

Mikrofon (yunoncha μικρός — kichik, φωνη — ovoz) — elektroakustik qurilma bo‘lib, tovush tebranishlarini elektr signaliga aylantiradi.
Tarixi
Bellning telefon apparatida mikrofon alohida qism sifatida mavjud bo‘lmagan, uning vazifasini elektromagnit kapsula bajargan. U mikrofon va telefon kapsulasining vazifalarini birlashtirgan. Faqat mikrofon sifatida ishlatilgan dastlabki qurilma — ko‘mirli mikrofon (Edison ixtirosi)[qachon?] bo‘lib, uning ixtiro qilinganini mustaqil ravishda Genrix Maxalskiy 1878-yilda va Pavel Golubitskiy 1883-yilda ham ma’lum qilgan. Uning ishlashi ko‘mir kukuni donachalari to‘plamiga ta’sir qiluvchi bosim o‘zgarganda donachalar orasidagi elektr qarshilikning o‘zgarishiga asoslanadi.
1890-yillarning o‘rtalarida shveysariyalik Fransua Dyusso mikrofonni fonograf bilan birlashtirdi. Mikrofonograf deb atalgan bu qurilma dastlab eshitish qobiliyati zaif odamlar uchun ishlab chiqilgan bo‘lib, tovushni kuchaytirish, yozib olish va qayta eshittirishga mo‘ljallangan edi. Tajribalarda inson qulog‘i eshita olmaydigan hasharotlar tovushlari va yurak tonlari yozib olingan.
Kondensatorli mikrofonni esa Bell Labs muhandisi Eduard Vente (Edward Christopher Wente) 1916-yilda ixtiro qilgan. Unda tovush yupqa metall membranaga ta’sir qilib, membrana bilan metall korpus orasidagi masofani o‘zgartiradi. Natijada membrana va korpus hosil qilgan kondensatorning sig‘imi o‘zgaradi. Plastinalarga doimiy kuchlanish berilsa, sig‘im o‘zgarishi kondensator orqali tok o‘tishiga sabab bo‘ladi va tashqi zanjirda elektr signali hosil qiladi.
Keyinchalik dinamik mikrofonlar kengroq tarqaldi. Ular ko‘mirli mikrofonlarga nisbatan xarakteristikalarining ancha yaxshi chiziqliligi va chastotaviy xususiyatlari, kondensatorli mikrofonlarga nisbatan esa qulayroq elektr xususiyatlari bilan ajralib turadi. Dastlabki dinamik mikrofon 1924-yilda nemis olimlari Erlax (Gerwin Erlach) va Shottki ixtiro qilgan lentasimon turdagi elektrodinamik mikrofon edi. Ular magnit maydoniga juda yupqa (taxminan 2 mkm) alyuminiy folgadan yasalgan gofrlangan lentani joylashtirganlar. Bunday mikrofonlar hozirgacha studiya ovoz yozuvlarida juda keng chastotaviy xususiyatlari tufayli qo‘llanadi. Biroq ularning sezgirligi past, chiqish qarshiligi juda kichik (omning ulushlari) bo‘lgani uchun kuchaytirgichlarni loyihalash ancha murakkablashadi. Bundan tashqari, yetarli sezgirlikka faqat lenta yuzasi (demak, magnit o‘lchamlari ham) katta bo‘lganda erishish mumkin. Shu bois bunday mikrofonlar boshqa barcha turlarga qaraganda kattaroq va og‘irroq bo‘ladi.
Pyezoelektrik mikrofon sovet olimlari S. N. Rjevkin va A. I. Yakovlev tomonidan 1925-yilda yaratilgan. Unda tovush bosimi datchigi sifatida pyezoelektrik xususiyatlarga ega modda plastinkasidan foydalanilgan. Bosim datchigi sifatida ishlashi dastlabki gidrofonlarni yaratish va dengiz jonivorlariga xos o‘ta past chastotali tovushlarni yozib olish imkonini berdi.
