


Quloqchinlar — tovushli axborotni chiqarish qurilmasi. Quloqchinlar boshga taqiladigan yoki bevosita quloq kanallarigakiritiladigan kichik o‘lchamli ikkita ovoz chiqaruvchi moslamadan iborat. Quloqchinlardan kundalik turmushda va kasbiy faoliyatda nutq orqali aloqa qilish, musiqa va nutqnitinglash, kompyuter o‘yinlario‘ynash, shuningdek, harakatlanish erkinligi yoki tovush izolatsiyasi talab qilingan vaziyatlarda foydalaniladi. Mikrofon biriktirilgan quloqchinlar «mikrofonli garnitura»ni tashkil qiladi. Ba’zan kasbiy faoliyatda juft quloqchin o‘rniga bitta alohida quloqchin ishlatiladi; u «monitor» deb ataladi.
Texnik adabiyotlarda «quloqchinlar» so‘zi o‘rnida an’anaviy ravishda «bosh telefonlari» atamasi qo‘llanadi (inglizchaingl. headphones (head — bosh + phone — telefon). «telefon» (qadimgi yunoncha τῆλε — «uzoq» va φωνή — «ovoz», «tovush») nomini birinchi bo‘lib Filipp Rays aynan 1861-yilda ishlatgan.
Tarixi
Quloqchinlar telefonda ishlayotganda insonning qo‘llarini bo‘sh qoldirish zaruratidan kelib chiqqan. Shu maqsadda turli qurilmalar yaratilgan.
1880-yillarda Fransiyada teatrofon loyihasi Kleman Ader tomonidantaqdim etilgan, 1890-yillarda esa teatrofon ishlay boshlagan: stereotelefon orqali teatr va opera spektakllari uzatilgan. Xizmat obunachilari chiqishlarni dastlab qo‘lda ushlab turish talab etilgan ikkita katta quloqchin orqali tinglashgan. Keyinchalik ular pastki qismidan uzun tayoqcha bilan birlashtirilgan. Teatrofon so‘ngroq Buyuk Britaniyada «elektrofon» nomi bilan paydo bo‘lgan.
1891-yilda fransuz muhandisi Ernest Merkade quloqqa joylanadigan quloqchinlar to‘plamini patentladi va «telefon qabul qilgichlarini takomillashtirish… ular operatorning boshida olib yurishga yetarlicha yengil bo‘lishi kerak» degan ishlanmasi uchun AQSHning 454138-sonli patentini oldi.
Ilk chinakam muvaffaqiyatli quloqchinlarni 1910-yilda Nataniel Bolduin yaratgan. Ularni o‘z oshxonasida qo‘lda yasab, AQSH harbiy-dengiz kuchlariga sotgan. Quloqchinlardan telefon operatorlari, radiooperatorlar, radiohavaskorlar va oddiy radio tinglovchilar foydalangan.
- 1880-yildagi telefon suhbati
- stereotelefon — Kleman Aderning1880-yilda ixtiro qilingan, keyinchalik Parijdagi teatr spektakllarini tinglash imkonini bergan qurilmasi
- teatrofon 1884-yil
- 1889-yildagi quloqchinga o‘xshash telefon
- 1889-yildagi trubkali telefon; dizayni quloqchinni eslatadi
- Ernest Merkade o‘z quloqchinlari bilan, 1891-yil
- 1893-yildagi Siemens quloqchinlari
- Namoyish: fonografning (1896), Novosibirsk; odamlar yozuvni eshitish naychalari orqali tinglamoqda — elektr quloqchinlarning o‘tmishdoshi
- 1898-yilda quloqchin taqqan telefon operatori
- 2000-yildagi fransuz maktabi, 1901-yilda chizilgan rasm
- 1911-yildagi mikrofonli quloqchin taqqan telefon operatori ayol
- 1909-yildagi quloqchinlar
- elektromagnit 1920-yillardagi quloqchinlar
- uchuvchi aviatsion shlemofonda quloqchin va mikrofon bilan, 1918-yil
- 1920-yilda odamlar radiopriyomnikni quloqchin orqali tinglamoqda
- 1920-yillardagi radio tinglovchi. Radiopriyomnikda ovoz kuchaytirgich ham bor, ammo amerikalik aktyor Ernest Xeyr quloqchinni afzal ko‘rgan.
