
Printer (ingl. printer) — kompyuterda taqdim etilgan ma’lumotlarni harf-raqamli yoki grafik shaklda avtomatik chop etadigan qurilma. Tarixan belgilarni chop etuvchi qurilmalar va tasvirlarni chizib beruvchi grafik quruvchilar alohida guruhlarga ajratilgan. 80-yillarda ushbu ikki guruh qurilmalari bir-birining imkoniyatlarini ko‘pincha qamrab ola boshladi:66. Hozirgi vaqtda asosan tasvirlarni chiqarish uchun mo‘ljallangan qurilmalar turi ajratiladi (plotterlar), biroq ular tasvir chiqarish texnikasi bilan emas, uzatiladigan ma’lumotlar formati bilan farqlanadi. printer atamasi rus tiliga 80-yillarda kirib kelgan (dastlab shaxsiy kompyuterlarga bevosita ulanadigan chop etish qurilmalari uchun). Chop etish qurilmalarini shaxsiy kompyuterlar bilan ishlash imkoniyatiga ko‘ra guruhlarga ajratish mumkin. Shaxsiy kompyuterlar bilan ishlamaydigan yoki ular bilan bir qatorda boshqa uskunalar bilan ham ishlay oladigan chop etish qurilmalari guruhlari mavjud.:5.
Printer ishining natijasi — chop etilgan nusxa (ingl. hard copy), odatda qog‘oz yoki polimer plyonkada tayyorlanadi. Printerlarning ixtisoslashtirilgan turlari (masalan, plotter) kompyuterning periferik qurilmasi bo‘lishi ham, avtomatlashtirilgan tizimning markaziy bo‘g‘ini bo‘lishi ham mumkin.:109. Ko‘p funksiyali qurilmalar (MFQ) bitta qurilmada printer, skaner, , nusxa ko‘chirish apparati va faks.
Tarix

1981-yilda Canon Grand Fair ko‘rgazmasida termik siyoh purkash texnologiyasi namoyish etildi. 1984-yilda shu texnologiya asosida yaratilgan birinchi monoxrom tijoriy printer — HP ThinkJet taqdim etildi. 1988-yilda birinchi rangli printer — Canon BJC-440 printeri, A2 formatda, 400 dpi aniqlik bilan paydo bo‘ldi.
1984-yilda arzon lazer printeri HP LaserJet modelini ishlab chiqargan Hewlett-Packard kompaniyasining paydo bo‘lishi va PostScript keyingi yili chiqarilgan LaserWriter printerida Apple Computer kompaniyasi tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi stol usti nashriyot tizimlari sohasidagi inqilobning boshlanishini anglatdi..
Tasnif
- Grafik ma’lumotlarni chop etish imkoniyatiga ko‘ra printerlar quyidagilarga bo‘linadi:
- alifbo-raqamli, boshqacha aytganda, belgili (cheklangan belgilar to‘plamini chop eta oladi);
- grafik.
- Konstruktiv tuzilishi va tasvirni shakllantirish prinsipiga ko‘ra printerlar quyidagilarga bo‘linadi:
- zarbli printerlar:
- harf qolipli (shriftli) printerlar;
- matritsali (ignali) printerlar;
- zarbsiz printerlar:
- siyoh purkagichli printerlar;
- grafik quruvchilar (flomasterli yoki tomchi purkashli);
- lazerli printerlar (ularning bir turi — yorug‘lik diodli printerlar);
- termik printerlar;
- qattiq siyohli printerlar;
- sublimatsion printerlar;
- 3D-printerlar;
- foton printerlar;
- ofset printerlar
- zarbli printerlar:
- Chiqariladigan ranglar soniga ko‘ra:
- oq-qora (bir rangli, monochrome)
- rangli (ko‘p rangli, color). Asosiy CMYK ranglaridan tashqari, rangli printerga kam miqdorda bo‘yoq qoplanganda ko‘rinadigan aniqlikni va rang qamrovini oshiradigan och tusli siyohlar (Light Cyan va Light Magenta) qo‘shilishi mumkin. Bundan tashqari, chop etishning rang qamrovini biroz kengaytirish uchun ba’zan to‘q sariq va yashil (Orange va Green) ranglardan foydalaniladi. Rangli materiallarga chop etish uchun mo‘ljallangan printerlar qo‘shimcha ravishda oq rang bilan jihozlanadi. Fotosuratlar va boshqa tasvirlarni yuqori sifatda rangli chop etish uchun rang qamrovi kengaytirilgan printerlar fotoprinterlar deb ham ataladi.
- Ulanish interfeysi turiga ko‘ra:
- simli printerlar (simli aloqa kanallari orqali):
- orqali SCSI-interfeys
- orqali ketma-ket port (COM)
- orqali parallel port (LPT)
- Universal Serial Bus (USB)
- mahalliy tarmoq orqali (LAN, NET)
- ikkita port yordamida: ulardan biri CNC yuritmasini boshqaradi, ikkinchisi orqali ma’lumotlar chop etish kallaklariga uzatiladi
- simsiz printerlar (simsiz aloqa orqali):
- orqali infraqizil port (IRDA)
- Bluetooth
- Wi-Fi (shu jumladan, AirPrint). Infraqizil aloqa faqat 1—2 metr masofadagi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rinib turgan qurilma bilan ishlaydi. Bluetooth va Wi-Fi kabi radio to‘lqinlari interfeyslari esa mos ravishda 10 metr va 100 metrgacha masofada to‘siqlar mavjud bo‘lganda ham ishlashi mumkin.
- simli printerlar (simli aloqa kanallari orqali):
Ba’zi printerlarda (asosan, siyoh purkagichli fotoprinterlarda) kompyutersiz mustaqil chop etish imkoniyati mavjud: ular flesh-kartalarni o‘qish qurilmasi yoki raqamli fotoapparatga ulanish uchun USB portiga ega bo‘ladi. Bu xotira kartasi yoki fotoapparatning o‘zidan fotosuratlarni bevosita chop etish imkonini beradi. AirPrint printerlar hujjat va fotosuratlarni bevosita iOS operatsion tizimida ishlaydigan mobil qurilmalardan kabeldan foydalanmasdan chop etish imkonini beradi (ulanish Wi-Fi orqali amalga oshiriladi). AirPrint iPad uchun, shuningdek iPhone va iPod Touch qurilmalarining uchinchi va undan keyingi avlodlari uchun ham mavjud.
Tarmoq printeri — chop etish topshiriqlarini (qarang: Chop etish navbati) qabul qila oladigan printer. Unga topshiriqlar mahalliy tarmoqqa ulangan bir nechta kompyuterdan yuboriladi. Dasturiy sozlanadigan tarmoq printeri (ya’ni kompyuterda maxsus tarmoq sozlamasi bilan ulangan istalgan printer) va apparat darajasida qo‘llab-quvvatlanadigan printer (IP-manzilga ega, ichki tarmoq adapteri o‘rnatilgan hamda kompyuterga ulanishi shart bo‘lmagan holda bevosita mahalliy tarmoqqa ulanadigan printer) mavjud. Tarmoq printerlari dasturiy ta’minoti IPP kabi bir yoki bir nechta maxsus ma’lumot uzatish protokollarini qo‘llab-quvvatlaydi, masalan, IPP. Bunday yechim eng universal hisoblanadi, chunki u turli operatsion tizimlardan chop etish imkonini beradi; Bluetooth va USB printerlari haqida bunday deb bo‘lmaydi.
Harf qolipli printerlar
Bunday printerlarning mexanizmida belgilar to‘plami — harf qoliplari mavjud bo‘ladi va bunday qurilma boshqa belgilarni chop eta olmaydi. Harf qolipli printerlar faqat zarbli turda ishlab chiqarilgan.
Romashka g‘ildirakli printer
Romashka g‘ildirakli printerlar yozuv mashinkalariga o‘xshaydi. O‘z vaqtida bunday printerlar 1950—1960-yillarda keng tarqalgan edi, biroq tezroq ishlaydigan matritsali qurilmalar hamda lazer printerlari paydo bo‘lgach, romashka g‘ildirakli printerlar deyarli yo‘qolib ketdi. Hozirgi vaqtda bu usul faqat elektron va mexanik yozuv mashinkalarida qo‘llanadi.
Romashka g‘ildirakli qurilmaning asosiy elementi — «romashka» g‘ildiragi. Uning yaproqlari uchida harflar, raqamlar va boshqa belgilar qoliplari joylashadi; odatda har bir yaproqda ikki xil ko‘rinish (bosh va kichik harf) bo‘ladi.
Romashka g‘ildiragi qadamli elektr dvigatel aylantiradigan o‘qqa o‘rnatiladi. Odatda bu mexanizm, lenta tortish dvigateli, bo‘yoqli lenta va tuzatish lentasi solingan kartrij bilan birga aravachaga joylashtiriladi. Qurilma yoqilganda g‘ildirak dastlabki holatga keltiriladi. Har bir chop etiladigan belgiga g‘ildirakni boshlang‘ich holatidan kerakli burchakka burish uchun muayyan qadamlar soni hamda «yuqori registr uchun o‘qni vertikal siljitish kerakmi» degan belgi mos keladi. Qadamli dvigatel g‘ildirakni kerakli harfgacha aylantiradi, elektromagnit esa bosh harfni hosil qilish uchun o‘qni siljitishi mumkin. Romashka yaprog‘iga zarba berish uchun elektromagnit bolg‘acha ishlatiladi. Yaproq bo‘yoqli lenta orqali qog‘ozga uriladi.