1931-yilda amerikalik muhandislar Vente va Tyuras (Albert L. Thuras) g‘altakli dinamik mikrofonni ixtiro qilishdi. Uning g‘altagi polistirol yoki folgadan tayyorlangan yupqa membranaga yopishtirilgan edi. Lentasimon mikrofondan farqli ravishda uning chiqish qarshiligi ancha yuqori (o‘nlab omdan yuzlab kilo omga qadar) bo‘lib, uni kichik o‘lchamda tayyorlash mumkin edi; u teskari ishlash xususiyatiga ham ega. Aynan shu mikrofonlarning xususiyatlarini, shuningdek, tovushni kuchaytirish va yozib olish uskunalarini takomillashtirish ovoz yozish sanoatining faqat studiya sharoitidagina emas, boshqa joylarda ham rivojlanishiga imkon yaratdi. Kichik o‘lchamli (mikrofon ishlashi uchun zarur doimiy magnitning og‘irligiga qaramay), shu bilan birga o‘ta sezgir va tor yo‘nalishga mo‘ljallangan dinamik mikrofonlarning yaratilishi shaxsiy daxlsizlik haqidagi qarashlarni sezilarli darajada o‘zgartirib, qonunchilikka bir qator o‘zgartirishlar kiritilishiga (jumladan, yashirin tinglash qurilmalaridan).
foydalanishga oid qoidalarga) sabab bo‘ldi. O‘sha davrda ishlab chiqilgan elektromagnit mikrofonlar elektrodinamik mikrofonlardan farqli ravishda membranaga mahkamlangan doimiy magnit va harakatsiz g‘altakka ega edi. G‘altak massasiga nisbatan qat’iy talab bo‘lmagani (bu talab dinamik mikrofonlarga xos) sababli ular yuqori qarshilikli qilib yasalgan, ba’zan bir nechta chiqishli g‘altakka ega bo‘lgan, bu esa ularning universalligini oshirgan. Pyezoelektrik mikrofonlar bilan birga bu mikrofonlar ham samarali eshitish apparatlari va laringofonlarni yaratishga imkon berdi.
Elektret mikrofon — 1920-yillarning boshida yapon olimi Yoguti ixtiro qilgan qurilma. Ishlash prinsipi va tuzilishi kondensatorli mikrofonga yaqin, ammo kondensatorning harakatsiz qoplamasi hamda doimiy kuchlanish manbai vazifasini elektret plastinkasi bajaradi. Bunday mikrofonlar uzoq vaqt davomida nisbatan qimmat bo‘lgan. Ularning chiqish qarshiligi juda yuqori (kondensatorli mikrofonlarda ham shunday: bir necha megaom va undan ortiq) bo‘lgani uchun faqat elektron lampali sxemalardan foydalanishga to‘g‘ri kelgan. Maydoniy tranzistorlarning yaratilishi bitta korpusga joylangan maydoniy tranzistorli dastlabki kuchaytirgich bilan birlashtirilgan juda samarali, ixcham va yengil elektret mikrofonlarning paydo bo‘lishiga olib keldi.
Mikrofon tuzilishi



Mikrofonning ishlash prinsipi havo, suv yoki qattiq jismlardagi tovush tebranishlari bosimining uning yupqa membranasiga ta’sir qilishiga asoslanadi. Membrana tebranishlari, o‘z navbatida, elektr tebranishlarini hosil qiladi. Mikrofon turiga qarab buning uchun elektromagnit induksiya hodisasi, kondensator sig‘imining o‘zgarishi, pyezoelektrik effekt yoki ko‘mir kukunining elektr qarshiligi o‘zgarishidan foydalaniladi.
Akustik-mexanik tizimning xususiyatlari tovush bosimi diafragmaning bir tomoniga (bosim mikrofoni) yoki har ikki tomoniga ta’sir qilishiga kuchli bog‘liq. Ikkinchi holatda ta’sirning simmetrikligi (bosim gradiyenti mikrofoni) yoki diafragmaning bir tomoniga bevosita uni tebratuvchi tebranishlar, ikkinchi tomoniga esa ma’lum mexanik yoki akustik qarshilik yoxud vaqtni kechiktirish tizimidan o‘tgan tebranishlar ta’sir qilishi (assimetrik bosim gradiyenti mikrofoni) muhimdir.
