| Universal Serial Bus (USB) — universal ketma-ket shina | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | |||||||||||||||||||
| | |||||||||||||||||||
| Turi | Shina | ||||||||||||||||||
| Tarixi | |||||||||||||||||||
| Ishlab chiquvchilar | Compaq, DEC, IBM, Intel, Microsoft, NEC va Nortel | ||||||||||||||||||
| Ishlab chiqilgan | 1996 | ||||||||||||||||||
| Ishlab chiqarilgan | 1996-yil may oyidan | ||||||||||||||||||
| O‘rnini egallagan |
Ketma-ket port, Parallel port, O‘yin porti, ADB, PS/2, |
||||||||||||||||||
| Texnik xususiyatlari | |||||||||||||||||||
| Uzunligi, mm | 6,65 (type-C) | ||||||||||||||||||
| Kengligi, mm |
|
||||||||||||||||||
| Balandligi, mm |
|
||||||||||||||||||
| Qurilmani ish jarayonida almashtirish | ha | ||||||||||||||||||
| Tashqi ulanish | ha | ||||||||||||||||||
| Kabel | 2–5 m (toifasiga qarab) | ||||||||||||||||||
| Kontaktlar |
|
||||||||||||||||||
| Elektr parametrlari | |||||||||||||||||||
| Kuchlanish | 5 V DC | ||||||||||||||||||
| Maksimal kuchlanish |
|
||||||||||||||||||
| Maksimal tok |
|
||||||||||||||||||
| Maʼlumot uzatish parametrlari | |||||||||||||||||||
| Maʼlumot uzatish | texnik spetsifikatsiyalarda belgilangan paketli maʼlumotlar | ||||||||||||||||||
| Bit kengligi | 1 bit | ||||||||||||||||||
| O‘tkazish qobiliyati |
Rejimga qarab:
|
||||||||||||||||||
| Qurilmalar maksimal soni | 127 | ||||||||||||||||||
| Protokol | ketma-ket | ||||||||||||||||||
| Kontaktlar joylashuvi | |||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||
USB (ingl. Universal Serial Bus — «universal ketma-ket shina») — periferik qurilmalar uchun ketma-ket interfeys bo‘lib, ularni hisoblash texnikasigaulashga xizmat qiladi. U nihoyatda keng tarqalib, maishiy raqamli texnikaga periferik qurilmalarni ulashning asosiy interfeysiga aylandi.
Interfeys nafaqat maʼlumotlar almashish, balki periferik qurilmani elektr energiyasi bilan taʼminlash imkonini ham beradi. Tarmoq arxitekturasi bitta USB ulagichi bo‘lgan qurilmaga ham ko‘plab periferik qurilmalarni ulash imkonini yaratadi.
USB spetsifikatsiyalarini ishlab chiqish xalqaro notijorat tashkilot — USB Implementers Forum (USB-IF) doirasida amalga oshiriladi. U USB shinali uskunalarni ishlab chiquvchi va ishlab chiqaruvchilarni birlashtiradi. Rivojlanish jarayonida spetsifikatsiyalarning bir necha versiyasi yaratildi. Shunga qaramay, ishlab chiquvchilar turli avlod uskunalari o‘rtasida yuqori darajadagi moslikni saqlab qolishga muvaffaq bo‘ldilar. Interfeys spetsifikatsiyasi periferik qurilmalarni hisoblash tizimiga ulash va ularning o‘zaro ishlashiga oid nihoyatda keng masalalarni qamrab oladi:
- ulagichlar va kabellarni birxillashtirish
- energiya isteʼmolini meʼyorlash
- maʼlumot almashish protokollari
- qurilmalarning funksiyalari va drayverlarini birxillashtirish
Tarixi
Intel kompaniyasida USB ning tug‘ilgan kuni 15-noyabr 1995-yil deb hisoblanadi. USB 1.0 ning dastlabki spetsifikatsiyalari 1994—1995-yillarda taqdim etilgan. USB ni ishlab chiqishni Intel, Microsoft, Philips, US Roboticskompaniyalari qo‘llab-quvvatlagan. USB turli kompaniyalarning bir-biri bilan bog‘liq bo‘lmagan uchta intilishini birlashtirgan umumiy yechimga aylandi:
- Kompyuter imkoniyatlarini kengaytirish. O‘sha paytda tashqi periferik qurilmalarni shaxsiy kompyuterga ulash uchun bir nechta «anʼanaviy» (ingl. legacy) interfeyslar (PS/2, ketma-ket port, parallel port, joystik ulash porti, SCSI) interfeysdan foydalanilar edi va yangi tashqi qurilmalar paydo bo‘lishi bilan ular uchun yangi ulagich ham yaratilardi. USB ularning barchasini almashtirishi va yangi turdagi qurilmalar ishlab chiqilishini jadallashtirishi kutilgan.
- Kompyuterga mobil telefonni. O‘sha vaqtda mobil tarmoqlar ovozni raqamli uzatishga o‘tayotgan edi, mavjud interfeyslarning hech biri telefondan kompyuterga ham nutq, ham maʼlumotlarni uzatishga mos kelmasdi.
- Foydalanuvchi uchun qulaylik. Eski interfeyslar (masalan, ketma-ket (COM) va parallel (LPT) portlar) dasturchilar uchun nihoyatda oddiy bo‘lsa-da, haqiqiy «ulash va ishlatish» imkoniyatini bermasdi. Kompyuterning past va o‘rtacha tezlikdagi tashqi qurilmalar bilan ishlashining yangi mexanizmlari zarur edi. Ular ishlab chiquvchilar uchun murakkabroq bo‘lishi mumkin, ammo ishonchli, foydalanuvchiga qulay va «ish jarayonida ulash»ga.
1996-yil o‘rtalarida USB portlari bilan jihozlangan dastlabki kompyuterlar chiqarildi, biroq o‘sha paytda Windows operatsion tizimi hali yangi shinani qo‘llab-quvvatlamas edi.
USB qo‘llab-quvvatlashi 1996-yil oxirida tuzatish paketi sifatida Windows 95 OEM Service Release 2uchun chiqarildi, keyinchalik u Windows 98ning standart tarkibiga kiritildi. Dastlabki yillarda (1996—1997) qurilmalar kam bo‘lgani sababli shina hazil tariqasida «Useless Serial Bus» («foydasiz ketma-ket shina») deb atalgan. Biroq ishlab chiqaruvchilar USB afzalliklarini tezda anglab yetishdi va 2000-yilga kelib ko‘pchilik printerlar va skanerlar yangi interfeys orqali ishlay boshladi.
Hewlett-Packard, Intel, Lucent (hozirgi Alcatel-Lucent), Microsoft, NEC va Philips birgalikda USB ning tezroq versiyasini ishlab chiqish tashabbusi bilan chiqdi. USB 2.0 spetsifikatsiyasi 2000-yil aprelida eʼlon qilindi va 2001-yil oxirida ushbu versiya USB Implementers Forum tomonidan standartlashtirildi. USB 2.0 USB ning barcha avvalgi versiyalari bilan orqaga mos keladi.
Dastlabki ayrim mobil qurilmalarga katta hajmli USB-B ulagichi o‘rnatilgan. Biroq ishlab chiquvchilar ko‘pincha standartni buzib, nisbatan ixcham USB-A ni joylashtirgan yoki o‘z ulagichini yaratgan. USB 2.0 standarti bilan mobil qurilmalar uchun maxsus USB Mini-A va USB Mini-B ulagichlari paydo bo‘ldi, keyinchalik USB OTG spetsifikatsiyasi yaratildi. 2007-yilda USB Mini turidagidan ikki baravar yupqa va ishonchliroq USB Micro-A hamda USB Micro-B ulagichlari paydo bo‘ldi. USB Mini ning yana bir kamchiligi — mahkamlash mexanizmi kabelda emas, periferik qurilmada joylashgani bois u buzilganda arzon kabelni almashtirish o‘rniga qurilmani taʼmirlashga to‘g‘ri kelardi. 2009-yilda elektron chiqindilar miqdorini kamaytirish maqsadida USB Micro-B mobil telefonlar quvvatlash qurilmalarining asosiy standarti deb eʼlon qilindi, ammo memorandum to‘liq amalga oshirilmadi — Apple shunchaki USB Micro-B dan o‘z ulagichiga o‘tish adapterini ishlab chiqardi.
2000-yillar boshida Apple kompaniyasi o‘zi faol qatnashgan FireWireshinasini ishlab chiqishga ustuvor ahamiyat bergan. Dastlabki iPod modellari faqat FireWireinterfeysi bilan jihozlangan, USB esa bo‘lmagan. Keyinchalik kompaniya FireWire dan USB foydasiga voz kechdi va ayrim modellarda FireWire ni faqat quvvatlash uchun qoldirdi. Shu bilan birga, 1990-yillarning ikkinchi yarmidan boshlab ishlab chiqarilgan baʼzi klaviatura va sichqonchalarda USB interfeysi bor edi.
2000-yillar boshidan boshlab ommaviy kompyuterlarning BIOS tizimiga USB ni qo‘llab-quvvatlash kiritildi[manba 4673 kundan beri ko‘rsatilmagan] (korporativ segmentda USB ni qo‘llab-quvvatlash 1990-yillarning o‘rtalarida boshlangan). Bu yuklanish ni flesh-disklardan, masalan, operatsion tizimni qayta o‘rnatish uchun amalga oshirish imkonini berdi; PS/2 klaviaturasigaehtiyoj yo‘qoldi. Zamonaviy stol kompyuterlarining ona platalari 10 tadan ortiq USB portni qo‘llab-quvvatlaydi. Hozirgi noutbuklar va stol kompyuterlarining aksariyatida COM- va LPTportlari yo‘q.
Ikkinchi versiyali USB portlar keng tarqalayotgan paytda tashqi qattiq disklar ishlab chiqaruvchilari USB 2.0 ning tok kuchi va tezlik bo‘yicha cheklovlariga duch kelib bo‘lgan edi. 2008-yilda yangi standart paydo bo‘ldi. Avvalgi to‘rtta sim bilan cheklanish imkoni bo‘lmagani uchun yana beshta sim qo‘shildi. USB 3.0 ni qo‘llab-quvvatlaydigan birinchi ona platalar 2010-yildaishlab chiqarildi. 2013-yilga kelib USB 3.0 ommalashdi. Eski kompyuterlarga USB 3.0 imkoniyatini qo‘shadigan kengaytirish platalari ham sotuvga chiqdi.
Dastlabki yillardayoq USB-A ulagichining jiddiy konstruktiv kamchiligi aniqlandi: u nosimmetrik, ammo qaysi tomoni bilan ulanishi ko‘rsatilmagan. Bundan tashqari, mobil telefonlarda noodatiy qurilmalarni ulash uchun USB funksiyalarini kengaytirish boshlandi: Motorola RAZR V3 modeli Mini-B orqali garnitura ulagan, Samsung smartfonlarida esa Micro-B ning beshta kontakti orasiga yana oltita yangi kontakt qo‘shilgan. Bu muammolarning ikkalasini ham 2014-yilda paydo bo‘lgan simmetrik USB-C ulagichi hal qildi. Ayrim simlar ulagichning ikki tomonida takrorlangan, boshqalarining vazifasini esa kontrollerlar ulanish vaqtida kelishib oladi. Bundan tashqari, USB-C analog ovoz yoki HDMIvideosini uzatish uchun bir nechta zaxira simga ega.
2019-yilda chiqarilgan USB4 o‘ta yuqori tezlikli liniyalarning yo‘nalishini o‘zgartirishga imkon berdi, natijada bir yo‘nalishda 40 Gbit/s (5 Gbayt/s)* tezlikka erishildi. U, shuningdek, protokollarni «tunnellash » deb ataluvchi usulni qo‘lladi: bunda video va PCIe maʼlumotlari USB paketlariga joylanib, boshqa maʼlumotlar uchun ko‘proq joy ajratiladi (bunday paketlarni ajrata olmaydigan eski qurilmalar maxsus o‘zgartirgichlarga muhtoj). Eski ulagichlardan voz kechilib, faqat USB-C qoldirildi.
* Shuni taʼkidlash kerakki, ikki xil o‘lchov birligi mavjud — bitlar va baytlar (shunga mos ravishda megabitlar va megabaytlar, gigabitlar va gigabaytlar). Birinchi birlik ikkinchisidan sakkiz baravar kichik, yaʼni 40 Gbit/s 5 Gbayt/s (GB/s) ga teng. Bu birliklar ko‘pincha chalkashtiriladi. Farqi shundaki, bitlar kichik «b» harfi bilan, baytlar esa katta «B» harfi bilan qisqartiriladi (ingliz tilida ham mos ravishda «b» va «B»). Marketing maqsadida rasmiy manbalarda son kattaroq ko‘rinishi uchun ko‘pincha bitlar bilan ifodalanadi. Qulaylik uchun maqolada kundalik hayotda ko‘proq ishlatiladigan baytlar bo‘yicha qiymatlar ham keltiriladi.