Karetka qog‘ozni uzatadigan silindrsimon valga perpendikulyar o‘rnatiladi. Karetka val bo‘ylab harakatlanadi. Shu tariqa satrdagi har bir keyingi harf shakllanadi. Keyingi satrga o‘tish uchun val yozuv mashinkasidagi kabi bir qadamga buriladi. Ishlatiladigan barcha dvigatellar qadamli dvigatellardir.
Romashka g‘ildiraklarini almashtirish mumkin, bu esa turli shriftlar yoki belgilar to‘plamlarida chop etish imkonini beradi.
Romashka g‘ildirakli printerlar uchun bo‘yoqli lentaning ikki turi ishlab chiqariladi: bo‘yoq bilan ranglangan mato lenta va bo‘yoq surtilgan plastik lenta.
Plastik lenta aniqroq bosma hosil qiladi, biroq har bir zarbadan keyin bo‘yoqning hammasi qog‘ozga o‘tadi. Lenta to‘liq ishlatilgach, uni almashtirish kerak. Mato lenta halqa shaklida tayyorlanadi yoki teskari yo‘nalishda o‘rash mexanizmiga o‘rnatiladi; bu bir xil lenta qismlaridan bir necha marta foydalanish imkonini beradi.
Yozuv mashinkalarida oq bo‘yoqli plastik tuzatish lentalari ham ishlatilgan. Tuzatish quyidagicha bajariladi: mexanizm karetkani orqaga qaytaradi. Shundan so‘ng oddiy bo‘yoqli lenta tuzatish lentasiga almashtiriladi; masalan, karetka mexanizmini ko‘tarish yoki tarang tortilgan tuzatish lentasini yuqoriga ko‘tarish orqali. Keyin tuzatilishi kerak bo‘lgan harf qayta chop etiladi, ammo bu safar tuzatish lentasi orqali.
Barabanli printer
Barabanli harf qolipli printerlar juda yuqori tezlikda ishlaydi: ular daqiqasiga 600 tagacha satr chop eta oladi. Ularda qog‘oz uzatish vali bo‘ylab harakatlanadigan karetka o‘rniga qog‘ozning butun eni bo‘ylab joylashgan baraban bo‘ladi. Baraban disklar to‘plamidan tuzilgan, ularning yon yuzalarida harf qoliplari joylashgan. Qog‘ozning baraban bilan bir balandligida, uning orqa tomonida elektromagnitlar boshqaradigan bolg‘achalar qatori turadi. Baraban katta tezlikda aylanadi, biroq kerakli harf qoliplari bo‘yoqli lenta yonidan o‘tayotgan paytda tegishli belgi o‘rnidagi bolg‘achalar oldinga chiqib, qog‘ozni bo‘yoqli lenta orqali barabandagi qoliplarga bosadi. Natijada qog‘ozda barabandan olingan harflar izi qoladi. Barabanning bir marta aylanishida butun satr chop etiladi, so‘ng keyingi satrni chop etish uchun qog‘oz siljitiladi.
Zarba berish vaqtini yetarlicha aniq belgilab bo‘lmagani sababli, bunday printerlarda satrdagi harflar vertikal yo‘nalishda «o‘ynab» turgandek ko‘rinardi. Bu turdagi printerlarning aksariyatida belgilar to‘plami juda cheklangan bo‘lgan. Shu sababli ularda «faqat bosh harflar bilan» chop etish va turli alifbolardagi bir xil ko‘rinishli harflardan foydalanish (masalan, ruscha А va lotincha A) xos edi.
Zanjirli (gusenitsali) printer
Harf qoliplari zanjirga biriktirilgan plastinkalarda joylashgan printerlar ham ishlab chiqarilgan. Bunday zanjir chop etilayotgan satr bo‘ylab harakatlangan, qog‘oz ortidagi bolg‘achalar esa kerakli vaqtda qog‘ozni zanjirga bosgan. Bunday printerda qoliplar to‘plami o‘rnatilgan zanjirni almashtirish barabanli printerdagi og‘ir barabanni almashtirishdan ancha oson. Chop etish tezligini oshirish uchun zanjirda ko‘proq ishlatiladigan harflarning qoliplari bir necha marta takrorlangan.
Bunday printerlarda olingan nusxalarda harflar gorizontal yo‘nalishda notekis joylashadi. Zanjir mexanizmi va qoliplar yeyilgani sari harf qoliplarining o‘ng (kamroq hollarda chap) qismlari tobora xira chop etiladi.
Matritsali printerlar

Matritsali printerlar odatda kichik vertikal ignalar to‘plamiga ega chop etish kallagining gorizontal harakati orqali bir satrni chop etadi. Yoki satrli matritsali printerlar[ingl.] — butun satrni to‘liq chop etadi; bunda qog‘oz vertikal siljiydi, chop etish kallagidagi ignalar esa uning butun eni bo‘ylab gorizontal joylashadi.
Bo‘yoqli lenta
Matritsali printerning bo‘yoqli lentasi bo‘yoq zaxirasini saqlash va uni chop etish kallagiga yetkazish uchun xizmat qiladi.
Matritsali printerda chop etish jarayonida bo‘yoqli lenta sekin qayta o‘ralib, chop etish kallagiga yangi bo‘yoq yetkazib turadi. Lentalar ikki turga bo‘linadi: halqa shaklidagi (faqat bir yo‘nalishda o‘raladi) va uzunligi cheklangan, teskari o‘rash mexanizmi bilan jihozlangan lentalar. Ayrim matritsali printerlarda teskari o‘rash mexanizmi buzilgan taqdirda, tugagan lentani qo‘lda qayta o‘rash mumkin.
Vaqt o‘tishi bilan bo‘yoqli lenta mexanik jihatdan yeyiladi: chop etish kallagi uni uzunasiga deyarli ikkiga bo‘lib kesadi. Ayrim hollarda lentani boshqa tomoniga ag‘darish orqali uning xizmat muddatini uzaytirish mumkin. Agar lenta hali yeyilmagan bo‘lsa-yu, tasvir ancha xiralashgan bo‘lsa, lentaga yangi siyoh shimdirish mumkin, shunda rang yana tiklanadi. Matritsali printer juda kam ishlatilganda, bo‘yoqli lenta mexanik yeyilishdan ko‘ra ko‘proq bo‘yoqning oddiy qurib qolishidan zarar ko‘radi. Chop etilgan tasvirlar xiralashadi. Qurib qolgan bo‘yoqli lentaga maishiy tikuv mashinalarini moylash uchun ishlatiladigan moyni shimdirish kifoya — rang yana tiklanadi.
Boshqa turlar bilan taqqoslash
- Chop etish sifati. Juda past, yozuv mashinkasi sifatiga yaqin. Shunga qaramay, grafik tasvirlarni ham chop etish mumkin. 9 ignali printerlar NLQ (near letter quality — «yozuv mashinkasi sifatiga deyarli teng»), 24 ignali printerlar esa LQ (letter quality — «yozuv mashinkasi sifati») belgisi bilan ko‘rsatiladi.
- Rang uzatish. To‘rt rangli lentaga ega rangli matritsali printerlar mavjud bo‘lgan; ular yettita belgilangan rangda chop eta olgan. Lentaning sariq qismi juda tez ifloslangan va rang uzatish sifati yanada yomonlashgan. Shunga qaramay, 1980-yillarda bu rangli stol usti chop etishning yagona usuli edi.
- Chop etish tezligi. Oddiy 9 va 24 ignali printerlarda matnli rejimda bir sahifaga o‘nlab soniya, grafik rejimda esa bir necha daqiqa ketadi. Yuqori tezlikdagi printerlar bundan bir necha baravar tez ishlaydi. nusxa ko‘chirish qog‘ozi orqali va o‘zidan nusxa chiqaradigan blanklarda chop etish mumkin. Bitta nusxani zudlik bilan chop etish kerak bo‘lgan joylarda (masalan, kassalarda) matritsali printerlarga teng keladigani hanuz yo‘q: lazer printer qizib olguncha, matritsali printer nusxani chiqarib bo‘ladi.
- Chop etilgan nusxa narxi. Juda past (sarflanadigan material — bo‘yoqli lenta). Sifati juda past qog‘ozda ham yaxshi chop etadi, bu xarajatni yanada kamaytiradi. Nostandart qog‘oz formatlaridan foydalanish mumkin; bu qat’iy hisobdagi blanklar uchun muhim, chunki ular sifatli qog‘ozdan tayyorlanadi (masalan, «Ekspress» avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimining temiryo‘l chiptasi — «Ekspress» ASU , 2011-yil).
- An’anaviy bo‘lmagan materiallarga chop etish. Ayrim printer modellari (to‘g‘ri qog‘oz yo‘liga ega bo‘lganlari), masalan, pasportlarda.
