Teri (lot. cutis; qad. yun. δέρμα [ˈdɛrmə]) — hayvonlar (jumladan, odamlar) tanasining tashqi qoplami — aʼzo. Biologiyada — umurtqali hayvonlarning tashqi qoplami. Teri organizmni turli tashqi taʼsirlardan himoya qiladi, nafas olish, termoregulyatsiya, moddalar almashinuvi va boshqa koʻplab jarayonlarda ishtirok etadi. Bundan tashqari, teri ulkan retseptor maydoni boʻlib, yuzaki sezuvchanlikning (ogʻriq, bosim, harorat) turli shakllarini sezadi. Katta yoshli odamda teri yuzasi 1,5-2 m² ga, massasi 4-6 % ni tashkil etadi; teri va uning teri osti kletchatkasi («gipodermasi») 16-17 % ni tashkil etadi. Odam tanasining turli qismlarida teri qalinligi: derma — 0,5-5 mm, epidermis — 35 mkm — 1,5 mm. Teri 5 ta sezgi aʼzosidan biri — tuyish.
Terining tuzilishi
Terining asosiy qatlamlari — epidermis, derma:
- Epidermis (teri ustki qavati) turli hayvonlarda har xil epiteliydan tashkil topgan.
Terining shilliq pardaga (lablar, burun teshiklari, tashqi jinsiy aʼzolar (ayollarda qin dahliziga, erkaklarda siydik chiqarish kanaliga), qovoqlar, anus) oʻtish joylarida epidermis tuzilishi oʻzgarib, oraliq xususiyat kasb etadi. Epidermis tarkibida melanotsitlar ham boʻlib, ular melaninni toʻplaydi. Bu teriga turli rang tuslarini irsiy xususiyatlar va irqiy mansublikka qarab beradi hamda quyoshda qorayganda teri rangini oʻzgartiradi. Odamda epidermisning oraliq va soʻrgʻich atrofi sohalarida giperpigmentatsiya kuzatiladi. Ayrim boshqa hayvonlarda terining ranglanishida boshqa xromatoforlar ham ishtirok etishi mumkin. Epidermisning koʻp qavatli, doimiy koʻchib turuvchi epiteliyi himoya toʻsigʻi vazifasini bajaradi: agressiv kimyoviy moddalar, patogenlar (birgalikda teri mikroflorasi bilan), ostki qatlamlardan namlikning ortiqcha bugʻlanishi, ultrabinafsha nurlanish taʼsiridan saqlaydi, shuningdek, D vitamini sintezida va boshqa jarayonlarda qatnashadi. Epidermis hujayralari butun umr davomida boʻlinib, oʻsadi va pastki qatlamdan yuqoriga koʻtariladi; yuzadagi hujayralar mexanik ravishda koʻchib tushadi. Ayrim hayvonlarda bundan tashqari tullash.
davrida epidermis yoki uning hosilalari davriy yangilanadi. Odamda terining katta qismi koʻp qavatli yassi muguzlanuvchi epiteliydan[ingl.] tashkil topib, besh qatlamni oʻz ichiga oladi:- bazal — eng pastki qatlam boʻlib, bazal membranada joylashadi va 1 qator prizmatik epiteliy hujayralaridan iborat;
- tikansimon — bazal qatlam ustida joylashadi (sitoplazmatik oʻsimtalari boʻlgan 3—8 qator hujayralar);
- donador qatlam (1—5 qator yassilashgan hujayralar);
- yaltiroq yoki gialin qatlam (2—4 qator yadrosiz hujayralar, ayniqsa kaft va oyoq kaftlarida yaxshi rivojlangan);
- muguz qatlam, u toʻliq muguzlangan hujayralardan (keratinotsitlardan) iborat boʻlib, yogʻ va ter bezlari ajratmalari bilan shimilgan.