Asosiy maʼlumotlar
USB kabeli (2.0 versiyasigacha, shu jumladan) to‘rtta mis o‘tkazgichdan iborat: elektr taʼminoti uchun ikkita sim va o‘ralgan juftlikdagi ikkita maʼlumot simi. Ular yerga ulangan ekranlovchi o‘rama ichiga joylashtirilgan.
USB kabellari yo‘nalishga ega, yaʼni «qurilmaga» (B turi) va «xostga» (A turi) ulanadigan uchlari jismonan farq qiladi. Korpusiga «xostga» ulanadigan uchi o‘rnatilgan, kabelsiz USB qurilmani yaratish ham mumkin. Kabelni qurilmaga, masalan, sichqonchaga ajralmas qilib ulash mumkin (standart full-speed va high-speed qurilmalar uchun buni taqiqlaydi, ammo ishlab chiqaruvchilar bu talabni buzadi). Standartda taqiqlangan bo‘lsa-da, «xostdan» va «xostga» ulanadigan ulagichli passiv USB uzaytirgichlari ham mavjud.
Kabellar yordamida USB qurilmalari bilan USB xosti o‘rtasida interfeys yaratiladi. Xost vazifasini dastur orqali boshqariladigan USB kontrolleribajaradi; u butun interfeysning ishlashini taʼminlaydi. Kontroller odatda janubiy ko‘prikmikrosxemasiga integratsiyalanadi, lekin alohida korpusda ham bo‘lishi mumkin. Kontroller tashqi qurilmalar bilan USB konsentratori[ingl.]orqali bog‘lanadi. USB shinasi daraxtsimon topologiyagaega bo‘lgani uchun eng yuqori darajadagi konsentrator ildiz konsentratori (root hub) deb ataladi. U USB kontrolleriga o‘rnatilgan va uning ajralmas qismi hisoblanadi.
Tashqi qurilmalarni USB konsentratoriga ulash uchun unda portlar, yaʼni ulagichlar bilan tugaydigan ulanish nuqtalari mavjud. Ulagichlarga kabellar orqali USB qurilmalari yoki quyi darajadagi konsentratorlar ulanadi. Bu konsentratorlar bir nechta USB portiga xizmat qiluvchi faol elektron qurilmalardir (passiv turi mavjud emas). Ildiz konsentratoridan tashqari beshtagacha kaskad darajasiga ruxsat beriladi. USB interfeysining o‘zi ikkita kompyuterni (xost qurilmalarni) bevosita ulashga imkon bermaydi. Buning uchun ikkita USB kirishiga va maxsus ko‘prikka ega elektronika, masalan, emulyatsiya qiladigan , har bir tomonga bittadan bog‘langan Ethernet adapteri yoki fayl almashish uchun maxsus dasturiy taʼminotdan foydalaniladi.
Qurilmalar shinadan quvvat olishi yoki tashqi elektr manbayini talab qilishi mumkin. Odatiy holatda ularga 100 mA gacha, xost kontrolleri bilan kelishilgandan keyin esa 500 mA gacha tok kafolatlanadi. Qurilmalar va konsentratorlar uchun shina buyrug‘i orqali asosiy quvvatni uzib, kutish quvvatini saqlash va shina buyrug‘i bilan qayta yoqish imkonini beruvchi kutish rejimi ham qo‘llab-quvvatlanadi.
USB qurilmalarni ish jarayonida ulash va uzishni qo‘llab-quvvatlaydi. Bunga ulagichning yerga ulash kontakti signal kontaktlariga nisbatan uzunroq bo‘lishi orqali erishiladi. USB ulagichi ulanganda avval yerga ulash kontaktlari tutashadi, ikki qurilma korpusining elektr potensiali tenglashadi va keyingi signal simlari ulanishi ortiqcha kuchlanish hosil qilmaydi.
Mantiqiy darajada USB qurilmasi maʼlumotlarni qabul qilish va uzatish tranzaksiyalarini qo‘llab-quvvatlaydi. Har bir tranzaksiyaning har bir paketida qurilmadagi oxirgi nuqta (endpoint) raqami bo‘ladi. Qurilma ulanganda operatsion tizim yadrosidagi drayverlar qurilmadan oxirgi nuqtalar ro‘yxatini o‘qiydi va har bir nuqta bilan aloqa qilish uchun boshqaruv maʼlumot tuzilmalarini yaratadi. Oxirgi nuqta hamda operatsion tizim yadrosidagi bu tuzilmalar majmuasi kanal (pipe) deyiladi.
Oxirgi nuqtalar va ularga tegishli kanallar to‘rt turga bo‘linadi: ommaviy (bulk), boshqaruv (control), izoxron (isoch) va uzilish (interrupt). Sichqoncha kabi past tezlikli qurilmalarda izoxron va ommaviy kanallar bo‘lishi mumkin emas.
Boshqaruv kanali qurilma bilan qisqa «savol-javob» paketlarini almashish uchun mo‘ljallangan. Har qanday qurilmada 0-raqamli boshqaruv kanali bo‘ladi. U operatsion tizim dasturiy taʼminotiga qurilma haqidagi qisqacha maʼlumotni, jumladan, drayverni tanlashda foydalaniladigan ishlab chiqaruvchi va model kodlari hamda boshqa oxirgi nuqtalar ro‘yxatini o‘qish imkonini beradi.
Uzilish kanali javob yoki tasdiq olmasdan ikkala yo‘nalishda ham qisqa paketlarni uzatishga imkon beradi, biroq yetkazish vaqti kafolatlanadi: paket N millisekunddan kechikmay yetkaziladi. Masalan, klaviatura, sichqoncha va joystik kabi kiritish qurilmalarida ishlatiladi.
Izoxron kanal yetkazish va javob/tasdiq kafolatisiz, ammo belgilangan tezlikda — shinaning har bir davrida N ta paket uzatish imkonini beradi (low va full speed uchun 1 kHz, high speed uchun 8 kHz). Audio va video maʼlumotlarni uzatish uchun ishlatiladi.
Ommaviy kanal har bir paketning yetkazilishini kafolatlaydi, qurilma tayyor bo‘lmaganda (bufer to‘lib yoki bo‘shab qolganda) maʼlumot uzatishni avtomatik to‘xtatib turadi, biroq tezlik va kechikish bo‘yicha kafolat bermaydi. Masalan, printerlar va skanerlarda qo‘llaniladi.
Shina vaqti davrlarga bo‘linadi. Har davr boshida kontroller butun shinaga «davr boshlanishi» paketini yuboradi. So‘ng davr davomida avval uzilish paketlari, keyin kerakli miqdordagi izoxron paketlar, qolgan vaqt ichida boshqaruv paketlari va eng oxirida ommaviy paketlar uzatiladi.
Shinaning faol tomoni doimo kontrollerdir; qurilmadan kontrollerga maʼlumotlar paketi uzatilishi kontrollerning qisqa so‘rovi va qurilmaning maʼlumotli uzun javobi orqali amalga oshadi. Har bir shina davri uchun paketlar jadvali kontroller apparat qismi va drayver dasturi tomonidan birgalikda tuziladi. Buning uchun ko‘plab kontrollerlar murakkab DMA va drayver tuzadigan murakkab DMA dasturidan foydalanadi.
Oxirgi nuqtaning paket o‘lchami qurilmadagi oxirgi nuqtalar jadvaliga kiritilgan o‘zgarmas qiymat bo‘lib, uni o‘zgartirib bo‘lmaydi. U qurilma ishlab chiquvchisi tomonidan USB standarti qo‘llab-quvvatlaydigan o‘lchamlar orasidan tanlanadi.
Spetsifikatsiya versiyalari
Spetsifikatsiyalar ro‘yxati
| Spetsifikatsiya | Tezlik | Baytlarda ifodalangan tezlik | USB standarti |
|---|---|---|---|
| Low-Speed | 1,5 Mbit/s gacha | 187,5 KB/s gacha | USB 1.0 |
| Full-Speed | 12 Mbit/s gacha | 1,5 MB/s gacha | USB 1.1 |
| High-Speed | 480 Mbit/s gacha | 60 MB/s gacha | USB 2.0 |
| SuperSpeed | 5 Gbit/s gacha | 625 MB/s gacha | USB 3.0 / USB 3.1 Gen 1 / USB 3.2 Gen 1 |
| SuperSpeed+ 10Gbps | 10 Gbit/s gacha | 1,25 GB/s gacha | USB 3.1 Gen 2 / USB 3.2 Gen 2 |
| SuperSpeed++ 20Gbps | 20 Gbit/s gacha | 2,5 GB/s gacha | USB 3.2 Gen 2x2 |
| USB4 | 40 Gbit/s gacha | 5 GB/s gacha | USB4 |
| USB4 2.0 | 80 Gbit/s gacha | 10 GB/s gacha | USB4 2.0 |
Dastlabki versiyalar
- USB 0.7: spetsifikatsiya 1994-yil noyabrda chiqarilgan.
- USB 0.8: spetsifikatsiya 1994-yil dekabrda chiqarilgan.
- USB 0.9: spetsifikatsiya 1995-yil aprelda chiqarilgan.
- USB 0.99: spetsifikatsiya 1995-yil avgustda chiqarilgan.
- USB 1.0 Release Candidate: spetsifikatsiya 1995-yil noyabrda chiqarilgan.
USB 1.0
Spetsifikatsiya 15-yanvar 1996-yilda chiqarilgan.
Texnik xususiyatlari:
- ikkita ish rejimi:
- past o‘tkazish qobiliyatli rejim (Low-Speed) — 1,5 Mbit/s (187,5 KB/s);
- yuqori o‘tkazish qobiliyatli rejim (Full-Speed) — 12 Mbit/s (1,5 MB/s);
- Low-Speed rejimida kabelning maksimal uzunligi (ekransiz) — 3 m;
- Full-Speed rejimida kabelning maksimal uzunligi (ekranlangan) — 5 m;
- ulangan qurilmalar maksimal soni (ko‘paytirgichlarni ham qo‘shganda) — 127 ta;
- bitta USB kontrolleriga turli tezlikdagi periferik qurilmalarni ulash mumkin;
- periferik qurilmalarning taʼminot kuchlanishi — 5 V;
- periferik qurilma isteʼmol qiladigan maksimal tok — 500 mA.
USB 1.1
Spetsifikatsiya 1998-yil sentabrda chiqarilgan. 1.0 versiyasida topilgan muammo va xatolar tuzatilgan.
USB 2.0

Spetsifikatsiya 2000-yil aprelda chiqarilgan. 2002-yilda ona platalar uchun chipset ishlab chiqaruvchilar USB 2.0 ni qo‘llab-quvvatlaydigan yangi mahsulotlar chiqara boshladi.
USB 2.0 USB 1.1 dan High-Speed rejimi (logotipdagi «Hi-Speed» belgisi) kiritilgani bilan farq qiladi.
USB 2.0 qurilmalari uchun uchta ish rejimi belgilangan:
- Low-Speed, 0,01 — 1,5 Mbit/s (1,25 — 187,5 KB/s) (klaviatura, sichqoncha, joystik, geympadlar);
- Full-Speed, 0,5 — 12 Mbit/s (62,5 KB/s — 1,5 MB/s) (audio va video qurilmalar);
- High-Speed, 25 — 480 Mbit/s (3,125 — 60 MB/s) (audio va video qurilmalar, maʼlumot saqlash qurilmalari).
Keyingi o‘zgartirishlar
USB spetsifikatsiyasiga keyingi o‘zgartirishlar «Muhandislik o‘zgarishlari bildirishnomalari» (ingl. Engineering Change Notices, ECN) doirasida eʼlon qilinadi. Eng muhim ECN o‘zgarishlari USB 2.0 spetsifikatsiyalari to‘plamida (ingl. USB 2.0 specification package) jamlangan bo‘lib, u USB Implementers Forum saytida mavjud.
- Mini-B Connector ECN: bildirishnoma 2000-yil oktabrda chiqarilgan.
- Errata, 2000-yil dekabrdan boshlab: bildirishnoma 2000-yil dekabrda chiqarilgan.
- Pull-up/Pull-down Resistors ECN: bildirishnoma 2002-yil mayda chiqarilgan.
- Errata, 2002-yil maydan boshlab: bildirishnoma 2002-yil mayda chiqarilgan.
- Interface Associations ECN: bildirishnoma 2003-yil mayda chiqarilgan. Bir nechta interfeysni qurilmaning bitta funksiyasiga bog‘lashga imkon beruvchi yangi standartlar qo‘shilgan.
- Rounded Chamfer ECN: bildirishnoma 2002-yil oktabrda chiqarilgan.
- Unicode ECN: bildirishnoma 2005-yil fevralda chiqarilgan. Ushbu ECN matn satrlari quyidagi kodlashda ifodalanishini belgilaydi: UTF-16LE.
- Inter-Chip USB Supplement: bildirishnoma 2006-yil martda chiqarilgan.
