Qon guruhi nima

Qon guruhi — genetik jihatdan belgilangan immunologik qon belgisi bo'lib, turli individlar orasidagi o'xshashlik va farqlarga ko'ra odamlarni (yoki boshqa tur hayvonlarini) turli guruhlarga ajratish imkonini beradi.

Qon guruhlari antigen xususiyatlari bilan farqlanadi. Bular eritrotsitlar va izoantitanalarni, shuningdek, muayyan uglevodlar va oqsillarni aniqlash usullari orqali o‘rganiladi. Ushbu moddalar membranalarda, ya’ni eritrotsitlar hamda leykotsitlarda, shuningdek, zardob oqsillari tarkibida uchraydi.

Odamda qon guruhlariga oid bir qancha antigen tizimlari aniqlangan. Qon guruhlari nafaqat odamlarda, balki boshqa hayvonlarda ham farqlanadi.

Eritrotsit qon guruhlari

Qon guruhini aniqlashning biokimyoviy bo'lmagan asoslari

Inson eritrotsitlari membranasida odam uchun xos 300 dan ortiq turli antigen determinantlari mavjud bo‘lib, ularning molekulyar tuzilishi tegishli gen allellari xromosoma lokuslarida. Bunday allel va lokuslar soni hozircha aniq aniqlanmagan.
«Qon guruhi» atamasi muayyan lokuslar tomonidan boshqariladigan eritrotsit antigenlari tizimlarini anglatadi. Ularda ABO tizimidagi A, B va O («lotincha O harfi») kabi allel genlar soni turlicha bo'ladi. «Qon tipi» esa qonning antigen fenotipini (to'liq antigen «portreti» yoki antigen profilini), ya'ni qondagi barcha guruh antigen xususiyatlari yig'indisini hamda qon guruhining irsiy genlari majmuasining serologik ifodasini bildiradi.
Inson qon guruhini tasniflashning eng muhim ikki tizimi — ABO tizimi va rezus tizimi.

Qon guruhlari tizimlari

2022-yil dekabr holatiga ko'ra, Xalqaro qon quyish jamiyati ma'lumotlariga binoan, odamda 44 ta qon guruhi tizimi aniqlangan. Amaliy tibbiyotda eng muhim va eng ko'p aniqlanadiganlari ABO hamda rezus omili tizimlaridir. Biroq boshqa qon guruhi tizimlari ham muhim: ayrim hollarda ularni e'tiborsiz qoldirish og'ir asoratlarga, hatto retsipiyentning o'limiga sabab bo'lishi mumkin.

Tartib raqami (ISBT)	Tizim nomi qon guruhi	Qisqartirilgan belgilanishi	Kashf etilgan yili	Antigenlar	Lokus	Guruhlar soni ushbu tizimda	Epitop yoki tashuvchi, izohlar
001	ABO	ABO	1900		9q34.2 . Arxivlangan 5-iyun 2020-yilda.	4: 0αβ (I), Aβ (II), Bα (III), ABо (IV)	Uglevodlar (N-atsetilgalaktozamin, galaktoza). A, B va H antigenlari ko'pincha IgM turidagi antigen–antitana reaksiyalarini keltirib chiqaradi, biroq anti-H kam uchraydi; qarang: Hh antigen system (Bombey fenotipi, ISBT #18)
002	MNSs^[ingl.]	MNS	1927	48	4 q31.21	9: MNSS, MNSs, MNss, MMSS, MMSs, MMss, NNSS, NNSs, NNss	GPA / GPB (glikoforinlar A va B). Asosiy antigenlar: M, N, S, s
003	P1PK	P	1927	3	3 q26.1, 22 q13.2	4: P₁, P₂, P^k, p	Glikolipid
004	Rezus omili	Rh	1940	54	1 p36.11, 15 q26.1	2 (Rh antigeniga ko'ra₀(D)): Rh+, Rh-	Oqsil. C, c, D, E, e antigenlari («d» antigeni mavjud emas; «d» belgisi D antigeni yo'qligini bildiradi)
005	Lyuteran (ingl. Lutheran)	LU	1946	22	19 q13.22	3	Oqsil BCAM ( immunoglobulinlar superoilasiga kiradi). 21 ta antigendan iborat
006	Kell–Chellano (ingl. Kell-Cellano)	KELL	1946	32	7 q34	3: K-K, K-k, k-k	Glikoprotein. K₁ quyidagiga sabab bo'lishi mumkin: yangi tug'ilgan chaqaloqlarning gemolitik sariqligi (anti-Kell), bu jiddiy xavf tug‘dirishi mumkin. K₂
007	Lyuis (ingl. Lewis)	LE	1946	6	19 p13.3	?	Uglevod ( fukoza qoldig'i). Asosiy antigenlar Le^a va Le^b — antigenning to'qimadan ajralishi bilan bog'liq ABH
008	Daffi (ingl. Duffy)	Fy	1950	6	1 q23.2	4: Fy (a+b+), Fy (a+b-), Fy (a-b+), Fy (a-b-)	Oqsil ( xemokinlar retseptori). Asosiy antigenlar Fy^a va Fy^b. Duffy antigenlari butunlay bo'lmagan shaxslar bezgak keltirib chiqargan Plasmodium vivax va Plasmodium knowlesi
009	Kidd (ingl. Kidd)	Jk	1951	3	18 q12.3	3: Jk (a+), Jk (b+), Jk (a+b+)	Oqsil (siydikchil tashuvchisi). Asosiy antigenlar Jk^a va Jk^b
010	Diego (ingl. Diego)	Di	1955	22	17 q21.31	3: Di (a+b-), Di (a-b+), Di (a-b-)	Glikoprotein (band 3, AE 1 yoki anion almashinuvi). Musbat qon turi faqat Sharqiy Osiyo va Amerika tubjoy xalqlari
011	Yt	Yt	1956	2	7 q22.1	3: Yt (a+b-), Yt (a-b+), Yt (a+b+)	Oqsil (AChE, atsetilxolinesteraza)
012	Xg^[ingl.]	Xg	1962	2	X p22.32	2: Xg (a+), Xg (a-)	Glikoprotein
013	Scianna	SC		7	1 p34.2	?	Glikoprotein
014	Dombrok (ingl. Dombrock)	Do	1965	7	12 p12.3	2: Do (a+), Do (a-)	Glikoprotein (hujayra membranasiga GPI yoki glikozilfosfatidilinozitol)
015	Colton	Co		3	7 p14.3	3: Co (a+), Co (b+), Co (a-b-)	Akvaporin 1. Asosiy antigenlar Co(a) va Co(b)
016	Landsteiner-Wiener	LW		3	19 p13.2	3: LW (a+), LW (b+), LW (a-b-)	Oqsil ICAM4 ( immunoglobulinlar superoilasiga)
017	Chido/Rodgers	CH/RG		9	6 p21.33	?	C4A C4B (komplement komponenti)
018	Bombey	H		1	19 q13.33	2: H+, H-	Uglevod ( fukoza)
019	XK^[ingl.]	Kx		1	X p21.1	2: Kx+, kx-	Glikoprotein
020	Gerbich	Ge		11	2 q14.3	?	GPC / GPD (C va D glikoforinlar)
021	Cromer	Cr		16	1 q32.2	?	Glikoprotein (DAF yoki CD55, komplementning C3 va C5 fraksiyalarini nazorat qiladi, GPI orqali membranaga birikkan)
022	Knops	Kn		9	1 q32.2	?	Glikoprotein (CR1 yoki CD35, komplement komponentining retseptori)
023	Indian	In		4	11 p13	?	Glikoprotein (CD44 hujayralarning yopishishi va migratsiyasi retseptori)
024	OK	Ok		3	19 p13.3	?	Glikoprotein (CD147)
025	Raph	RAPH		1	11 p15.5	?	Transmembran glikoprotein
026	John-Milton-Hagen	JMH		6	15 q24.1	?	Oqsil (hujayra membranasiga GPI)
027	Ay (ingl. Ii)	I	1956	2	6 p24.3-p24.2	2: I, i	Tarmoqlangan (I) / tarmoqlanmagan (i) polisaxarid
028	Globoside	GLOB		1	3 q26.1	?	Glikolipid
029	GIL	GIL		1	9 p13.3	2: GIL+, GIL-	Akvaporin 3
030	Rezus bilan bog'liq glikoprotein (Rhnull)	RHAG		3	6 p12.3	?
031	FORS	FORS		1	9	2: FORS+, FORS-
032	Junior	Jr			4 q22.1	2: Jr+, Jr-
033	Langereis	Lan		1	2 q35	2: Lan+, Lan-
034	VEL	Vel		1	1 p36.32	?
035	CD59	CD59		1	11 p13	2: CD59.1+, CD59.1-
036	Augustine	At		2	6 p21.1	?
037	Kanno	KANNO		1	20p13
038	SID	SID		1	17q21.32
039	CTL2	CTL2		2	19p13.2
040	PEL	PEL		1	13q32.1
041	MAM	MAM		1	19q13.33
042	EMM	EMM		1	4p16.3
043	ABCC1	ABCC1		1	16p13.11
044	Er	ER		5	16q24.3