- Derma — biriktiruvchi toʻqimadan iborat boʻlib, unda 2 qatlam ajratiladi: soʻrgʻichsimon, unda kapillyar halqalari va nerv uchlarini oʻz ichiga olgan koʻplab oʻsimtalar joylashgan; hamda toʻrsimon qatlam, unda qon va limfa tomirlari, nerv uchlari, soch follikulalari, bezlar, shuningdek, elastik, kollagen va silliq mushak tolalari joylashib, ular teriga mustahkamlik va elastiklik beradi.
Teri yuzasida uning anatomik hosilalari — teri va uning boshlangʻich tuzilmalaridan rivojlanadigan oʻsimtalar boʻlishi mumkin. Teridagi bezlarning turli ajratmalari ham organizm tashqi qoplamining bir qismidir.
Teri ostida teri osti yogʻ kletchatkasi (baʼzan gipoderma deb ataladi) joylashgan boʻlib, terini ostki tuzilmalar bilan bogʻlaydi va tananing turli joylarida turlicha rivojlangan. Teri osti yogʻ kletchatkasi gʻovak biriktiruvchi toʻqima va yogʻ toʻqimasi tutamlaridan iborat boʻlib, ular orasidan qon tomirlari va nerv tolalari oʻtadi. Yogʻ toʻqimasining fiziologik vazifasi oziq moddalarni toʻplash va saqlash, issiqlikni izolyatsiyalash hamda mexanik himoya qilishdir.
Teri qalinligida silliq mushak tolalari — tuklarni tiklovchi mushaklar[ingl.] (lot. musculus arrectores pilorum) tuk piyozchalari bilan bogʻliq boʻlib, piloereksiyada, u odamlarda asosan rudimentar xususiyatga ega. Bundan tashqari, teriga mushak va pay tolalari orqali ayrim koʻndalang-targʻil skelet mushaklari: moyaklarni koʻtaruvchi juft mushaklar[ingl.], ular kremaster refleksida[ingl.], boʻyinning teri osti mushagi va mimika mushaklari.
Hosila tuzilmalar (teri hosilalari)
Teri hosilalariga[fr.]* quyidagilar kiradi:
- tirnoqlar, changal tirnoqlar, shoxlar, tuyoqlar, kit moʻylovi, ramfoteka;
- tuklar, tikanlar, patlar;
- tangachalar;
- teri bezlari, jumladan:
- yogʻ bezlari, ular teri yogʻini ajratadi; teri yogʻi tuklarni moylaydi va terini himoya qiladi;
- ter bezlari, ular organizmdan suv va erigan almashinuv mahsulotlarini chiqaradi. Terning bugʻlanishi termoregulyatsiyada muhim rol oʻynaydi.
- sut bezlari (oʻzgargan ter bezlari boʻlib, urgʻochi sutemizuvchilarda rivojlangan) ogʻiz suti va sut (jumladan, ona suti) ishlab chiqaradi; bu sut tugʻilgandan keyin bolalarni muayyan yoshgacha oziqlantirishda nihoyatda muhim. Ushbu yosh chegarasi turga bogʻliq (odamda — emizikli davr). Erkak hayvonlarda (jumladan, erkaklarda) sut bezlari odatda rudimentar holatda boʻladi.
- shilliq bezlar — baliqlarda.
Odam terisi hosilalariga tuklar, ter va yogʻ bezlari kiradi. Ular kombustiologiya uchun alohida ahamiyatga ega, chunki ularning tuzilmalari kuyishlarda yaralarning epiteliylanishini yaralarning epiteliylanishi va kuyishdan soʻng terining tiklanishiga xizmat qiladi; shuningdek, mikologiyada (onixomikozlar, pilomikozlar, trixofitiya va boshqalar — teri hamda uning hosilalarini zararlovchi kasalliklar) ham ahamiyatlidir.