- On-The-Go Supplement 1.3: bildirishnoma 2006-yil dekabrda chiqarilgan. USB On-The-Go ikkita USB qurilmasining alohida USB xostisiz o‘zaro bog‘lanishiga imkon beradi. Amalda qurilmalardan biri ikkinchisi uchun xost vazifasini bajaradi.
USB OTG

USB tizimida bir qurilma doimo xost, ikkinchisi esa periferik qurilma bo‘ladi. Smartfonlar, raqamli fotoapparatlar va boshqa mobil qurilmalar goh xost, goh periferik qurilma bo‘lib ishlashi kerak: kompyuterga ulanganda fotoapparat periferik qurilma, fotoprinterga ulanganda esa xostdir.
USB OTG (On-The-Go iborasidan, rus. «yo‘lda») qurilmalar rollarini qulay almashtirishga imkon berdi: ular o‘z vazifasini mustaqil aniqlaydi. OTG qurilmalari kompyuterga ulanishi yoki o‘sha port orqali ularga USB periferik qurilmalari — odatda flesh-xotira, raqamli fotoapparat, klaviatura, sichqoncha va qo‘shimcha drayver talab etmaydigan boshqa qurilmalar ulanishi mumkin.
Qurilmaning roli kabel orqali belgilanadi: xost tomonidagi shtekerda 4 (ID) va 5 (Ground) kontaktlar tutashtiriladi, periferik tomonda esa ID hech narsaga ulanmaydi. Keyinchalik energiya oqimining yo‘nalishini o‘zgartirmasdan xost rolini boshqa qurilmaga berish mumkin.
USB 3
USB 3.0

USB 3.0 ning yakuniy spetsifikatsiyasi 2008-yilda paydo bo‘lgan. USB 3.0 ni yaratishda Intel, Microsoft, Hewlett-Packard, Texas Instruments, NEC va NXP Semiconductors.
USB 3.0 spetsifikatsiyasi maʼlumot uzatishning maksimal tezligini 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha oshiradi; bu USB 2.0 taʼminlay oladigan tezlikdan o‘n baravar yuqori. Shuningdek, 3.0 versiyasida tok kuchi 500 mA dan 900 mA gacha oshirilgan. Natijada bitta portdan ko‘proq qurilmani quvvatlash, ayrim qurilmalar uchun esa tashqi quvvat manbayidan voz kechish mumkin. USB 3.0 spetsifikatsiyasida yangilangan standart ulagichlari va kabellari USB 2.0 bilan jismoniy va funksional jihatdan mos keladi. USB 3.0 ulagichlarini oson ajratish uchun odatda ko‘k (ayrim ishlab chiqaruvchilarda qizil) plastmassadan tayyorlash qabul qilingan. USB 2.0 kabelida to‘rtta liniya — maʼlumot qabul qilish/uzatish uchun juftlik va elektr taʼminotining musbat hamda nol simi mavjud; A ulagichida 4 ta kontakt bo‘ladi. USB 3.0 da yuqori tezlikdagi SuperSpeed signallarini uzatish uchun yana to‘rtta aloqa liniyasi (ikkita o‘ralgan juftlik) va bitta signal yeri (GND_DRAIN) kontakti qo‘shilib, kabel ancha qalinlashgan. USB 3.0 ulagichlaridagi yangi kontaktlar eskilaridan alohida, boshqa qatorda joylashgan.
2009-yil oktabrda Intel korporatsiyasi o‘z chipsetlariga USB 3.0 qo‘llab-quvvatlashini kiritishni 2011-yilgacha kechiktirgani maʼlum bo‘ldi. Bu qaror tufayli standart 2011-yilgacha ommalashmadi: foydalanuvchiga ona plataning o‘zi yetarli emasdi, qo‘shimcha adapter kerak bo‘lardi yoki ona plata ishlab chiqaruvchisi boshqa kompaniya kontrollerini o‘rnatishi zarur edi.
USB 3.0 xost kontrolleri (xHCI)[ingl.] buyruqlar, holatlar, kiruvchi va chiquvchi maʼlumotlar uchun oqimlarni apparat darajasida qo‘llab-quvvatlaydi, bu USB shinasining o‘tkazish qobiliyatidan to‘laroq foydalanish imkonini beradi. Oqimlar USB 3.0 SuperSpeed protokoliga UASP.
Linux USB 3.0 ni 2.6.31-yadro versiyasidan boshlab qo‘llab-quvvatlaydi. Windows 8 va 10 tizimida USB 3.0 interfeysi qo‘shimcha drayver o‘rnatmasdan ishlaydi.
USB 3.1 spetsifikatsiyasi chiqqach, USB 3.0 nomi USB 3.1 Gen 1 deb o‘zgartirildi. USB-IF texnik direktorining so‘zlariga ko‘ra, bu ishlab chiquvchilar ishini yengillashtirish uchun qilingan: USB ning barcha versiyalarini qo‘llab-quvvatlash uchun uchta o‘rniga endi ikki spetsifikatsiya — USB 2 va USB 3.1 yetarli edi. USB 3.2 spetsifikatsiyasi chiqqach, uning nomi USB 3.2 Gen 1 ga o‘zgartirildi.
USB 3.1
31-iyul 2013-yilda USB 3.0 Promoter Group navbatdagi USB 3.1 interfeysi spetsifikatsiyasi qabul qilinganini eʼlon qildi. Uning maʼlumot uzatish tezligi 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha yetishi mumkin.[manba 213 kundan beri ko‘rsatilmagan]. Ushbu versiyada ishlatiladigan ixcham USB Type-Culagichi simmetrik bo‘lib, kabelni istalgan tomoni bilan tiqish mumkin; Apple avvalroq Lightning.
ulagichida shunday imkoniyat bo‘lgan. USB 3.1 standarti chiqqach, USB-IF USB 3.0 ning 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha tezlikdagi (SuperSpeed) rejimini USB 3.1 Gen 1, yangi USB 3.1 ning 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha tezlikdagi (SuperSpeed+) rejimini esa USB 3.1 Gen 2 deb nomlashini eʼlon qildi.
USB 3.1 ikkita standartni o‘z ichiga oladi:
- SuperSpeed (USB 3.1 Gen 1) — 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha tezlik, USB 3.0 bilan bir xil;
- SuperSpeed+ (USB 3.1 Gen 2) — 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha tezlik, USB 3.0 dan ikki baravar yuqori.
USB 3.1 Gen 2 da tezlik 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha oshirilishi bilan birga kodlash xarajatlari 3 % gacha kamaytirildi. Bunga kodlash sxemasiga 128b/132b.
o‘tish orqali erishildi. USB 3.1 standarti USB 3.0 va USB 2.0 bilan orqaga mos keladi.
Amalda Synopsys kompaniyasining IP blok ko‘rinishidagi dastlabki USB 3.1 yechimi 2013-yil dekabrda 7,2 Gbit/s (900 MB/s) samarali uzatish tezligini ko‘rsatdi.
USB 3.2
22-sentabr 2017-yilda notijorat USB Implementers Forum (USB-IF) tashkiloti USB 3.2 standarti spetsifikatsiyasini — USB 3.x oilasining yakuniy tahririni eʼlon qildi. Yangi spetsifikatsiya USB 3.1 Gen 2 ga nisbatan maksimal uzatish tezligini 10 dan 20 Gbit/s gacha (1,25 dan 2,5 GB/s gacha) ikki baravar oshirishni ko‘zda tutadi. Bunga 5 Gbit/s (625 MB/s) yoki 10 Gbit/s (1,25 GB/s) tezlikdagi ikkita liniyadan faqat USB Type-C ulagichida, uning ikki tomonlama kontaktlari va takroriy chiqishlarini alohida kanal sifatida ishlatish orqali erishiladi. Takroriy chiqishlar uchun 2-kanalli rejimdan bir kanalli rejimga uzluksiz o‘tish uchun xost adapterlari ishlashiga o‘zgartirishlar kiritildi. Mavjud zamonaviy USB Type-Ckabellari bunday «ikki liniyali» rejimni allaqachon qo‘llab-quvvatlaydi, shuning uchun yangi kabel sotib olish talab etilmaydi. USB 3.2 ni qo‘llab-quvvatlaydigan ilk tijoriy qurilmalar 2019-yilning ikkinchi yarmidan oldin paydo bo‘lishi kutilmagan.
USB 3.2 spetsifikatsiyalari USB 3.0 va USB 3.1 standartlarining o‘rnini egallaydi; ularga mos qurilmalar tezlikning uchta standartini o‘z ichiga oladi:
- SuperSpeed USB (USB 3.2 Gen 1) — 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha tezlik va 8b/10b kodlash, xuddi USB 3.1 Gen 1 va USB 3.0 dagidek;
- SuperSpeed+ USB 10Gbps (USB 3.2 Gen 2) — 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha tezlik va 128b/132b kodlash, xuddi USB 3.1 Gen 2 dagidek;
- SuperSpeed++ USB 20Gbps (USB 3.2 Gen 2x2) — 20 Gbit/s (2,5 GB/s) gacha tezlik va 128b/132b kodlashga ega ikki liniya, ularning har biri USB 3.1 Gen 2 ga mos keladi.
Spetsifikatsiyalarda har biri USB 3.0 protokoli asosida ishlaydigan ikkita liniyali variant ham ko‘rsatilgan.[manba 2288 kundan beri ko‘rsatilmagan]:
- SuperSpeed+ USB 10Gbps (USB 3.2 Gen 1x2) — 10 Gbit/s (1,25 GB/s) gacha tezlik va 8b/10b kodlashga ega ikki liniya, ularning har biri USB 3.1 Gen 1 ga mos keladi.
- Yangi nomlash tizimi
USB 3.2 standarti chiqqach, USB-IF yangi nomlash tizimini joriy qildi. Kompaniyalarga turli uzatish rejimlarini nomlashda yordam berish uchun USB-IF 5, 10 va 20 Gbit/s (625 MB/s, 1,25 GB/s, 2,5 GB/s) rejimlarini mos ravishda SuperSpeed USB 5Gbps, SuperSpeed USB 10Gbps va SuperSpeed USB 20Gbps deb atashni tavsiya etadi:
USB4

Avvalgi versiyalardan farqli ravishda, protokol nomi «USB» so‘zi bilan «4» raqami orasida bo‘shliqsiz yoziladi.
To‘rtinchi versiya spetsifikatsiyasi 29-avgust 2019-yilda eʼlon qilindi. Yangi asosiy protokol mos keluvchi Type-C kabellari orqali maksimal tezlikni 40 Gbit/s gacha oshiradi va USB 3.2, USB 2.0 hamda ixtiyoriy ravishda Thunderbolt 3.
bilan orqaga moslikni saqlaydi. 40 Gbit/s gacha tezlikka faqat tegishli belgisi bor maxsus kabellar yordamida erishiladi. Oddiy kabellarda maksimal tezlik 20 Gbit/s bilan cheklanadi.
USB4 2.0
2022-yil oktabrda USB4 Version 2.0 ning 80 Gbit/s gacha o‘tkazish qobiliyatiga ega yangilangan spetsifikatsiyasi eʼlon qilindi.
Standart DisplayPort 2.1 bilan mos keladi va uning yordamida 4K monitoriga tasvirni 240 Hz yangilanish chastotasida yoki 10K monitoriga 60 Hz da videoni siqmasdan uzatish mumkin. Kabel orqali monitorni quvvatlash yoki monitor orqali unga ulangan noutbukni quvvatlash mumkin (standartda 240 W gacha quvvat uzatish nazarda tutilgan).
Inter-Chip USB
Inter-Chip USB[ingl.] (IC-USB) va High Speed Inter-Chip USB (HSIC) — bitta qurilma ichidagi mikrosxemalarni kommutatsiyasiz ulash uchun USB 2.0 ning soddalashtirilgan versiyalari. Soddalashtirish USB ning fizik darajasini asinxrondan sinxronga almashtirish, tezlikni o‘zgartirish va ulanishni aniqlash imkoniyatlaridan voz kechish, drayverlarning elektr himoyasini olib tashlash va ularning quvvatini kamaytirish orqali amalga oshiriladi. USB ning mantiqiy qismi (shina holatlari mantig‘i ham) o‘zgarmaydi. IC-USB Full-Speed (12 Mbit/s) qurilmalarni, HSIC esa High-Speed (480 Mbit/s — 60 MB/s) qurilmalarni ulashni belgilaydi.
IC-USB standartining birinchi versiyasi 2006-yilda qabul qilingan. HSIC standartining birinchi versiyasi 2007-yilda tasdiqlangan. HSIC LVCMOS mantiqiy darajalaridagi (1,2 volt): STROBE va DATA. O‘tkazgichlarning maksimal uzunligi 10 sm. Sinxron interfeys 480 Mbit/s (60 MB/s) o‘tkazish qobiliyatini 240 MHz takt chastotasida taʼminlaydi. HSIC fizik darajasi drayveri 50 % kam energiya isteʼmol qiladi va kristallda 75 % kamroq joy egallaydi (odatiy USB 2.0 drayveriga nisbatan).