Quloqchinlarning tasnifi

Vazifasiga ko‘ra
- aloqa apparaturalari uchun — tovushni juda yuqori sifatda takrorlash talab qilinmaydi; asosiy talablar — ishonchlilik, yetarli balandlik va shovqindan himoyalanish.
- monitor (studiya) quloqchinlari — bu tur eng yuqori sifatli va chastotalar bo‘yicha muvozanatlangan tovushni ta’minlaydi; quloqchinlar ovoz yozish studiyalarida ishlash uchun mo‘ljallangan. Ovoz rejissyori yozuvdagi kichik nuqsonlarni ham eshita olishi uchun monitor quloqchinlar tovushni, ayniqsa yuqori chastotalarda, juda batafsil aks ettiradi. Biroq bu xususiyat ularning kundalik foydalanishdagi imkoniyatlarini cheklaydi: ayrim musiqa ixlosmandlari barcha begona va fon shovqinlari, mikrofonning qirsillashi va shu kabilarni oshkor etuvchi bunday yuqori tafsilot darajasini, ayniqsa eski va konsert yozuvlarida, ortiqcha hamda yoqimsiz deb hisoblaydi;
- iste’molchilar uchun — professional bo‘lmagan foydalanishga mo‘ljallangan, narxi nisbatan arzon. Bunday quloqchinlarda amplituda-chastota xarakteristikasi (ACHX)notekis bo‘lishi, masalan, past yoki o‘rta chastotalarni kuchaytirishi mumkin. Bu turda dizaynga ham ko‘proq e’tibor beriladi.
Signal uzatish usuliga ko‘ra
- simli — manbaga sim orqali ulanadi; sim ko‘chma antenna vazifasini ham bajarishi mumkin, xususan, FM-radiopriyomniklar va mobil telefonlar radio qabul qilish funksiyasi bilan ishlaganda;
- simsiz — manbadan signalni simsiz usulda, radioto‘lqinlar (jumladan, Bluetooth va boshqalar) yoki kamroq hollarda infraqizil nurlanishorqali oladi; ular signal qamrov hududida erkin harakatlanish imkonini beradi.
- aralash — simli va simsiz quloqchinlarga xos ulanish usullarini birlashtiradi.
Kanallar soniga ko‘ra
- monofonik — tovush chiqaruvchi elementlarga (yoki bitta elementga) umumiy signal bitta kanal orqali uzatiladi;
- stereofonik (eng keng tarqalgan tur) — ikkita tovush chiqaruvchi elementning har biriga alohida kanal orqali o‘z signali uzatiladi;
- ko‘p kanalli — har bir quloq uchun bittadan ortiq tovush chiqaruvchi elementga ega bo‘lib, har bir element alohida kanalga ulanadi. Bu hajmli tovushni yanada yaxshiroq taqlid qilish yoki kanallarni chastota xususiyatlariga ko‘ra ajratish imkonini beradi.