ABO tizimidagi qon guruhlari

Ular shifokor Karl Landshteyner tomonidan 1901-yilda kashf etilgan. To'rtinchi guruhni chex shifokori Yan Yanskiy ajratib ko'rsatgan. Ushbu tizimning 10 dan ortiq allel geni ma'lum: A¹, A², B va O va hokazo. Bu allellarning gen lokusi 9-xromosomaning uzun yelkasida joylashgan. Dastlabki uch genning asosiy mahsulotlari — A¹, A² va B genlari, ammo O geni emas — maxsus fermentlar glikoziltransferazalar bo'lib, ular transferazalar sinfiga kiradi. Ushbu glikoziltransferazalar muayyan shakarlarni — N-atsetil-D-galaktozaminni A¹ va A² turlarida, D-galaktozani esa B turidagi glikoziltransferaza yordamida ko‘chiradi. Bunda glikoziltransferazalarning uchala turi ham ko‘chirilayotgan uglevod radikalini qisqa oligosaxarid zanjirlarining alfa-bog‘lovchi bo‘g‘iniga biriktiradi.

Ushbu fermentlar substratlari glikozillanish jarayonida, ayniqsa, eritrotsitlar membranasidagi glikolipidlar va glikoproteinlarning uglevod qismlaridir; organizmning boshqa to‘qima va tizimlaridagi shu moddalar esa kamroq darajada substrat bo‘ladi. Eritrotsitlar yuzasidagi antigenlardan biri — agglyutinogenning A yoki B glikoziltransferaza tomonidan muayyan shakar (N-atsetil-D-galaktozamin yoki D-galaktoza) bilan o'ziga xos glikozillanishi A yoki B agglutinogenini hosil qiladi (rus. B).

Qon plazmasida odamga xos antitanalar bo‘lishi mumkin, jumladan, anti-A va anti-B (α-, β-gemagglutininlar); eritrotsitlar yuzasida esa antigenlar (agglutinogenlar) A va B joylashadi. Bunda A va anti-A oqsillaridan faqat bittasi bo'ladi; B va anti-B uchun ham xuddi shunday. Agar qon quyilganda unda A antigenli eritrotsitlar bilan birga plazmada anti-A antitanalari bo'lsa, eritrotsitlarning agglyutinatsiyasi yuz beradi. B antigenlari va anti-B antitanalari birga bo‘lganda ham shunday holat kuzatiladi. Bu agglutinatsiya reaksiyasi asosida ABO qon guruhi aniqlanadi. Bunda bemor qonini anti-A yoki anti-B antitanalari bo‘lgan standart guruhga xos zardoblar bilan tekshirishadi (antitanalar muayyan titrda bo‘ladi).

Shunday qilib, 4 ta mumkin bo‘lgan fenotip kombinatsiyasi 6 ta genotipga to‘g‘ri keladi. Ulardan qaysi biri odamga xosligi uning qon guruhini belgilaydi. Eritrotsitlarda antigenlar mavjudligini 3 turdagi gen belgilaydi: I^A — dominant bo'lib, A antigenining hosil bo'lishini kodlaydi; I^B — dominant bo'lib, B antigenining hosil bo'lishini kodlaydi; i^O — retsessiv bo'lib, antigenlar hosil bo'lishini kodlamaydi:

O (I) αβ — i genlari^Oi^O, eritrotsitlarda A va B gemagglutinogenlari yo'q, plazmada α va β gemagglutininlar mavjud (boshqa qon guruhi tizimlari bilan nomuvofiqlik bo'lmaganda eritrotsit massasining universal donorlari, qon plazmasining universal retsipiyentlari).
A (II) β — I genlari^AI^A yoki I^Ai^O, eritrotsitlarda A gemagglutinogenlari, plazmada β gemagglutininlar mavjud.
B (III) α — I genlari^BI^B yoki I^Bi^O, eritrotsitlarda B gemagglutinogenlari, plazmada α gemagglutininlar mavjud.
AB (IV) guruhi — I genlari^AI^B, eritrotsitlarda A va B gemagglutinogenlari mavjud, plazmada α va β gemagglutininlar yo'q (boshqa qon guruhi tizimlari bo'yicha nomuvofiqlik bo'lmaganda eritrotsit massasining universal retsipiyentlari va qon plazmasining universal donorlari).

A antigenlarining farqlanishidan kelib chiqadigan kichik guruhlar A₁, A₂, A₃…A_X va B₁, B₂…B_X guruhga mansublikni o'zgartirmaydi, ammo ularning turli agglutinatsion xususiyatlari qon guruhini aniqlashda ahamiyatli bo'lishi mumkin. Masalan, A₁ antigenining agglutinatsion xususiyati eng kuchli, kamroq uchraydigan A₃ antigeniniki esa sustroq bo'ladi. Shuning uchun standart zardoblar yordamida guruhni aniqlashda u sezilmasligi va noto'g'ri natijaga olib kelishi mumkin. Bunday hollarda antitana titri yuqoriroq zardoblar qo'llanadi.

ABO tizimidagi qon guruhlari turli xalqlar va hududlarda har xil chastotada uchraydi.

ABO tizimidagi qon guruhining irsiylanishi

ABO qon guruhining irsiylanishi kodominant-retsessiv turda sodir bo'lgani uchun (2 xil dominant gen va 1 ta retsessiv), fenotipik belgilar quyidagicha namoyon bo'ladi: bitta dominant gen bo'lsa, uning belgilari; 2 ta dominant gen bo'lsa, har ikkisining belgilari; dominant genlar bo'lmasa, retsessiv gen belgilari namoyon bo'ladi.