- chop eta oladi. Chop etilgan nusxaning tashqi ta’sirlarga chidamliligi. Kompyuterda chop etish texnologiyalari orasida eng yuqori: nusxalar suv va ishqalanishga chidamli. Ignalar qoldirgan izlar hujjatlarni qalbakilashtirishni yanada qiyinlashtiradi. Vaqt o‘tishi bilan bosma xiralashadi, ammo bu jiddiy darajada emas; hatto o‘nlab yillardan keyin ham uni o‘qish mumkin.
- Chop etma uzunligi. Cheklanmagan. Biroq chop etish spuleri tomonidan cheklovlar bo‘lishi mumkin (masalan, Windows tizimida chop etish faqat sahifalar bo‘yicha amalga oshiriladi). Qog‘oz qo‘lda (donalab) yoki rulondan uzatilishi mumkin.
- Keng formatlar. A3 formatida (qisqa tomoni bo‘ylab) chop eta oladigan printerlar mavjud.
- Ekologik jihatlari. Elektr energiyasini kam sarflaydi, sarflanadigan materiallar hajmi kichik va ularni utilizatsiya qilish oson, qog‘ozga talab yuqori emas. Shovqini kuchli.
- Xizmat ko‘rsatish qulayligi. Juda og‘ir sharoitlarda ham ishlaydi. Kartrij tugashidan oldin xira bosmalar orqali bu haqda ogohlantiradi. Eng zarur holatda kartrij o‘rniga nusxa ko‘chirish qog‘ozi orqali ham chop etish mumkin. Rulondan qog‘oz uzatilganda u deyarli tiqilib qolmaydi.
- Hozirgi asosiy qo‘llanilishi. Hujjatlarni chop etish. Matritsali printerni banklarda, chipta kassalarida, turli idoralarda, laboratoriyalarda va tibbiyot muassasalarida, shuningdek kassa apparatlari tarkibida..
Siyoh purkagichli printerlar
Siyoh purkagichli printerlarning ishlash prinsipi matritsali printerlarga o‘xshaydi: tasvir tashuvchida nuqtalardan hosil qilinadi. Biroq ignali kallaklar o‘rniga siyoh purkagichli printerlarda soplolar matritsasi (ya’ni suyuq bo‘yoq bilan chop etadigan kallak) ishlatiladi. Chop etish kallagi bo‘yoqli kartrijlarga o‘rnatilgan bo‘lishi mumkin (bu yondashuvdan asosan Hewlett-Packard, , Lexmark, , Canon kompaniyalari ofis printerlarida foydalanadi). Boshqa ofis printerlarida almashtiriladigan kartrijlar qo‘llanadi, bunda kartrij almashtirilganda chop etish kallagi yechilmaydi. Sanoat printerlarining aksariyatida siyoh avtomatik siyoh uzatish tizimi orqali karetkada mahkamlangan kallaklarga yetkaziladi.
Bo‘yoqni purkash usulini texnik jihatdan amalga oshirishning ikki yo‘li mavjud:
- Pyezoelektrik (pyezo-keramik; Piezoelectric Ink Jet) usul — soplo ustida pyezoelektrik kristall joylashadi. Pyezoelementga elektr toki berilganda, u (chop etish kallagi turiga qarab) egiladi, uzayadi yoki diafragmani tortadi. Natijada soplo yaqinida bosim yuqori bo‘lgan mahalliy soha hosil bo‘ladi va tomchi shakllanadi; keyin bu tomchi material yuzasiga otiladi. Ayrim kallaklarda texnologiya tomchi o‘lchamini o‘zgartirish imkonini beradi.
- Termik (pyezoplastik; Thermal Ink Jet; BubbleJet deb ham ataladi; ishlab chiquvchi — Canon, prinsip 1970-yillarning oxirida) — soploda mikroskopik qizdirish elementi joylashadi. Elektr toki o‘tganda u bir zumda bir necha yuz darajagacha qiziydi (500 °C gacha qizish 25 tonnalik gidrodinamik zarba hosil qiladi). Qizish natijasida siyohda gaz pufakchalari (ingl. bubbles — texnologiya nomi shundan kelib chiqqan); ular suyuqlik tomchilarini soplodan tashuvchi yuzaga chiqarib yuboradi (gaz pufakchalari ultratovush nurlanishi bilan kechadigan teskari pyezoelektrik effekt natijasida ham hosil bo‘ladi; bunda 40 °C gacha qizish va bosimning pasayishi mumkin, bu esa pufakchalarni tashqariga itaradi; pufakcha o‘lchami soplo o‘lchamiga teng, Epson ta’kidlaganidek molekula o‘lchamiga emas[manba 1611 kun davomida ko‘rsatilmagan]).
Siyoh purkagichli printerlarning chop etish kallaklari bo‘yoqni yetkazib berishning quyidagi turlaridan foydalangan holda yaratiladi:
- Uzluksiz uzatish (Continuous Ink Jet) — chop etish vaqtida bo‘yoq uzluksiz uzatiladi; bo‘yoqning bosma yuzaga tushishi yoki tushmasligi bo‘yoq oqimi modulyatori orqali belgilanadi (bu chop etish usulining ildizi sifonli qayd etgich[ingl.] — baron Kelvinning qurilmasi bo‘lib, unga 1867-yilda Britaniya patenti berilgan). Bunday chop etish kallagining texnik tuzilishida bo‘yoq bosim ostida soploga uzatiladi va soplodan chiqishda bir necha o‘n pikolitr hajmdagi mikrotomchilar ketma-ketligiga ajraladi. Ularga qo‘shimcha ravishda elektr zaryadi beriladi. Bo‘yoq oqimining tomchilarga ajralishi soploda joylashgan pyezoelektrik kristall yordamida amalga oshadi; unda o‘nlab kilogers chastotali akustik to‘lqin hosil qilinadi. Tomchilar oqimi elektrostatik og‘dirish tizimi (deflektor) yordamida yo‘naltiriladi. Bosma yuzaga tushmasligi kerak bo‘lgan bo‘yoq tomchilari maxsus yig‘gichga to‘planadi va odatda asosiy bo‘yoq rezervuariga qaytariladi. Bo‘yoqni uzatishning ushbu usulidan foydalangan birinchi siyoh purkagichli printerni Siemens 1951-yilda ishlab chiqargan.
- Talab bo‘yicha uzatish — chop etish kallagi soplosidan bo‘yoq faqat tegishli soploga mos keladigan bosma yuzasi qismiga bo‘yoq tushirish zarur bo‘lgan paytda uzatiladi. Zamonaviy siyoh purkagichli printerlarda eng keng tarqalgan usul aynan shu.
Boshqa turlar bilan taqqoslash (fotoprinterlar uchun)
- Rang uzatish. Ranglar barqaror bo‘lmasligi mumkin (bo‘yoq partiyalarining farqi, ishlatilmay turganda bo‘yoqning cho‘kishi va ishlash vaqtida aralashishi). Biroq umuman olganda, fotoprinterlarda 8 va undan ortiq rang bo‘lishi mumkinligi sababli, muntazam kalibrlashda rang uzatish sifati juda yaxshi bo‘ladi va soha yetakchisi — kimyoviy fotobosma). Nuqtaning yoyilishi ijobiy: chop etiladigan nuqta kallakni joylashtirish aniqligidan kattaroq bo‘ladi.
- Chop etish sifati. Yuqori sifatga faqat maxsus qoplamali qog‘ozda erishiladi. Oddiy ofis qog‘ozida tasvir chetlari «tukli» ko‘rinadi. Oddiy ofis qog‘ozida chop etish aniqligi maxsus pigmentli siyohlardan foydalanish hisobiga ham oshadi.
- Chop etish tezligi. Oddiy shaxsiy printerlarda matritsali printer tezligiga yaqin: A4 sahifasiga taxminan bir daqiqa. Oq-qora hujjatlar odatda tezroq chop etiladi. Daqiqasiga 75 sahifagacha chop eta oladigan siyoh purkagichli printer modellari ham mavjud.
- Chop etilgan nusxa narxi. Asl sarflanadigan materiallardan foydalanilganda juda yuqori: bitta fotosurat sahifasi uchun bir dollardan ortiq. Hatto oq-qora matnli sahifa ham shunga o‘xshash lazer nusxasidan bir necha baravar qimmat. Biroq boshqa ishlab chiqaruvchilarning siyohi va qog‘ozidan foydalanish xarajatni o‘nlab baravar kamaytirishi mumkin.
- Chop etilgan nusxaning tashqi ta’sirlarga chidamliligi. Siyoh tarkibi va bosma materialga bog‘liq. Suvda eriydigan siyoh va oddiy ofis qog‘ozi ishlatilganda, nusxalar suvdan zararlanadi va rangi o‘chishi mumkin. Pigmentli siyoh ishlatilganda (deyarli barcha ofis siyoh purkagichli printerlarida) yorug‘lik va suvga chidamlilik bir darajaga oshadi. Fot qog‘ozidan foydalanish ham nusxani suv va rang o‘chishiga chidamli qiladi.