Tuzilishi (ko‘rinishi)ga ko‘ra
- quloq kanali ichiga kiritiladigan (xalq orasida «tiqincha», «tomchi», «vakuumli», «bochkasimon», «quloq tiqinlari» deb ham ataladi) — quloq kanaligakiritiladi; ular quloq ichidagi monitor quloqchinlar (in-ear monitors — IEM) nomi bilan ham tanilgan. Bular quloqqa joylanadigan quloqchinlar kabi ixcham, ammo quloq kanaliga to‘liq yoki qisman kiritiladigan kichik quloqchinlardir. Akustika muhandislari, musiqachilar va yuqori sifatli tovush ishqibozlari foydalanadigan yuqori sifatli qurilmalardir. Ularning tashqi korpuslari plastmassa, aluminiy, keramika va metall qotishmalari kabi turli materiallardan tayyorlanadi. Quloq kanali bilan bevosita tutashgani sababli bunday quloqchinlar sirg‘alib chiqib ketishi mumkin. Shu bilan birga, ular atrofdagi shovqinning katta qismini to‘sib, yaxshi passiv tovush izolatsiyasini ta’minlaydi. Ammo piyoda yurish, avtomobil boshqarish, transportda harakatlanish yoki qatnov oqimida bo‘lish kabi xavfsizlik uchun tashqi tovushlarni eshitish muhim bo‘lgan vaziyatlarda bu muammo tug‘dirishi mumkin. Qo‘shimcha qulaylik va shovqindan izolatsiya qilish uchun tashqi eshituv yo‘lining qolipidan foydalanib, quloq kanali ichiga kiritiladigan quloqchinlar individual buyurtma asosida ham tayyorlanadi;
- quloqqa joylanadigan (xalq orasida «ichki quloqchinlar», «tugmachalar») — quloq suprasigajoylashtiriladi. Bular tashqi quloqqa joylanadigan, ammo quloq kanaliga kiritilmaydigan kichik quloqchinlardir. Ular ixcham, lekin hamma vaqt ham qulay emas: ko‘pchilik ularning quloqdan oson tushib ketishini ta’kidlaydi. Bundan tashqari, ular deyarli akustik izolatsiyaga ega emas va tashqi shovqinni to‘smaydi. Buning o‘rnini qoplash uchun foydalanuvchilar ovoz balandligini xavfli darajagacha oshirib, eshitish qobiliyatining buzilishixavfini tug‘dirishi mumkin. Boshqa tomondan, ular atrofdagi tovushlarni yaxshiroq eshitish imkonini beradi. Tranzistorli radiolar qo‘llanila boshlagan davrdan boshlab shaxsiy musiqa qurilmalari odatda shu kabi quloqchinlar bilan jihozlangan. Qulaylik uchun ba’zan ular rezina yoki ko‘pikli materialdan yasalgan yumshoq qoplamalar bilan sotiladi;

- Aralash buriluvchi quloqchinlar — bu tur quloqqa joylanadigan va quloq kanali ichiga kiritiladigan quloqchinlarning afzalliklarini birlashtiradi, biroq ularning kamchiliklariga ega emas. Aralash buriluvchi quloqchinlar taqilganida quloqda ishonchli turadi. Foydalanuvchi ularning holatini oddiy harakat bilan quloq kanali ichidagi «sifat» holatidan dinamik quloq suprasida joylashadigan, tashqi tovushlarni eshitishga xalaqit bermaydigan «qulaylik» holatiga va aksincha oson o‘zgartira oladi. Bunday quloqchinlar vaziyatga va foydalanuvchining xohishiga qarab «sifat» rejimida passiv shovqinni kamaytirishdan (suhbat yoki musiqani diqqat bilan tinglashda) foydalanishga yoxud «qulaylik» rejimida atrofdagi voqealardan xabardor bo‘lib turishga (quloqchin ishlatilmaganda yoki ovoz va musiqa fon tarzida tinglanganda) imkon beradi.