Tuklar
Odam tuklari 3 turga ajratiladi: uzun, dagʻal va mayin tuklar. Faqat kaftlar, oyoq taglari, qoʻl va oyoq barmoqlarining kaft va tovon tomoni, distal barmoq falangalari, qizil hoshiyali lablar, qizil hoshiyasi, chekka terining ichki qavati, , chekka terining ichki qavati, kichik jinsiy lablar va klitorda tuk boʻlmaydi.
Terining vazifalari

Pyotr Shpanner, 1891-yil
Terining vazifalari quyidagilar:
- nafas olish — terining kislorodni yutishi va karbonat angidridni ajratishi bilan bogʻliq;
- himoya — organizmni mexanik va kimyoviy omillar, ultrabinafsha nurlanish, mikroblarning kirishi, suv yoʻqotilishi hamda tashqaridan suv kirishidan himoya qiladi;
- termoregulyatsiya va gipertermiya hamda gipotermiyadan himoya — issiqlikni bevosita uzatish, issiqlik nurlanishi va terning bugʻlanishi, jun va pat qoplami orasidagi havo qatlami hamda yogʻ toʻqimasining issiqlik izolyatsiyasi, teri qon aylanishi xususiyatlari orqali amalga oshadi;
- suv-tuz almashinuvida ishtirok etish — ter ajralishi bilan bogʻliq;
- bilan bogʻliq;ajratish — ter bilan moddalar almashinuvi mahsulotlari, tuzlar va dorilarni chiqarish; buyrak faoliyati pasayganda kuchayadi;
- qonni zaxiralash — dermaning yuza va tomir chigallarida 1 l gacha qon saqlanadi;
- endokrin va metabolik — D vitamini hamda ayrim gormonlarni sintez qilish va toʻplash;
- retseptor — koʻplab nerv uchlari mavjudligi tufayli amalga oshadi;
- immun — antigenlarni tutib olish, qayta ishlash[ingl.] va tashish, soʻng immun javobni rivojlantirish.
Quyidagilar farqlanadi:
- qalin teri (kaftlar va oyoq taglarida) — qalin (400—600 mkm) epidermisdan tuzilgan, tuk va yogʻ bezlari boʻlmaydi;
- yupqa teri (tananing boshqa qismlarida) — yupqa (70-140 mkm) epidermisdan iborat, tuklar va teri bezlari mavjud.
Teri sezgi aʼzosi sifatida

Terini koʻplab retseptor maydonlar yigʻindisi, yaʼni somatovisseral sezgi tizimining bir qismi yoki «ulkan retseptor maydoni» sifatida koʻrish mumkin. Teri retseptorlaridan keladigan sezgi axboroti organizmning tashqi muhit bilan aloqasini taʼminlaydi.
Teri «bosh va orqa miya nervlari tarmoqlari hamda vegetativ nerv tizimi nervlari orqali» innervatsiyalanadi. Vegetativ efferent («markazdan qochuvchi») innervatsiya qon tomirlari, silliq mushaklar va ter bezlariga xos.
Somatik afferent («markazga intiluvchi») innervatsiyaga koʻplab uchlar hosil qiluvchi sezuvchi nerv tolalari kiradi. Bu sezuvchi nerv uchlarini shartli ravishda quyidagilarga boʻlish mumkin:
- erkin nerv uchlari (epidermis va dermada joylashadi);
- erkin boʻlmagan nerv uchlari (asosan dermada joylashadi):
- kapsulasiz (notsitseptorlar va termoretseptorlar);
- kapsulali (mexanoretseptorlar): Fater–Pachini, Meysner, Ruffini tanachalari, Krauze kolbachalari.
Qiyosiy anatomiya va filogenez
Umuman olganda, hayvonlarning deyarli har qanday tashqi toʻqimasini teri deb atash mumkin, ammo haqiqiy teri faqat xordalilarda uchraydi.