Mikrofon xususiyatlariga uning mexanik-elektrik qismi katta ta’sir ko‘rsatadi.
Mikrofonlar tasnifi



Ishlash prinsipiga ko‘ra mikrofon turlari
- Dinamik mikrofon (elektromagnit)
- Kondensatorli mikrofon
- Lampali kondensatorli mikrofon[manba 1122 kundan beri ko‘rsatilmagan]
- Ko‘mirli mikrofon — mikrofonlarning dastlabki turlaridan biri. Boshqa turlardan farqli ravishda u elektr yurituvchi kuch (EYuK) hosil qilmaydi, balki tovush to‘lqinlari membranaga ta’sir qilganda o‘z qarshiligini o‘zgartiradi. Kuchaytirgich talab qilmagani sababli avvallari, masalan, telefon apparatlarida keng ishlatilgan, biroq uning tovush signali sifati past.
- Pyezomikrofon
- Optoakustik mikrofon (signal tashuvchisi — yorug‘lik)
- Elektret mikrofon — hozirgi davrda eng keng tarqalgan va eng arzon mikrofon. Aslida u kondensatorli mikrofonning bir turi bo‘lib, uning harakatsiz qoplamasi elektret — tashqi ta’sir to‘xtatilgach ham uzoq vaqt (o‘nlab yillar) o‘z qutblanishini saqlab turadigan dielektrik plastinkadan iborat. Yarimo‘tkazgichli qurilmalarning ommaviy tarqalishi, kichrayishi va arzonlashishi kuchaytiruvchi maydoniy tranzistorlarni ko‘pincha «kapsula» deb ataladigan o‘ta ixcham mikrofon korpusiga joylashtirish imkonini beradi. Hozir bunday mikrofonlarning qo‘llanish sohasi nihoyatda keng: ular simli, DECT- va mobil telefonlar, planshet kompyuterlar va smartfonlar, videokameralar, fotoapparatlar, veb-kameralar, videokuzatuv kameralari, kompyuterlar, domofonlar, radio- va videokuzatuvli bolalar monitorlari hamda boshqa so‘zlashuv qurilmalarida (masalan, «yo‘lovchi–mashinist», «bemor–tibbiyot xodimi» aloqasida), aqlli karnaylarda, aqlli televizorlarda, diktofonlarda va hokazolarda mikrofonning asosiy turi hisoblanadi.
Mikrofonlarning asosiy turlari bo‘yicha qiyosiy xususiyatlar («Katta sovet ensiklopediyasi»ning 1967-yildagi eskirgan ma’lumotlari):
| Mikrofon turi | Qabul qilinadigan chastotalar diapazoni, Gs | Chastota xarakteristikasining notekisligi, dB | 1 000 Gs chastotadagi o‘q bo‘ylab sezgirlik, mV/Pa |
|---|---|---|---|
| Ko‘mirli | 300—3400 | 20 | 1000 |
| G‘altakli elektrodinamik | 100—10 000 (1-sinf) 30—15 000 (oliy sinf) |
12 | 0,5 ~1,0 |
| Lentasimon elektrodinamik | 50—10 000 (1-sinf) 70—15 000 (oliy sinf) |
10 | 1 1,5 |
| Kondensatorli | 30—15 000 | 5 | 5 |
| Pyezoelektrik | 100—5000 | 15 | 50 |
| Elektromagnit | 300—5000 | 20 | 5 |
Vazifasiga ko‘ra mikrofon turlari
- Studiya mikrofoni;
- Sahna mikrofoni;
- O‘lchov mikrofoni («sun’iy quloq»);
- Telefon apparatlari uchun mikrofon kapsulasi;
- radiogarnituralarda, shu jumladan USB mikrofon (ichki tovush kartasi bilan) ishlatish uchun mikrofon;
- yashirin taqish uchun mo‘ljallangan mikrofon;
- Laringofon;
- Gidrofon.
Mikrofonlarning xususiyatlari

Har qanday turdagi mikrofon quyidagi xususiyatlar asosida baholanadi:
- sezgirlik;
- sezgirlikning chastotaviy xarakteristikasi;
- mikrofonning akustik xarakteristikasi[aniqlashtirish kerak][manba 2124 kundan beri ko‘rsatilmagan];
- yo‘nalganlik xarakteristikasi;
- mikrofonning o‘z shovqini darajasi.