**Ota-ona genlari kombinatsiyasiga qarab ABO qon guruhining irsiylanish jadvali**
Qon guruhi va genotip — biologik otada	Qon guruhi va genotip — biologik onada
Qon guruhi va genotip — biologik otada	O (I) guruhi i genlari^Oi^O	A (II) guruhi I genlari^AI^A	A (II) guruhi I genlari^Ai^O	B (III) guruhi I genlari^BI^B	B (III) guruhi I genlari^Bi^O	AB (IV) guruhi I genlari^AI^B
O (I) guruhi / i genlari^Oi^O	O (I) / i^Oi^O	A (II) / I^Ai^O	O (I) / i^Oi^O yoki A (II) / I^Ai^O	B (III) / I^Bi^O	O (I) / i^Oi^O yoki B (III) / I^Bi^O	A (II) / I^Ai^O yoki B (III) / I^Bi^O
A (II) guruhi / I genlari^AI^A	A (II) / I^Ai^O	A (II) / I^AI^A	A (II) / I^Ai^O yoki A (II) / I^AI^A	AB (IV) / I^AI^B	A (II) / I^Ai^O yoki AB (IV) / I^AI^B	A (II) / I^AI^A yoki AB (IV) / I^AI^B
A (II) guruhi / I genlari^Ai^O	O (I) / i^Oi^O yoki A (II) / I^Ai^O	A (II) / I^Ai^O yoki A (II) / I^AI^A	O (I) / i^Oi^O yoki A (II) / I^Ai^O yoki A (II) / I^AI^A	B (III) / I^Bi^O yoki AB (IV) / I^AI^B	O (I) / i^Oi^O yoki A (II) / I^Ai^O yoki B (III) / I^Bi^O yoki AB (IV) / I^AI^B	A (II) / I^Ai^O yoki A (II) / I^AI^A yoki B (III) / I^Bi^O yoki AB (IV) / I^AI^B
B (III) guruhi / I genlari^BI^B	B (III) / I^Bi^O	AB (IV) / I^AI^B	B (III) / I^Bi^O yoki AB (IV) / I^AI^B	B (III) / I^BI^B	B (III) / I^Bi^O yoki B (III) / I^BI^B	B (III) / I^BI^B yoki AB (IV) / I^AI^B
B (III) guruhi / I genlari^Bi^O	O (I) / i^Oi^O yoki B (III) / I^Bi^O	A (II) / I^Ai^O yoki AB (IV) / I^AI^B	O (I) / i^Oi^O yoki A (II) / I^Ai^O yoki B (III) / I^Bi^O yoki AB (IV) / I^AI^B	B (III) / I^Bi^O yoki B (III) / I^BI^B	O (I) / i^Oi^O yoki B (III) / I^Bi^O yoki B (III) / I^BI^B	A (II) / I^Ai^O yoki B (III) / I^Bi^O yoki B (III) / I^BI^B yoki AB (IV) / I^AI^B
AB (IV) guruhi / I genlari^AI^B	A (II) / I^Ai^O yoki B (III) / I^Bi^O	A (II) / I^AI^A yoki AB (IV) / I^AI^B	A (II) / I^Ai^O yoki A (II) / I^AI^A yoki B (III) / I^Bi^O yoki AB (IV) / I^AI^B	B (III) / I^BI^B yoki AB (IV) / I^AI^B	A (II) / I^Ai^O yoki B (III) / I^Bi^O yoki B (III) / I^BI^B yoki AB (IV) / I^AI^B	A (II) / I^AI^A yoki B (III) / I^BI^B yoki AB (IV) / I^AI^B

ABO tizimidagi qon guruhlari irsiylanish ehtimoli jadvali
Qon guruhi ikkinchi ota-onaniki			Ota-onadan birining qon guruhi
			O (I)	A (II)	A (II), genotipi [I^Ai^O]		B (III)	B (III), genotipi [I^Bi^O]		AB (IV)
			O (I)	A (II)	A (II), genotipi [I^AI^A]		B (III)	B (III), genotipi [I^BI^B]		AB (IV)
O (I)			O (I) — 100 %	O (I) — 25 % A (II) — 75 % [I^Ai^O]	O (I) — 50 % A (II) — 50 % [I^Ai^O]		O (I) — 25 % B (III) — 75 % [I^Bi^O]	O (I) — 50 % B (III) — 50 % [I^Bi^O]		A (II) — 50 % [I^Ai^O] B (III) — 50 % [I^Bi^O]
O (I)			O (I) — 100 %	O (I) — 25 % A (II) — 75 % [I^Ai^O]	A (II) — 100 % [I^Ai^O]		O (I) — 25 % B (III) — 75 % [I^Bi^O]	B (III) — 100 % [I^Bi^O]		A (II) — 50 % [I^Ai^O] B (III) — 50 % [I^Bi^O]
A (II)	[I^Ai^O]	[I^AI^A]	O (I) — 25 % A (II) — 75 % [I^Ai^O]	O (I) — 6,25 % A (II) — 93,75 %	O (I) — 25 % A (II) — 50 % [I^Ai^O] A (II) — 25 % [I^AI^A]	A (II) — 50 % [I^Ai^O] A (II) — 50 % [I^AI^A]	O (I) — 6,25 % A (II) — 18,75 % B (III) — 18,75 % AB (IV) — 56,25 %	O (I) — 25 % A (II) — 25 % [I^Ai^O] B (III) — 25 % [I^Bi^O] AB (IV) — 25 %	A (II) — 50 % [I^Ai^O] AB (IV) — 50 %	A (II) — 50 % [I^Ai^O]/[I^AI^A] B (III) — 12,5 % [I^Bi^O] AB (IV) — 37,5 %
A (II)	[I^Ai^O]	[I^AI^A]	O (I) — 25 % A (II) — 75 % [I^Ai^O]	O (I) — 6,25 % A (II) — 93,75 %	A (II) — 50 % [I^Ai^O] A (II) — 50 % [I^AI^A]	A (II) — 100 % [I^AI^A]		B (III) — 50 % [I^Bi^O] AB (IV) — 50 %	AB (IV) — 100 %
B (III)	[I^Bi^O]	[I^BI^B]	O (I) — 25 % B (III) — 75 % [I^Bi^O]	O (I) — 6,25 % A (II) — 18,75 % B (III) — 18,75 % AB (IV) — 56,25 %	O (I) — 25 % A (II) — 25 % [I^Ai^O] B (III) — 25 % [I^Bi^O] AB (IV) — 25 %	B (III) — 50 % [I^Bi^O] AB (IV) — 50 %	O (I) — 6,25 % B (III) — 93,75 %	O (I) — 25 % B (III) — 50 % [I^Bi^O] B (III) — 25 % [I^BI^B]	B (III) — 50 % [I^Bi^O] B (III) — 50 % [I^BI^B]	A (II) — 12,5 % [I^Ai^O] B (III) — 50 % [I^Bi^O]/[I^BI^B] AB (IV) — 37,5 %
B (III)	[I^Bi^O]	[I^BI^B]	O (I) — 25 % B (III) — 75 % [I^Bi^O]		A (II) — 50 % [I^Ai^O] AB (IV) — 50 %	AB (IV) — 100 %	O (I) — 6,25 % B (III) — 93,75 %	B (III) — 50 % [I^Bi^O] B (III) — 50 % [I^BI^B]	B (III) — 100 % [I^BI^B]
AB (IV)			A (II) — 50 % [I^Ai^O] B (III) — 50 % [I^Bi^O]	A (II) — 50 % [I^Ai^O]/[I^AI^A] B (III) — 12,5 % [I^Bi^O] AB (IV) — 37,5 %	A (II) — 25 % [I^Ai^O] A (II) — 25 % [I^AI^A] B (III) — 25 % [I^Bi^O] AB (IV) — 25 %		A (II) — 12,5 % [I^Ai^O] B (III) — 50 % [I^Bi^O]/[I^BI^B] AB (IV) — 37,5 %	A (II) — 25 % [I^Ai^O] B (III) — 25 % [I^Bi^O] B (III) — 25 % [I^BI^B] AB (IV) — 25 %		A (II) — 25 % [I^AI^A] B (III) — 25 % [I^BI^B] AB (IV) — 50 %
AB (IV)			A (II) — 50 % [I^Ai^O] B (III) — 50 % [I^Bi^O]		A (II) — 50 % [I^AI^A] AB (IV) — 50 %			B (III) — 50 % [I^BI^B] AB (IV) — 50 %
Jadvaldagi foizlar mazkur qon guruhlariga ega ota-onalardan bolaning muayyan qon guruhini meros olish ehtimolinigina bildiradi. Ular oddiy kombinatorik hisobdan olingan va bunday qon guruhiga ega aniq bir juftlikda bolalar tug'ilishining haqiqiy foizini ko'rsatmaydi (100 % qiymatidan tashqari).

