash yaxshilangan, indekslarni vacuum bilan tozalash parallellashtirilgan, inkremental saralash joriy etilgan |
| 14 | 2021-09-30 | 14.24 | 2026-08-13 | 2026-11-12 | SQL standartida belgilangan SEARCH va CYCLE parametrlaridan umumiy jadval ifodalaridafoydalanishga, shuningdek, GROUP BY bilan DISTINCT ishlatishga ruxsat berildi |
| 15 | 2022-10-13 | 15.19 | 2026-08-13 | 2027-11-11 |
|
| 16 | 2023-09-14 | 16.15 | 2026-08-13 | 2028-11-09 |
|
| 17 | 2024-09-26 | 17.11 | 2026-08-13 | 2029-11-08 |
|
| 18 | 2025-09-25 | 18.6 | 2026-08-13 | 2030-11-14 | Yangi kiritish-chiqarish quyi tizimi va asinxron kiritish-chiqarishni takomillashtirish. |
| 19 | 2025-09-25 | 19 Beta 3 | 2026-08-13 |
Asosiy imkoniyatlar
Funksiyalar
Funksiyalar — ma’lumotlar bazasi mijozida emas, serverda bajariladigan kod bloklaridir. Ularni sof SQL tilida yozish mumkin bo‘lsa-da, masalan, shartli o‘tishlar va sikllarkabi qo‘shimcha mantiqni amalga oshirish SQL doirasidan tashqariga chiqadi va ayrim til kengaytmalaridan foydalanishni talab qiladi. Funksiyalar quyidagi tillardan birida yozilishi mumkin:
- Ichki protsedurali til PL/pgSQL, Oracle MBBTdagi PL/SQLtiliga ko‘p jihatdan o‘xshaydi;
- Skript tillari — PL/Lua, PL/LOLCODE, PL/Perl, PL/PHP, PL/Python, PL/Ruby, PL/sh, PL/Tcl, PL/Scheme, PL/v8 (JavaScript);
- An’anaviy dasturlash tillari — C, C++, Java (modul: PL/Java);
- Statistik tahlil tili R (modul: PL/R).
PostgreSQL qaydlar to‘plamini qaytaradigan funksiyalarni qo‘llab-quvvatlaydi; ulardan oddiy so‘rov natijasidek foydalanish mumkin.
Funksiyalar o‘z yaratuvchisining huquqlari bilan ham, joriy foydalanuvchi huquqlari bilan ham bajarilishi mumkin.
Ba’zan funksiyalar saqlanadigan protseduralarbilan bir tushuncha deb qaraladi, ammo bu tushunchalar o‘rtasida farq bor. To‘qqizinchi versiyadan boshlab, funksiyalar yozmasdan turib, protsedurali tillardagi kodni bevosita mijozda bajarish imkonini beruvchi mustaqil bloklarni yozish mumkin.
Triggerlar
Triggerlar — DMLamallari orqali ishga tushadigan funksiyalardir. Masalan, INSERT amali qo‘shilgan yozuvning muayyan shartlarga mosligini tekshiruvchi triggerni ishga tushirishi mumkin. Trigger funksiyalarini yozishda turli dasturlash tillaridan foydalanish mumkin (yuqoriga qarang).
Triggerlar jadvallar bilan bog‘lanadi. Bir nechta trigger alifbo tartibida bajariladi.
Qoidalar va ko‘rinishlar
Qoidalar mexanizmi (inglizcha rules) nafaqat DMLamallariga, balki ma’lumotlarni tanlash amaliga ham maxsus ishlov beruvchilar yaratish mexanizmidir. Triggerlardan asosiy farqi shundaki, qoidalar so‘rovni tahlil qilish bosqichida — bajarishning maqbul rejasini tanlash va so‘rovni bajarishdan oldin ishga tushadi. Qoidalar jadval ustida SQL amali bajarilganda tizimning qanday ishlashini qayta belgilashga imkon beradi. Bunga ko‘rinishlar (inglizcha views) mexanizmini misol qilish mumkin: ko‘rinish yaratilganda, undan ma’lumot tanlash o‘rniga tizim asosiy jadval yoki jadvallardan ko‘rinish ta’rifidagi shartlar bo‘yicha ma’lumot tanlashi kerakligini belgilaydigan qoida yaratiladi. Yangilash amallarini qo‘llab-quvvatlaydigan ko‘rinishlar uchun satrlarni qo‘shish, o‘zgartirish va o‘chirish qoidalarini foydalanuvchi belgilashi zarur.