Boʻgʻimoyoqlilarningxarakterli belgisi — tashqi skelet boʻlib, u xitin saqlovchi kutikuladan tashkil topgan tashqi skeletidir. Kutikula ektoderma hujayralaridan hosil boʻlib, uch qatlam — endokutikula, ekzokutikula va epikutikuladan iborat. Tullash vaqtida protorakal bezlardan ajraladigan ekdizon steroid gormonlari taʼsirida gipodermada yangi epikutikula, uning ostida esa yangi endokutikula hosil boʻladi. Mollyuskalarda ham ektodermadan qattiq tashqi qoplama — ohakli chigʻanoq hosil boʻladi. Biroq bunday qoplamalarni hali haqiqiy teri deb boʻlmaydi.
Haqiqiy teriga ega hayvonlarning eng sodda vakili sifatida lansetnikni koʻrsatish mumkin. Lansetnikning terisi — bir qavatli epiteliy (epidermis) boʻlib, yupqa bazal membranada zich joylashgan kubsimon hujayralardan iborat. Epidermis ustki tomondan kutikula, yaʼni mukopolisaxaridlardan tuzilgan yuzaki parda bilan qoplangan. U epidermis bezlaridan ajraladi va lansetnikning yupqa terisini shikastlanishdan himoya qiladi. Epiteliy ostida dildiroq biriktiruvchi toʻqimaning yupqa qavati — korium yoki kutis joylashadi. Tashqi qoplama shaffof, deyarli pigmentsiz.
Koʻpchilik baliqlarda tashqi qoplama tangachali teridan iborat (ayrim baliqlarda tangacha yoʻq). Boshqa barcha umurtqalilar kabi baliq terisi ham derma va epidermisga (ektodermadan rivojlangan va epiteliy toʻqimasidan iborat ustki teri qatlamiga) boʻlinadi. Baliqlarning epidermisi muguzlanmaydi. Bezlar epidermisda shilimshiqqa oʻxshash ajratma ishlab chiqarib, hayvonning tashqi qoplamasini himoya qiladi. Tangacha shakllanishida terining ichki qatlami — derma asosiy rol oʻynaydi; unda tangacha boshlangʻichi ohakli choʻkma shaklida paydo boʻladi.
Tangachalar bir necha turga boʻlinadi. Togʻayli baliqlarda tish singari rivojlanadigan plakoid tangacha mavjud. Evolyutsiya davomida jagʻga koʻchgan plakoid tangachalar tishlarga aylangan. Plakoid tangacha dentindan iborat: dentin tangachaning asosini hosil qiladi, usti esa emal bilan qoplanadi. Akulalar dentini va emali kimyoviy tarkibiga koʻra odam tishlari dentini va emaliga oʻxshaydi. Eng qadimiy tuzilishli tangacha ganoid tangacha deb ataladi; u nurqanotli baliqlarning eng sodda vakillarida, masalan, osyotrsimonlarda uchraydi. Bunday tangachalarning alohida plastinkalari ustma-ust tushmaydi, balki bir-biriga yonma-yon tutashadi va baliq ulgʻayib, oʻsgan sari kattalashadi. Plastinkalar usti dentinga oʻxshash ganoin moddasi qatlami bilan qoplangan; bunday tangachalar koʻpincha baliq tanasini yaxlit himoya sovutidek oʻrab oladi. Masalan, Polypteridae va Lepisosteidae oilalari vakillarida shunday. Qazilma panjaqanotli va ikki xil nafas oluvchi baliqlar hamda hozirgi panjaqanotli baliqlar uchun kosmoid tangacha xos boʻlib, uning tashqi yuzasi kosmin, ustki qismi esa dentin qatlamidan iborat. Kosmin ostida gʻovak suyak qatlami joylashgan. Hozirgi suyakli baliqlarning tangachasi elasmoid deb ataladi va tashqi chetining shakliga koʻra ikki turga boʻlinadi: ktenoid (tishli, taroqsimon) hamda sikloid (yumaloq). Plakoid va ganoid tangachalarning aksariyat kichik turlaridan farqli ravishda, sikloid va ktenoid tangachalar oldingilari orqadagilarni qoplaydigan tarzda joylashadi; ular anatomik jihatdan yupqa suyak plastinkalaridir.