- An’anaviy bo‘lmagan materiallarga chop etish. Qog‘oz uzatish yo‘li tegishli tarzda tuzilgan bo‘lsa, siyoh purkagichli printerlar hatto notekis yuzali suvenirlar ustiga ham chop eta oladi. Boshqa hech qanday printer bunday imkoniyatga ega emas. Bundan tashqari, siyohning fizik-kimyoviy xususiyatlari juda turlicha bo‘lishi mumkin; shu sababli, masalan, termik ko‘chirish plyonkasiga yoki moda ixlosmandlarining tirnoqlariga.
- chop etish mumkin. Chop etma uzunligi. Nazariy jihatdan cheklanmagan. Chop etish spuleri tomonidan cheklovlar bo‘lishi mumkin (masalan, Windows tizimida chop etish faqat sahifalar bo‘yicha amalga oshiriladi). Arzon ofis printerlarida rulonli qog‘oz uzatish mexanizmi bo‘lmasligi mumkin.
- Keng formatlar. Ranglarning yaxshi uzatilishi va materiallar xilma-xilligi tufayli bunday printerlarga ehtiyoj bor (masalan, reklama bannerlari uchun). Eni bir necha metr bo‘lgan printerlar ham uchraydi.
- Ekologik jihatlari. Shovqini past. Siyohning kimyoviy tarkibiga qarab, erituvchi bug‘lanishi mumkin.
- Xizmat ko‘rsatish qulayligi. Juda injiq: uzoq vaqt ishlatilmasa, chop etish kallagi tiqilib qoladi, ayniqsa asl bo‘lmagan siyoh ishlatilganda. Kartrijlarning qimmatligi va asl bo‘lmagan siyoh bilan nazoratsiz to‘ldirish holatlari ishlab chiqaruvchilarni zavodda o‘rnatilgan, original siyohli uzluksiz siyoh yetkazib berish tizimiga ega printerlarni ishlab chiqarishga undadi. Bunday printerlarda yuqoridagi muammolar bo‘lmaydi.
- Hozirgi asosiy qo‘llanilishi. Fotosurat chop etish, keng formatli chop etish va chop etishning maxsus turlari. 2000-yillarning boshida shaxsiy foydalanish uchun mo‘ljallangan printerlar sifatida keng targ‘ib qilingan.
Tasnif
Chop etiladigan material turiga ko‘ra:
- Rulonli — rulon materialni o‘rash va yechish tizimlari bilan jihozlanadi; o‘z-o‘zidan yopishadigan material, qog‘oz, kanvas, banner matosi
- Yassi platformali — PVX, polistirol va penokarton ustiga chop etish uchun mo‘ljallangan. Material varag‘i vakuumli qisqich yoki strubtsinalar yordamida staninaga mahkamlanadi. X o‘qi bo‘ylab harakat yuritmasi bilan jihozlangan karetka portalga o‘rnatiladi; portal karetka bilan birga material ustida Y o‘qi bo‘ylab harakatlanadi.
- Suvenirlar uchun — zagotovkaning kallakka nisbatan Y o‘qi bo‘ylab siljishi harakatlanuvchi stolning servoyuritgichi orqali ta’minlanadi. Bundan tashqari, stol zagotovka bilan karetka orasidagi masofani sozlash mexanizmi bilan jihozlanadi (turli balandlikdagi zagotovkalarga chop etish uchun). Disklar va telefonlarga chop etish, detallarni markalashda qo‘llanadi.
- Gibrid (rulon + yassi platforma) — standart formatdagi qog‘oz va plyonkaga (A3, A4 va hokazo) chop etish uchun. Varaq materialni ushlash va o‘rash mexanizmi bilan jihozlanadi.
Bundan tashqari, hajmli shakllarni 3D usulida chop etish uchun mo‘ljallangan siyoh purkagichli printerlar ham mavjud.
Foydalaniladigan siyoh turiga ko‘ra:
- Suv asosidagi, suvda eriydigan bo‘yoq asosida tayyorlangan siyohlar. Ular maishiy va ofis siyoh purkagichli printerlarning mutlaq ko‘pchiligida, shuningdek ayrim interyer uchun mo‘ljallangan keng formatli printerlarda qo‘llanadi. Asosiy kamchiligi — yorug‘likka chidamliligi past, ya’ni quyoshda tezda rangi o‘chadi.
- Suv asosidagi to‘qimachilik siyohlari — faol, sublimatsion va kislotali turlari matoga bevosita yoki termotransfer usulida chop etishda, keyinchalik kalandrlarda ishlov berish bilan qo‘llanadi.
- Suv asosidagi UV-nur ta’sirida qotadigan siyohlar — asosan Yaponiyaning Komori kompaniyasi tomonidan raqamli bosma mashinalarida qo‘llanadi.
- Solventli siyohlar. Keng formatli va interyer chop etishda qo‘llanadi. Suv va atmosfera yog‘inlari ta’siriga juda yuqori chidamliligi bilan ajralib turadi. Ularning xususiyatlari solventning qovushqoqligi, donadorligi va ishlatiladigan pigment bo‘yoq fraksiyasi bilan belgilanadi.
- UV-nur ta’sirida qotadigan solventli siyohlarni FujiFilm kompaniyasi Smart-UV texnologiyasi asosida ishlab chiqaradi.
- Spirtli (etil spirti asosidagi) siyohlar keng tarqalmagan, chunki spirtli siyoh bilan chop etadigan kallaklar juda tez qurib qoladi.
- Moyli siyohlar — sanoat markalash tizimlarida va chop etish kallaklarini sinashda qo‘llanadi.
- Suv-pigmentli (yoki suv-moyli) siyohlar — yuqori sifatli tasvirlar olish, interyer va foto chop etishda qo‘llanadi.
- UV-nur ta’sirida qotadigan siyohlar — ultrabinafsha diapazondagi yorug‘lik ta’sirida qotadi. Solventli siyohlarga ekologik jihatdan maqbul muqobil sifatida va qattiq materiallarga chop etishda qo‘llanadi.
- Lateks siyohlar — materialni qizdirish hisobiga suvning kimyoviy kristallanishi sodir bo‘ladigan siyohlar; ularni HP kompaniyasi ixtiro qilgan.
Vazifasiga ko‘ra:
- Keng formatli — keng formatli chop etishning asosiy vazifasi tashqi reklama tayyorlashdir. Keng formatli printerlar chop etish kengligining kattaligi (ko‘pincha 3200 mm), yuqori chop etish tezligi (soatiga 20 m² dan boshlab) va unchalik yuqori bo‘lmagan optik aniqligi bilan ajralib turadi.
- Interyer uchun — interyer chop etish sohasi xonalar bezagi elementlari, plakatlar, axborot stendlari va chizmalar tayyorlashni o‘z ichiga oladi. Asosiy format — 1600 mm. Interyer printerlarining asosiy ishlab chiqaruvchilari: Roland, Mimaki.
- Fotoprinterlar — fotosuratlarni chop etish uchun mo‘ljallangan; kichik formatdagi materiallarga chop etadi (odatda eni 1000 mm gacha bo‘lgan rulonlarda). Rang modeli CMYK+Lc+Lm (olti rangli chop etish) darajasidan kam bo‘lmaydi. Ba’zan rang modeliga to‘q sariq rang, oq bo‘yoq, metall effektini beruvchi kumush rang va hokazolar qo‘shiladi.
- Suvenirlar uchun — kichik detallar, disklar va murakkab shakldagi zagotovkalarga chop etishda qo‘llanadi. Ularni ko‘plab kompaniyalar ishlab chiqaradi: TechnoJet, Epson, Canon, HP va boshqalar.
- Ofis printerlari — fotoprinterlardan konstruksiyasining arzonligi, aksariyat hollarda och rangli siyohlarning yo‘qligi va materialning varaqlab uzatilishi bilan farq qiladi. Ofis printerlarining asosiy ishlab chiqaruvchilari: Epson, HP, Canon, Lexmark.
- Markalash printerlari — uzluksiz ishlab chiqarish liniyalari tarkibiga o‘rnatiladi. Konveyer lentasi ustida qimirlamaydigan qilib mahkamlangan chop etish kallagi harakatlanayotgan mahsulotlarga markirovka tushiradi.
- Manikyur printerlari — tirnoqlarga murakkab naqsh tushirish uchun manikyur va neyl-art salonlarida qo‘llanadi.
- Sanoat printerlari — kitob va gazetalarni chop etish uchun.
Siyoh uzatish tizimiga ko‘ra:
- Uzluksiz uzatish: ta’minlovchi idishlar va kallaklar bir xil balandlikda joylashadi (kallaklar kirishidagi bosim ta’minlovchi idishlar balandligi bilan boshqariladi). Tuzilishi: siyohli kanistrlar → nasos → filtr → egiluvchan yo‘l → karetka → teskari klapan → siyoh sathi datchiklari bilan jihozlangan ta’minlovchi idish → kallak.
- Uzluksiz, ta’minlovchi idishlari kallaklardan yuqorida joylashgan uzatish. Siyoh ustunining kallaklarga ko‘rsatadigan yuqori bosimi vakuum nasosi va vakuumni sozlash qurilmalaridan iborat vakuum tizimi bilan muvozanatlashtiriladi. Tuzilishi: siyohli kanistrlar → nasos → filtr → egiluvchan yo‘l → karetka → teskari klapan → siyoh sathi datchiklari bilan jihozlangan va vakuum tizimiga ulangan ta’minlovchi idish → kallak.