Indekslar
PostgreSQL quyidagi turdagi indekslarni qo‘llab-quvvatlaydi: B-daraxt, xesh, GiST, GIN, BRIN, Bloom. Zarurat bo‘lsa, yangi indeks turlarini ham yaratish mumkin. PostgreSQL indekslari quyidagi xususiyatlarga ega:
- indeksni nafaqat to‘g‘ri, balki teskari tartibda ham ko‘rish mumkin —
ORDER BY ... DESCuchun alohida indeks yaratish shart emas; - jadvalning bir nechta ustuniga, shu jumladan turli ma’lumot turlaridagi ustunlarga indeks yaratish mumkin;
- indekslar funksional bo‘lishi, ya’ni ayrim ustunlar qiymatlari asosida emas, balki shu qiymatlarga qo‘llanadigan funksiya natijalari asosida qurilishi mumkin;
- indekslar qisman bo‘lishi, ya’ni jadvalning faqat bir qismi (ma’lum proyeksiyasi) asosida qurilishi mumkin; ba’zi hollarda bu ancha ixcham indekslar yaratish yoki jadvalning turli qismlariga (masalan, yangilanish chastotasiga ko‘ra) turli indeks turlarini qo‘llash orqali unumdorlikni oshirishga yordam beradi;
- so‘rovlar rejalashtirgichi murakkab so‘rovlarni bajarishda bir vaqtning o‘zida bir nechta indeksdan foydalanishi mumkin.
Ko‘p versiyalilik (MVCC)
PostgreSQL ko‘p versiyali parallellikni boshqarish — Multiversion Concurrency Control (MVCC) mexanizmi orqali bir nechta foydalanuvchi ma’lumotlar bazasini bir vaqtda o‘zgartirishini qo‘llab-quvvatlaydi. Bu ACID talablarini bajarishga yordam beradi va o‘qish paytida bloklash zaruratini deyarli yo‘q qiladi.
Ma’lumot turlari
PostgreSQL ichki ma’lumot turlarining keng to‘plamini qo‘llab-quvvatlaydi:
- Sonli turlar
- Butun sonlar
- Qat’iy nuqtali sonlar
- Suzuvchi nuqtali sonlar
- Pul turi (maxsus chiqarish formatiga ega, boshqa jihatdan kasr qismida ikki raqam saqlanadigan qat’iy nuqtali sonlarga o‘xshaydi)
- Ixtiyoriy uzunlikdagi belgili turlar
- Ikkilik turlar (jumladan, BLOB)
- Sana/vaqt turlari (turli formatlar, aniqlik va chiqarish ko‘rinishlarini, shu jumladan vaqt mintaqalaridagi eng so‘nggi o‘zgarishlarni to‘liq qo‘llab-quvvatlaydi)
- Mantiqiy tur (Boolean)
- Sanab o‘tiladigan tur
- Geometrik sodda shakllar
- Diapazonlar (RANGE)
- Tarmoq turlari
- IP va IPv6manzillar
- CIDRformati
- MAC manzil
- UUIDidentifikatori
- XMLma’lumotlari
- Massivlar
- JSON
- Ma’lumotlar bazasi obyektlarining identifikatorlari
- Psevdoturlar
Bundan tashqari, foydalanuvchi yangi ma’lumot turlarini va ularning indekslash mexanizmlarini quyidagi tizim orqali mustaqil yaratishi mumkin: GiST.