Suvda hamda quruqlikda yashovchilarning terisi silliq, yupqa va yumshoq boʻladi. Unda teri bezlari koʻp boʻlib, ular suyuqlik va gazlarni nisbatan oson oʻtkazuvchi shilimshiq ajratadi. Ayrim turlarda shilimshiq zaharli boʻlishi yoki gaz almashinuvini yengillashtirishi mumkin. Teri zich kapillyarlar tarmogʻi bilan taʼminlangan va qoʻshimcha nafas olish aʼzosi vazifasini bajaradi. Muguz hosilalar juda kam uchraydi, terining suyaklanishi ham noyob: Ephippiger aurantiacus va shoxli qurbaqa turi Ceratophrys dorsata orqa terisida suyak plastinkasi mavjud, oyoqsiz amfibiyalarda — tangachalar uchraydi. Terida koʻpincha himoya rangini hosil qiluvchi yaqqol pigmentatsiya kuzatiladi. Organizm rivojlanishi davomida teri yaxlit boʻlak holida tashlanadi. Boshqa umurtqalilar singari amfibiyalarda ham koʻp qavatli epidermis va asl teri (korium) farqlanadi. Amfibiyalarda terining tashqi qavatida keratin toʻplansa-da, namlik yoʻqolishidan himoya hali rivojlanmagan; shu sababli ular yetarlicha nam joylarda yashashga majbur.
Sudralib yuruvchilarda terining qurishga toʻliq qarshilik koʻrsatish xususiyati ilk bor paydo boʻladi. Sudralib yuruvchilarning tashqi teri qoplami qalinlashish va muguzlanish natijasida tangachalar yoki qalqonchalar hosil qiladi; ular qattiq yoki elastik boʻlishi mumkin. Kaltakesaklarda muguz tangachalar cherepitsa singari ustma-ust joylashadi. Toshbaqalarda qoʻshilib ketgan qalqonchalar yaxlit va mustahkam sovutni hosil qiladi. Muguz qoplama toʻliq yoki qisman tullash orqali yangilanadi; koʻp turlarda bu yiliga bir necha marta sodir boʻladi. Qalin va quruq terida bezlar kam. Hid chiqaruvchi bezlar koʻpincha kloaka yaqinida joylashadi. Shilliq bezlar boʻlmaydi.
Terining ichki qatlami tashqi qismida koʻpincha maxsus hujayralar — xromatoforlar joylashadi. Bu hujayralarda pigmentlar: melaninlar va karotinoidlar. Xromatoforlarda yorugʻlikni qaytaruvchi guanin ham uchraydi. Xromatoforlar tufayli ayrim sudralib yuruvchilar tanasining rangini nisbatan qisqa vaqtda oʻzgartira oladi. Xameleonlar — bunday xususiyati bilan eng mashhur hayvonlardir.
Qushlarning teri qoplami yupqa, elastik va yogʻga boy. Biriktiruvchi toʻqima qatlamida kontur patlarning oʻzak qismiga birikadigan, ularning holatini oʻzgartiradigan silliq mushak tutamlari koʻp. Teri bezlari deyarli yoʻq; qushlardagi yagona teri bezi dum bezidir, u dum umurtqalari ustida joylashgan ( toʻshsuyagi tojchasi boʻlmagan qushlarda, ayrim tuvaloqlarda, kabutarlarda, toʻtiqushlarda va boshqalarda uchramaydi). Bu bez yogʻsimon ajratma chiqaradi; qushlar uni tumshugʻi bilan siqib chiqarib, patlariga surtadi, natijada patlar elastikligi saqlanadi. Ayrim qushlarda quloq yaqinida oltingugurt bezlari uchraydi. Qushlarning panjalari kelib chiqishi jihatidan sudralib yuruvchilarnikiga oʻxshash boʻlib, tangachalar bilan qoplangan.
