Ko‘z shox pardasi

Shox parda
Роговица сбоку, из-за светопреломления видны и части радужки и зрачка
Shox pardaga yon tomondan qaralganda, yorug‘lik sinishi tufayli qisman rangdor parda va qorachiq ham ko‘rinadi
Строение глаза
Ko‘zning tuzilishi
Kataloglar
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar

Shox parda, muguz qobiq (lot. cornea) — ko‘z olmasining fibroz qobig‘idagi eng oldingi, eng qavariq va shaffof qismi bo‘lib, ko‘zning yorug‘likni sindiruvchi muhitlaridan biri hisoblanadi. Bu — ko‘z shox pardasi.

Tuzilishi

1 — shox parda epiteliysi, 2 — Boumen membranasi, 3 — shox parda stromasi, 4 — Desseme qobig‘i, 5 — shox parda endoteliysi

Shox pardaning asosiy moddasi shaffof biriktiruvchi to‘qima stromasi va shox parda tanachalaridan iborat. Stromaning old va orqa tomonida ikkita chegaralovchi plastinka joylashgan. Oldingi plastinka, ya’ni Boumen qobig‘i, shox pardaning asosiy moddasidan hosil bo‘ladi. Orqa plastinka, ya’ni Desseme qobig‘i esa endoteliydan hosil bo‘ladi; endoteliy shox pardaning orqa yuzasini va ko‘z oldingi kamerasining butun ichki yuzasini qoplaydi. Shox pardaning old yuzasi ko‘p qavatli epiteliy bilan qoplangan. Inson ko‘zining shox pardasi olti qavatdan iborat:

  1. oldingi epiteliy,
  2. oldingi chegaralovchi membrana (Boumen membranasi),
  3. shox pardaning asosiy moddasi, ya’ni stroma
  4. Dua qavati — 2013-yilda kashf etilgan yupqa va juda mustahkam qavat,
  5. orqa chegaralovchi membrana (Desseme qobig‘i),
  6. orqa epiteliy, ya’ni shox parda endoteliysi.

Insonda shox parda ko‘z tashqi qobig‘i yuzasining taxminan 1/6 qismini egallaydi. U qavariq-botiq linza shaklida bo‘lib, botiq tomoni orqaga qaragan. Shox pardaning diametri juda kam farqlanadi va 10±0,56 mm ni tashkil qiladi, ammo vertikal o‘lchami odatda gorizontal o‘lchamidan 0,5—1 mm kichik bo‘ladi. Shox pardaning markaziy qismidagi qalinligi 0,52—0,6 mm, chetlarida esa 1—1,2 mm. Shox pardaning egrilik radiusi taxminan 7,8 mm.

Shox pardaning diametri tug‘ilishdan 4 yoshgacha biroz kattalashadi va shu yoshdan keyin deyarli o‘zgarmaydi. Ya’ni ko‘z olmasining o‘sishi yoshga bog‘liq ravishda shox parda diametrining o‘zgarishidan tezroq kechadi. Shu sababli kichik bolalarning ko‘zlari kattalarnikiga qaraganda kattaroq ko‘rinadi.

Ko‘plab sutemizuvchilarda (mushuklar, itlar, bo‘rilar va boshqa yirtqichlarda) Boumen membranasi bo‘lmaydi.

Me’yorida shox pardada qon va limfa tomirlari bo‘lmaydi. Shox parda orqa tomondan uni yuvib turuvchi suvsimon suyuqlik (ko‘zning oldingi kamerasi) va oldingi tashqi yuzasidan ko‘z yoshi suyuqligi orqali oziqlanadi. Shox pardaning skleraga o‘tish sohasi shox parda limbi.

Fiziologiyasi

Shox parda moddasining nur sindirish ko‘rsatkichi 1,376, sindirish kuchi esa 40 dioptriya.

Odatda odamlarda shox parda ko‘z yumib-ochilganda ko‘z yoshi suyuqligi bilan namlanadi.

Ko‘zning shox pardasi tog‘ay to‘qimasi bilan bir qatorda, qon bilan ta’minlanmaydigan tana qismlaridan biridir.

Shox parda kasalliklari

Dori vositalarini ko‘zga yetkazishda shox pardaning roli

Ko‘p qavatli tuzilishi tufayli shox parda hatto dori vositalarining kichik molekulalarini ham qiyin o‘tkazadi. Ko‘z tomchilari tarkibidagi ayrim moddalar dorilarning shox parda orqali o‘tishini kuchaytirishi mumkin. Bunday moddalar o‘tkazuvchanlikni oshiruvchi vositalar deb ataladi. Ularga misol sifatida siklodekstrinlar, EDTA, sirt faol moddalar va o‘t kislotalari.

Adabiyotlar