Foydalanuvchi obyektlari
PostgreSQL foydalanuvchi ehtiyojlariga moslab deyarli har tomonlama kengaytirilishi mumkin. Quyidagilarni qo‘shish mumkin:
- Turlarni o‘zgartirish vositalari
- Ma’lumot turlari
- Domenlar (oldindan cheklov qo‘yilgan foydalanuvchi turlari)
- Funksiyalar (jumladan agregat funksiyalar)
- Indekslar
- Operatorlar (jumladan mavjudlarini qayta ta’riflash)
- Protsedurali tillar
Meros olish va seksiyalash
Jadvallar boshqa (ota) jadvallardan xususiyatlar va maydonlar to‘plamini meros qilib olishi mumkin. Bunda hosila jadvalga qo‘shilgan ma’lumotlar, alohida ko‘rsatma bo‘lmasa, ota jadvalga qaratilgan so‘rovlarda ham avtomatik ishtirok etadi.
PostgreSQL 10 versiyasiga jadvallarni seksiyalash mexanizmi qo‘shilgan. Seksiyalash bitta jadvalni seksiya (partition) deb ataladigan bir nechta qismga ajratishga mo‘ljallangan. U meros olishga o‘xshaydi, biroq sintaksisi foydalanuvchiga qulayroq, cheklovlari esa qat’iyroq. Bu so‘rovlarni rejalashda qo‘shimcha optimallashtirishlarni amalga oshirish imkonini beradi.
Boshqa imkoniyatlar
- Quyidagi tamoyillarga rioya qilish: ACID
- Standartlarga muvofiqlik: ANSI, SQL-92, SQL-99, SQL:2003, SQL:2011
- Quyidagilar yordamida so‘rovlarni qo‘llab-quvvatlash:
OUTER JOIN,UNION,UNION ALL,EXCEPT,INTERSECTva ichki so‘rovlar - So‘rovlarning ishlashini tahlil qilish:
EXPLAIN - Ketma-ketliklar
- Yaxlitlikni nazorat qilish
- Replikatsiya
- Umumiy jadval ifodalari va rekursiv so‘rovlar
- Analitik funksiyalar
- Quyidagini qo‘llab-quvvatlash: Yunikod (UTF-8)
- Quyidagilarni qo‘llab-quvvatlash: muntazam ifodalar (uslubi: Perl)
- Ichki qo‘llab-quvvatlash: SSL, SELinux va Kerberos
- Umumiy bloklash protokoli
- Yuklanadigan kengaytmalar quyidagilarni qo‘llab-quvvatlaydi: SHA1, MD5, XML
- Murakkab ma’lumot tanlash amallari, hisobotlar va hokazolarni yozish uchun kengaytmalar (API ochiq)
- Boshqa tizimlarga mos SQL kodini yaratish va ulardan ma’lumot import qilish vositalari
- Faqat SQL emas, mavjud tillardagi mustaqil kod bloklari
Boshqaruv
PostgreSQLni boshqarish vositalari:
- psql
- PostgreSQLning asosiy interfeysi — interaktiv konsol yordamchi dasturi
psqlbo‘lib, u orqali SQL so‘rovlarini bevosita kiritish yoki fayldan bajarish mumkin. Bundan tashqari, psql skriptlar yozish va turli vazifalarni avtomatlashtirishni osonlashtiradigan met buyruqlar va qobiq funksiyalarini taqdim etadi; masalan, obyekt nomlari va SQL sintaksisini avtomatik to‘ldiradi. - pgAdmin