Yuqoridagi ma'lumotlardan qisqacha quyidagilar kelib chiqadi:

A (II) fenotipi ota-onasidan ikkita I genini meros olgan odamda uchrashi mumkin^A (I^AI^A) yoki I genlarini^A va i^O (I^Ai^O genlarini meros olganida ham kuzatiladi. Shunga mos ravishda B (III) fenotipi ham ikkita I genini^B (I^BI^B) yoki I^B va i^O (I^Bi^O);
genlarini meros olganda namoyon bo'ladi; O (I) fenotipi esa faqat ikkita i genini^O meros olganda paydo bo'ladi. Shunday qilib, ota-onaning ikkalasida ham fenotip jihatidan A (II) / B (III) qon guruhi bo'lsa (ularning har ikkisida albatta I genotipi^Ai^O yoki I^Bi^O mavjud bo'lsa), ularning ayrim farzandlari O (I) guruhiga (i genotipiga^Oi^O);
) ega bo'lishi mumkin. Agar ota-onadan birining qon guruhi A (II), ehtimoliy genotipi I^Ai^O, boshqasiniki esa B (III), ehtimoliy genotipi I^Bi^O bo'lsa, ularning farzandlari istalgan qon guruhiga ega bo'lishi mumkin: O (I), A (II), B (III) yoki AB (IV);
O (I) qon guruhli ota-onaning farzandi ikkinchi ota-onaning qon guruhi qanday bo'lishidan qat'i nazar AB (IV) guruhiga ega bo'la olmaydi. Ikkala ota-ona ham O (I) guruhli bo'lsa, bolaning qon guruhi faqat O (I) bo'lishi mumkin;
AB (IV) qon guruhli ota-onaning farzandi ikkinchi ota-onaning qon guruhi qanday bo'lishidan qat'i nazar O (I) guruhiga ega bo'la olmaydi. Juda kam hollarda I genlari bostirilganda istisnolar bo'lishi mumkin^A va I^B, ya'ni h geni tomonidan (ehtimol boshqa genlar ham bostirishi mumkin); bu «Bombey fenomeni» deb ataladi. Yana bir istisno genlarning sis holati tufayli A va B genlari bir tomonda joylashganda yuz berishi mumkin (ehtimoli taxminan 0,001 %);

ABO tizimidagi qon guruhlarini aniqlash

Insonning ABO tizimidagi qon guruhini aniqlash transfuziologiya ehtiyojlaridan tashqari, sud-tibbiy ekspertiza o'tkazishda, xususan, bolalarning biologik ota-onasini aniqlashda ham muhimdir. Undan genealogik tadqiqotlarda ham foydalanish mumkin. DNK tadqiqotlari amaliyotga keng joriy etilishidan oldin qon guruhlari uzoq vaqtdan beri ma'lumligi hamda aniqlash osonligi tufayli tadqiqotlarning asosiy ko'rsatkichlaridan biri bo'lgan. Biroq qon guruhini aniqlash har doim ham bir ma'noli xulosa beravermaydi.

ABO tizimidagi qon guruhini aniqlash transplantologiya sohasida a'zolar va to'qimalarni ko'chirib o'tkazishda ham muhimdir, chunki A va B antigenlari faqat eritrotsitlarda emas, organizmning boshqa bir qator hujayralarida ham uchraydi va guruhlar nomuvofiqligiga sabab bo'lishi mumkin.

ABO tizimidagi qon guruhini gemagglutinatsiya orqali aniqlash

bilan nazorat namunasi) agglutinatsiya kuzatilmaydi. Klinik amaliyotda qon guruhlari monoklonal antitanalar yordamida aniqlanadi. Bunda eritrotsitlar oq plastinka yoki likopchada bir tomchi standart monoklonal antitanalar ( (tsoliklonlar — anti-A va anti-B tsoliklonlari) bilan aralashtiriladi. Agglutinatsiya yaqqol bo'lmasa yoki tekshirilayotgan qon AB (IV) guruhiga mansub bo'lsa, nazorat uchun bir tomchi izotonik eritma qo'shiladi. Eritrotsitlar va tsoliklonlar nisbati: taxminan 0,1 tsoliklon va 0,01 eritrotsit. Reaksiya natijasi uch daqiqadan so'ng baholanadi.

Agar agglutinatsiya reaksiyasi faqat anti-A tsoliklonlari bilan yuz bersa, tekshirilayotgan qon A (II) guruhiga kiradi;
Agar agglutinatsiya reaksiyasi faqat anti-B tsoliklonlari bilan yuz bersa, tekshirilayotgan qon B (III) guruhiga kiradi;
Agar anti-A va anti-B tsoliklonlarining hech biri bilan agglutinatsiya kuzatilmasa, tekshirilayotgan qon O (I) guruhiga kiradi;
Agar agglutinatsiya anti-A va anti-B tsoliklonlarining ikkalasi bilan yuz bersa, ammo izotonik eritma qo'shilgan nazorat tomchisida kuzatilmasa, tekshirilayotgan qon AB (IV) guruhiga kiradi.

ABO tizimidagi qon guruhlarining individual mosligini tekshirish

Agglutininlar orasida mazkur qon guruhiga xos bo'lmaganlari ekstra-agglutininlar deyiladi. Ular ba'zan agglyutinogen A ning va α agglutininning turli shakllari mavjudligi bilan bog'liq bo'ladi. Bunda α_1M va α₂ agglutininlari ekstra-agglutinin vazifasini bajarishi mumkin.

Ekstra-agglutininlar hodisasi va yana ayrim boshqa omillar donor va retsipiyentning ABO tizimidagi qon guruhlari bir xil bo'lgan taqdirda ham nomuvofiqlikni keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli donor va retsipiyentning ABO tizimi bo'yicha bir xil guruhli qoni orasidagi bunday ichki nomuvofiqlikni istisno qilish uchun individual moslik sinovi o'tkaziladi.