2012-yilda USB 3.0 uchun Inter-Chip USB spetsifikatsiyalarining birinchi versiyasi qabul qilindi.

Wireless USB — yuqori tezlikda simsiz maʼlumot uzatishni taʼminlaydigan USB texnologiyasi (rasmiy spetsifikatsiya 2005-yil may oyidan), yuqori tezlikdagi simsiz aloqa imkonini beradi: 480 Mbit/s (60 MB/s) gacha — 3 metr masofada va 110 Mbit/s (13,75 MB/s) gacha — 10 metr masofada.
23-iyul 2007-yilda USB-IF Wireless USB ni qo‘llab-quvvatlaydigan dastlabki oltita isteʼmolchi mahsulot sertifikatlanganini eʼlon qildi.
2013-yilda USB protokolini mavjud aloqa kanallarida inkapsulyatsiyalash imkonini beruvchi MA-USB spetsifikatsiyasi taqdim etildi. Bunday kanallarga WiFi va WiGig.
USB kabellari va ulagichlari
Rang bilan belgilash
| Rang | Vazifasi |
|---|---|
| Oq | USB 1.0 |
| Qora | USB 2.0 |
| Ko‘k | USB 3.2 Gen 1x1 (avval — USB 3.0) |
| Havorang | USB 3.2 Gen 1x2 |
| Qizil/sariq/to‘q sariq | Yuqori yuklama ko‘tarish qobiliyati bilan farq qiladi; kompyuter o‘chirilgan yoki uyqu rejimida bo‘lganda ham ularda kuchlanish saqlanadi. |
USB 1.x va 2.0 kabellari va ulagichlari
1.0 spetsifikatsiyasi ulagichlarning ikki turini belgilagan: A — kontroller yoki USB konsentratori tomonida, B — periferik qurilma tomonida. Keyinchalik ko‘chma va mobil qurilmalarda USB dan foydalanish uchun Mini-USB deb nomlangan kichik ulagichlar ishlab chiqilgan. Micro-USB deb ataladigan kichik ulagichlarning yangi versiyasi USB-IF tomonidan 4-yanvar 2007-yilda taqdim etilgan. Quyida USB ning eng keng tarqalgan turlari keltirilgan:
- type A
- type B
- type C
- type E
Quyiroqda ularning Mini va Micro versiyalari tasvirlangan:
| Oddiy | Mini | Micro | |
|---|---|---|---|
| A turi | 4×12 mm |
3×7 mm |
2×7 mm |
| B turi | 7×8 mm |
3×7 mm |
2×7 mm |

Mini-AB va Micro-AB turidagi ulagichlar ham mavjud bo‘lib, ularga A va B turidagi tegishli shtekerlar ulanadi.
Elektronika ishlab chiqaruvchilari Mini-USB bilan mos 10 kontaktli ulagichni ham ishlatadi, aslida esa 5 kontakt bo‘ladi (10 kontaktli shteker 5 kontaktli uyaga sig‘maydi). Xususan, bunday uyani Alcatel (TCL), Fly va Philips telefonlarida ko‘rish mumkin; qo‘shimcha kontaktlar mikrofonli garnituradan foydalanish uchun xizmat qiladi. Ammo Yevropa quvvatlash qurilmalarini standartlashtirish dasturi doirasida Micro-USB + Mini-Jack tizimiga o‘tilgach, 2012-yildan bunday ulagichdan foydalanish keskin qisqargan.
USB-A vint bilan mahkamlash mexanizmi bo‘lmasa-da, uzoq xizmat muddati va mexanik mustahkamlikni birlashtiradi. Biroq uya asosidan ingichka plastik bo‘rtmalari ancha chiqib turadigan kichraytirilgan ulagichlar tez-tez ulab-uzishga yaxshi chidamaydi va ehtiyotkor muomalani talab etadi.
USB signallari (2.x gacha bo‘lgan versiyalarda) ekranlangan to‘rt simli kabelning ikkita simi orqali uzatiladi.


| Kontakt raqami | Belgilanishi | Sim rangi | Tavsifi | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | VBUS | Qizil yoki | To‘q sariq | +5 V |
| 2 | D− | Oq yoki | Oltinrang | Maʼlumot − |
| 3 | D+ | Yashil | Maʼlumot + | |
| 4 | GND | Qora yoki | Ko‘k | Yerga ulash |
| Kontakt raqami | Belgilanishi | Sim rangi | Tavsifi |
|---|---|---|---|
| 1 | VBUS | Qizil | +5 V |
| 2 | D− | Oq | Maʼlumot − |
| 3 | D+ | Yashil | Maʼlumot + |
| 4 | ID | Sim yo‘q | On-The-Go ID kabelning qaysi uchi ekanini belgilaydi:
|
| 5 | GND | Qora | Yerga ulash |

Bu yerda GND — periferik qurilmalarni quvvatlash uchun «yerga ulash» zanjiri, VBus esa taʼminot zanjirining +5 volt kuchlanishidir. Maʼlumotlar D− va D+ simlari orqali differensial usulda uzatiladi. «0» va «1» holatlari liniyalar orasidagi potensiallar farqi 0,2 V dan ortiq bo‘lganda hamda liniyalardan birining GND ga nisbatan potensiali 2,8 V dan yuqori bo‘lganda aniqlanadi. Differensial uzatish asosiy, ammo yagona usul emas (masalan, ishga tushishda qurilma o‘zi qo‘llaydigan rejimni (ingl. Full-Speed yoki ingl. Low-Speed) maʼlumot liniyalaridan birini 1,5 kΩ rezistor orqali V_BUS ga tortib bildiradi (Low-Speed rejimi uchun D−, Full-Speed va High-Speed rejimlari uchun D+).
Kabelda yetarli signal darajasini saqlash va so‘nishni oldini olish uchun kabel uzunligini o‘tkazgichlarning kesimiga moslashtirish zarur. Sim qalinligini AWGorqali, masalan «28 AWG/1P…» shaklida ko‘rsatish qabul qilingan.
Taxminiy moslik: kabel belgisi (AWG bo‘yicha sim qalinligi) va unga mos keladigan kabel uzunligi:
| AWG | Uzunlik, ko‘pi bilan (sm) |
|---|---|
| 28 | 81 |
| 26 | 131 |
| 24 | 208 |
| 22 | 333 |
| 20 | 500 |
Kabel uzunligining cheklanishi liniyadagi signal kechikishi bilan ham bog‘liq. USB 2.0 spetsifikatsiyalarida kechikish har metrga 5,2 nanosekunddan kam bo‘lishi kerakligi ko‘rsatilgan (5 m kabel uchun). Liniyada signalning maksimal ruxsat etilgan kechikishi past tezlikli rejim uchun 1,5 mikrosekundni tashkil etadi. Shunday qilib, Hi-Speed rejimi uchun liniyada 26 nanosekunddan, Low-Speed rejimi uchun esa 1,5 mikrosekunddan kam kechikish taʼminlanishi kerak.
USB 3.0 kabellari va ulagichlarining USB 2.0 bilan mosligi
- O‘zaro ulanadigan barcha USB ulagichlari birgalikda ishlashga mo‘ljallangan. Bunga USB 2.0 ulagichining barcha kontaktlari USB 3.0 ulagichidagi mos kontaktlar bilan elektr jihatdan mos kelishi orqali erishiladi. USB 3.0 ulagichida USB 2.0 da mavjud bo‘lmagan qo‘shimcha kontaktlar bor. Shuning uchun turli versiyadagi ulagichlar ulanganida «ortiqcha» kontaktlar ishlatilmaydi va 2.0 versiyasidagi ulanish odatdagidek ishlaydi.
- USB 3.0 Type A va USB 2.0 Type A turidagi barcha uya va shtekerlar birgalikda ishlashga mo‘ljallangan.
- USB 3.0 Type B uyasi USB 2.0 Type B yoki undan avvalgi shtekerni joylashtirish uchun zarur o‘lchamdan biroz kattaroq, lekin bunday shtekerlar ham unga ulanadi. Demak, USB 3.0 Type B ulagichli periferik qurilmani kompyuterga ulash uchun ikkala turdagi kabeldan foydalanish mumkin; USB 2.0 Type B ulagichli qurilmaga esa faqat USB 2.0 kabeli mos keladi.
- Uyalar eSATApeSATA/USB Combo deb belgilangan bo‘lsa, ularga USB shtekerini ham ulash mumkin. Bunday uyalar USB 2.0 va USB 3.0 Type A shtekerlarini qabul qiladi, lekin USB 2.0 tezlik rejimida ishlaydi.
- Shteker eSATA hech qanday oddiy USB uyasiga sig‘maydi.
- Shteker eSATA eSATA/USB Combo uyasiga ulanishi mumkin.
- Type E uyalari ona platalarda USB 3.0 ning A yoki C turidagi shinalarini ulash uchun joylashtiriladi.
USB 3.0 ulagichlarining tasvirlari
| Oddiy | Micro | |
|---|---|---|
| A turi | ||
| B turi | ||
| C turi | ||
| E turi |
USB 3.0 A turidagi ulagich kontaktlarining joylashuvi
USB 3.0 Micro ulagichlarining yana ikki turi bor: USB 3.0 Micro-A shtekeri va USB 3.0 Micro-AB uyasi. Ular tashqi ko‘rinishidan USB 3.0 Micro-B dan USB 2.0 seksiyasining «to‘rtburchak» (qirralari kesilmagan) qismi bilan farqlanadi. Bu Micro-A shtekerini Micro-B uyasiga ulab yuborishning oldini oladi, Micro-AB uyasini esa ikkala shteker bilan ham mos qiladi.
Micro-AB uyasi ichki USB 3.0 xost kontrolleriga ega mobil qurilmalarda ishlatiladi. Xost/mijoz rejimini aniqlash uchun 4-kontakt (ID) ishlatiladi: Micro-A shtekerida u «yer» bilan tutashtirilgan.
USB 3.0 Powered-B ulagichlari kontaktlarining joylashuvi
USB 3.0 Powered-B ulagichiga ikkita qo‘shimcha kontakt kiritilgan. Shu tufayli qurilma boshqa qurilmaga, masalan, Wireless USB adapteriga 1000 mA gacha tok bera oladi. Natijada Wireless USB adapteriga ulangan qurilma uchun alohida quvvat manbayi kerak bo‘lmaydi, bu alohida quvvat talab qilmaydigan ideal simsiz aloqa tizimi sari yana bir qadamdir. Xost yoki konsentratorga oddiy simli ulanishda ushbu ikki qo‘shimcha kontakt ishlatilmaydi.
