HTTP 404 Not Found (“topilmadi”) — HTTP javobining standart kodi bo‘lib, mijozning server bilan aloqa o‘rnata olganini, biroq server so‘rovga muvofiq ma’lumotni topa olmasligini bildiradi. 404 xatosini “Server topilmadi” xatosi yoki serverga kirish cheklanganini ko‘rsatuvchi boshqa xatolar bilan adashtirmaslik kerak. 404 xatosi so‘ralgan resurs kelajakda yana mavjud bo‘lishi mumkinligini anglatadi, biroq uning avvalgi mazmuni saqlanib qolishiga kafolat bermaydi.
Foydalanuvchilar 404 xatosiga ko‘pincha “buzilgan” yoki “ishlamaydigan” havolalarga kirganda duch keladi. Shu sababli 404 xatosi Internetdagi eng taniqli xatolardan biriga aylangan.
Umumiy ma’lumot
HTTP orqali aloqa o‘rnatilganda, mijoz serverga yuborgan so‘roviga javob kutadi. Masalan, veb-brauzer so‘raydi HTML-hujjatni (veb-sahifani) va raqamli javob kodini hamda, har doim ham bo‘lmasa-da, xabarni kutadi. 404 kodidagi birinchi raqam — “4” — mijoz tomonidan yo‘l qo‘yilgan xatoni, masalan, URL manzilida imlo xatosi borligini ko‘rsatadi. Keyingi ikki raqam xatoning aniq turini belgilaydi. HTTP uch xonali kodlardan foydalanadi; ular protokolning dastlabki versiyalaridagi FTP va NNTP.
404 javob kodidan keyin, odam tushunishi uchun, xatoning sababi izohlanadi. HTTP spetsifikatsiyasida “Not Found” (“Topilmadi”) iborasi taklif etilgan. Ko‘pchilik veb-serverlar odatiy sozlamada 404 kodi va “Not Found” iborasini o‘z ichiga olgan HTML sahifalarini ko‘rsatadi.
404 xatosi ko‘pincha sahifa ko‘chirilgan yoki o‘chirilganida yoxud koddagi fayl nomi serverdagi fayl nomiga mos kelmaganida qaytariladi. Birinchi holatda mijozga 301 Moved Permanently (Doimiy ko‘chirildi) kodini qaytarish ma’qul; buni aksariyat serverlarning konfiguratsiyasida sozlash yoki boshqa URL manzilga yo‘naltirish orqali amalga oshirish mumkin. Ikkinchi holatda esa 410 Gone (Mavjud emas) kodini qaytarish ma’qul. Biroq bu ikki usul serverni maxsus sozlashni talab qilgani sababli, ko‘pchilik veb-saytlar ulardan foydalanmaydi.
Foydalanuvchi xato sahifalari

Veb-server odatda xato sahifasini foydalanuvchiga tushunarliroq izoh bilan ko‘rsatishga sozlanishi mumkin. Bu sahifa asosiy sayt uslubida bezatilishi yoki qidiruv shaklini o‘z ichiga olishi mumkin. Protokol darajasidagi, foydalanuvchidan yashirilgan ibora esa kamdan-kam o‘zgartiriladi.
Biroq foydalanuvchi uchun mo‘ljallangan xato sahifalarining hajmi 512 baytdan kam bo‘lmasligi kerak, chunki ayrim brauzerlar, masalan, Internet Explorer yoki Google Chrome, server yuborgan ma’lumot o‘rniga o‘z xato sahifasini ko‘rsatadi. Shuningdek, sahifada sayt belgisi (odatda mijoz uni avtomatik ravishda so‘raydi) ko‘rsatilmasa-yu, server javobida foydalanuvchi uchun mo‘ljallangan sahifa bo‘lsa, bu qo‘shimcha trafikni keltirib chiqaradi va yuklanish vaqtini uzaytiradi.
Ayrim kompaniyalar “yashirin hazillar”ni 404 sahifasida joylashtiradi. Masalan, “Peugeot” sahifada avtomobil tasvirini ko‘rsatadi: Peugeot 404.