Sezgirlik
Mikrofon sezgirligi mikrofon chiqishidagi kuchlanishning tovush bosimiga nisbatidan aniqlanadi. Odatda bu erkin tovush maydonida, ya’ni aks ettiruvchi yuzalar ta’siri bo‘lmagan sharoitda o‘lchanadi. Sinusoidal tovush to‘lqini mikrofonning ishchi o‘qi yo‘nalishida tarqalganda, bu ko‘rsatkich o‘q bo‘ylab sezgirlik deb ataladi:
- (mV/Pa).
Mikrofonning ishchi o‘qi — undan asosan foydalaniladigan yo‘nalish bo‘lib, odatda mikrofonning simmetriya o‘qiga mos keladi. Agar konstruksiyada simmetriya o‘qi bo‘lmasa, ishchi o‘qning yo‘nalishi texnik shartlarda ko‘rsatiladi. Zamonaviy mikrofonlar sezgirligi 1–2 dan (dinamik mikrofonlarda) 10–15 gacha (kondensatorli mikrofonlarda) mV/Pa. Bu qiymat qanchalik yuqori bo‘lsa, mikrofon shunchalik sezgir bo‘ladi.
Shunday qilib, sezgirligi −75 dB bo‘lgan mikrofon −54 dB ko‘rsatkichli mikrofonga qaraganda kamroq sezgir; 2 mV/Pa ko‘rsatkichli mikrofon ham 20 mV/Pa ko‘rsatkichlidan kamroq sezgir. Taqqoslash uchun : −54 dB qiymati 2,0 mV/Pa ga teng. Shuningdek, mikrofon sezgirligining pastligi uning sifati ham yomon degani emasligini hisobga olish kerak.
Sezgirlikning chastotaviy xarakteristikasi

Sezgirlikning chastotaviy xarakteristikasi (SChX) — erkin maydonda mikrofonning o‘q bo‘ylab sezgirligi tovush tebranishlari chastotasiga qanday bog‘liqligini ifodalaydi. SChX notekisligi odatda desibellarda va 10 asosli logarifm yordamida ma’lum chastotadagi sezgirlikning tayanch chastotadagi (asosan 1 kGs) sezgirlikka nisbati logarifmining yigirma baravari sifatida ifodalanadi.
Akustik xarakteristika
Tovush maydonining mikrofonning ishlashiga ta’siri akustik xarakteristika orqali baholanadi. U mikrofon diafragmasiga ta’sir etuvchi kuchning erkin tovush maydonidagi tovush bosimiga nisbati sifatida aniqlanadi: A = F/P. Mikrofon sezgirligi M = U/P bo‘lgani uchun uni U/P = U/F • F/P shaklida yozib, A orqali ifodalash mumkin. Shunda M = A • U / F hosil bo‘ladi. Mikrofon chiqishidagi kuchlanishning diafragmaga ta’sir etuvchi kuchga nisbati U/F mikrofonni elektromexanik o‘zgartirgich sifatida tavsiflaydi. Akustik xarakteristika mikrofonning yo‘nalganlik xarakteristikasini belgilaydi. Akustik xarakteristika va unga mos ravishda yo‘nalganlik xarakteristikasi turiga ko‘ra tovush qabul qiluvchi mikrofonlarning uch turi ajratiladi: bosim qabul qilgichlari, bosim gradiyenti qabul qilgichlari va aralash qabul qilgichlar.