Qushlarning xarakterli belgisi — tumshuqning mavjudligi. Toshbaqalar jagʻidagi muguz qoplama singari, tumshuq ham epidermisning tashqi qatlamidan hosil boʻladi va rivojlanish davomida oʻzgaradi. Qushlarning oldingi oyoqlari uchishga moslashgani uchun tumshuq ularning ayrim vazifalarini bajaradigan boʻlgan. Tumshuqning shakli va tuzilishi juda xilma-xil boʻlib, qushning oziqlanish usuliga bogʻliq.
Barcha qushlarga xos yana bir belgi — pat qoplamidir; u hozirgi boshqa hayvonlarda uchramaydi. Patlar tumshuq va orqa oyoqlarning distal qismlaridan tashqari qushning butun tanasini qoplaydi. Pat embrionda rivojlanishining boshlangʻich bosqichlari tangacha rivojlanishiga oʻxshaydi: u koriumning biriktiruvchi toʻqima oʻsimtasi sifatida oʻsa boshlaydi. Shuning uchun patlar tangachalarning evolyutsion oʻzgarishi natijasida paydo boʻlgan deyish mumkin. Tangachadan farqli oʻlaroq, bu oʻsimta yassilanmaydi, balki epidermis ustiga koʻtarilgan silindr koʻrinishida oʻsadi. Patlarning evolyutsion kelib chiqishini yirtqich dinozavrlar sinozavropteriks va dilong kabi tolali momiq bilan qoplangan turlardan boshlab kuzatish mumkin. kaudipteriks, sinornitozavr va mikroraptorda esa haqiqiy patlarni koʻrish mumkin.
Patlar shakllanishida muguzlanayotgan hujayralarga pigmentlar toʻplanadi; ular har bir turga xos rangni belgilaydi. Eng keng tarqalgan pigmentlar ikki turga boʻlinadi: melaninlar va lipoxromlar. Melaninlar patlarga qora, jigarrang, qizgʻish-jigarrang va sariq ranglarning turli tuslarini beradi. Lipoxromlar esa yorqinroq — qizil, yashil, sariq, koʻk va boshqa ranglarni hosil qiladi. Bitta patda turli pigmentlarning qoʻshilishi rangni yanada murakkablashtiradi. Oq rang pigmentlar boʻlmaganda patning havo bilan toʻlgan shaffof, ichi boʻsh muguz hujayralaridan yorugʻlikning toʻliq qaytishi natijasida paydo boʻladi.
Patlarning uch asosiy turi ajratiladi: kontur patlar, momiq patlar va ipsimon patlar. Kontur patlar qushning butun tanasini qoplaydi, yaxshi rivojlangan zich oʻzakka ega; uning ichi boʻsh pastki qismi terida joylashgan pat xaltachasi bilan oʻraladi. Aksariyat qushlarda momiq patlar (oʻzagi yumshoq) va momiq (oʻzagi deyarli yoʻq) mavjud. Ularning yumshoq, uzun tolachalaridagi mayda tolachalar ilgakchalarga ega emas, shu sababli yaxlit pat yelpigʻichi hosil boʻlmaydi. Oddiy pat, momiq pat va momiq oʻrtasida koʻplab oraliq shakllar bor. Ipsimon patlar kontur patlar ostida joylashadi, uzun va ingichka oʻzak hamda qisqargan tolachalarga ega. Ehtimol, ular tuyish vazifasini bajaradi.
Sutemizuvchilar terisiga tuk qoplami (jun) va koʻplab turli bezlar — ter, yogʻ, sut, hid[ingl.] bezlarining mavjudligi xos. Tuklar ayrim suvda yashovchi shakllar (kitlar, sirenalar)dan tashqari barcha sutemizuvchilarda mavjud. Tuk qoplamining vazifalari — issiqlikni saqlash va shikastlanishdan himoyalash. Turlarning aksariyatida, jumladan barcha primatlarda (odamdan tashqari), vibrissalar — tuyishga xizmat qiladigan maxsus sezuvchi tuklar mavjud.