- O‘z oqimi bilan uzatish. Kallaklar va siyohli kanistrlar egiluvchan yo‘ldan o‘tuvchi naychalar bilan ulanadi. Yagona oraliq element — siyohni filtrlovchi va egiluvchan yo‘l harakatlanganda yuzaga keladigan bosim tebranishlarini so‘ndiruvchi dempfer.
- Siyohni karetka bilan birga harakatlanadigan kartrijlardan uzatish. Bu tizimning asosiy afzalligi — narxining pastligi. Kamchiliklari: kartrijlardagi siyoh zaxirasi kam, kartrijlar karetani og‘irlashtiradi, kartrijdagi siyoh sathi pasaygani sari kallaklar kirishidagi bosim sekin-asta kamayadi.
Printerning asosiy xususiyatlari — chop etish tezligi va sifati. Ular chop etish prinsipi, siyoh, mexanik qismlar hamda ishlab chiqaruvchi mamlakatga bog‘liq.
Fotoprinterlar va ofis printerlari kamdan-kam hollarda har bir rang uchun bittadan ortiq kallak bilan jihozlanadi. Buning sababi — chop etish tezligiga talab yuqori emas. Bundan tashqari, kallaklar qancha kam bo‘lsa, ularni kalibrlash va ranglarni moslashtirish tizimi shuncha sodda va samarali bo‘ladi.
Keng formatli va interyer printerlari har bir rang uchun ikkitadan to‘rttagacha kallak bilan jihozlanadi.
Samarali quritish va materialning bir-biriga yopishib qolishining oldini olish uchun siyoh purkagichli printerlar bosma maydonni isitish va chop etilgan materialni havo bilan quritish tizimlari bilan jihozlanadi. UV-printerlarda siyohning qotishi kareta bilan birga harakatlanadigan lampa yoki yorug‘lik diodli nurlatkichlar ta’sirida sodir bo‘ladi. Chop etilayotgan material yuzasining UV-nurlanish ta’sirida ortiqcha oqarib ketishini kamaytirish uchun kareta chop etilmaydigan qismlar ustidan o‘tayotganda nurlatkichlar o‘chiriladi yoki yorug‘lik o‘tkazmaydigan pardachalar bilan yopiladi.
Hozirgi vaqtda A4 va A3 formatli siyoh purkagichli printerlarning o‘rnini rangli lazer printerlari egallash tendensiyasi kuzatilmoqda. Bunga, bir tomondan, rangli lazer printerlari narxining pasayishi, ikkinchi tomondan esa siyoh purkagichli printerlarda original bo‘lmagan uzluksiz siyoh yetkazib berish tizimlaridan foydalanish va buning natijasida foydalanuvchilarning tez-tez shikoyat qilishi sabab bo‘lmoqda.
Sublimatsion printerlar
Termosublimatsiya (bug‘latib o‘tkazish) — bo‘yoqni suyuq fazaga o‘tmasdan tez qizdirish jarayoni. Qattiq bo‘yoq bevosita bug‘ga aylanadi. Bo‘yoq miqdori qancha kichik bo‘lsa, rang uzatishning fotografik kengligi (dinamik diapazoni) shuncha katta bo‘ladi. Asosiy ranglarning har bir pigmenti (ular uchta yoki to‘rtta bo‘lishi mumkin) alohida yupqa lavsan lentada yoki umumiy ko‘p qatlamli lentada joylashadi (Mitsubishi Electric kompaniyasining termosublimatsion printerlari). Yakuniy rang bir necha o‘tishda hosil qilinadi: har bir lenta ko‘plab termoelementlardan tashkil topgan, mahkam bosib turiladigan termik kallak ostidan navbatma-navbat tortiladi. Qizigan termoelementlar bo‘yoqni bug‘latadi. Kallak va tashuvchi orasidagi masofa kichik bo‘lgani uchun nuqtalar aniq joylashadi va juda kichik o‘lchamda hosil bo‘ladi.
Sublimatsion chop etishning jiddiy muammolaridan biri — ishlatiladigan siyohning ultrabinafsha nurlarga sezgirligidir. Agar tasvir ultrabinafsha nurlarni to‘suvchi maxsus qatlam bilan qoplanmasa, bo‘yoqlar tez orada oqarib ketadi. Qattiq bo‘yoqlar va tasvirni himoyalovchi ultrabinafsha filtri bor qo‘shimcha laminatsiya qatlamidan foydalanilganda, bosmalar qiyshaymaydi hamda namlik, quyosh nuri va hatto agressiv muhit ta’siriga yaxshi chidaydi, biroq fotosuratlar narxi oshadi. Sublimatsion texnologiyada to‘liq rangli tasvir olish uchun har bir fotosuratni chop etishga ko‘proq vaqt sarflanadi (10×15 sm o‘lchamli bitta suratni Sony DPP-SV77 printerida chop etish taxminan 90 soniya davom etadi). Ishlab chiqaruvchilar rangning fotografik kengligi 24 bit ekanini ta’kidlaydi, ammo bu da’vo haqiqatga to‘liq mos kelmaydi. Amalda rangning fotografik kengligi 18 bitdan oshmaydi.
Termosublimatsion printerlarning eng taniqli ishlab chiqaruvchilari — Canon va Sony.
Boshqa turlar bilan taqqoslash (foto chop etish uchun)
- Chop etish sifati. Tasvir yaxshi, rastr nuqtalari ko‘rinmaydi (och rang hosil qilish uchun printer bo‘yoqning kamroq miqdorini bug‘latadi). Chiziqlar zichligi bo‘yicha jurnal fotosuratlariga yaqin.
- Rang uzatish. Juda yaxshi.
- Chop etish tezligi. 10×15 o‘lchamli bitta fotosuratga taxminan bir daqiqa ketadi. Professional printerlarda esa 2—3 soniya.
- Chop etilgan nusxa narxi.
- An’anaviy bo‘lmagan materiallarga chop etish. Ko‘zda tutilmagan.
- Chop etilgan nusxaning tashqi ta’sirlarga chidamliligi. Chop etilgandan so‘ng plyonka bilan qoplanadi. Bu suvdan va rang o‘chishidan himoya qiladi.
- Chop etma uzunligi. Uy printerlarida faqat fotosurat formati bilan cheklangan, odatda 10×15. Professional rulonli printerlarda cheklanmagan.
- Keng formatlar. Uy printerlarida faqat fotosurat formati bilan cheklangan. Bo‘yoqni bosim ostida uzatadigan professional qurilmalar uy printerlaridan tubdan farq qiladi: ular ancha keng (3 metrdan ortiq) bo‘lishi va hatto siyoh purkagichli printerlar bozorining bir qismini egallashi mumkin.
- Ekologik jihatlari. Shovqini past.
- Xizmat ko‘rsatish qulayligi. Siyoh purkagichli printerlarga qaraganda ishonchliroq; uzoq vaqt ishlatilmay turishi sublimatsion printerlar uchun muammo emas. Biroq ular changdan qo‘rqadi.
- Hozirgi asosiy qo‘llanilishi. Fotosurat, keng formatli va suvenir mahsulotlarini chop etish, markalash.
Foton printerlar
O‘tmishdagi foton printerlarning yorqin namunalari — Durst, FujiFilm, MCI, Ricoh va boshqa kompaniyalarning fotolaboratoriyalari bo‘lib, ular tasvirni fot qog‘ozga ekspozitsiya qilish orqali chiqaradi. Bugungi kunda bu usul ofset chop etish bilan bir qatorda eng sifatli va professional usullardan biri hisoblanadi. U chiziqlarsiz va rastr izlarisiz 4000 dpi gacha sifatda chop etish imkonini beradi. Faqat maxsus tayyorlangan materiallarda chop etadi va tezligi past — daqiqasiga 20 dan 60 sm gacha. Bunda:
- ranglarni qayta hosil qilish — 16,7 mln tus;
- rang chuqurligi — 36 bit;
- har bir rang uchun 256 ta tus (RGB) uzatiladi.
Tasvir juda chidamli: xona ichida 10 yil, quyosh ostida esa 1 yil saqlanadi. Faqat rulonli materiallarda chop etadi. Asosan fotosuratlar, yuqori sifatli reproduksiyalar va fotokitoblar tayyorlashda qo‘llanadi.
Foton printer vakili — LumeJet S200.
Boshqa turlar bilan taqqoslash
- Chop etish sifati va rang uzatish. Soha yetakchisi: rastr izlarisiz 1200 dpi va undan yuqori. Ba’zan 10×15 o‘lchamli maishiy fotosuratlar uchun qo‘shimcha ishlov yashirincha bajariladi, kattaroq formatlar esa buyurtma qilinganidek chop etiladi.
- Chop etish tezligi. Daqiqasiga 20 dan 60 sm gacha.
- Chop etilgan nusxa narxi. Sifati beqiyos darajada yuqori bo‘lsa-da, siyoh purkagichli printerlar narxiga yaqin.
- An’anaviy bo‘lmagan materiallarga chop etish. Ko‘zda tutilmagan; faqat muayyan turdagi fot qog‘oz ishlatiladi.