- pgAdmin — bepul, ochiq kodli grafik foydalanuvchi interfeysi bo‘lib, PostgreSQLni boshqarish uchun mo‘ljallangan va ko‘p platformada ishlaydi. Dastur o‘ndan ortiq tilda mavjud. pgManager nomli ilk prototip PostgreSQL 6.3.2 uchun 1998-yilda yozilgan. Keyinchalik qayta yozilib, pgAdmin nomi bilan GNU General Public License (GPL) litsenziyasi bilan chiqarilgan. pgAdmin II deb atalgan ikkinchi versiya to‘liq qayta yozilib, birinchi marta 16-yanvar 2002-yilda chiqarilgan. Uchinchi versiya — pgAdmin III dastlab Artistic License[inglizcha]litsenziyasi ostida, keyin esa PostgreSQL bilan bir xil litsenziyada chiqarildi. Visual Basic’da yozilgan oldingi versiyalardan farqli ravishda pgAdmin III C++ tilida wxWidgets freymvorki yordamida yozilgan; shuning uchun ko‘p tarqalgan operatsion tizimlarda ishlaydi. So‘rovlar vositasi boshqaruv va dastur ishlab chiqish vazifalari uchun pgScript skript tilini o‘z ichiga oladi. 2014-yil dekabrda pgAdmin asoschisi va bosh dasturchisi Deyv Peyj veb-modellarga o‘tilishi sabab bulutda ishga tushirishni soddalashtirish uchun pgAdmin 4 ustida ish boshlanganini e’lon qildi. 2016-yilda chiqarilgan pgAdmin 4 dasturi Python tilida, Flask va Qt freymvorklaridan foydalangan holda yozilgan..
- phpPgAdmin
- phpPgAdmin — PostgreSQLni veb orqali boshqarish vositasi bo‘lib, PHP tilida yozilgan va ommabop phpMyAdmininterfeysiga asoslangan. Dastlab bu interfeys MySQL.
- PostgreSQL Studio
- PostgreSQL Studio foydalanuvchilarga PostgreSQL bazalarini ishlab chiqishning asosiy vazifalarini veb-konsoldan bajarish imkonini beradi. Shu vosita bilan bulutli bazalar ustida tarmoq xavfsizlik devorlarini ochishga hojat qoldirmay ishlash mumkin.
- LibreOffice, OpenOffice.org
- LibreOffice va OpenOffice.org Base PostgreSQL uchun interfeys sifatida ishlatilishi mumkin.
- pgBadger
- PostgreSQL jurnallarini tahlil qiluvchi pgBadger PostgreSQL jurnal fayllaridan batafsil hisobotlar tayyorlaydi.
- pgDevOps
- pgDevOps — PostgreSQLning bir nechta versiyasini, hamjamiyat kengaytmalari va komponentlarini o‘rnatish hamda boshqarish, SQL so‘rovlarini ishlab chiqish, ishlayotgan ma’lumotlar bazalarini kuzatish va unumdorlik muammolarini topishga mo‘ljallangan veb-vositalar to‘plami
- Adminer
- Adminer — PostgreSQL va boshqa MBBTlar uchun PHP tilida yozilgan oddiy veb-boshqaruv vositasi.
- pgBackRest
- pgBackRest — PostgreSQL uchun to‘liq, differensial va inkremental zaxira nusxalarni yaratish hamda tiklashni qo‘llab-quvvatlaydigan vosita
- pgaudit
- pgaudit — PostgreSQLning standart jurnalga yozish vositasi orqali seanslar va/yoki obyektlar bo‘yicha batafsil audit jurnalini yuritishni ta’minlaydigan kengaytma.
- WAL-E
- WAL-E — PostgreSQL uchun jismoniy (ya’ni oldindan yozib boriladigan jurnalasosidagi) zaxira nusxalar yaratish va tiklashga mo‘ljallangan, Python tilida yozilgan vosita.
Bir qator kompaniyalar PostgreSQL uchun o‘z boshqaruv vositalarini taklif qiladi. Odatda ular turli ma’lumotlar bazasi mahsulotlariga moslashtirilgan universal yadroga ega bo‘ladi. Bunday vositalar asosan ochiq kodli boshqaruv vositalarining funksiyalaridan foydalanadi, biroq ma’lumotlarni modellashtirish[inglizcha], import, eksport yoki hisobot tayyorlashda qo‘shimcha imkoniyatlar beradi.