- quloq ustiga qo‘yiladigan, quloq atrofiga taqiladigan — quloq ustiga joylashtiriladi;
- quloqni to‘liq qoplaydigan — boshga taqiladi va quloqni to‘liq yopadi. O‘z navbatida, ular quyidagi turlarga bo‘linadi:
- ochiq turdagi — maxsus keng teshiklar orqali tashqi tovushlarni o‘tkazadi. Ko‘plab tinglovchilar ochiq quloqchinlarning tovushini yopiq turdagilarga qaraganda tabiiyroq, tovush sahnasini kengroq va kamroq charchatadigan deb baholaydi. Biroq yopiq turdagilarga nisbatan ochiq quloqchinlar yaxshi tovush izolatsiyasini ta’minlamaydi va odatda past chastotalarni kuchsizroq aks ettiradi;
- yopiq turdagi — quloqchin kosachalarida tashqi teshiklar bo‘lmaydi. Shuning uchun ular tashqi shovqinni o‘tkazmaydi va maksimal tovush izolatsiyasini ta’minlaydi. Bu ularni shovqinli sharoitlarda, tinglashga to‘liq diqqat qaratish yoki maxfiy axborotni eshitish zarur bo‘lgan hollarda qo‘llash imkonini beradi. Tovush sifati yuqori bo‘lishiga qaramay, yopiq quloqchinlarning asosiy kamchiliklari — yumshoq quloq qoplamalari zich tegib turgani uchun havo aylanishining yo‘qligi tufayli eshitishning tezroq charchashi va boshdagi noqulaylikdir (qoplamalar yaxshi yopishmasa, past chastotalar yomonroq eshitiladi). Shuningdek, ular odatda ochiq quloqchinlarga qaraganda boshga kuchliroq bosim o‘tkazadi;
- yarim ochiq turdagi (yoki yarim yopiq turdagi) — tashqi teshiklari kichikroq bo‘lgan ochiq quloqchinlar; ular yopiq va ochiq turlarning afzalliklarini birlashtirish uchun ishlab chiqilgan.
Mahkamlash usuliga ko‘ra
- bosh usti chambaragi bilan — kosachalarini birlashtiradigan bosh ustidan o‘tuvchi vertikal yoyga ega;
- ensa chambaragi bilan — yoy quloqchinning ikki qismini ensa tomondan birlashtiradi; asosiy og‘irlik bunda quloqlarga tushadi;
- quloqqa mahkamlanadigan — bunday quloqchinlar odatda quloq suprasiga quloq ortidan o‘tkaziladigan ilgaklar yoki qisqichlar yordamida mahkamlanadi;
- qo‘shimcha mahkamlagichsiz — quloqqa joylanadigan yoki quloq kanali ichiga kiritiladigan quloqchinlarda ko‘pincha mahkamlagich bo‘lmaydi.
Kabel ulanish usuliga ko‘ra
- ikki tomonlama — ulanish kabeli ikkala quloqchin kosachasiga ham olib boriladi;
- bir tomonlama — ulanish kabeli faqat bitta kosachaga olib boriladi, ikkinchi kosachaga sim birinchisidan uzatiladi; ko‘pincha bu sim yoy ichiga yashiriladi.
Tovush chiqaruvchi element tuzilishiga ko‘ra
- elektromagnit — tovush po‘lat dan yasalgan yupqa membrananing elektromagnitmaydonida tebranishi orqali hosil bo‘ladi; elektromagnit chulg‘amidan tovush chastotasidagi tok o‘tadi. Tovush chiqaruvchi elementlarning dastlabki turlaridan biri. Tovushni takrorlash sifati «yuqori aniqlik» darajasidan ancha uzoq, ammo tuzilishi sodda va ishonchli. 1960—1970-yillargacha keng qo‘llangan, keyinchalik faqat aloqa apparaturalari va ayrim maxsus sohalarda saqlanib qolgan;
- pyezoelektrik — tovush chiqaruvchi elementi yupqa pyezokeramika plastinasidan iborat. Yuqori tovush sifatini ta’minlamaydi, lekin elektr qarshiligi juda katta. Shu bois, masalan, bu xususiyat muhim afzallik hisoblangan detektorli radiopriyomniklarbilan keng qo‘llangan;