Yo‘nalganlik xarakteristikasi
| bosim qabul qilgichlari | |
| Har tomondan qabul qiluvchi | |
| bosim gradiyenti qabul qilgichlari | |
| Ikki yo‘nalishli «Sakkizlik» | |
| aralash turlar | |
| Kardioida | |
| Giperkardioida | |
Yo‘nalganlik xarakteristikasi — mikrofon sezgirligining tovush to‘lqini mikrofon o‘qiga nisbatan qaysi yo‘nalishdan kelishiga bog‘liqligidir. U akustik o‘qqa nisbatan α burchak ostida tushuvchi tovush to‘lqinida sezgirlik Mα ning mikrofonning o‘q bo‘ylab sezgirligiga nisbatidan aniqlanadi:
- φ = Mα/M0
Mikrofonning yo‘nalganligi uni tovush manbalariga nisbatan qanday joylashtirish mumkinligini bildiradi. Agar sezgirlik tovush to‘lqinining kelish burchagiga bog‘liq bo‘lmasa, ya’ni φ = 1 bo‘lsa, mikrofon har tomondan tovush qabul qiluvchi deb ataladi va tovush manbalari uning atrofida joylashishi mumkin. Agar sezgirlik burchakka bog‘liq bo‘lsa, tovush manbalari mikrofon sezgirligi o‘q bo‘ylab sezgirlikdan uncha farq qilmaydigan fazoviy burchak doirasida joylashishi kerak.
Har tomondan tovush qabul qiluvchi mikrofonlar
Har tomondan tovush qabul qiluvchi mikrofonlarda, ya’ni bosim qabul qilgichlarida diafragmaga ta’sir etuvchi kuch uning yuzasidagi tovush bosimi bilan belgilanadi. Tovush maydoni diafragmaning faqat bir tomoniga ta’sir qilishi mumkin, ikkinchi tomoni esa konstruktiv jihatdan himoyalangan. Agar mikrofon o‘lchami tovush to‘lqinining uzunligidan ancha kichik bo‘lsa, u tovush maydonini o‘zgartirmaydi. Agar mikrofon o‘lchami to‘lqin uzunligi bilan taqqoslanuvchi bo‘lsa, tovush to‘lqinlari difraksiyasi tufayli mikrofon yo‘nalganlik xususiyatini oladi. 5000 Gs va undan past chastotalarda bunday mikrofonlar har tomondan tovush qabul qiladi. Bunday mikrofonlarning afzalligi — tuzilishi va kapsulasini hisoblashning soddaligi, shuningdek, xususiyatlarining vaqt o‘tishi bilan barqaror saqlanishidir. Har tomondan tovush qabul qiluvchi kapsulalar ko‘pincha o‘lchov mikrofonlarida ishlatiladi. Kundalik hayotda esa ular dumaloq stol atrofida o‘tirgan kishilar suhbatini yozish uchun qo‘llanishi mumkin.
Ikki tomonlama yo‘nalgan mikrofonlar
Bosim gradiyenti qabul qilgichlarida harakatlanuvchi tizimga ta’sir etuvchi kuch diafragmaning ikki tomonidagi tovush bosimlari farqi bilan aniqlanadi. Ya’ni tovush maydoni diafragmaning ikki tomoniga ta’sir qiladi. Yo‘nalganlik diagrammasi sakkizlik shaklida bo‘ladi.
Ikki tomonlama mikrofonlar, masalan, bir-biriga qarama-qarshi o‘tirgan ikki suhbatdoshning suhbatini yozish uchun qulay. Ular ovoz bilan bir vaqtning o‘zida musiqa asboblarini ijro etishni studiyada yozishda ham foydali, chunki asosiy yo‘nalishga mos kelmaydigan tomondan kelgan tovushlarni yaxshi susaytiradi. Bundan tashqari, stereo tovush yozishning ayrim usullarida ham qo‘llanadi (jumladan, Blyumlayn usulida).
Bir tomonlama yo‘nalgan mikrofonlar
Bir tomonlama yo‘nalganlik aralash turdagi mikrofonlarda hosil qilinadi. Ularning yo‘nalganlik diagrammasi shaklan kardioidaga yaqin bo‘lgani sababli ko‘pincha kardioid mikrofonlar deb ataladi. Kardioid mikrofonlarga nisbatan yanada tor yo‘nalgan turlari superkardioid va giperkardioid mikrofonlar deyiladi. Biroq ular kardioid mikrofonlardan farqli ravishda qarama-qarshi tomondan keladigan signallarga ham sezgir bo‘ladi.
Bunday mikrofonlarning foydalanishdagi afzalligi shundaki, tovush manbai mikrofonning bir tomonida, yetarlicha keng fazoviy burchak ichida joylashishi mumkin, shu burchakdan tashqaridagi tovushlarni esa mikrofon qabul qilmaydi.