15—25 °C haroratdagi oq plastinka yoki likopchaga retsipiyent zardobidan bir tomchi (~0,1) va donor qonidan bir tomchi (~0,01) tomiziladi. Tomchilar aralashtirilib, natija besh daqiqadan so'ng baholanadi. Agglutinatsiya mavjudligi donor va retsipiyentning qon guruhlari nomi bir xil bo'lsa-da, ABO tizimi doirasida ularning qoni mos emasligini ko'rsatadi.

Rezus omili tizimidagi qon guruhlari

Ushbu nom rezus makakalari nomidan olingan.

Qonning rezus omili — antigen (lipoprotein) hisoblanadi. Uni 1940-yilda Karl Landshteyner va A. Viner kashf etgan. Taxminan 85 % yevropeoidlar, 93 % negroidlar^{[manba ko'rsatilmaganiga 2675 kun bo'lgan]}, 99 % mongoloidlar rezus omiliga ega, ya'ni rezus-musbat hisoblanadi. Ayrim xalqlarda bu ko'rsatkich pastroq bo'lishi mumkin, masalan, basklar — 65—75 %, berberlar va badaviylar orasida 70—82 % ni tashkil etadi. Rezus omili bo'lmaganlar rezus-manfiy deb ataladi; bunda ayollar erkaklarga qaraganda 2 baravar ko'proq uchraydi.

Qonning rezus omili gemolitik sariqlik deb ataluvchi yangi tug'ilgan chaqaloqlar kasalligi rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. U immunlashgan ona bilan homila eritrotsitlari o'rtasidagi rezus nomuvofiqligi natijasida yuzaga keladi.

Qonning rezus tizimi murakkab bo'lib, raqamlar, harflar va belgilar bilan ifodalanadigan 40 dan ortiq antigenni o'z ichiga oladi. D (85 %), C (70 %), E (30 %) va e (80 %) rezus antigenlari eng ko'p uchraydi va eng kuchli antigenlik xususiyatiga ega. Odatda rezus tizimida shu nomdagi agglutininlar bo'lmaydi, biroq rezus-manfiy odamga rezus-musbat qon quyilsa, ular paydo bo'lishi mumkin.

Rezus omilining irsiylanishi

Rezus omili antigenlari birinchi xromosomadagi 6 ta o‘zaro bog‘langan gen orqali kodlanadi (ular uchta-uchtadan birikkan) va 8 ta gaplotip hosil qiladi; genotip namoyon bo'lishining 36 mumkin bo'lgan varianti fenotipning 18 xil ko'rinishida ifodalanadi. Eritrotsitlar yuzasida Rh_O(D) antigenlari bo'lsa, qon Rh+ hisoblanadi. Ular subbirliklar Rh^A, Rh^B, Rh^C, Rh^Ddan iborat bo'lib, turli odamlardagi Rh+ qonda ham subbirliklar har xil bo'lsa, antigen–antitana o'zaro ta'siri yuzaga kelishi mumkin. Bunda ushbu antigenni kodlovchi genning ekspressiyasi past bo'lsa, rezus omilini aniqlash vaqtida antigen ko'rinmasligi mumkin. Rh_O(D) antigenlari bo'lmagan, ammo boshqa rezus antigenlari mavjud kishilar Rh− hisoblanadi. Donorlarda esa Rh− deb faqat rh'(C) va rh"(E) antigenlari ham bo'lmaganlar qaraladi. Qolgan rezus antigenlari muhim rol o'ynamaydi. Rezus omili antigenlarining butunlay yo'qligi juda kam uchraydi va eritrotsitlar patologiyasiga olib keladi.

Rezus omili autosom-dominant irsiylanish turi bo'yicha o'tadi. Musbat rezus dominant belgi, manfiy rezus esa retsessiv belgidir. Rh+ fenotipi gomozigotada ham, geterozigotada ham (++ yoki +–), Rh− fenotipi esa faqat gomozigota genotipida (faqat ––).

Rh− va Rh− juftligidan faqat Rh− fenotipli farzandlar tug'ilishi mumkin. Rh+ (gomozigota ++) va Rh− juftligidan faqat Rh+ fenotipli farzandlar tug'ilishi mumkin. Rh+ (geterozigota ±) va Rh− juftligida Rh+ ham, Rh− ham bo'lishi mumkin. Rh+ va Rh+ juftligida ham Rh+, ham Rh− fenotipli farzandlar tug'ilishi mumkin (agar ota-onaning ikkalasi ham geterozigota bo'lsa).

Boshqa tizimlardagi qon guruhlari

Hozirgi vaqtda Daffi, Kell, Kidd, Lyuis va boshqa o'nlab qon antigen tizimlari o'rganilgan va tavsiflangan. O'rganilgan hamda tavsiflangan qon guruhi tizimlari soni muntazam ortib bormoqda.

Kell

Kell qon guruhi tizimi 2 ta antigendan iborat bo'lib, 3 ta qon guruhini (K—K, K—k, k—k) hosil qiladi. Kell tizimi antigenlari faollik jihatidan rezus tizimidan keyin ikkinchi o'rinda turadi. Ular sensibilizatsiyani homiladorlikda va qon quyishda keltirib chiqarishi mumkin; shuningdek, yangi tug'ilgan chaqaloqlarning gemolitik kasalligi va gemotransfuzion asoratlarga sabab bo'ladi.

Kidd

Kidd qon guruhi tizimi 2 ta antigendan iborat bo'lib, 3 ta qon guruhini hosil qiladi: lk (a+b-), lk (A+b+) va lk (a-b+). Kidd tizimi antigenlari ham izoimmun xususiyatlarga ega bo'lib, yangi tug'ilgan chaqaloqlarning gemolitik kasalligi va qon quyish asoratlarini keltirib chiqarishi mumkin. Bu qon tarkibidagi gemoglobinga ham bog'liq.

Daffi

Daffi (Duffy) tizimi 2 ta antigendan iborat bo'lib, 3 ta qon guruhini hosil qiladi: Fy (a+b-), Fy (a+b+) va Fy (a-b+). Kam hollarda Daffi antigenlari sensibilizatsiya va gemotransfuzion asoratlarga sabab bo'lishi mumkin.

MNSs

MNSs qon guruhi tizimi murakkab bo'lib, 9 ta qon guruhidan iborat. Tizim antigenlari faol bo'lib, izoimmun antitanalarning hosil bo'lishiga va shu orqali qon quyishdagi nomuvofiqlikka sabab bo'lishi mumkin. Ushbu tizim antigenlariga qarshi hosil bo'lgan antitanalar tufayli yangi tug'ilgan chaqaloqlarda gemolitik kasallik kuzatilgan holatlar ma'lum.

Langerays va Junior

2012-yil fevral oyida AQShning Vermont universiteti olimlari Yaponiya Qizil Xoch qon markazi xodimlari hamda Fransiya Milliy qon quyish instituti tadqiqotchilari bilan hamkorlikda eritrotsitlar yuzasidagi ABCB6 va ABCG2 nomli ikki oqsilni o'z ichiga oluvchi ikkita yangi «qo'shimcha» qon guruhini aniqladi. Ular tashuvchi oqsillar bo'lib, metabolitlar va ionlarni hujayra ichiga hamda undan tashqariga o'tkazishda qatnashadi.