- dinamik — elektrodinamik o‘zgartirish tamoyiliga asoslanadi. Bu quloqchinlarning eng keng tarqalgan turi. Diafragmaga simli g‘altak biriktirilgan. G‘altakni o‘rab turgan magnit maydonini doimiy magnithosil qiladi. G‘altakdan o‘zgaruvchan toko‘tkazilsa, tok doimiy magnitning magnit maydoni bilan o‘zaro ta’sirlashadi va natijada diafragma tebrana boshlaydi — u tovush chastotasidagi elektr signal shakliga mos ravishda harakatlanadi. Yuqori sifatli tovush nuqtayi nazaridan elektrodinamik o‘zgartirish usuli ayrim kamchiliklarga ega, biroq quloqchin tuzilishining doimiy takomillashuvi va yangi materiallar yuqori tovush sifatiga erishishga imkon beradi;
- muvozanatlangan yakorli — asosiy qismi ferromagnit qotishmadan tayyorlangan P shaklidagi yakordan iborat. Ingliz tilidagi «armature» («yakor») so‘zi ruscha «armatura»ga ohangdosh bo‘lgani sababli so‘zlashuvda bunday quloqchinlar ko‘pincha «armaturali» deb ataladi;
- elektrostatik — ikki elektrod orasiga joylashtirilgan nihoyatda yupqa membranadan foydalanadi. Odatda bunday quloqchinlar juda qimmat turadi, biroq sezgirligi va tovushni juda aniq takrorlashi bilan ajralib turadi. Kamchiligi — ularni quloqchinlarning odatiy ulagichiga bevosita ulab bo‘lmaydi, shuning uchun ular bilan birga maxsus dok-stansiya taqdim etiladi;
- planaryoki magnitoplanar — sirtiga metall tok o‘tkazuvchi yo‘lakchalar tushirilgan yupqa plyonkali membranaga ega. Membrana sterjensimon magnitlar panjarasi orasiga joylanadi va ular o‘rtasida tebranadi (Xeyl nurlatgichi). Bunday quloqchinlar tovush tafsilotlarini nihoyatda aniq takrorlaydi. Membrana shakliga ko‘ra ular quyidagi turlarga ajratiladi:
- izodinamik — sterjensimon doimiy magnitlarga ega;
- ortodinamik — yassi silindrsimon doimiy magnitlarga ega; izodinamik quloqchinlarga qaraganda biroz ixchamroq.
Qarshiligiga ko‘ra
- past qarshilikli — qarshiligi bir necha yuz om gacha bo‘ladi. Ular chiqish qarshiligi yetarlicha past bo‘lgan kuchaytirgichga ulanishi kerak. Tovushni sifatli takrorlovchi zamonaviy quloqchinlarning aksariyati 8 dan 32 Om gacha qarshilikka ega.
- yuqori qarshilikli — eski radioapparaturalarda bir necha kiloom va undan yuqori qarshilikka ega, signal manbasiga ortiqcha yuklama bermasdan kam quvvatli kaskadlarga ulanadigan quloqchinlar shu turga kiritilgan.
Ulanish ulagichlari turiga ko‘ra
- Odatiy ikki kontaktli vilka yoki alohida ikkita shteker — 1960—1970-yillargacha monofonik quloqchinlarda keng ishlatilgan eng ommaviy ulagich;
- Jack (6,3 mm);
- Mini-jack (3,5 mm);
- Micro-jack (2,5 mm);
- DIN, ONTS-VN (hozirda eskirgan);
- RPV-1, ShP-4 va boshqalar (maxsus maqsadlarda qo‘llanadi yoki eskirgan);
- USB (ayrim yangi modellardagi quloqchinlarda qo‘llanadi; o‘rnatilgan raqamli-analog o‘zgartirgich (RAO));
- Lightning quyidagi modellarda ishlatiladi: iPhone 7, iPhone 7 Plus, iPhone 8, iPhone 8 Plus, iPhone X, iPhone Xs, iPhone Xs Max, iPhone Xr, iPhone 11, iPhone 11 Pro;
- aloqa va boshqa maxsus apparaturalarda ulanishning boshqa turlari ham qo‘llanadi.