| 1 | VBUS | +5V quvvat |
| 2 | USB D− | USB 2.0 maʼlumotlari |
| 3 | USB D+ | |
| 4 | GND | Yerga ulash |
| 8 | StdA_SSRX− | SuperSpeed qabul qilish |
| 9 | StdA_SSRX+ | SuperSpeed qabul qilish |
| 7 | GND_DRAIN | Yerga ulash |
| 5 | StdA_SSTX− | SuperSpeed uzatish |
| 6 | StdA_SSTX+ | SuperSpeed uzatish |
| 10 | DPWR | Qurilmaga qo‘shimcha quvvat |
| 11 | GND_D | Qurilmaning quvvat yeri |
USB Type-C

| Kontakt | Nomi | Tavsifi | Kontakt | Nomi | Tavsifi | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A1 | GND | Yerga ulash | B12 | GND | Yerga ulash | ||
| A2 | TX1+ | SuperSpeed differensial juftlik #1, uzatish+ | B11 | RX1+ | SuperSpeed differensial juftlik #2, qabul qilish+ | ||
| A3 | TX1- | SuperSpeed differensial juftlik #1, uzatish− | B10 | RX1- | SuperSpeed differensial juftlik #2, qabul qilish− | ||
| A4 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | B9 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | ||
| A5 | CC1 | Konfiguratsiya kanali (yoki kelishuv kanali) | B8 | SBU2 | Qo‘shimcha kanal (Sideband) | ||
| A6 | D+ | High-Speed differensial juftlik, 1-holat, maʼlumot+ | B7 | D- | High-Speed differensial juftlik, 2-holat, maʼlumot− | ||
| A7 | D- | High-Speed differensial juftlik, 1-holat, maʼlumot− | B6 | D+ | High-Speed differensial juftlik, 2-holat, maʼlumot+ | ||
| A8 | SBU1 | Qo‘shimcha kanal (Sideband) | B5 | CC2 | Konfiguratsiya kanali | ||
| A9 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | B4 | VBUS | Quvvatning musbat qutbi | ||
| A10 | RX2- | SuperSpeed differensial juftlik #4, qabul qilish− | B3 | TX2- | SuperSpeed differensial juftlik #3, uzatish− | ||
| A11 | RX2+ | SuperSpeed differensial juftlik #4, qabul qilish+ | B2 | TX2+ | SuperSpeed differensial juftlik #3, uzatish+ | ||
| A12 | GND | Yerga ulash | B1 | GND | Yerga ulash | ||
| |||||||
| Type-C kabelining 1-raqamli ulagichi | Type-C kabeli | Type-C kabelining 2-raqamli ulagichi | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kontakt | Nomi | O‘tkazgich qoplamasining rangi | Nomi | Tavsifi | Kontakt | Nomi | |
| O‘rama | Ekran | Kabel o‘ramasi | Ekran | Kabelning tashqi o‘ramasi | O‘rama | Ekran | |
| A1, B1, A12, B12 | GND | Qalay qoplangan | GND_PWRrt1 GND_PWRrt2 |
Umumiy yerga ulash | A1, B1, A12, B12 | GND | |
| A4, B4, A9, B9 | VBUS | Qizil | PWR_VBUS1 PWR_VBUS2 |
VBUS quvvat | A4, B4, A9, B9 | VBUS | |
| B5 | VCONN | Sariq |
PWR_VCONN | VCONN quvvat | B5 | VCONN | |
| A5 | CC | Ko‘k | CC | Konfiguratsiya kanali | A5 | CC | |
| A6 | Dp1 | Oq | UTP_Dp | Ekranlanmagan differensial juftlik, musbat | A6 | Dp1 | |
| A7 | Dn1 | Yashil | UTP_Dn | Ekranlanmagan differensial juftlik, manfiy | A7 | Dn1 | |
| A8 | SBU1 | Qizil | SBU_A | A maʼlumot uzatish liniyasi | B8 | SBU2 | |
| B8 | SBU2 | Qora | SBU_B | B maʼlumot uzatish liniyasi | A8 | SBU1 | |
| A2 | SSTXp1 | Sariq * | SDPp1 | Ekranlangan differensial juftlik #1, musbat | B11 | SSRXp1 | |
| A3 | SSTXn1 | Jigarrang * | SDPn1 | Ekranlangan differensial juftlik #1, manfiy | B10 | SSRXn1 | |
| B11 | SSRXp1 | Yashil * | SDPp2 | Ekranlangan differensial juftlik #2, musbat | A2 | SSTXp1 | |
| B10 | SSRXn1 | To‘q sariq * | SDPn2 | Ekranlangan differensial juftlik #2, manfiy | A3 | SSTXn1 | |
| B2 | SSTXp2 | Oq * | SDPp3 | Ekranlangan differensial juftlik #3, musbat | A11 | SSRXp2 | |
| B3 | SSTXn2 | Qora * | SDPn3 | Ekranlangan differensial juftlik #3, manfiy | A10 | SSRXn2 | |
| A11 | SSRXp2 | Qizil * | SDPp4 | Ekranlangan differensial juftlik #4, musbat | B2 | SSTXp2 | |
| A10 | SSRXn2 | Ko‘k * | SDPn4 | Ekranlangan differensial juftlik #4, manfiy | B3 | SSTXn2 | |
| * O‘tkazgichlar qoplamasining ranglari standart bilan belgilanmagan. | |||||||
«Yaqin kelajakda USB Type-C interfeysi haqiqatan ham universal bo‘ladi. 2.1 versiyasi port orqali 240 W gacha elektr quvvatini uzatishni nazarda tutadi. Bu 4K aniqlikdagi monitorlar, printerlar va hatto yuqori energiya isteʼmol qiladigan o‘yin noutbuklarini ham quvvatlash imkonini beradi».https://usb.org/document-library/usb-type-cr-cable-and-connector-specification-revision-21
Optik USB 3.0 kabellari
2013-yilda ayrim kompaniyalar USB 3.0 va Thunderbolt optik (tolali optik) kabellarini taqdim etdi. Ularda USB signali 100 metrgacha masofaga, odatiy simli kabellardagi 3–5 metr o‘rniga uzatilishi mumkin. Yupqa va egiluvchan kabellar maʼlumotni 1 GB/s gacha tezlikda uzatadi, ammo elektr quvvatini uzatmaydi.
Yo‘l boshida oddiy elektr USB signali optik signalga aylantiriladi. Yo‘l oxirida esa signal teskari o‘zgartiriladi.
Aloqa usuli
USB spetsifikatsiyasi ishlab chiquvchiga talab qilinadigan maʼlumot almashish tezligiga qarab qurilmalarning bir necha turini taklif etadi: Low Speed (fizik tezligi 1,5 Mbit/s (187,5 KB/s) ± 1,5 %), Full Speed (12 Mbit/s (1,5 MB/s) ± 0,25 %), High Speed (480 Mbit/s (60 MB/s) ± 0,05 %), SuperSpeed (5 Gbit/s (625 MB/s) ± 0,06 %), SuperSpeed+ (10 Gbit/s — 1,25 GB/s). Low-, Full- va High-Speed qurilmalari maʼlumot almashish uchun bitta differensial yarim dupleks aloqa liniyasidan, SuperSpeed esa bir nechta liniyadan foydalanadi. Maʼlumot almashish protokollari bir xil.
USB bitta boshqaruvchi (xost) va ixtiyoriy sondagi unga bo‘ysunuvchi qurilmalardan (device) iborat tarmoqdir. Tarmoq topologiyasi — faol daraxt. «Faol» degani daraxtning har tugunida maxsus qurilma — konsentrator (hub) joylashganini bildiradi. Konsentrator kabellarning elektr parametrlarini moslashtiradi, paketlarni yo‘naltiradi, qurilmalar ulanishi va uzilishini aniqlaydi hamda boshqa vazifalarni bajaradi. Tarmoqdagi barcha ulanishlar elektr va protokol jihatidan bir xil.
USB alohida qurilmalar yoki tarmoq qismlarini ish jarayonida ulash va uzishni qo‘llab-quvvatlaydi. «Ish jarayonida» degani tarmoq faoliyati buzilmasligi, boshqaruvchi esa tarmoq konfiguratsiyasidagi o‘zgarishni avtomatik, real vaqt rejimida aniqlay olishini anglatadi. Butun tarmoq boshqaruvchidan quvvat olgani uchun elektr taʼminotini avtomatik nazorat qilish mumkin: qurilma o‘z ehtiyojini boshqaruvchiga bildiradi, boshqaruvchi esa tarmoqning elektr taʼminoti imkoniyatlari yetarli bo‘lmasa, qurilmaning ishlashini taqiqlashi mumkin.
Fizik daraja



Xostga hech qanday qurilma ulanmaganda D+ va D− signal liniyalarining ikkalasi ham 15 kΩ rezistorlar orqali taʼminotning manfiy qutbiga tortilgan bo‘ladi. Qurilma ulanganda liniyalardan biri +3,3 V kuchlanishga 1,5 kΩ rezistor orqali tortiladi. Low-Speed qurilmalari D− liniyasini, Full-Speed qurilmalari esa D+ liniyasini tortadi. Shu tariqa xost ulanish faktini va qurilma turini aniqlaydi. High-Speed qurilmalari ulanish vaqtida Full-Speed kabi ishlaydi va boshlang‘ich maʼlumot almashinuvidan so‘ng yuqori tezlikli rejimga o‘tadi.
Qarshiliklar bilan belgilangan differensial juftlikholati spetsifikatsiyada Idle deb nomlanadi. Drayver yoqilgan paytdagi xuddi shu holat J harfi bilan, qarama-qarshisi K bilan belgilanadi. Ikkala liniyani manfiy qutbga ulash Single Ended 0 (qisqacha SE0), musbat qutbga ulash esa SE1 deyiladi.
Maʼlumotlar NRZI (Non-return-to-zero inverted) usulida kodlanadi. Bunda kiruvchi maʼlumotning har bir nol bitiga differensial juftlik holatining o‘zgarishi (J→K yoki K→J), bir bitiga esa holatning o‘zgarmasligi mos keladi. Ketma-ket birlar uzoq davom etganda sinxronlash yo‘qolmasligi uchun bit qo‘shish (bit stuffing)qo‘llanadi: har ketma-ket 6 ta birdan so‘ng maʼlumot oqimiga majburiy ravishda nol kiritiladi.
SE0 shina holati 10 ms dan ko‘proq davom etsa, qurilma buni qayta o‘rnatish (Reset) deb qabul qiladi va USB stekini qayta ishga tushirishi kerak. Idle holati ketma-ket 3 ms dan ortiq davom etsa, qurilma buni shinaning to‘xtatib turilishi (Suspend) deb qabul qiladi va shina orqali elektr energiyasi isteʼmolini rasman cheklashi lozim. Suspend rejimidan xost faolligi tiklanganda chiqiladi yoki zarurat tug‘ilganda qurilma maxsus Resume signalini yuborishi mumkin. Resume signali bir necha millisekundlik K holatidan iborat bo‘lib, SE0, SE0, J ketma-ketligi bilan tugaydi. Har bir holat qurilma tezlik rejimiga mos bir bit oralig‘i davom etadi.
Paketlar tuzilishi
Maʼlumot almashish qisqa paketlar orqali amalga oshadi. Har bir paket Start of Packet ketma-ketligi bilan boshlanadi; Low va Full Speed uchun u KJKJKJKK ko‘rinishidadir. Keyin doimo paket turini bildiruvchi maxsus PID identifikatori (ingl. Packet IDentifier) keladi. Jami 16 xil paket turi mavjud, shuning uchun PID 4 bitdan iborat. Biroq ishonchlilik uchun bu maydon qiymati teskari ko‘rinishda takrorlanadi, natijada paketdagi PID maydonining uzunligi 8 bit bo‘ladi. Paket End of Packet ketma-ketligi — SE0, SE0, J bilan tugaydi. Paketlar orasidagi minimal vaqt ~0,1 µs (Full Speed uchun).
Paket turiga qarab PID bilan EoP orasida paket parametrlari va/yoki maʼlumotlar saqlanadigan boshqa maydonlar ham bo‘lishi mumkin. Barcha bu maydonlar (shu jumladan PID) eng kichik ahamiyatli bitdan boshlab (LSB first) uzatiladi.
USB paketlari turlari jadvalda keltirilgan:
| Turi | PID qiymati (katta bitdan boshlab) | Uzatish bayti (kichik bitdan boshlab) | Nomi | Tavsifi |
|---|---|---|---|---|
| Zaxiralangan | 0000 | 0000 1111 | ||
| Token | 0001 | 1000 0111 | OUT | Xost qurilmaga keyingi paketda xostdan qurilmaga maʼlumot kelishini bildiradi |
| 1001 | 1001 0110 | IN | Xost qurilmadan maʼlumotlar paketini qabul qilishga tayyorligini bildiradi | |
| 0101 | 1010 0101 | SOF | Vaqt freymi yoki mikrofreymining boshlanishini belgilaydigan paket. | |
| 1101 | 1011 0100 | SETUP | Xost qurilmaga keyingi paketda xostdan qurilmaga konfiguratsiya maʼlumotlari kelishini bildiradi | |
| 1000 | 0001 1110 | SPLIT | USB High-Speed rejimida bo‘lingan uzatish | |
| 0100 | 0010 1101 | PING | Qurilma maʼlumot qabul qila olishini tekshirish (USB High-Speed) | |
| Special | 1100 | 0011 1100 | PRE | Keyingi tranzaksiya Low-Speed rejimida amalga oshirilishi haqida konsentratorga xabar |
| Handshake | ERR | Bo‘lingan uzatishdagi xato (USB High-Speed) | ||
| 0010 | 0100 1011 | ACK | Maʼlumotlar paketi qabul qilinganini tasdiqlash | |
| 1010 | 0101 1010 | NACK | Oldingi paketga xizmat ko‘rsatishga tayyor emas; paket eʼtiborsiz qoldiriladi | |
| 0110 | 0110 1001 | NYET | Maʼlumotlar hali tayyor emas (USB High-Speed) | |
| 1110 | 0111 1000 | STALL | Oldingi paket mavjud bo‘lmagan yoki o‘chirilgan funksiyaga murojaat qilgan | |
| Data | 0011 | 1100 0011 | DATA0 | Juft maʼlumotlar paketi |
| 1011 | 1101 0010 | DATA1 | Toq maʼlumotlar paketi | |
| 0111 | 1110 0001 | DATA2 | Yuqori tezlikdagi izoxron uzatish uchun maʼlumotlar paketi (USB High-Speed) | |
| 1111 | 1111 0000 | MDATA | Yuqori tezlikdagi izoxron uzatish uchun maʼlumotlar paketi (USB High-Speed) |
IN, OUT va SETUP paketlari maʼlumot almashuvchi ko‘p paketli tranzaksiyalarning sarlavhalari hisoblanadi. Ularda shu tranzaksiyada maʼlumot almashinadigan qurilma manzili va undagi oxirgi nuqta (endpoint) raqami mavjud. Paket yaxlitligi CRC5 maydoni bilan tekshiriladi.