Vel-manfiy qon guruhi

U birinchi marta 1950-yillarning boshida yo'g'on ichak saratoni bilan og'rigan bemor ayolda qayta qon quyilgandan keyin donor qoniga nisbatan og'ir rad etish reaksiyasi yuzaga kelganida aniqlangan. Revue D’Hématologie tibbiy jurnalida e'lon qilingan maqolada bemor «Vel xonim» deb atalgan. Keyinchalik birinchi qon quyishdan so'ng uning organizmida noma'lum molekulaga qarshi antitanalar hosil bo'lgani aniqlandi. Reaksiyaga sabab bo'lgan moddani uzoq vaqt aniqlashning iloji bo'lmagan va yangi qon guruhi shu voqea munosabati bilan Vel-manfiy deb nomlangan. O'sha paytdagi statistikaga ko'ra, bu guruh har 2500 kishidan birida uchraydi. 2013-yilda Vermont universiteti olimlari ushbu moddani aniqlashga muvaffaq bo'ldi: u SMIM1 deb nomlangan oqsil ekan. SMIM1 oqsilining kashf etilishi o'rganilgan qon guruhlari sonini 33 taga yetkazdi.

Leykotsit qon guruhlari

Qon zardobi oqsillari guruhlari

Qon quyish

Mos kelmaydigan guruhdagi qonni quyish immunologik reaksiyaga, eritrotsitlarning bir-biriga yopishishiga (agregatsiyasiga) olib kelishi mumkin. Bu holat gemolitik anemiya, buyrak yetishmovchiligi, shok va o'lim bilan namoyon bo'lishi mumkin.

Ayrim mamlakatlarda qon guruhi haqidagi ma’lumot pasportga kiritiladi (jumladan, Rossiyada pasport egasining xohishiga ko‘ra). Harbiy xizmatchilarning qon guruhi harbiy guvohnomaga yozilishi yoki ma’lumot tikilgan belgi orqali kiyimda ko‘rsatilishi mumkin.

Inson qon guruhlarining mosligi

Eritrotsit massasi

Qon plazmasi

Favqulodda holatlarda ruxsat etilishi mumkin bo'lgan qon quyish yo'nalishlari: qon tarkibiy qismlari — ABO tizimidagi turli guruhlar orasida

ABO qon guruhlarining mosligi nazariyasi qon quyish amaliyotining dastlabki davrida, Ikkinchi jahon urushi paytida, donor qoni keskin tanqis bo'lgan sharoitda shakllangan. Donorlar va retsipiyentlar qoni «mos» guruhlarga tegishli bo‘lishi kerak. Rossiyada hayotiy ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda va AB0 tizimi bo‘yicha bir xil guruhli qon komponentlari topilmaganda (bolalar bundan mustasno), O (I) guruhli rezus-manfiy qonni boshqa istalgan guruhli retsipiyentga 500 ml gacha quyishga ruxsat etiladi. Hayotiy zaruratda A (II) yoki B (III) guruhli donorlardan olingan rezus-manfiy eritrotsit massasi yoki suspenziyasini retsipiyentning rezus mansubligidan qat’i nazar AB (IV) guruhiga quyish mumkin. Bir xil guruhli plazma bo‘lmasa, AB (IV) guruhli plazmani quyishga ruxsat etiladi.

XX asr o'rtalarida O (I) Rh− guruhli qon boshqa barcha guruhlarga mos keladi, deb hisoblangan. Bu guruhga ega kishilar «universal donor» sanalgan va ularning qonini ehtiyojmand har qanday bemorga quyish mumkin, deyilgan. Hozirgi vaqtda bunday gemotransfuziyalar faqat boshqa chora qolmagan vaziyatlarda va 500 ml dan oshmagan miqdorda mumkin deb qaraladi.

O (I) Rh− qonning boshqa guruhlar bilan nomuvofiqligi nisbatan kam kuzatilgan va bunga uzoq vaqt yetarli e'tibor berilmagan. Quyidagi jadvalda qaysi qon guruhiga ega odamlar qon bera olishi yoki qabul qilishi mumkinligi ko'rsatilgan (mos kombinatsiyalar Y belgisi bilan ifodalangan). Masalan, A (II) Rh− guruhli odam O (I) Rh− yoki A (II) Rh− qonini olishi, AB (IV) Rh+, AB (IV) Rh−, A (II) Rh+ yoki A (II) Rh− guruhli odamlarga qon berishi mumkin.

XX asrning ikkinchi yarmidan buyon qon quyish faqat bir xil guruhlar doirasida amalga oshirilishi kerak deb qabul qilingan. Shu bilan birga, yaxlit qon quyishga ko'rsatmalar ham sezilarli qisqargan — asosan katta miqdorda qon yo'qotilganda qo'llanadi. Boshqa hollarda muayyan kasallikka qarab qon komponentlaridan foydalanish maqsadga muvofiqroq va samaraliroqdir.

Eritrotsitlar mosligi jadvali
Retsipiyent	Donor
Retsipiyent	O(I) Rh−	O(I) Rh+	A(II) Rh−	A(II) Rh+	B(III) Rh−	B(III) Rh+	AB(IV) Rh−	AB(IV) Rh+
O(I) Rh−	Y
O(I) Rh+	Y	Y
A(II) Rh−	Y		Y
A(II) Rh+	Y	Y	Y	Y
B(III) Rh−	Y				Y
B(III) Rh+	Y	Y			Y	Y
AB(IV) Rh−	Y		Y		Y		Y
AB(IV) Rh+	Y	Y	Y	Y	Y	Y	Y	Y

Hozir ma'lumki, boshqa antigen tizimlari ham qon quyish paytida noxush oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shu bois qon quyish xizmatining ehtimoliy strategiyalaridan biri har bir odamning o'z qonidagi shaklli elementlarni oldindan kriosaqlash tizimini yaratishdir.

Donorda Kell antigeni bo'lsa, uning qonini Kell antigeni bo'lmagan retsipiyentga quyish mumkin emas. Shu sababli ko'plab qon quyish stansiyalarida bunday donorlar yaxlit qon emas, balki faqat qon komponentlarini topshirishi mumkin.

Plazma mosligi

I guruh qonida eritrotsitlarning A va B guruh antigenlari bo'lmaydi yoki juda oz miqdorda bo'ladi. Shu sababli ilgari I guruhli qonni boshqa guruhdagi bemorlarga istalgan hajmda quyish mumkin, chunki quyilgan qondagi eritrotsitlar agglutinatsiyaga uchramaydi, deb o'ylangan. Biroq I guruh plazmasida α va β agglutininlari mavjud. Shu bois bunday plazmani faqat juda cheklangan hajmda quyish mumkin: bunda donor agglutininlari retsipiyent plazmasida suyuladi va retsipiyent eritrotsitlari agglutinatsiyaga uchramaydi (Ottenberg qoidasi). IV (AB) guruh plazmasida agglutininlar yo'q, shuning uchun uni istalgan guruhdagi retsipiyentga quyish mumkin (plazmaning universal donorligi).