Simsiz quloqchinlar

Simsiz quloqchinlar manbadan signalni simsiz usulda, radioto‘lqinlar (jumladan, Bluetooth (Bluetooth) va boshqalar) yoki kamroq hollarda infraqizil nurlanishorqali oladi. Bunday quloqchinlar signal qamrov hududida erkin harakatlanish imkonini beradi.
Simsiz quloqchinlarning ilk prototipi 1958-yilda «John C. Koss Corporation» kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan. Unda tovush radiochastotali aloqa orqali uzatilgan, ammo foydalanishdagi noqulaylik sababli namuna ommalashmagan. 1982-yilda Sony tovush infraqizil nur orqali uzatiladigan simsiz quloqchinlarning yangi variantini taqdim etdi. Biroq ularning ishlash masofasi cheklangan va ochiq havoda foydalanishga yaroqsiz edi. 1990-yillarda Recoton kompaniyasi 45 m gacha masofada ishlaydigan garnitura yaratdi. Ammo tovushni uzatishda 900 MGts chastotadan foydalanilgan; Buyuk Britaniya hukumati bu chastotani harbiy xabarlarni uzatish uchun ajratib qo‘ygani sababli quloqchinlar ishlab chiqarishdan olib tashlangan.
Signal raqamli yoki analog bo‘lishi mumkin. Analog kanal: hozirgi vaqtda DECT (RF) radiouzatgichi texnologiyasi hamda infraqizil qabul qilgich-uzatgich deyarli qo‘llanmaydi; ularning o‘rnini Bluetooth texnologiyasi egallagan.
2000-yilda Ericsson kompaniyasi Bluetooth texnologiyasiga asoslangan ilk quloqchinlarni ishlab chiqardi; ulardan ochiq havoda ham foydalanish mumkin edi. 2015-yilda quloqda mahkam turadigan va yaxshi tovushga ega Onkyo W800BT quloqchinlari paydo bo‘ldi, ammo ularning akkumulator quvvati kam edi. Ulardan keyin Apple AirPods ham chiqarildi.
Odatda simsiz quloqchinlar bir xil narxdagi simli quloqchinlarga qaraganda pastroq tovush sifatini ta’minlaydi. Bunga signalni qabul qilish va uzatish, shuningdek raqamli ma’lumot uzatilganda uni kodlash hamda dekodlash uchun nisbatan qimmat qurilmalar zarurligi sabab bo‘ladi. Hatto eng mukammal kodek ham tovushni sifat yo‘qotishsiz uzata olmaydi.
Bluetooth texnologiyasiga ega quloqchinlarda kichik kompyuter mikrosxemasi bo‘ladi. U musiqa tinglanayotgan qurilmaga ulanish imkonini beradi. Simli garnituralardan asosiy farqi — simlarning chigallashib ketmasligi; ko‘pincha ular sport zalida, sayr paytida va yugurishda ham qulayroq bo‘ladi.
Shu bilan birga, Bluetooth quloqchinlari tovush sifati bo‘yicha audiosignalni Wi-Fi kanali orqali oladigan modellardan ortda qoladi, chunki Bluetooth texnologiyasi ma’lumotni oldindan siqishni nazarda tutadi (shu sababli kechikish ham kuzatiladi: videoni tomosha qilayotganda tovush tasvirdan ortda qolishi mumkin). Hozirda Bluetooth 1.2 standartidan voz kechilib, uzatish texnologiyalari rivojlanishi bilan bu kamchiliklar kamayib bormoqda.
- aptX (apt — audio processing technology, ya’ni «audioni qayta ishlash texnologiyasi») — Qualcommkompaniyasiga tegishli bo‘lgan, asosan simsiz (Bluetooth) audio ilovalarga mo‘ljallangan xususiy audio siqish kodeklari algoritmlari oilasi.