- Chop etilgan nusxaning tashqi ta’sirlarga chidamliligi. Devorga osilgan fotosurat biroz oqaradi, biroq baribir yillar davomida saqlanadi.
Lazer printerlar

Zamonaviy lazerli chop etish texnologiyasining asoschisi bo‘lgan texnologiya 1938-yilda paydo bo‘lgan. O‘sha yili Chester Karlson elektrografiya deb nomlangan chop etish usulini ixtiro qilgan. Keyinchalik u kserografiya.
deb qayta nomlangan. Texnologiyaning ishlash prinsipi quyidagicha edi. Fotobaraban yuzasiga korotron (yoki zaryadlash vali) yordamida bir tekis statik zaryad taqsimlanadi. Shundan so‘ng yorug‘lik diodli lazer (yorug‘lik diodli printerlarda esa yorug‘lik diodlari chizig‘i) yordamida kerakli joylardagi zaryad yoritish orqali olib tashlanadi. Shu tariqa fotobaraban yuzasida yashirin tasvir hosil bo‘ladi. Keyin fotobarabanga toner surtiladi. Toner yashirin tasvir saqlanib qolgan, zaryadsizlangan fotobaraban qismlariga tortiladi. Shundan so‘ng fotobaraban ostidan qog‘oz o‘tkaziladi va toner ko‘chirish koronasi (yoki ko‘chirish vali) yordamida qog‘ozga o‘tadi. Keyin qog‘oz termik mahkamlash blokidan o‘tadi; bu yerda toner harorat ta’sirida qog‘oz tuzilmasiga mahkamlanadi (ilgari elektr bilan qizdirishsiz, bevosita mexanik bosib kiritish usuli ishlatilgan). So‘ng qog‘ozdan elektrostatik zaryad olib tashlanadi va u qurilma chiqishiga uzatiladi. Fotobaraban tozalash uzelida toner qoldiqlaridan tozalanadi va chop etish sikli qayta boshlanadi.
Boshqa turlar bilan taqqoslash
- Chop etish sifati — yuqori; 2400 dpi.
- Rang uzatish. parafinlar asosida tayyorlangan toner barqaror xususiyatlarga ega. Har bir rang uchun chop etish uzeli katta o‘lcham va narxga ega bo‘lgani sababli, CMYK sxemasidagi faqat to‘rtta rang ishlatiladi; fotosuratlar yirik rastr bilan (taxminan 80 lpi ) hosil bo‘ladi, ayniqsa och tuslarda. Rangli lazer printerlari yuqori sifatli rangli tasvirlarni chop eta oladi, biroq hozircha fotografik sifatdagi modellar ishlab chiqarilmaydi. Nuqtaning yoyilishi odatda manfiy bo‘ladi: toner zaryadlangan sohaning chetlariga yomon tortiladi.
- Chop etish tezligi. Zamonaviy shaxsiy printerlar daqiqasiga 10—20 sahifa tezlikda ishlaydi. Ofis va sanoat printerlari daqiqasiga 400 sahifagacha chop eta oladi. Birinchi varaq chiqarilishidan oldin termik mahkamlash uzelining qizishini kutish kerak (bir necha soniyadan o‘nlab soniyagacha). Aksariyat shaxsiy printerlarda (Canon va HP) qizishi kam vaqt talab qiladigan, keramik qizdirgichli termik mahkamlash uzellari ishlatiladi. Ularni oldindan qizdirish talab etilmaydi, natijada birinchi varaq chiqish vaqti sezilarli qisqaradi.
- Chop etilgan nusxa narxi. Printerlarning barcha turlari orasida eng past (oq-qora chop etishda bir sahifa uchun bir necha AQSh senti, rangli chop etishda esa bir necha o‘n sent). Shaxsiy printerlarda nisbatan qimmat kartrijlar ishlatiladi (ular 1,5—3 ming sahifaga mo‘ljallangan) va bu chop etilgan nusxa narxini ancha oshiradi. Kartrijlarni qayta to‘ldirish xarajatni kamaytiradi, biroq ishlab chiqaruvchilar buni rasmiy ravishda ko‘zda tutmaydi (hatto kartrijlarga xotira mikrosxemalari o‘rnatish kabi sun’iy to‘siqlar ham yaratiladi). Qayta to‘ldirilgan kartrijlarda chop etish sifati ko‘pincha past bo‘ladi, chunki to‘ldirish jarayoni oddiydek ko‘rinsa-da, u noprofessional tarzda bajariladi. O‘rta va yuqori toifadagi ko‘plab ofis printerlarida maxsus konteynerlar (tubalar) ichidagi toner bilan rasmiy to‘ldirish imkoniyati mavjud. Aynan shunday printerlarda bitta nusxa chop etish narxi eng past bo‘ladi.
- An’anaviy bo‘lmagan materiallarga chop etish. Ayrim printer turlari yaltiroq qog‘oz, konvert, yorliq va shaffof plyonkaga chop eta oladi. Barcha materiallar yuqori haroratga chidamli bo‘lishi, muayyan tuzilma, zichlik, qalinlik va egiluvchanlikka ega bo‘lishi kerak. Barcha printerlar zichligi taxminan 80 g/m² bo‘lgan standart ofis qog‘ozida ishlashga mo‘ljallangan. Boshqa material turlaridan faqat ishlab chiqaruvchi tavsiya qilgan ro‘yxatdagilarini ishlatish kerak.
- Chop etilgan nusxaning tashqi ta’sirlarga chidamliligi. Rangini yaxshi saqlaydi, suvga chidamli, biroq ishqalanishga unchalik chidamaydi. Shu sababli uzoq muddatga beriladigan hujjatlar (masalan, pasport), boshqa turdagi printerlarda yoki juda qalin va aniq shrift bilan chop etiladi.
- Chop etma uzunligi. Lazerli chop etish uzluksiz jarayon bo‘lib, alohida varaq uchun rastr tasvir chop etish boshlanishidan oldin xotirada to‘liq tayyorlanishi kerak. Shu sababli chop etish maydoni odatda cheklangan, qog‘oz uzatish mexanizmi esa bir xil, muayyan formatdagi varaqlar to‘plami bilan ishlashga mo‘ljallangan (odatda A4 yoki A3). Keng formatli printerlar qog‘ozni rulondan uzatishga (A0 gacha bo‘lgan formatlarda) va uni avtomatik kesishga mo‘ljallangan.
- Keng formatlar. Chop etish uzeli qog‘ozning butun eni bo‘ylab joylashadi. Eni 36 dyuym = 91 sm bo‘lgan printerlar uchraydi.
- Ekologik jihatlari. Havoni ozon, azot dioksidi, karbonat angidrid va toner bilan ifloslantiradi. Zamonaviy ma’lumotlarga ko‘ra, toner inert chang sifatida va pirrol (qurum ishlab chiqarishdagi qo‘shimcha mahsulot) [manba ko‘rsatilmagan 4910 kun]. Ultrabinafsha va infraqizil diapazonlarda o‘rtacha darajada nurlanish chiqaradi.
- Xizmat ko‘rsatish qulayligi. Oddiy uy va ofis sharoitlarida ishonchli ishlaydi. Kartrijni almashtirish vaqti yaqinlashganda printer bosmada chiziqlar paydo bo‘lishi orqali odatda «ogohlantiradi». Biroq toner kir qiladi va uni yuvib ketkazish qiyin, shu sababli bo‘sh kartrijni uy sharoitida to‘ldirish tavsiya etilmaydi. Chop etish barabani ham muntazam almashtirilishi kerak (uning resursi taxminan 10 ming sahifa, biroq sifatsiz qog‘oz, original bo‘lmagan toner va har bir topshiriqda faqat bitta sahifani tez-tez chop etish bu muddatni qisqartirishi mumkin; eng arzon printerlarda baraban kartrij ichiga o‘rnatilgan). Qog‘oz avtomatik uzatgichining roliklarini ham almashtirish talab etiladi. Printer tarkibida quvvati 1000 Vt gacha bo‘lgan kuchli elektr qizdirish elementi mavjud, shu sababli u uzluksiz quvvat manbaidan (UPS).
- foydalanib ishlay olmaydi. Hozirgi asosiy qo‘llanilishi. Har qanday idorada almashtirib bo‘lmaydigan yordamchi. 2000-yillarda narxi shu qadar pasaydiki, uy foydalanuvchilari uchun ham qulay bo‘ldi. Bir rangli tasvirni sifatli chiqarishi tufayli lazer printerlari poligrafiyada fototerish.
Termik printerlar
Chop etish jarayoni maxsus termosezgir qog‘ozda termik chop etish kallagi yordamida tasvir hosil qilishdan iborat. Qizdirilgan joylarda qog‘oz qorayadi (ko‘karadi) va belgilar hosil bo‘ladi. Bunday printerlar sodda va arzon, bo‘yoq talab qilmaydi, biroq chop etish sifati yuqori emas.
Boshqa turlar bilan taqqoslash
- Chop etish sifati — aniqlik 300 dpi gacha yetadi.
- Rang uzatish. Oq-qora yoki ko‘k.
- Chop etish tezligi. Juda tez; matritsali va siyoh purkagichli printerlardan tezroq.