Shovqin darajasi
Ekvivalent shovqin darajasi (equivalent noise). Xalqaro standartlarga muvofiq, mikrofonning o‘z shovqini darajasi tovush signali bo‘lmaganda faqat ichki shovqinlar hisobiga hosil bo‘ladigan chiqish kuchlanishiga teng kuchlanish hosil qiluvchi tovush bosimi darajasi sifatida aniqlanadi. Uni quyidagi formula orqali hisoblash mumkin:
LpЭ=20lg Uш/Sρ0,
bu yerda:
Uш — GOST 16123-88 (IEC 60268-4) bo‘yicha sinov stendi chiqishida mikrofon ulanganda va uning o‘rniga sinovdan o‘tkazilayotgan mikrofon qarshiligi moduliga teng rezistor ulanganda o‘lchangan kuchlanishlar kvadratlari ayirmasining kvadrat ildizi;
S — mikrofonning 1000 Gs chastotadagi sezgirligi, ρ0=2×10−5 Pa.
Ushbu parametrni o‘lchash usullari turli standartlarda biroz farqlanadi. Shu sababli zamonaviy kataloglarda odatda ekvivalent shovqin darajasining ikki qiymati keltiriladi: DIN 45 412 (IEC 60268-1) va DIN 45 405 (CCIR 468-3) standartlari bo‘yicha. Birinchi holatda o‘lchashda standart A-vaznlash egri chizig‘i qo‘llanadi. Ikkinchi holatda boshqa shakldagi vaznlash egri chizig‘i (468 psixometrik egri chizig‘i) va o‘lchov mikrofonlari uchun ko‘proq mos keladigan metodika farqlari qo‘llanadi.
Mikrofonlarning tovush filtrlari
Mikrofonlar uchun har xil tovush filtrlari mavjud: poliuretan qoplamalar, pop-filtrlar, tovushni susaytiruvchi qutilar va kapsulalar (panjaralar).
- Shamol filtri yechib olingan mikrofon
- Pop-filtr
- Mo‘ynali filtr (so‘zlashuvda «it»; ingliz tilida o‘lchamiga qarab «o‘lik mushuk» (dead cat) yoki «o‘lik mushukcha» (dead kitten) atamalari ishlatiladi). Shamol shovqinini kamaytirishda eng samarali filtr. Qattiq «seppelin» g‘ilof ustiga kiydiriladi.
- Mikrofon kapsulasiga shamol urilishi natijasida keladigan tovushni filtrlovchi mikrofon panjarasi («savat»)
Ulanish turlari



Aksariyat mikrofonlar tovush uskunalariga sim orqali ulanadi. Mikrofonning tovush uskunasiga simli ulanishi ajralmaydigan yoki ajraladigan turda bo‘lishi mumkin. Ko‘pincha ajraladigan ulanishdan foydalaniladi. Uzoq yillar davomida sahnada chiqishlar, konferensiyalar va shunga o‘xshash tadbirlarda aynan simli mikrofonlardan foydalanilgan, chunki ular sodda, ishonchli va ishlatishga qulay. Professional mikrofonlarda elektromagnit ta’sir va xalaqitlarni kamaytirish uchun uch simli balanslangan ulanish (XLR ulagichlari) qo‘llanadi. Kondensatorli mikrofonlar ishlashi uchun tovush uskunasida fantom quvvatlanish.
Bundan tashqari, murakkabroq qurilmalar — radiomikrofonlar (simsiz mikrofonlar, radiosistemalar) ham mavjud. Ular simli mikrofonlarga raqobatchi bo‘lsa-da, ularni butunlay siqib chiqarmagan (sahnada, konferensiyalarda ham ishlatiladi). Bunday mikrofon ichida radiouzatgich bo‘lib, u tovushlarni radioaloqa orqali yaqin atrofdagi radioqabul qilgichga (resiver) ichki antenna yordamida uzatadi. Ayrim simsiz mikrofonlarda tashqi antenna ham bo‘ladi; qabul qilgichda esa tashqi antenna albatta mavjud. Qabul qilgichning ishchi chastotasi mikrofon uzatgichining ishchi chastotasiga aynan mos keladi (ishchi chastota megagerslarda — MGs, MHz — o‘lchanadi va bir necha yuzga yetishi mumkin; bu ultraqisqa to‘lqinli radioaloqa (yoki FM) hisoblanadi; ba’zan texnik tavsifda «FM wireless microphone» deb yoziladi). Qabul qilgich tovush uskunasiga kabel bilan ulanadi, o‘zi esa elektr tarmog‘idan.