Retsipiyent	Donor
Retsipiyent	O(I)	A(II)	B(III)	AB(IV)
O(I)	Y	Y	Y	Y
A(II)	N	Y	N	Y
B(III)	N	N	Y	Y
AB(IV)	N	N	N	Y

Tarix

Qon guruhlarini birinchi bo'lib avstriyalik shifokor Karl Landshteyner Vena universitetining patologik anatomiya institutida (hozirgi Vena tibbiyot universiteti) ishlagan davrida aniqlagan. 1900-yilda u eritrotsitlar probirkada boshqa odamlarning zardobi bilan aralashtirilganda yopishib qolishi (agglutinatsiyalanishi) mumkinligini, bundan tashqari, ayrim odamlarning qoni hayvonlar qoni bilan ham agglutinatsiyalanishini aniqlagan. U shunday yozgan:

Sog'lom kishilarning zardobi nafaqat hayvonlarning eritrotsitlarini, balki ko'pincha boshqa odamlarning eritrotsitlarini ham agglutinatsiyalaydi. Bu odamlar o'rtasidagi tug'ma farqlar bilan bog'liqmi yoki bakterial xususiyatdagi qandaydir shikastlanish natijasimi — hali noma'lum.

Bu odamlarda qonning turlicha bo‘lishining birinchi dalili edi. Keyingi 1901-yilda u inson eritrotsitlari faqat muayyan kishilarning zardobi bilan agglutinatsiyalanishini aniq kuzatdi. Shu asosda inson qonini uch guruhga — A, B va C guruhlariga ajratdi. Uning aniqlashicha, A guruh qoni B guruhi bilan agglutinatsiyalanadi, ammo o‘z guruhi bilan hech qachon bunday bo‘lmaydi. Xuddi shunday, B guruh qoni A guruhi bilan agglutinatsiyalanadi. C guruhining farqi shundaki, u ham A, ham B bilan agglutinatsiyalanadi. Bu qon guruhlarining kashf etilishi bo‘lib, Landshteyner aynan shu kashfiyot uchun fiziologiya yoki tibbiyot bo'yicha Nobel mukofoti bilan 1930-yilda taqdirlandi (keyinchalik C harfi nemis tilidagi Ohne, ya'ni «siz», «nol» yoki «yo'q» ma'nosini anglatuvchi so'z sharafiga O bilan almashtirilgan). AB guruhi bir yil o'tgach, Landshteynerning shogirdlari Adriano Sturli va Alfred fon Dekastello tomonidan kashf etildi.

1907-yilda chex shifokori Yan Yanskiy 4-qon guruhini aniqladi.^{[manba 2216 kundan beri ko'rsatilmagan]}

1927-yilda Landshteyner Filip Levin bilan birga MN qon guruhlari tizimini^[ingl.] va P tizimini^[ingl.] kashf etdi. 1940-yilda Landshteyner Viner bilan birga rezus antigenlari tizimini aniqladi.^{[manba 2216 kundan beri ko'rsatilmagan]} Kumbs sinovining 1945-yilda ishlab chiqilishi, transfuziologiyaning rivojlanishi va yangi tug'ilgan chaqaloqlarning ABO gemolitik kasalligi^[ingl.] haqida tushunchaning shakllanishi yana ko'plab qon guruhlarining aniqlanishiga olib keldi.

Qon guruhlari va salomatlik ko'rsatkichlari o'rtasidagi bog'liqlik

Ayrim hollarda qon guruhi bilan ba'zi kasalliklarning rivojlanish xavfi (moyillik) o'rtasida bog'liqlik aniqlangan.

Natijalari 2012-yilda e’lon qilingan, professor Lu Si (Lu Qi) boshchiligidagi amerikalik olimlarning Garvard universiteti (Harvard School of Public Health) Sog‘liqni saqlash maktabida o‘tkazgan tadqiqotiga ko‘ra, A (II), B (III) va AB (IV) qon guruhiga ega kishilarda yurak kasalliklariga moyillik O (I) qon guruhiga ega kishilarnikiga qaraganda yuqoriroq: AB (IV) guruhida 23 %, B (III) guruhida 11 % va A (II) guruhida 5 %.

Boshqa tadqiqotlarga ko'ra, B (III) guruhli kishilarda o'lat bilan kasallanish bir necha baravar kam uchraydi. Qon guruhi va boshqa yuqumli kasalliklar (sil, gripp va boshqalar) chastotasi o'rtasidagi bog'liqlik haqida ham ma'lumotlar mavjud. O (I) (birinchi) qon guruhi antigenlari bo'yicha gomozigotali odamlarda me'da yara kasalligi 3 baravar ko'proq uchraydi^{[manbada yo'q]}. Albatta, qon guruhi o'z-o'zidan odam albatta o'sha guruhga «xos» kasallikka chalinishini anglatmaydi.

A (II) qon guruhi sil kasalligi.

xavfining oshishi bilan bog'liq. Shuningdek, Shvetsiyadagi Karolinska instituti olimlari bir milliondan ortiq bemor ishtirok etgan 35 yillik tadqiqot yakunida O (I) guruhli odamlar saraton kasalliklariga kamroq moyil, A (II) guruhli odamlarda me'da saratoni eng ko'p, B (III) va AB (IV) guruhli odamlarda esa me'da osti bezi saratoni eng ko'p uchraydi, degan xulosaga kelgan.

Hozirgi vaqtda ayrim kasalliklar va qon guruhlari o'rtasidagi korrelyatsiyaga oid ma'lumotlar bazalari tuzilgan. Masalan, amerikalik tadqiqotchi va naturopat Piter d'Adamoning sharhida turli onkologik kasalliklar bilan qon guruhlari o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilingan. Salomatlik ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lib, qon guruhi shunday ko‘rsatkichlardan biri. Ilmiy asoslari shubhali bo‘lgan nazariya — d’Adamo tomonidan kasallanish va qon guruhi markerlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni 20 yildan ortiq o‘rganishga asoslangan va tobora ommalashmoqda. U, jumladan, odamga zarur parhezni qon guruhi bilan bog‘laydi. Bu esa muammoga haddan tashqari soddalashtirilgan yondashuvdir.

ABO qon guruhlari va rezus omilining mamlakatlar bo'yicha tarqalishi

Genotipida A yoki B allellarini tashimaydigan, ya'ni O (I) qon guruhiga ega tubjoy aholining foizi

Genotipida A alleli bo'lgan tubjoy aholining foizi (fenotipda A (II) va AB (IV) qon guruhlari)

Genotipida B alleli bo'lgan tubjoy aholining foizi (fenotipda B (III) va AB (IV) qon guruhlari)