Shoxlar — quyidagi oilalar vakillarining boshida hosil boʻladigan tuzilmalar: quvushshoxlilar, viloxshoxlilar, bugʻular va jirafalar, shuningdek, karkidonlarning boshidagi hosilalardir. Barcha turdagi shoxlar teri hosilalaridir. Koʻpchilik tuyoqlilarda shoxlar, tirnoqlar, changal tirnoqlar va tuklar singari, epidermis faoliyati natijasida hosil boʻladi.
Changal tirnoqlar — quruqlikda yashovchi umurtqalilarning barmoqlari oxirgi falangasida teridan hosil boʻladigan muguz tuzilmalar. Ular koʻpchilik sudralib yuruvchilar, barcha qushlar, koʻplab sutemizuvchilar va ayrim suvda hamda quruqlikda yashovchilarda uchraydi. Changal tirnoqlarning asosiy vazifalari harakatlanishga yordam berish, himoyalanish va hujum qilishdir. Ular sutemizuvchilarda eng yaxshi rivojlangan. Odam va maymunlarning tirnoqlari oʻzgargan changal tirnoqlardir.
Terining shikastlanishlari
Teri qoplamining yaxlitligi va tuzilishi mexanik jarohatlar, termik shikastlanishlar (kuyish, sovuq urishi), elektr toki, radiatsiya hamda agressiv kimyoviy moddalar taʼsirida buzilishi mumkin. Bundan tashqari, terining zararlanishi teri kasalliklari — dermatozlar.
Kasalliklar
Rang buzilishlari
Terining odatdagi (turga xos) rangi fiziologik reaksiyalar yoki epidermisning ustki qatlami beqaror boʻyoqlar bilan vaqtincha boʻyalishidan tashqari, turli patologik holatlar tufayli ham oʻzgarishi mumkin. Teri disxromiyalari[ingl.] quyidagilarga boʻlinadi:
- pigmentatsiya jadalligi boʻyicha, meʼyoriy teriga nisbatan:
- Giperxromiyalar:
- melaninli;
- gemosiderinli;
- karotinli;
- bilirubinli;
- boshqa endogen;
- ekzogen.
- Gipoxromiyalar — melanin sintezi yetishmaganda yuzaga keladi; albinizm, vitiligo.
- Axromiyalar — butun terida (albinizmda) yoki uning ayrim qismlarida pigmentning yoʻqligi. Oxirgi holat vitiligo, moxov, pinta[ingl.], zaxm, psevdo-leykoderma ( psoriaz va dermatozlarda toshmalar oʻrnida), psevdoatrofoderma ( A gipovitaminozida), teriga kimyoviy moddalar ( tiouratsil, tiomochevina, gidroxinon va boshqalar) taʼsirida kuzatilishi mumkin.
- paydo boʻlish mexanizmiga koʻra:
- irsiy (tugʻma) — umrbod saqlanadi; masalan, albinizm, pigmentli nevuslar, sepkillar;
- orttirilgan — sababiga, kasallikning xususiyatiga va patogeneziga qarab umrbod saqlanishi yoki vaqtinchalik boʻlishi mumkin.