- WiSA[ingl.] — raqamli tovushni tovush manbasidan qabul qilgichga simsiz uzatish uchun apparat va dasturiy standart. U WiSA Technologies korporatsiyasi texnologiyasiga asoslangan. Standartni maishiy elektronika ishlab chiqaruvchilari, chakana savdo tashkilotlari va texnologiya kompaniyalari kiradigan Simsiz karnaylar va audio assotsiatsiyasi (WiSA Association) ilgari suradi. Yuqori sifatli tovushni (24 bit / 96 kGts gacha) ta’minlaydi.
Simsiz quloqchinlar tuzilishi jihatidan simli quloqchinlardan farq qiladi. Tuzilishiga ko‘ra simsiz quloqchinlar quyidagilarga ajratiladi:
- Quloq kanali ichiga kiritiladigan quloqchinlar yoki quloqqa joylanadigan quloqchinlar — bir-biriga sim yoki bo‘yin halqasi orqali ulangan. Bunday quloqchinlarning yaqqol namunasi — Sennheiser IE 80 S BT. Amaliyroq va qulayroq TWS quloqchinlari sababli bu tuzilma yildan yilga o‘z ahamiyatini yo‘qotmoqda.
- TWS quloqchinlar (true wireless stereo, ya’ni «haqiqiy simsiz stereo») — umuman simlarsiz ishlaydigan, quloq kanali ichiga kiritiladigan («vakuumli») yoki quloqqa joylanadigan simsiz quloqchinlar. Bunday quloqchinlarning mashhur namunasi — Apple AirPodsyoki Samsung Live Buds.
- Quloq ustiga qo‘yiladigan yoki quloqni to‘liq qoplaydigan simsiz quloqchinlar — simli shu turdagi quloqchinlarning faqat simsiz ulanishga ega muqobilidir.
Texnik xususiyatlari

Quloqchinlarning asosiy texnik xususiyatlari: chastotalar diapazoni, sezgirlik, impedans, maksimal quvvat va foizlarda ifodalangan buzilishlar darajasi.
Bu xususiyat tovush sifatiga ta’sir qiladi. Tovushni yuqori sifatda takrorlash uchun o‘rtacha chastota diapazoni 18 Gts — 20 kGts ni tashkil qiladi. Ayrim professional quloqchinlar 5 Gts dan 60 kGts gacha chastota diapazoniga ega. Ba’zi modellar uchun ko‘rsatilgan eng keng diapazon 3 Gts — 120 kGts ga yetadi. Studiyada ishlash uchun imkon qadar tekis amplituda-chastota xarakteristikasi (ACHX) ga ega quloqchinlardan foydalaniladi (bunda tovush aniqroq uzatiladi). Bu xususiyat membrana diametriga ham bog‘liq: boshqa sharoitlar teng bo‘lganda membranasi kattaroq quloqchinlar yaxshiroq tovush sifatini ta’minlaydi. Aloqa apparaturalari uchun mo‘ljallangan quloqchinlarda diapazon ancha tor — taxminan 100 dan 3000 Gts gacha bo‘lishi mumkin, bu nutqni takrorlash uchun yetarli.
- Sezgirlik
Sezgirlik quloqchindagi tovush balandligiga ta’sir qiladi. Odatda quloqchinlar kamida 100 dBsezgirlikni ta’minlaydi. Sezgirlik pastroq bo‘lsa, ayniqsa ko‘chma qurilmalarda tovush juda past eshitilishi mumkin. Sezgirlikka quloqchinda ishlatiladigan magnit o‘zakning materiali ta’sir ko‘rsatadi (masalan, eng yaxshi natijalar neodim o‘zaklarida kuzatiladi). Membranasi kichik diametrli quloqchinlarda magnitlar ham kam quvvatli bo‘ladi.