- Chop etilgan nusxa narxi. Juda past: 1 m² kassa lentasi taxminan 1 m² ofis qog‘ozidan ikki baravar qimmat turadi. Bu lazer bosmalaridan arzonroq.
- An’anaviy bo‘lmagan materiallarga chop etish. Faqat termoqog‘ozda chop etadi. Termoqoplamali plyonkalar va o‘z-o‘zidan yopishadigan yorliqlar ham ishlab chiqariladi.
- Chop etilgan nusxaning tashqi ta’sirlarga chidamliligi. Ishqalanish, bosim, maishiy isitish moslamalari va ayrim maishiy tozalash vositalari ta’sirida bosma qorayadi. Bir necha yil ichida rangi o‘chadi.
- Chop etma uzunligi. Faqat dasturiy ta’minot bilan cheklanadi.
- Keng formatlar. A4 eni bo‘ylab qizdiruvchi chiziqqa ega faks apparatlari mavjud bo‘lgan, biroq keyinchalik ularning o‘rnini qulayroq siyoh purkagichli va lazerli ko‘p funksiyali qurilmalar egallagan.
- Ekologik jihatlari. Termik chop etish kallagi shovqin chiqarmaydi; ishlayotgan printerning shovqini faqat material uzatish qurilmasi shovqini bilan cheklanadi. Deyarli ifloslanish yuz bermaydi. Termoqog‘oz tarkibida zararli modda — bisfenol A mavjud bo‘lib, u xavflilikning 3-sinfiga (o‘rtacha xavfli moddalar, GOST 12.1.007) kiradi.
- Xizmat ko‘rsatish qulayligi. Juda ishonchli; yagona sarflanadigan material — termoqog‘oz. Zamonaviy termik printerlarda lenta enining butun kengligini qamrab oladigan, qo‘zg‘almas chop etish kallagi ishlatiladi. Dastlabki modellarda esa ko‘pincha matritsali va siyoh purkagichli printerlardagiga o‘xshash harakatlanuvchi kareta ustiga o‘rnatilgan termik kallak yordamida satrma-satr chop etish amalga oshirilgan.
- Hozirgi asosiy qo‘llanilishi. Kichik formatli va ixcham chop etish hamda qayd etish qurilmalarida, jumladan ichki o‘rnatiladigan va batareyada ishlaydigan qurilmalarda keng qo‘llanadi: faks apparatlarida, kassa apparatlarida, bankomatlarda, o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish terminallarida, tibbiy va o‘lchash asboblarida.
Qattiq bo‘yoqli (yoki qattiq siyohli) printerlar
Ular siyoh purkagichli prinsip asosida ishlaydi, biroq dastlab suyuq bo‘lgan bo‘yoq o‘rniga parafin asosidagi bo‘yoqni eritilgan holatda saqlaydi. Chop etish kallagining massasi katta bo‘lgani sababli, u qog‘ozning butun eni bo‘ylab juda keng qilib tayyorlanadi. Tasvir qog‘ozga bevosita emas, oraliq valga chop etiladi.
Tektronix kompaniyasining o‘z texnologiyasi, keyinchalik — Xerox.
Boshqa turlar bilan taqqoslash
- Chop etish sifati — dyuymiga 300 va undan ortiq nuqta.
- Rang uzatish. Lazer printerlarinikiga o‘xshash; bo‘yoqning agregat holati boshqacha bo‘lgani uchungina ranglar yanada to‘yingan chiqadi.
- Chop etish tezligi. Xerox daqiqasiga 30…85 sahifa tezlikka erishgan. Biroq birinchi nusxani chiqarishgacha bo‘lgan vaqt uzoq edi. Uni kamaytirish uchun foydalanuvchi odatlari o‘rganilgan va turli qizdirish darajalari (tejamkor/kutish/ishchi) qo‘llangan: printer chop etish boshlanishi ehtimoli yuqori bo‘lgan paytda kutish holatiga qizdirilgan, so‘ng bu holatdan bir necha soniyada ishchi holatga o‘tgan.
- Chop etilgan nusxa narxi. Hatto lazer printerlarinikidan ham arzon.
- An’anaviy bo‘lmagan materiallarga chop etish. Sifati past qog‘ozda ham ishlay oladi.
- Chop etilgan nusxaning tashqi ta’sirlarga chidamliligi. Bukilish, sinish va qattiq buyum bilan ishqalanishga yomon chidaydi (rang uzatish xususiyati yo‘qoladi, biroq matn o‘qiladigan bo‘lib qoladi). Qattiq bo‘yoqli varaqni laminatsiya qilish yoki uning ustiga lazer printerida qayta chop etish mumkin emas.
- Chop etma uzunligi. Qattiq bo‘yoqli chop etish uzluksiz jarayon bo‘lib, uzunlik printer mikrodasturi bilan cheklanadi.
- Keng formatlar. Chop etish uzeli qog‘ozning butun eni bo‘ylab joylashadi. Biroq katta va yorqin tasvirlarga ehtiyoj mavjud; Tektronixning eng katta printeri 48 dyuym = 1,22 m kenglikda bo‘lgan.
- Ekologik jihatlari. Printer shovqinsiz ishlaydi, so‘nggi modellarda bug‘lanish muammosi hal qilingan. 1990-yillarning o‘rtalarida Tektronix prezidenti bo‘yoq briketini yeb, uning zararsiz ekanini namoyish qilgan. Elektr energiyasi sarfi yuqori (doimiy ravishda 50 Vt). Xo‘jalik mudiriga utilizatsiya uchun faqat briketlarning plastik qadoqlari qoladi.
- Xizmat ko‘rsatish qulayligi. Siyoh purkagichli prinsipda ishlashiga qaramay, tiqilib qolmaydi (qurib qoladigan narsa yo‘q). Parafin soviganda qisqaradi, shu sababli elektr ta’minoti uzilganda chop etish kallagi ichiga havo kiradi. Shuning uchun printer yoqilganda kallaklarni siyoh bilan to‘ldirish jarayonini bajaradi, qotib qolgan bo‘yoq qismi esa chiqindiga chiqariladi. Shu bois printerni doimo yoqilgan holda saqlash ma’qul. Printer ishlayotgan paytda ham unga qo‘shimcha bo‘yoq solish mumkin. Sovitish siklini ishga tushirmasdan printerni joyidan ko‘chirish taqiqlanadi.
- Hozirgi asosiy qo‘llanilishi. 2010-yillarning ikkinchi yarmida Xerox bu printerlarni ishlab chiqarishdan chiqardi va ularning o‘rniga lazer printerlarini taklif qildi. Ular rangli chop etishning katta hajmlari uzoq tanaffuslar bilan almashib turadigan joylarda (masalan, o‘quv yoki reklama materiallarini chop etishda) qo‘llangan.
3D-printer (raqamli additiv ishlab chiqarish qurilmasi, prototiplash qurilmasi)
3D-printer — raqamli ma’lumotlarni (3D-modelni) obyektning yaxlit hajmli modeli, tayyor detal yoki buyum ko‘rinishida qayta yaratish uchun mo‘ljallangan uskuna. Obyekt alohida kesimlarni qatlamma-qatlam hosil qilish va birlashtirish orqali qayta yaratiladi.
Uch o‘lchamli obyektlarni qayta yaratish texnologiyalari (additiv texnologiyalar) 3D-frezalash ishloviga (subtraktiv texnologiyalarga) qarama-qarshi hisoblanadi. Asosiy farqi shundaki, subtraktiv texnologiyada zagotovkadan ortiqcha material olib tashlanadi, additiv texnologiyada esa aksincha — buyum tanasi qatlamlab o‘stiriladi.