DATA turidagi paketlarda maʼlumotlar maydoni va maʼlumotlar yaxlitligini nazorat qiluvchi CRC16 maydoni mavjud. Standart ruxsat etilgan maksimal maʼlumot uzunligini cheklaydi: sozlanmagan qurilmalar uchun 8 bayt, Low-Speed qurilmalari uchun 64 bayt, Full-Speed uchun 1023 bayt va High-Speed uchun 1024 bayt. Qurilma o‘zi uchun ruxsat etilganidan kichikroq maksimal maʼlumot uzunligini belgilashi mumkin. Xost esa ruxsat etilgan maksimal uzunlikni qo‘llab-quvvatlashi shart. Oddiy almashinuvda maʼlumotlar paketlari «juft-toq» tartibida almashinadi.
ACK, NACK va STALL paketlari joriy tranzaksiya muvaffaqiyatli yoki muvaffaqiyatsiz yakunlanganini bildiradi. Ular qo‘shimcha maydonlarni o‘z ichiga olmaydi.
Manzil
USB tarmoq hisoblanadi, yaʼni bitta xostga bir nechta qurilma ulanishi mumkin. Har bir qurilmaga ulanish paytidagi dastlabki sozlashda noyob manzil beriladi. Manzil 7 bitdan iborat, nol qiymati zaxiralangan, shuning uchun bir xostga 127 tagacha qurilma ulanishi mumkin. Manzil maydoni faqat tranzaksiyani boshlovchi paketlarda (IN, OUT, SETUP) bo‘ladi.
Endpoint
Jismonan ulangan qurilmalarning manzillaridan tashqari, USB qurilma ichidagi mantiqiy manzillashni ham taklif etadi. Mantiqiy manzillash bitta qurilmaning turli funksiyalari maʼlumot oqimlarini ajratish imkonini beradi. Masalan, sensor paneli bor klaviaturada bir kanal tugma bosishlari uchun, boshqasi esa sensor panel maʼlumotlari uchun ishlatilishi mumkin. TCP/IP stekida oxirgi nuqtaga bevosita o‘xshash tushuncha — portlardir.
«Endpoint» maydoni 4 bitdan iborat, yaʼni 16 tagacha nuqta bo‘lishi mumkin. Har bir nuqta mustaqil ravishda qabul qiluvchi va uzatuvchi sifatida ishlashi mumkinligi uchun ularning soni baʼzan 32 ta deb hisoblanadi. «Endpoint» USB tarmog‘idagi manzillashning bir qismi bo‘lib, faqat manzilga ega paketlarda (IN, OUT, SETUP) uchraydi. Qurilma dastlabki sozlashda xostga ishlatiladigan nuqtalar va ularning vazifalari haqida maʼlumot berishi shart. Bu maʼlumotlar xostdagi qurilma drayverining mos maʼlumot kanallari bilan muvofiq bo‘lishi kerak. Ishlatilmaydigan nuqtaga murojaat qilinganda STALL javobi keladi. SETUP paketlari faqat nol raqamli endpoint ga kelishi mumkin.
Vaqt freymlari
USB spetsifikatsiyasida vaqt freymlari va mikrofreymlar tushunchasi mavjud. Low-Speed qurilmalari uchun xost har millisekundda End of Packet ketma-ketligidan iborat Keep Alive signalini yuboradi. Full-Speed qurilmalari uchun xost har millisekundda navbatdagi freym boshlanishini bildiruvchi maxsus SOF (Start of Frame) paketini yuboradi. High-Speed rejimida bu paket har 125 µs da uzatiladi; bu davr mikrofreymlar deb ataladi. USB spetsifikatsiyasi tranzaksiyalar va paketlar shunday rejalashtirilishini talab qiladiki, SOF yuborish davriyligi buzilmasligi kerak.
Maʼlumot almashish tamoyillari
Maʼlumot almashish tranzaksiyalar — bir nechta paketdan iborat uzilmas ketma-ketliklar orqali amalga oshadi. Almashuvni doimo xost boshlaydi. U yangi tranzaksiya boshlanganini bildiruvchi qisqa token paketini yuboradi. Xost bu tokenda tranzaksiya yo‘nalishini (IN yoki OUT), qurilma manzilini va endpoint raqamini ko‘rsatadi. Masalan, OUT tokeni ortidan darhol xostdan qurilmaga maʼlumot paketi (DATA0 yoki DATA1) kelishini anglatadi. Agar ularning har biri qurilma uchun ruxsat etilgan maksimal uzunlikka ega bo‘lsa, bitta tranzaksiyada bir nechta maʼlumot paketi bo‘lishi mumkin. Maʼlumot uzatishning tugashi maksimaldan qisqaroq paket kelishi orqali aniqlanadi. Qisqartirilgan paket kelishi bilan qurilma darhol javob-tasdiq paketini (handshake) yuboradi: masalan, ACK (hammasi muvaffaqiyatli qabul qilindi), NACK (qabul qila olmadi, masalan, kirish buferi to‘lib qolgan), STALL (maʼlumot o‘chirilgan endpoint ga yo‘naltirilgan). Tranzaksiyadagi barcha paketlar deyarli uzluksiz yuboriladi. Paketlar orasidagi maksimal tanaffus ~1 µs dan (Full-Speed uchun) oshmasligi kerak, aks holda tranzaksiya xato deb hisoblanadi.
Qurilmadan xostga uzatish ham shunga o‘xshash ishlaydi. Xost uzatishni IN tokeni bilan boshlaydi. Qurilmada yuborishga tayyor maʼlumot bo‘lmasa, u NACK javobini qaytaradi va tranzaksiya tugaydi. Maʼlumot tayyor bo‘lsa, qurilma DATA0/DATA1 paketlarini uzata boshlaydi. Uzatish tugashini aniqlash tamoyili ham xuddi shunday: maʼlumotlar paketining uzunligi to‘liq bo‘lmaydi. Xost bunday paketni qabul qilgach, qurilmaga ACK tasdiq paketini yuboradi.
SETUP tokenli tranzaksiya OUT tranzaksiyasiga to‘liq o‘xshaydi. Farq qurilmaning maʼlumotni talqin qilishida: bu qurilmaning USB steki ishlashini boshqaruvchi ulanish parametrlari hisoblanadi.
Boshqaruv (Control), uzilish (Interrupt), ommaviy (Bulk), izoxron (Isochronous)
USB spetsifikatsiyasi maʼlumot almashishning bir nechta usulini taklif etadi. Har bir yoqilgan endpoint ulardan biriga moslashtirilishi kerak. Control, Interrupt va Bulk yuqorida taʼriflangan tasdiqli almashuv protokolidan foydalanadi. Bulk usuli xostga qurilma bilan o‘z xohishiga ko‘ra maʼlumot almashish imkonini beradi. Control usuli Bulk ga o‘xshaydi, lekin qurilma bilan faqat USB protokolini spetsifikatsiyaga muvofiq boshqaruvchi maxsus maʼlumotlarni (SETUP tranzaksiyalari doirasida) almashadi. Periferik qurilmalar almashuvni boshlab bera olmagani uchun qurilmada kutilmaganda hosil bo‘lgan maʼlumotlarni uzatishda Interrupt usuli ishlab chiqilgan. U qurilmani belgilangan davriylikda so‘rovdan o‘tkazadi; klaviatura va sichqonchalarni so‘rashda keng ishlatiladi. Isochronous usuli alohida o‘rin tutadi: USB shinasining o‘tkazish qobiliyatidan audio yoki video kabi maʼlumotlar uchun muayyan qismini zaxiralash mumkin. Isochronous uzatish yaxlitligini nazorat qilmaydi (ACK va NACK paketlari yuborilmaydi), demak, xato bo‘lsa qayta uzatish ko‘zda tutilmagan: noto‘g‘ri qabul qilingan maʼlumotlar yo‘qoladi.
Qurilmalarni ishga tushirish
Qurilma ulanganda xost undan bir qator standartlashtirilgan maʼlumotlarni (deskriptorlarni) so‘raydi va ular asosida qurilma bilan qanday ishlashni hal qiladi. Deskriptorlarda ishlab chiqaruvchi va qurilma turi haqidagi maʼlumotlar mavjud; xost ularga asoslanib dasturiy drayverni tanlaydi. Deskriptor jadvallari va maydonlarining vazifalari USB spetsifikatsiyasining 9-bobida batafsil bayon qilingan.
Shundan so‘ng xost tezlikni o‘zgartiradi (qurilma High-Speed bo‘lsa) va qurilmaga manzil tayinlaydi.
Nosozliklarni aniqlash va sertifikatlash
Protokollarni sozlash va standartga muvofiqligini tekshirish uchun qurilma ishlab chiquvchilari shinadagi almashinuv jarayonlarini kuzatishga imkon beruvchi turli vositalardan foydalanishi mumkin. Bu vositalar to‘liq dasturiy bo‘lishi va USB hodisalarini kompyuterdagi drayverlardan olishi mumkin. Lekin ular shinaning apparat darajasida qayta ishlanadigan yoki xato signallarini ko‘rsatmaydi. Mustaqil va to‘liq nazorat uchun maxsus apparat skanerlari hamda protokol analizatorlaridan foydalaniladi. USB konsorsiumi mahsulotni sertifikatlashdan o‘tkazish va seriyali ishlab chiqarishga tayyorlashda apparat analizatoridan foydalanishni tavsiya etadi.
Rasman, mahsulotga USB logotiplarini qo‘yish huquqini olish uchun u standartga muvofiqlik sertifikatidan o‘tishi kerak. USB-IF USB qurilmalarini sertifikatlash xizmatlarini taklif qiladi va mustaqil sertifikatlash laboratoriyalari ro‘yxatini ham yuritadi.
Plug and Play
USB spetsifikatsiyasini ishlab chiquvchilar USB qurilmalarining funksiyalarini avtomatik aniqlash masalasiga alohida eʼtibor qaratganlar, shunda foydalanuvchi USB qurilmasini ulaganda ortiqcha ishlarni bajarishi shart bo‘lmaydi. Buning uchun standartda ikki mexanizm belgilangan:
- Qurilma xostga o‘z atributlarini, shu jumladan, qurilma ishlab chiquvchisi identifikatori (VID) va mahsulot identifikatorini (PID) bildiradi. Xost (kompyuter) ushbu identifikatorlar asosida qurilma bilan ishlash usullarini qidiradi (odatda ishlab chiquvchi yetkazib beradigan drayverlarni o‘rnatishni talab qiladi).
- Qurilma xostga standartlashtirilgan qurilmalar sinfi identifikatorini yuboradi. USB konsepsiyasi doirasida maʼlum funksiyali qurilmalar bilan ishlashni birxillashtiradigan bir qator standart sinf spetsifikatsiyalari ishlab chiqilgan. Masalan, Human Interface Device (HID) sinfiga sichqoncha, klaviatura va o‘yin boshqaruvchilari; Mass Storage sinfiga esa flesh-xotira va disk yuritmalar kiradi. Ommabop qurilma sinflari uchun kompyuterlarda tayyor drayverlar borligi sababli, ulanish foydalanuvchidan qo‘shimcha harakat talab qilmaydi.
Standart USB yechimlaridan tashqari, ayrim kompaniyalar va ishqibozlar boshqa yechimlarni ham taklif qilishadi. Masalan, Windows muhitida oldindan o‘rnatilgan WinUSB drayverlari va uchinchi tomon ishlab chiquvchilariga ochiq API.
Standart qurilma sinflari
USB qurilmalarining vazifasi kerakli drayverlarni yuklash uchun USB xostiga yuboriladigan sinf kodlari orqali aniqlanishi mumkin. Sinf kodlari turli ishlab chiqaruvchilarning bir xil turdagi qurilmalari bilan ishlashni birxillashtiradi. Qurilma bir yoki bir nechta sinfni qo‘llab-quvvatlashi mumkin, maksimal soni esa mavjud oxirgi nuqtalar (endpoints) miqdori bilan belgilanadi.