Dastlabki kod sifati
2005-yilda turli dasturiy ta’minotda xatolarni avtomatlashtirib aniqlash bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, PostgreSQLning dastlabki kodida 20 ta muammoli joy aniqlangan; bu ko‘rsatkich 775 000 dastlabki kod satriga to‘g‘ri keladi (o‘rtacha har 39 000 kod satriga bitta xato to‘g‘ri kelgan). Taqqoslash uchun: MySQL — 97 ta muammo, o‘rtacha 8000 satrga bitta xato to‘g‘ri kelgan; FreeBSD (butun tizimda) — 306 ta muammo, o‘rtacha 2500 satrga bitta xato to‘g‘ri kelgan; Linux (faqat yadroda) — 950 ta muammo, o‘rtacha 800 satrga bitta xato to‘g‘ri kelgan.
Hosila mahsulotlar
PostgreSQL litsenziyasi uning asosida turli, jumladan tijoriy mustaqil tarmoqlarni (fork)yaratishga ruxsat beradi. Bunday loyihalar bir necha o‘ntani tashkil qiladi.
EnterpriseDB kompaniyasi PostgreSQL asosida tijoriy foydalanish uchun pullik bo‘lgan boshqa MBBT variantlarini ishlab chiqqan: Postgres Plus (to‘liq ochiq kodli mahsulotlardan iborat; faqat tijoriy texnik yordam sotib olish zarur bo‘lganda to‘lov talab qilinadi) va Postgres Plus Advanced Server (PostgreSQLni Oracle Databasebilan moslikni ta’minlaydigan maxsus imkoniyatlar orqali kengaytiradi). Ushbu mahsulotlar to‘plamiga dasturchilar va ma’lumotlar bazasi ma’murlari uchun quyidagi dasturlar kiradi:
- Postgres Studio — phpPgAdminga o‘xshash vosita;
- Postgres Plus Debugger — oldingi paketga birlashtirilgan PL/pgSQL kodi uchun xatolarni tuzatish vositasi;
- Migration Studio — MySQL/Oracle bazalarini PostgreSQLga avtomatik o‘tkazish vositasi.
PostgreSQL asosida yaratilgan va uni turli funksiyalar bilan to‘ldiradigan boshqa tijoriy mahsulotlar ham mavjud:
- 2ndQPostgres — 2nd Quadrant kompaniyasining mahsuloti;
- Fujitsu Enterprise Postgres — Fujitsu kompaniyasining mahsuloti.
Postgres Pro
Postgres Professional kompaniyasining Postgres Pro mahsuloti — Rossiyada ishlab chiqiladigan distributiv bo‘lib, undagi takomillashtirishlar odatda keyinchalik asosiy loyihaga ham qo‘shiladi. PostgreSQLning ushbu versiyasi Rossiya Federal texnik va eksport nazorati xizmati (FSTEK) va Rossiyaning bir qator yirik tashkilotlari tomonidan sertifikatlangan. Rossiyada import o‘rnini bosish doirasida u Oracle tizimining muqobili sifatida ko‘riladi.
Havolalar
- Yevgeniy Baldin. PostgreSQL — « Linux Format» jurnalida chop etilgan oltita maqoladan iborat turkum (2006—2007).
- Ivan Panchenko. PostgreSQL: kecha, bugun, ertaga. Ochiq tizimlar. MBBT, № 03, 2015 (20-iyul 2015-yil). Murojaat qilingan sana: 27-oktabr 2023-yil. Arxivlangan 31-mart 2022-yil.
- Alekseyev Aleksandr. PostgreSQL haqidagi maqolalar turkumi — jismoniy va mantiqiy replikatsiya, to‘liq matnli va fazoviy qidiruv, nosozliklardan keyin avtomatik tiklash hamda kengaytmalar yozish bo‘yicha foydalanish misollari.