404 xatosidan noto‘g‘ri foydalanish
Ayrim veb-saytlar “topilmadi” degan javob o‘rniga “200 OK” kodli standart sahifani qaytaradi. Bu holat yumshoq 404 xatosi. Yumshoq 404 xatosi havolalarning ishlashini avtomatik tahlil qilish usullari uchun muammo tug‘diradi. Yahoo kabi ayrim qidiruv tizimlari yumshoq 404 xatolarini aniqlash uchun avtomatlashtirilgan jarayonlardan foydalanadi. Yumshoq 404 muayyan server dasturidan foydalanish paytidagi konfiguratsiya xatosi tufayli yuzaga kelishi mumkin. Masalan, Apache veb-serverida 404 xato sahifasi faylining yo‘li (.htaccess faylida ko‘rsatilgan) mutlaq yo‘l sifatida belgilanadi (masalan, http://example.com/error.html (ishlamaydigan havola)), nisbiy yo‘l (/error.html) emas.
Ayrim proksi-serverlar xostni topa olmaganida 404 xatosini hosil qiladi, 500-seriyadagi xatolar kodini qaytarish o‘rniga. Bu olingan javoblarga asoslanib ishlaydigan dasturlarni chalg‘itishi mumkin, chunki ular mavjud veb-serverning yo‘qligi bilan undagi veb-sahifaning yo‘qligini osonlikcha farqlay olmaydi.
2004-yil iyul oyida Buyuk Britaniyaning telekommunikatsiya provayderi BT Group Cleanfeed nomli kontentni bloklash tizimini joriy qildi. Bu tizim 404 xatosini qaytaradi; Internet Watch Foundation tomonidan mazmuni ehtimol noqonuniy deb topilgan ma’lumotlarga yuborilgan har qanday so‘rov shunday javob oladi. Xuddi shunday vaziyatda boshqa provayderlar HTTP 403 “Taqiqlangan” statusini qaytaradi. Soxta 404 xatolaridan senzura vositasi sifatida foydalanish amaliyoti Tailand va Tunisda ham qayd etilgan. Tunisda senzura ayniqsa kuchli ekani aytilishicha, jamoatchilik hatto “ko‘rinmas senzura” timsoli bo‘lgan “Ammar 404” nomli obrazni yaratgan.
Jargondagi qo‘llanishi
2008-yilda Buyuk Britaniya Qirollik pochtasining telekommunikatsiya bo‘limi tadqiqot o‘tkazib, “404” so‘zi jargon tilida “bilimsiz” so‘zining sinonimiga aylanganini aniqladi; bu holat Buyuk Britaniyada. Jargon lug‘atchisi Jonaton Grinning fikricha, “404”ning jargon atamasi sifatida qo‘llanishi yoshlar orasidagi guruhlarda “texnologiyalar ta’siri” bilan bog‘liq bo‘lgan, biroq undan foydalanish London va yana bir nechta shahar bilan cheklangan.
404 xatosi “sharafiga” yapon musiqiy guruhi 404NOTFOUND, Abakan shahridagi SHUM404 musiqiy guruhi, shuningdek, gomoseksual o‘smirlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan Rossiya jamoatchilik internet loyihasi — «Deti-404».
Vidjetlar
Ko‘plab saytlar 404 xatosi haqidagi xabarda sayt bosh sahifasiga havola yoki qidiruv shakli kabi qo‘shimcha ma’lumotlarni taqdim etsa-da, foydalanuvchi so‘ragan veb-sahifaning to‘g‘ri manzilini topishga urinadigan ancha murakkab yechimlar ham mavjud.
Havolalar
- RFC 2616 — Gipermatn uzatish protokoli — HTTP/1.1 Arxiv nusxasi 7-mart 2011-yil kuni Wayback Machine saytida (ingl.)
- RFC 7231 — Gipermatn uzatish protokoli (HTTP/1.1): semantika va mazmun Arxiv nusxasi 25-may 2017-yil kuni Wayback Machine saytida (ingl.)
- 10.4.5 404 — Topilmadi Arxiv nusxasi 9-fevral 2019-yil kuni Wayback Machine saytida (ingl.) — ta’rif Butunjahon internet tarmog‘i konsorsiumi
- HTTP 404 “Topilmadi” xatosi bo‘yicha ma’lumotnoma
- HTTP 404 xatosi — Microsoft qo‘llab-quvvatlash xizmati Arxiv nusxasi 27-fevral 2015-yil kuni Wayback Machine saytida