Sinf kodlarining tavsifi:
| Kod | Nomi | Qo‘llanish misollari/izoh |
|---|---|---|
| 00h | N/A | Belgilanmagan |
| 01h | Audio | Ovoz kartasi, MIDI |
| 02h | Aloqa qurilmasi (Communication Device, CDC) | Modem, tarmoq kartasi, COM port |
| 03h | Inson–kompyuter interfeysi qurilmasi (Human Interface Device, HID) | Klaviatura, sichqoncha, joystik |
| 05h | Fizik interfeys qurilmasi (Physical Interface Device, PID) | Qo‘llab-quvvatlaydigan joystik Force feedback |
| 06h | Image | Veb-kamera, skaner |
| 07h | Printer | Printer |
| 08h | Ommaviy maʼlumot saqlash qurilmasi (Mass Storage Device, MSD) | USB xotira qurilmasi, xotira kartasi, karta o‘quvchi, raqamli fotoapparat |
| 09h | USB hub | USB konsentratori[ingl.] |
| 0Ah | CDC Data | CDC sinfi bilan birgalikda ishlatiladi |
| 0Bh | Smart-karta o‘quvchi (CCID) | O‘quvchi qurilma smart-kartalar |
| 0Dh | Content security | Biometrik skaner |
| 0Eh | Video Device Class | Veb-kamera |
| 0Fh | Shaxsiy salomatlik qurilmalari (Personal Healthcare) | Puls ko‘rsatkichi, tibbiy uskuna |
| DCh | Diagnostic Device | USB bilan moslikni tekshirish uchun ishlatiladi |
| E0h | Simsiz kontroller (Wireless Controller) | Bluetooth-adapter |
| EFh | Miscellaneous | ActiveSync-qurilmalar |
| FEh | Muayyan dastur uchun mo‘ljallangan (Application-specific) | IrDA-qurilmalar, mikrodasturni yangilash rejimi (DFU) |
| FFh | Vendor-specific | Ishlab chiqaruvchining ixtiyoriga ko‘ra |
Elektr taʼminoti
USB standartida ulangan qurilmalarni kichik quvvatdagi elektr energiyasi bilan taʼminlash imkoniyati nazarda tutilgan. Dastlab USB 2.0 standarti maksimal isteʼmol tokini 0,5 A, kuchlanishni esa 5 V deb belgilagan. USB 3.0 shu kuchlanishda maksimal tokni 0,9 A gacha oshirdi. Bu standartlar xostga shinaga ulangan qurilmalar energiya isteʼmolini boshqarish imkonini beradi. Ulanish va ishga tushirish vaqtida qurilma xostga energiya ehtiyojini bildiradi. Xost shu tarmoq segmentining elektr imkoniyatlarini baholaydi va qurilmaning ishlashiga ruxsat beradi yoki taqiqlaydi.
Ko‘p energiya talab qiladigan qurilmalarning so‘rovlarini standartlashtirish maqsadida USB-IF 2007-yilda USB Battery Charging spetsifikatsiyasini qabul qildi. U USB 2.0/3.0 kabel infratuzilmasida qurilma isteʼmol qiladigan tokni 5 A gacha oshirishga imkon berdi. Keyinchalik quvvatni ancha moslashuvchan boshqarishni nazarda tutuvchi alohida USB Power Delivery spetsifikatsiyasi qabul qilindi.
| Spetsifikatsiya | Maksimal tok | Maksimal kuchlanish | Maksimal quvvat |
|---|---|---|---|
| USB 1.1/2.0 | 500 mA | 5 V | 2,5 W |
| USB 3.0 | 900 mA | 5 V | 4,5 W |
| USB 3.2 Gen x2 | 1,5 A | 5 V | 7,5 W |
| Battery Charging 1.2 | 1,5 A | 5 V | 7,5 W |
| Power Delivery 1.0/2.0/3.0 | 5 A | 20 V | 100 W |
| Power Delivery 3.1 | 5 A | 48 V | 240 W |
USB Battery Charging

Mobil qurilmalar va USB chiqish ulagichiga ega quvvat manbalarining yuqori energiya isteʼmolini standartlashtirishga dastlabki urinish USB Battery Charging spetsifikatsiyasining paydo bo‘lishiga olib keldi. Birinchi versiya 2007-yilda chiqarilgan. Amaldagi USB BC 1.2 versiyasi 2010-yilda eʼlon qilingan.
Spetsifikatsiyada maxsus belgilangan[qanday?] tok berish qobiliyati oshirilgan (1,5 A gacha) USB-A ulagichlariga ruxsat berilgan. USB ning boshlang‘ich sozlash protokoli yuqori tok isteʼmolini «kelishib olish» imkoniyati bilan to‘ldirilgan. Yakuniy qurilma isteʼmolni faqat xost bilan «kelishuvdan» keyin oshira olgan.
Maʼlumot liniyalari ulanmagan USB-A ulagichlariga, masalan, quvvatlash qurilmalarida ham ruxsat berilgan. Mobil qurilma bunday quvvatlash qurilmasini D+ va D− kontaktlari o‘zaro tutashganiga qarab aniqlaydi. Bunday qurilmalar 5 A gacha tok berishi mumkin.
Kichik o‘lchamli elektr isteʼmolchilari uchun spetsifikatsiyada MicroUSB-B ulagichi tavsiya etilgan.
USB Power Delivery
Yangi USB Power Delivery standartida elektr taʼminoti konsepsiyasi tubdan qayta ko‘rib chiqildi. Endi xost va qurilma ishlab chiquvchilari USB shinasi orqali quvvatni moslashuvchan boshqarish imkoniga ega bo‘ldi. Qaysi qurilma manba, qaysi biri isteʼmolchi bo‘lishi, manba va kabel imkoniyatlari haqidagi qaror qurilmalar o‘rtasidagi alohida aloqa kanali orqali muloqotda qabul qilinadi. Shu muloqot davomida qurilma USB kabeli orqali ko‘proq quvvat uzatish uchun taʼminot kuchlanishini oshirishni so‘rashi, xost esa bunga rozi bo‘lishi mumkin. Oshirilgan kuchlanishni xost Vbus quvvat simiga beradi. Eski qurilmalar bilan moslik uchun xost qurilma uzilganini aniqlashi bilanoq kuchlanishni oldingi 5 voltga qaytaradi.
USB Power Delivery texnologiyasi 100 W gacha quvvat uzatadi. Natijada oddiy USB kabeli yordamida smartfon, noutbuk yoki tashqi akkumulyator singari quvvat manbasidan turli elektron qurilmalarni quvvatlash va ulash imkoni paydo bo‘ldi.[manba 213 kundan beri ko‘rsatilmagan].
USB PD Rev.1
2012-yilda USB PD ning birinchi tahriri taqdim etildi. USB 2.0 va 3.0 standartlaridagi odatiy ulagich va kabellar ishlatildi. Quvvat isteʼmolchisi va manbasi o‘rtasida oddiy USB kabelining quvvat simi (Vbus) orqali tashkil etilgan mustaqil aloqa kanalida muloqot yuritish yo‘li bilan quvvat boshqarildi. Chastotali modulyatsiya 24 MHz tashuvchi chastota bilan qo‘llanilgan.
Standart USB quvvat kontaktidagi (Vbus) kuchlanishni 12 V yoki 20 V gacha, maksimal tokni esa 5 A gacha oshirishga ruxsat bergan.
USB PD 2.0
Standartning ikkinchi tahriri 2014-yilda USB 3.1 spetsifikatsiyasi bilan birga chiqdi va yangi USB Type-C ulagichiga bog‘landi. Endi quvvat manbasi bilan isteʼmolchi o‘rtasidagi maxsus aloqa kanali uchun kabeldagi alohida sim (Configuration Channel) ishlatiladi. Shuningdek, kabel turi va uning quvvat uzatish imkoniyatini aniqlash qo‘llab-quvvatlanadi. Buning uchun maksimal toki oshirilgan kabellarda kabel parametrlarini bildiruvchi mikrosxema o‘rnatilishi kerak.
Standart USB quvvat kontaktidagi (Vbus) kuchlanishni 9, 15 yoki 20 V gacha oshirishga, maksimal tokni esa 5 A gacha yetkazishga imkon bergan. 3 A va undan ortiq toklar uchun identifikatsiya mikrosxemali maxsus kabellar talab qilinadi.
USB PD 3.0
2019-yilda USB PD 3.0 tahriri chiqdi. Uning USB PD 2.0 dan asosiy farqi Programmable Power Supply rejimi bo‘lib, unda isteʼmolchi 5, 9, 15 yoki 20 V qatoridan belgilangan kuchlanishni so‘rash o‘rniga 3,3…21 V oralig‘ida kuchlanishni 20 mV qadam bilan sozlashi mumkin. Isteʼmolchi manbadan tokni 50 mA qadam bilan oshirishni ham so‘rashi mumkin.
USB PD 3.1
2021-yil bahorida USB PD 3.1 tahriri chiqdi. Uning asosiy farqi rejimlarning Standard Power Range (USB PD 3.0 bilan mos) va 28, 36 hamda 48 V kuchlanishlarga ruxsat beruvchi Extended Power Range ga ajratilishidir. Programmable Power Supply rejimi faqat Standard Power Range uchun saqlangan, Extended Power Range da esa qo‘llab-quvvatlanmaydi. Yuqori sozlanuvchi kuchlanish uchun 15 dan 48 V gacha kuchlanishni 100 mV qadam bilan belgilashga imkon beruvchi Adjustable Voltage Supply rejimi kiritilgan.
Shunday qilib, maksimal uzatiladigan quvvat 240 W ga yetdi. 3 A va undan yuqori toklar hamda 20 V va undan yuqori kuchlanishlar uchun identifikatsiya mikrosxemali maxsus kabellardan foydalanish talab etiladi. Yuqori quvvatli kabellarni belgilash uchun maxsus logotiplar ishlab chiqilgan.
Nostandart yechimlar
Mobil gadjetlarning quvvat taʼminoti
USB spetsifikatsiyasida belgilangan imkoniyatdan ortiq tok isteʼmol qiladigan ko‘plab qurilmalar mavjud.
Qurilmaga kerakli quvvatlash toki USB standarti ruxsat berganidan ancha yuqori bo‘lishi mumkin. Bu cheklovni chetlab o‘tish uchun ko‘plab telefon ishlab chiqaruvchilar maxsus quvvat bloki — quvvatlash qurilmasini aniqlashning o‘z qoidalarini yaratgan. Endi telefon asl quvvatlash qurilmasiga ulanganda eng yuqori tezlikda quvvatlanishi mumkin. Standart USB xostiga ulanganda esa telefon USB tavsiyalariga amal qiladi va past tokda quvvatlanadi yoki umuman quvvatlanmaydi.
Masalan, Apple qurilmalari quvvatlash qurilmasining maksimal tokini D− va D+ kontaktlaridagi kuchlanish orqali aniqlaydi. Agar D+ = D− = 2,0 V bo‘lsa, maksimal tok — 0,5 A; D+ = 2,0 V va D− = 2,8 V bo‘lsa, 1 A; D+ = 2,8 V va D− = 2,0 V bo‘lsa, 2 A.
2007-yilda USB-IF USB Battery Charging spetsifikatsiyasini qabul qilib, mobil qurilmalar elektr taʼminotini standartlashtirish jarayonini boshladi. 2007—2010-yillarda bir qator milliy va xalqaro meʼyoriy hujjatlar (masalan, Umumiy tashqi quvvat manbasi (Common external power supply)[ingl.], GSM Universal Charging Solution hamda Xitoyning «Technical Requirements and Test Method of Charger and Interface for Mobile Telecommunication Terminal Equipment») qabul qilindi. Ular bo‘yicha mobil gadjetlarning quvvatlash qurilmalarida bir xil turdagi ulagichlar: quvvatlash qurilmasida USB-A uyasi, gadjetning o‘zida esa Micro-USB-B bo‘lishi kerak. Qurilma D+ va D− kontaktlari tutashtirilganiga qarab quvvatlash qurilmasini aniqlaydi.
Qualcomm Quick Charge

Muayyan darajada ommalashgan Qualcommkompaniyasi texnologiyalari USB Power Delivery standartiga o‘xshash, lekin amalga oshirish jihatidan sodda. Bir-biriga mos bo‘lgan to‘rtta spetsifikatsiya versiyasi chiqarilgan:
Qualcomm Quick Charge 1.0 (2013) versiyasi 5 V va 2 A quvvat taʼminotini nazarda tutgan, boshqa nostandart yechimlardan uncha farqlanmagan. Keng tarqalmagan.
Qualcomm Quick Charge 2.0 (2015) versiyasi USB Power Delivery kabi, quvvatlash qurilmasi va gadjet o‘rtasidagi kelishuvdan keyin taʼminot kuchlanishini 9, 12 yoki 20 V gacha oshirishga imkon bergan. Ammo USB Power Delivery dan farqli ravishda, kelishuv usuli ancha sodda bo‘lib, mavjud USB 2.0/3.0 kabel va ulagichlaridan foydalanishga imkon bergan. Gadjet D+/D− liniyalari holatiga qarab quvvatlash qurilmasiga ulanganini aniqlaydi, so‘ng kerakli kuchlanishga muvofiq D+/D− liniyalarida muayyan kuchlanishni hosil qiladi.
Qualcomm Quick Charge 3.0 (2016) versiyasi QC 2.0 ga gadjet so‘roviga ko‘ra chiqish kuchlanishini 3,6—20 V oralig‘ida bosqichma-bosqich sozlash imkonini qo‘shgan.
2015-yilda USB-IF Type-C ulagichli kabel infratuzilmasini sinash metodikasini eʼlon qilib, quvvat liniyasi kuchlanishini nostandart usullar bilan boshqarishni bevosita taqiqlagan. Google kompaniyasi QC 2.0 va 3.0 ni Androidqurilmalarida qo‘llamaslikni tavsiya qildi. Google muhandisining bayonotiga ko‘ra, Qualcomm Quick Charge 2.0 va 3.0 quvvatlash usuli USB Type-C standartini buzadi. Spetsifikatsiyaning 4.8.2-bandiga ko‘ra, USB Type-C ulagichli qurilma o‘ziga xos quvvatlash usullarini qo‘llashi mumkin, ammo ular Vbus kuchlanishini o‘zgartirmasligi kerak (QC esa kuchlanishni 9 V va 12 V gacha ko‘taradi). Muammo Quick Charge 4 spetsifikatsiyasida hal qilingan.[manba 944 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Qualcomm Quick Charge 4 versiyasi 2016-yil noyabrda taqdim etilgan. Type-C ulagichli kabellar bilan mosligi eʼlon qilingan. Qualcomm Quick Charge 4+ versiyasi 2017-yil yozida taqdim etilgan.