Mamlakat	O+	A+	B+	AB+	O−	A−	B−	AB−

Dunyo bo'yicha	36,44 %	28,27 %	20,59 %	5,09 %	4,33 %	3,52 %	1,39 %	0,40 %
Avstraliya	40 %	31 %	8 %	2 %	9 %	7 %	2 %	1 %
Avstriya	30 %	33 %	12 %	6 %	7 %	8 %	3 %	1 %
Belgiya	38 %	34 %	8,5 %	4,1 %	7 %	6 %	1,5 %	0,8 %
Braziliya	36 %	34 %	8 %	2,5 %	9 %	8 %	2 %	0,5 %
Buyuk Britaniya	37 %	35 %	9 %	3 %	7 %	7 %	2 %	1 %
Germaniya	35 %	37 %	9 %	4 %	6 %	6 %	2 %	1 %
Daniya	35 %	37 %	8 %	4 %	6 %	7 %	2 %	1 %
Kanada	39 %	36 %	7,6 %	2,5 %	7 %	6 %	1,4 %	0,5 %
Xitoy	40 %	26 %	27 %	7 %	0,31 %	0,19 %	0,14 %	0,05 %
Isroil	32 %	32 %	17 %	7 %	3 %	4 %	2 %	1 %
Irlandiya	47 %	26 %	9 %	2 %	8 %	5 %	2 %	1 %
Islandiya	47,6 %	26,4 %	9,3 %	1,6 %	8,4 %	4,6 %	1,7 %	0,4 %
Ispaniya	36 %	34 %	8 %	2,5 %	9 %	8 %	2 %	0,5 %
Niderlandiya	39,5 %	35 %	6,7 %	2,5 %	7,5 %	7 %	1,3 %	0,5 %
Yangi Zelandiya	38 %	32 %	9 %	3 %	9 %	6 %	2 %	1 %
Norvegiya	34 %	40,8 %	6,8 %	3,4 %	6 %	7,2 %	1,2 %	0,6 %
Peru	73.2 %	18,9 %	5,9 %	1,5 %	0,4 %	0,3 %	0 %	0 %
Polsha	31 %	32 %	15 %	7,6 %	6 %	6 %	2 %	1 %
Saudiya Arabistoni	48 %	24 %	17 %	4 %	4 %	2 %	1 %	0,23 %
AQSH	37,4 %	35,7 %	8,5 %	3,4 %	6,6 %	6,3 %	1,5 %	0,6 %
Turkiya	29,8 %	37,8 %	14,2 %	7,2 %	3,9 %	4,7 %	1,6 %	0,8 %
Finlandiya	27 %	38 %	15 %	7 %	4 %	6 %	2 %	1 %
Fransiya	36 %	37 %	9 %	3 %	6 %	7 %	1 %	1 %
Estoniya	30 %	31 %	20 %	6 %	4,5 %	4,5 %	3 %	1 %
Shvetsiya	32 %	37 %	10 %	5 %	6 %	7 %	2 %	1 %

Odamlarda eng kam uchraydigan allel B bo'lib, uning tashuvchilari insoniyatning taxminan 16 % ini tashkil etadi. Bu allelning eng yuqori chastotasi Markaziy Osiyo va Sibirda (25—30 %), eng pasti Amerika va Avstraliyaning tubjoy xalqlarida (5 % dan kam) kuzatiladi. A alleli dunyo aholisida yuqoriroq — taxminan 21 % chastotaga ega. Eng katta ko'rsatkich AQSHning Montana shtatidagi blekfitlar (qoraoyoqlilar) hindularida (30—35 %), avstraliyalik aborigenlarning ko'plab guruhlarida (40—53 %) va saamlar orasida (50—90 %) qayd etilgan. Bunda Lotin Amerikasi hindularida A alleli deyarli uchramaydi. Insoniyatning 63 % ida A ham, B ham alleli yo'q, ya'ni ular O (I) qon guruhiga ega. O (I) guruhi ayniqsa Markaziy va Janubiy Amerikaning tubjoy aholisi orasida ko'p uchraydi — ayrim joylarda 100 % gacha; Avstraliya tubjoy aholisi va G'arbiy Yevropada (ayniqsa, kelt ajdodlariga ega aholi orasida) ham keng tarqalgan. O (I) guruhi B alleli keng tarqalgan Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyoda eng kam uchraydi.

Dunyo aholisining aksariyatida rezus omili musbat. Amerika va Avstraliyaning tubjoy aholisi boshqa insonlar bilan ommaviy aloqalar boshlanishidan oldin Rh+ chastotasi 99—100 % ni tashkil etgan. Sahroi Kabirdan janubdagi Afrika tubjoy aholisi orasida Rh+ 97—99 %, Sharqiy Osiyoda esa 93—99 % hollarda uchraydi. Turli qit'alardagi yevropeoidlarda musbat rezus omili 83—85 % ni tashkil etadi. Rh+ ning eng past ulushi basklar orasida — taxminan 65 %.

Yaponiyada qon guruhi ma'lumotlaridan foydalanish

Yaponiyada ABO qon guruhi ma'lumotlaridan kundalik hayotda keng foydalaniladi. Qon guruhini aniqlash va hisobga olish «ketsueki-gata» deb ataladi va bunga juda jiddiy qaraladi. Bu ma'lumotlardan ishga qabul qilishda, do'stlar va umr yo'ldoshini tanlashda foydalaniladi. Qon guruhini tezkor aniqlash uchun «qon dog'i» usulida ishlaydigan qurilmalar vokzallarda, yirik do'konlarda va restoranlarda tez-tez uchraydi.

Adabiyotlar

Qon guruhlari / Kosyakov P. N.; Zotikov E. A., Tumanov A. K. (sud tibbiyoti), Umnova M. A. (tadqiqot usullari) // Katta tibbiyot ensiklopediyasi : 30 jildda / bosh muharrir B. V. Petrovskiy. — 3-nashr. — Moskva : Sovet ensiklopediyasi, 1977. — J. 6 : Gipotireoz — Degeneratsiya. — B. 490—503. — 632 bet : rasmlar.
Guruhga xos moddalar / Vidershayn G. Ya. // Katta tibbiyot ensiklopediyasi : 30 jildda / bosh muharrir B. V. Petrovskiy. — 3-nashr. — Moskva : Sovet ensiklopediyasi, 1977. — J. 6 : Gipotireoz — Degeneratsiya. — B. 488—490. — 632 bet : rasmlar.
Qon quyish / Gavrilov O. K.; Gromov A. P. (sud tibbiyoti), Ilyin E. R., Rijkov S. V. (harbiy tibbiyot), Klimanskiy V. A. (jarrohlik), Nemenova N. M. (patologik anatomiya), Rasstrigin N. N. (akusherlik), Skachilova N. N. (asoratlar), Tkachenko S. K. (pediatriya), Fedorov N. A. (quyilgan qonning ta'sir mexanizmi) // Katta tibbiyot ensiklopediyasi : 30 jildda / bosh muharrir B. V. Petrovskiy. — 3-nashr. — Moskva : Sovet ensiklopediyasi, 1982. — J. 18 : Osteopatiya — Suyak sinishlari. — B. 495—513. — 528 bet : rasmlar.
Umnova M. A.. Inson qonining guruh tizimlari va qon quyish asoratlari. — Moskva: Tibbiyot, 1989. — 160 bet
Parviz Lalezari, Behnaz Bayat. Neutrophil-Specific Antigens: Immunobiology, Genetics and Roles in Clinical Disorders (ingl.) // Blood Groups - More than Inheritance of Antigenic Substances / Kaneez Fatima Shad. — IntechOpen, 2022. — 17 August. — ISBN 978-1-83969-902-3, 978-1-83969-903-0. — doi:10.5772/intechopen.102431.

Havolalar

Avstraliyalik qiz jigari ko'chirib o'tkazilganidan keyin qon guruhini o'zgartirdi . Arxivlangan 27-yanvar 2008-yilda. — quyidagi saytdagi yangilik maqolasi: medportal.ru; unda qon yaratuvchi ildiz hujayralar retsipiyentning donor jigari hujayralari bilan almashib, keyinchalik donor eritrotsitlariga o'xshash eritrotsitlar ishlab chiqarilishi haqida so'z boradi.
Turli xalqlarda har bir qon guruhining tarqalish jadvali . Manbaning asl nusxasi 4-mart 2010-yilda arxivlangan.
Dunyoda qon guruhlarining tarqalish xaritasi . Arxivlangan 11-dekabr 2009-yilda.