Radiomikrofonlarning eng katta qulayligi — simli mikrofonlarga qaraganda erkinroq harakatlanish imkoniyatidir, garchi bu erkinlik uzatgich quvvati bilan cheklansa ham. Kamchiligi — nisbatan tez-tez zaryadsizlanadigan quvvat elementlari (akkumulyatorlar).
Radiomikrofonlar maishiy va professional turlarga bo‘linadi. Maishiy modellar odatda «ula va ishlat» («plug and play») prinsipi asosida ishlaydi va faqat chiqish balandligini sozlash imkoniyatiga ega. Professional seriyalardagi radiosistemalarda resiver va mikrofonning o‘zida har bir mikrofon uchun signalning kerakli parametrlarini belgilash mumkin (boshqa nomlari — kalibrlash, sozlash). Shu sababli bitta resiver ba’zan bir vaqtning o‘zida 10 va undan ortiq radiomikrofonga xizmat ko‘rsatadi. Bunday qurilmalarda signal va uzatilayotgan tovush sifati maishiy modellarnikidan ancha yuqori bo‘lgani uchun professional radiomikrofonlar konsertlarda o‘zini yaxshi namoyon etgan. Shu turkumda raqamli mikrofon radiosistemalari ham mavjud.
Professional radiomikrofonlarning eng mashhur ishlab chiqaruvchilari — Sennheiser, Beyerdynamic (Germaniya) va Shure (AQSH).
Suratda misol tariqasida «Shure GLXD4» radiomikrofoni ko‘rsatilgan. Konsertda bir nechta radiomikrofon ishlatilsa, ular ko‘rinishidan bir xil bo‘lgani uchun (bir tur va seriyaga mansub bo‘lsa) ko‘pincha rangli belgilash maqsadida izolyatsiya tasmasi bilan o‘raladi (suratdagi kabi).
Adabiyotlar
- Mikrofon // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
- Mikrofon // Foto va kino texnikasi: Ensiklopediya / Bosh muharrir Ye. A. Iofis. — Moskva: Sovet ensiklopediyasi, 1981. — 447 b. — 100 000 nusxa
- Sapojkov M. A. Elektroakustika. Oliy ta’lim muassasalari uchun darslik. — Moskva: «Svyaz», 1978. — 272 b. — 30 000 nusxa
- Sidorov I. N., Dimitrov A. A. Mikrofonlar va telefonlar. — «Radio i svyaz», 1993. — 152 b. — (Ommaviy radiokutubxona; 1197-son). — 20 000 nusxa — ISBN 5-256-01072-7, ISBN 978-5-256-01072-0.
- Furduyev V. V. Radioeshittirishning akustik asoslari. — Moskva: Aloqa va radio masalalariga oid adabiyotlar davlat nashriyoti, 1960.
- Dolnik A. G., Efrussi M. M. Mikrofonlar. — 2-nashr. — Moskva: Energiya, 1967.
- B. Ya. Meyerzon. Ovoz rejissyorligi asoslari va ovoz yozish studiyalari jihozlari. — 2-nashr. — Moskva: M. A. Litovchin nomidagi Televideniye va radioeshittirish gumanitar instituti, 2012. — B. 80—81. — 2 b. — ISBN 978-5-942237-029-9.
- Nisbett A. Mikrofonlardan foydalanish. — Moskva: Iskusstvo, 1981. — 173 b. — 16 000 nusxa
Havolalar
- Mikrofon / Nikonov A. V. // Katta sovet ensiklopediyasi : [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov. — 3-nashr. — Moskva : Sovet ensiklopediyasi, 1969—1978.