PoweredUSB

1999-yilda savdo uskunalari ishlab chiqaruvchilari guruhi korporativ standartni qabul qildi. Unga ko‘ra, USB ulagichiga 5 V, 12 V yoki 24 V kuchlanishli va 6 A gacha tok beradigan qo‘shimcha kontaktlar qo‘shildi. Bu yechimni USB-IF qo‘llab-quvvatlamadi.
USB 3.0 afzalliklari
- Maʼlumotlarni 5 Gbit/s (625 MB/s) gacha tezlikda uzatish imkoniyati.
- Kontroller bir vaqtda maʼlumotlarni qabul qilishi va yuborishi mumkin (to‘liq dupleks rejimi), bu ish tezligini oshiradi.
- USB 3.0 yuqoriroq tok kuchini taʼminlaydi, shu sababli qattiq disklar kabi qurilmalarni ulash osonlashadi.
- USB 3.0 eski standartlar bilan mos keladi. Eski qurilmalarni yangi portlarga ulash mumkin. USB 3.0 qurilmalarini ham USB 2.0 portiga ulash mumkin (elektr taʼminoti yetarli bo‘lsa), ammo tezlik port tezligi bilan cheklanadi.
Tanqid
- Mini-USB va ayniqsa Micro-USB ulagichlari ishlab chiqaruvchilarning konstruktiv xatolari tufayli vaqt o‘tishi bilan ko‘pincha bo‘shashadi, kontaktni yo‘qota boshlaydi va bosma plataga yetarlicha ishonchli mahkamlanmaydi. Shu sababli intensiv foydalanishda ular to‘liq yoki qisman shikastlanishi mumkin. Baʼzi hollarda uyalar uzilib ketadi va bosma o‘tkazgich yo‘llarini odatdagidek tiklab bo‘lmagani uchun platani almashtirish yoki hatto yangi qurilma sotib olishga to‘g‘ri kelishi mumkin.
- Protokol oxirgi qurilmadan nafaqat shina orqali bevosita maʼlumot almashish, balki ishga tushirish yoki xizmat xabarlariga javob berish kabi yordamchi funksiyalar uchun ham murakkab algoritmni qo‘llab-quvvatlashni talab qiladi. Murakkablik va xilma-xillik sababli qurilmalar ko‘pincha protokolning faqat quyi darajalarini apparat orqali bajarib, yuqori darajalarini dasturiy kodga qoldiradi. Bu dastur xotirasi va protsessor vaqtining sezilarli samarasiz sarfiga olib keladi, shuningdek, xato yuz berishi yoki standartga moslik zarariga kodni haddan ortiq soddalashtirish xavfini tug‘diradi.
- Ishlab chiqaruvchi kodi (VID) qurilma ishlab chiquvchisiga faqat byurokratik jarayon va taxminan 5000 $ to‘lovdan keyin beriladi. Bundan tashqari, USB standartini ishlab chiquvchi USB-IF tashkiloti ishlab chiqaruvchi kodi egalari qurilma kodlarini (PID) qayta sotishiga salbiy munosabatda bo‘ladi. Bularning barchasi kichik ishlab chiqaruvchilar va mustaqil ishlab chiquvchilar uchun shinadan foydalanish imkoniyatini cheklaydi. Standartni yaratganlar standart funksiyalarni bajaruvchi qurilmalar (masalan, aloqa porti, xotira qurilmasi yoki audio qurilma) uchun erkin kodlarni taqdim etmaydi.
- Qurilmalar sinflari va kichik sinflari ro‘yxati ayrim joylarda nomuvofiq, haddan tashqari kengaygan; bir darajadagi kichik sinflar ko‘pincha bir-biriga teng qiymatli emas va eskirgan funksiyalarni ham qamrab oladi. Natijada muayyan standart sinfni qo‘llab-quvvatlash qurilma va xost (kompyuter) tomonidan bevosita ishlash uchun kerak bo‘lmagan ortiqcha kodni talab qilishi mumkin. Xuddi shu holat uzatiladigan paket turlariga ham tegishli: ularning ayrimlari asosan tarixiy ahamiyatga ega.
- Universallik daʼvo qilinganiga qaramay, ko‘plab qurilmalar, hatto standart sinflarga kiradiganlari ham, ko‘pincha xostda dasturiy taʼminot va alohida drayverlarni talab qiladi. Masalan, zamonaviy Windows operatsion tizimi bir xil standart aloqa qurilmalari sinfiga mansub tashqi COM porti yoki GPS navigator ulanganida har biri uchun alohida drayverni talab qiladi. Bu ishlab chiqaruvchilar zimmasiga drayverlarni yaratish va ehtimol raqamli imzolash majburiyatini yuklaydi, shuningdek, qurilma operatsion tizimning boshqa versiyasida ishlamay qolishi xavfini tug‘diradi.
- Boshqa maʼlumot uzatish formatlariga nisbatan USB 1.0 da axborot uzatish kechikishi (latency) katta. USB 2.0 High-Speed formatini yaratganlar kechikish muammolarini kamaytirishga uringan, ammo bu formatning o‘zi yuqori tezlikli qabul qiluvchi-uzatuvchi va yuqori chastotali ulanish kabelini talab qiladi. Bu ko‘plab holatlarda ortiqcha va qimmatga tushadi.
- Universallik maxfiy maʼlumotlar bilan ishlash va muhim jarayonlarni boshqarishga to‘sqinlik qiladi: bir port ham klaviatura, ham maʼlumot tashuvchisi uchun mos keladi.
USB 2.0 kamchiliklari
- USB 2.0 ning nazariy maksimal o‘tkazish qobiliyati 480 Mbit/s (60 MB/s) bo‘lsa-da, amalda eng yuqori qiymatga yaqin tezlikka erishib bo‘lmaydi (maksimal 45 MB/s, ko‘pincha 30 MB/s gacha). Sababi, USB shinasi yarim dupleks bo‘lib, har ikkala yo‘nalishda maʼlumot uzatish uchun faqat bitta o‘ralgan juftlikdan foydalanadi. Shu sababli bir taktda maʼlumot faqat bir yo‘nalishda uzatiladi, ikki yo‘nalishli almashuvga esa ikki takt kerak bo‘ladi. Taqqoslash uchun, FireWire shinasi (IEEE 1394/1394a standarti) eng yuqori 400 Mbit/s (50 MB/s) o‘tkazish qobiliyatiga ega. Bu rasmiy jihatdan 80 Mbit/s (10 MB/s) ga kam (USB 2.0 bilan taqqoslaganda). Ammo u to‘liq dupleks bo‘lgani uchun (maʼlumot uzatishda ikkita o‘ralgan juftlikdan foydalaniladi, har biri alohida yo‘nalishga xizmat qiladi va ikki yo‘nalishli almashuv uchun 1 takt kifoya), qattiq disklar va boshqa saqlash qurilmalari bilan maʼlumot almashishda 400 Mbit/s (50 MB/s) tezlikni taʼminlashi mumkin. Shu tufayli turli ko‘chma xotira qurilmalari USB 2.0 ning amaliy o‘tkazish qobiliyati yetishmasligi muammosiga anchadan buyon duch kelmoqda.
Zaiflik
2014-yil avgustda BadUSBdeb nomlangan USB qurilmalari zaifligidan amalda foydalanish namoyish etildi. Ayrim USB qurilmalar kompyuter bilan aloqani boshqaruvchi mikrosxemaning mikrodasturini o‘zgartirishga imkon beradi. Hujumchi muayyan qurilmada teskarisiga muhandislik (reverse engineering) usulini qo‘llab, unga zararli kod yozishi mumkin. Bu kod, masalan, klaviatura ishini taqlid qilib, nishondagi kompyuterda foydalanuvchi nomidan kerakli harakatlarni bajarishi yoki tarmoq qurilmasini taqlid qilib, tarmoq sozlamalarini o‘zgartirishi mumkin. Natijada foydalanuvchi internet saytlarini hujumchi nazoratidagi vositachi serverlar orqali ko‘radi (farming (pharming)). Bundan tashqari, USB flesh-xotirasinitaqlid qilgan zararli kod avtomatik ishga tushirish yoqilgan kompyuterda virusni yuklab, ishga tushirishi mumkin. Bunday virus o‘z nusxasini shu paytda kompyuterga ulangan boshqa USB qurilmalariga ham ko‘chirib, yangi qurilmalarni (veb-kamera, klaviatura, flesh-karta va boshqalar) zararlashi mumkin.
USB Kill kabi zararli USB qurilmalari boshqa zaiflikdan foydalanishi mumkin: elektr taʼminotiga ulangan zahoti USB qurilma maʼlumot kontaktlariga yuqori kuchlanishli impulslar ketma-ketligini uzatib, kompyuter ichidagi qimmatbaho mikrosxemalarni ishdan chiqaradi. Zaiflik USB uyalariga oson kirish mumkinligi, har bir portga qaysi qurilma ulanganidan qatʼi nazar quvvat berilishi va korpusga chiqarilgan mikrosxemalarga ulangan yuqori tezlikli kontaktlar yuqori kuchlanishdan yetarlicha himoyalanmagani tufayli yuzaga keladi.
USB va FireWire/1394
USB shinasi orqali SCSI buyruqlarini USB shinasi orqali uzatish usuli bo‘lgan USB Mass Storage protokoli shu vazifani bajaruvchi SBP-2 protokoliga (FireWire/1394 shinasi) nisbatan ko‘proq qo‘shimcha resurs sarflaydi. Shu sababli tashqi disk yoki CD/DVD yuritmani FireWire orqali ulaganda yuqoriroq maʼlumot uzatish tezligiga erishiladi. Bundan tashqari, USB Mass Storage eski operatsion tizimlarda (jumladan, Windows 98) qo‘llab-quvvatlanmagan va drayver o‘rnatishni talab qilgan. SBP-2 esa ularda boshidanoq ishlagan. Shuningdek, eski operatsion tizimlarda (Windows 2000) USB Storage protokoli cheklangan shaklda amalga oshirilgan: USB orqali ulangan disk yuritmasida CDva DVDdisklariga yozish funksiyasidan foydalanib bo‘lmagan; SBP-2 da bunday cheklov bo‘lmagan.
USB shinasi qatʼiy yo‘naltirilgan, shuning uchun ikkita kompyuterni ulash uchun qo‘shimcha uskuna talab qilinadi. Kompyutersiz qurilmalarni, masalan, printer va skaner yoki fotoapparat va printerni ulash USB OTGstandarti bilan belgilangan; bundan avval bunday yechimlar muayyan ishlab chiqaruvchiga bog‘liq edi. 1394/FireWire shinasi boshidanoq bu kamchilikdan xoli bo‘lgan (masalan, ikkita videokamerani ulash mumkin).
Adabiyotlar
- USB universal ketma-ket shina // Shaxsiy kompyuterni modernizatsiya qilish va taʼmirlash = Upgrading and Repairing PCs / Skott Myuller. — 17-nashr. — M. : Vilyams, 2007. — 15-bob : Ketma-ket, parallel va boshqa kiritish-chiqarish interfeyslari. — B. 1016—1026. — ISBN 0-7897-3404-4.
Havolalar
- usb.org (ingl.) — USB rasmiy sayti
- USB Document Library (USB 3.2, USB 2.0, Wireless USB, USB Type-C, USB Power Delivery) (ingl.)
- USB 1.1 va 2.0 ulagichlarining kontakt ulanish sxemasi
- USB ulagichining kontakt ulanish sxemasi (A, B, mini)
- USB identifikatorlari ro‘yxati (ishlab chiqaruvchilar, qurilmalar va interfeyslar) (ingl.)
- USB in a NutShell (periferik qurilma ishlab chiquvchilari uchun standartdan parchalar) (ingl.)
- USB in a NutShell — rus tiliga tarjimasi
- SuperSpeed USB 3.0 FAQ (SuperSpeed USB 3.0 savol va javoblari) (ingl.)
- SuperSpeed USB 3.0 FAQ — rus tiliga tarjimasi
- USB : Universal Serial Bus spetsifikatsiyasi : Universal ketma-ket shina / Vladimir Yashkardin // www.SoftElectro.ru. — 2011.
- USB ulagichlari va shtekerlarining oddiy foydalanuvchi nuqtayi nazaridan turlari — pc-hard.ru, 2012
- Interfeyslar inqilobi. USB 3.1 Type-C tafsilotlari. Elektronika mutaxassisi nigohi
- Smartfon va planshetda USB OTG nima?