- Xloazma
- Giperemiya
- Sariqlikka xos rang
- Oqarib ketgan rang
- Sianoz
- Kulrang tus
- Oqish-marmarsimon rang
- Oqish rang, gemorragik toshma bilan
- Gipostazlar
- Ixtioz (irsiy kasallik)
- Yorqin qizil rang is gazidan zaharlanganda kuzatiladi va karboksigemoglobin tufayli yuzaga keladi
Shikastlanishlar
- Barmoq uchining optik tomogrammasi
- Odam terisining barcha qatlamlari sxemasi
- Odam terisining qatlamma-qatlam tuzilishi sxemasi
- Odam terisi yuzasi
- Odam terisidagi chandiqlar
Teri va uning hosilalari xomashyo sifatida
Teri va hayvon terisi koʻn mahsulotlari ishlab chiqarish uchun xomashyo boʻlib xizmat qiladi. Tuklar va boshqa teri hosilalari ham, xususan, pariklar, moʻyqalamlar, oqsilli gidrolizatlar (jumladan, bulon kubiklari ishlab chiqarishda), hayvonlarga qoʻshimcha ozuqa sifatida beriladigan shox-tuyoq unini tayyorlashda va boshqa maqsadlarda ishlatiladi.
- Odam terisi
Insoniyat tarixida odam terisidan turli buyumlar tayyorlash[ingl.] holatlari ham maʼlum, jumladan, natsistlar Germaniyasida.
Terining madaniyatdagi oʻrni
Adabiyotlar
- Aryev T. Ya. Termik shikastlanishlar. — L.: Meditsina, 1966. — 704 b. — 8000 nusxa.
- Afanasyev Yu. I., Yurina N. A., Kotovskiy Ye. F. va boshqalar. 19-bob. Teri va uning hosilalari // Gistologiya, sitologiya va embriologiya / Yu. I. Afanasyev, N. A. Yurina tahriri ostida. — M.: Meditsina, 2002. — B. 637—656. — 744 b. — ISBN 5-225-04523-5.
- Bikov V. L. 14-bob. Nerv toʻqimasi // Sitologiya va umumiy gistologiya. — SPb.: Sotis, 2000. — B. 453—486. — 520 b. — 2000 nusxa. — ISBN 5-85503-080-6.
- Bikov V. L. 4-bob. Teri va uning hosilalari // Odamning xususiy gistologiyasi. — SPb.: Sotis, 2001. — B. 56—70. — 304 b. — 3000 nusxa. — ISBN 5-85503-116-0.
- Knipovich, Tarxanov I. R., Xlopin G. V.,. Teri // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lugʻati : 86 jildda (82 jild va 4 qoʻshimcha jild). — SPb., 1890—1907.
- Naumov N. P., Kartashev N. N. Umurtqalilar zoologiyasi. — 1-qism. Tuban xordalilar, jagʻsizlar, baliqlar, suvda hamda quruqlikda yashovchilar: universitetlarning biologiya yoʻnalishlari uchun darslik. — M.: Visshaya shkola, 1979. — 333 b. — 70 000 nusxa.
- Samusev R. P., Lipchenko V. Ya. Odam anatomiyasi atlasi. — M., 2002. — 704 b.
- Trubnikov V. F., Lixachyov V. A. Harbiy dala jarrohligi. — Xarkov: Osnova, 1990. — 704 b. — 25 000 nusxa. — ISBN 5-11-000754-3.
- Svetkova G. M., Mordovseva V. V., Vavilov A. M., Mordovsev V. N. Teri kasalliklari patomorfologiyasi. — M.: Meditsina, 2003. — 496 b. — 5000 nusxa. — ISBN 5-225-04294-5.
- Tsimmerman M. 9-bob. Somatovisseral sezgi tizimi // Odam fiziologiyasi / R. Shmidt va G. Tevs tahriri ostida. — M.: Mir, 1996. — B. 197—221. — 323 b. — 10 000 nusxa. — ISBN 5-03-002545-6.
Havolalar
- Alekseyev A. A. Kuyishlar va kuyish kasalligini davolashning zamonaviy usullari. Kombustiologiya, 1999, №1 (ilmiy-amaliy jurnal). burn.ru. — Klinik maʼruza. Murojaat qilingan sana: 24-mart, 2013-yil.
- Rossiyada biotexnologik teri ishlab chiqarish boshlandi