Zamonaviy, tovushni sifatli takrorlashga mo‘ljallangan quloqchinlarning aksariyati 8—30 Omimpedansga ega. Qarshiligi yuqoriroq quloqchinlar yuqoriroq chiqish kuchlanishiga ega audiosignal manbasini talab qiladi, shu sababli ular past kuchlanishda ishlaydigan ko‘chma qurilmalar (pleyerlar, mobil telefonlar) bilan maksimal quvvatga erisha olmasligi mumkin. Ilgari ishlab chiqarilgan elektromagnit quloqchinlar odatda 50-100 Om yoki 3-4 kOm impedansga ega bo‘lgan (pyezoelektrik quloqchinlarda esa bu qiymat bir necha tartibga yuqori bo‘lgan). Qarshiligi bir necha kiloom bo‘lgan quloqchinlarni moslashtiruvchi transformatorsiz bevosita lampali yoki kam quvvatli tranzistorli kuchaytirgichga yoxud eng sodda radiopriyomnik detektoriga ulash mumkin edi.
- Maksimal quvvat
Maksimal (pasportda ko‘rsatilgan) kirish quvvati tovush balandligiga ta’sir qiladi. U vattlarda o‘lchanadi.
- Buzilishlar darajasi
Quloqchinlardagi buzilish darajasi foizlarda o‘lchanadi. Bu ko‘rsatkich qancha past bo‘lsa, tovush sifati shuncha yuqori bo‘ladi. 100 Gts dan 2 kGts gacha chastotalar oralig‘ida 1 % dan kam buzilish darajasi maqbul, 100 Gts dan past chastotalarda esa 10 % gacha ruxsat etiladi.
Quloqchinlar bilan bog‘liq xavflar
Quloqchinlardan uzoq vaqt yuqori ovozda foydalanish eshitish qobiliyatining yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Amplituda-chastota xarakteristikasining (ACHX) notekisligi va rezonans chastotalarning mavjudligi eshitish organlariga salbiy ta’sir qiladi. Chunki tinglovchi ovoz balandligini asosiy chastotalar spektriga qarab sozlaydi va rezonans chastotalarni e’tibordan chetda qoldiradi. Bundan tashqari, quloqchinlarda har bir quloq faqat o‘sha quloq uchun mo‘ljallangan tovush chiqaruvchi elementdan kelayotgan tovushni eshitadi. Natijada tovush odatdagidan biroz boshqacha eshitilib, charchashni kuchaytirishi mumkin. Quloqchinlar taqilganda yuzaga keladigan jismoniy noqulaylik ham charchoqqa ta’sir qiladi.
Bundan tashqari, quloqchinlar tufayli muhim ogohlantiruvchi tovushlarni eshitmay qolish xavfi mavjud. Masalan, yo‘lda harakatlanayotgan haydovchilar (shu sababli ko‘plab mamlakatlarda haydovchilarning quloqchinlardan foydalanishi cheklanadi) va piyodalar bilan bog‘liq holatlarda buning oqibatida yo‘l-transport hodisasi yuz berishi mumkin.
Quloqchinlardagi faol shovqinni kamaytirish tizimi bosh og‘rig‘iga sabab bo‘lishi mumkin. Faqat ishonchli ishlab chiqaruvchilarning sinalgan quloqchinlarini sotib olish tavsiya etiladi; aks holda sog‘liqqa zarar yetishi mumkin. Ba’zi odamlarda ko‘pchilik muammosiz foydalanadigan sinalgan modellarda ham bosh og‘rig‘i kuzatiladi. Bu AHC texnologiyasining o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘liq.
Adabiyotlar
Sklyarov V. Ye. Stereofonik bosh telefonlari va ulardan foydalanish. — M.: Energiya, 1977. — 56 b. — (Ommaviy radiokutubxona, 932-sonli nashr).
Havolalar
- Noan’anaviy tovush nurlatgichlari. 1-qism. Uy kompyuteri. Murojaat qilingan sana: 29-fevral 2016-yil. Arxivlangan 4-dekabr 2018-yil.