Ushbu texnologiyalarning afzallik va kamchiliklarini taqqoslash jadvali:
| Texnologik vazifa | Additiv texnologiya | Subtraktiv texnologiya |
|---|---|---|
| Ixtiyoriy shakldagi buyum tayyorlash | Mumkin. Bundan tashqari, boshqa detalning ichki bo‘shlig‘ida detal yoki murakkab shakldagi ichki bo‘shliq hosil qilish ham mumkin. | Mumkin. |
| Tayyorlanadigan buyum materiali | Ayrim polimerlar, jumladan fotopolimerlar, gips, kukun metallurgiyasi materiallari (kukun metallar va boshqalar). | Deyarli har qanday material; faqat haddan tashqari uvalanadigan (rezinaning ayrim turlari) yoki frezaga o‘ralib qoladigan (mato) materiallar bundan mustasno. |
| Buyum shaklining aniqligi va sirtlar sifati. | Odatda yuqori emas. Bu material qatlamlarining bir tekis yotqizilishi va ish jarayonida yuzaga keladigan mexanik deformatsiyalar yig‘indisi bilan belgilanadi; buyum yuzalarida sezilarli g‘adir-budurlik bo‘lishi mumkin. | Juda yuqori. Qirralari deyarli ko‘zgudek silliq yuzalar hosil qilish mumkin. Biroq ichki burchaklarni kesishda jiddiy qiyinchiliklar mavjud: ularning eng kichik yumaloqlanish radiusi frezaning eng kichik diametri bilan cheklanadi. |
| Shakl hosil qilish jarayonida buyumga bir vaqtning o‘zida tasvir tushirish imkoniyati | Mumkin, agar texnologik jarayon siyoh purkagichli 3D chop etish texnologiyasi bilan birlashtirilsa. | Mumkin emas. |
| Buyumni tayyorlash tezligi | Tayyorlanadigan buyumning umumiy hajmi va sifatga qo‘yiladigan talablarga bog‘liq. | Zagotovkadan kesib olinadigan material hajmi, zagotovka materialining fizik xususiyatlari, buyum sifatiga qo‘yiladigan talablar va ishlatiladigan frezalar sifatiga bog‘liq. |
| Tayyorlangan buyumga keyingi ishlov berish imkoniyati | Buyum materialiga bog‘liq. Agar yuqori sifatli bo‘yash talab etilsa, g‘adir-budur yuzalarga qo‘shimcha ishlov berish kerak. | Buyum materialiga bog‘liq. |
| Tashqi muhitga qo‘yiladigan talablar, foydalanish sharoitlari va ishlatiladigan muhitga ta’siri. | Xona ichida ishlatiladigan ofis yoki sanoat uskunalariga qo‘yiladigan talablarga o‘xshash. Foydalanish sharoitlari yomon bo‘lgan xonada ishlash deyarli imkonsiz. Additiv texnologiyada qo‘llanadigan ayrim materiallar atrof-muhit namligiga chidamaydi (gips kukuni qotib qoladi). Additiv ishlab chiqarishning lazerli qurilmalaridagi optika chang ko‘p bo‘lgan xonada ishlashga moslashmagan. | Ishlov berish imkoniyati va uning sifati tashqi muhit sharoitlariga deyarli bog‘liq emas (podshipniklardagi moy quyuqlashadigan va shpindel sovitish tizimi muzlaydigan juda past haroratlar yoki boshqaruv elektronikasi qizib ketadigan juda yuqori haroratlar bundan mustasno). Frezalash ishlovi kuchli shovqin hosil qiladi, xonadagi chang miqdorini oshiradi va ko‘p elektr energiyasi sarflaydi. Ofis xonalari va kichik ustaxonalar frezalash stanogini o‘rnatish uchun unchalik mos emas. |
3D-siyoh purkagichli modellashtirish qurilmalari
Siyoh purkagichli modellashtirish qurilmasining tuzilishi oddiy siyoh purkagichli printerga juda o‘xshaydi. Asosiy farqi — har bir ishchi qatlam yuzasiga polimerlanadigan yoki qotadigan materialni qatlamma-qatlam surtish mexanizmi mavjudligidir. Ish jarayonida yangi hosil qilingan har bir qatlamga polimerlanadigan yoki qotadigan material surtiladi. Har bir qatlam surtilgach, siyoh purkagichli chop etish kallagi polimerlanadigan yoki qotadigan material qotishi kerak bo‘lgan joylarga polimerlovchi qo‘shimcha yoki qotishni faollashtiruvchi boshqa modda sepadi. Qotmagan kukun materiali massasi ichida qattiq jism hosil bo‘lguncha sikl takrorlanadi. Ishchi material sifatida ko‘pincha gips ishlatiladi; u oddiy va arzon suvli siyoh purkagichli siyoh bilan tegishganda qotadi.
Lazerli 3D-modellashtirish qurilmalari
Lazerli 3D-modellashtirish qurilmasi ishlaganda ishchi stolga suyuq fotopolimer qatlamma-qatlam surtiladi. Har bir qatlam surtilgach, fotopolimer qotishi kerak bo‘lgan joylarda uning yuzasi lazer nuri bilan yoritiladi. Shu tariqa obyekt qatlamma-qatlam o‘stiriladi. Oxirgi qatlam hosil qilingach, qotgan obyektni suyuq fotopolimer ichidan chiqarib olish kifoya.
Bundan tashqari, fotopolimer o‘rniga metall yoki polimer kukuni ishlatiladigan lazerli 3D-modellashtirish qurilmalari ham mavjud. Har bir yangi qatlam hosil qilinganda kukun lazer yordamida qattiq holatga kelguncha pishiriladi. Lazer bilan pishirish texnologiyalari ishlatiladigan lazer nurlatkichining turi va quvvati bilan farqlanishi mumkin.
Plastmassani ekstruziya qilishga asoslangan 3D-modellashtirish qurilmalari
Bunday qurilmalarda bo‘lajak buyum ustiga uzluksiz ekstruziya usulida, diametri millimetrning bir necha o‘ndan bir qismidan bir necha millimetrgacha bo‘lgan oqim shaklida polimer eritmasi yotqiziladi. Qatlamlar bir-biriga yopishib, bo‘lajak buyumni hosil qiladi. Ekstruder harakatini yozuvchi yoki kesuvchi plotterlar yoxud gravirovka-frezalash stanoklarida qo‘llanadigan tizimga o‘xshash, uch koordinatali kinematik tizim boshqaradi. Oddiy CNC frezalash stanogiga o‘rnatilib, uni 3D-modellashtirish qurilmasiga aylantiradigan maxsus ekstruder uchliklari ham mavjud.
Hajmli obyektlar (3D-obyektlar) yuzasiga tasvir tushiruvchi 3D-printerlar
Aslida, bu texnologiya additiv hisoblanmaydi, chunki u 3D-obyekt yaratmaydi, balki tayyor 3D-obyekt yuzasiga tasvir tushiradi. An’anaviy printerlar qog‘oz, plyonka yoki metall folga kabi yassi tashuvchilarda tasvir hosil qilsa, 3D-printerlar krujka, mobil telefon, suvenir, brelok, ruchka va boshqa oddiy buyumlar kabi uch o‘lchamli (hajmli) obyektlarga tasvir tushira oladi.
tamponli chop etishdan farqli ravishda, 3D-printer bosma qoliplar tayyorlashni yoki ranglarni moslashtirishni talab qilmaydi va juda kichik tirajlarda, jumladan to‘liq rangli chop etishni ham tezkor bajarishi mumkin.
3D-printerlarning ishlashi, odatda, siyoh purkagichli printerlardagiga o‘xshash siyoh purkash usuliga asoslanadi. Faqat qog‘ozni tortib uzatish mexanizmi o‘rniga chop etish vaqtida tasvir tushiriladigan obyektning holatini belgilab turuvchi qurilma ishlatiladi.
Qo‘l yoki oyoq tirnoqlariga to‘liq rangli tasvir chop etadigan 3D-printerlar ham mavjud. Ular tirnoq san’ati (nail art).
Boshqa printerlar
- Teletaypli printerlar elektr yozuv mashinkasini takrorlaydigan elektromexanik qism va modemdan iborat bo‘lgan. Ya’ni bitta blokda elektr klaviatura, richag-segmentli harf tashuvchiga ega elektromexanik harfli printer hamda aloqa kanali orqali axborotni qabul qilish va uzatish qurilmasi birlashtirilgan. Qo‘shimcha ravishda perfolenta yozish va o‘qish qurilmasi ulanardi; odatda u 5 qatorli (5-bitli).
- Eksperimental ishlanmalar:
- Yaponiyaning PrePeat kompaniyasi atrof-muhitni muhofaza qilish dasturi doirasida ishlashi uchun siyoh, toner yoki qog‘oz talab qilmaydigan printer ishlab chiqardi. Chop etishda qog‘oz o‘rniga yupqa oq plastmassa ishlatiladi. Bitta varaqdan ko‘p marta foydalanish mumkin: qayta chop etishdan oldin u printer ichida avtomatik ravishda tozalanadi.
Internet-printerlar
So‘nggi vaqtlarda ofis texnikasi bozorida dasturiy ta’minoti bevosita Internetga (odatda marshrutizator orqali) ulanishni qo‘llab-quvvatlaydigan printerlar paydo bo‘ldi. Bunday ulanish printerga kompyuterdan mustaqil ishlash imkonini beradi. Bu ulanish bir qator qo‘shimcha imkoniyatlarni ta’minlaydi:
- hujjatlar yoki veb-sahifalarni bevosita printer displeyidan chop etish;
- printer drayverini o‘rnatmasdan, istalgan veb-qurilmadan (shu jumladan masofadan turib) hujjatlar yoki veb-sahifalarni chop etish;
- qayerda bo‘lishidan qat’i nazar, istalgan brauzer yordamida printer holatini ko‘rish va chop etish topshiriqlarini boshqarish;
- printer dasturiy ta’minotini tezkor va avtomatik yangilash.
Paketli chop etish
Turli formatdagi ko‘p sonli fayllarni chop etish kerak bo‘lganda paketli chop etish talab qilinadi. Bunday vaziyatlarda fayllarni turli amaliy dasturlarda ochish va har xil formatdagi fayllarni chop etish navbatiga bittadan qo‘shish zarurati tug‘iladi. Fayllarni qo‘lda chop etishga yuborishning kamchiligi — varaqlarni saralash uchun fayllarni istalgan tartibda chop etishning imkonsizligidir. Bunday vazifalarni hal qilish uchun paketli chop etish rejimi mavjud: u chop etish navbatidagi fayllar tartibini qo‘lda belgilash imkonini beradi. Paketli chop etish funksiyasi AutoCAD yoki Autodesk Inventor kabi amaliy dasturlarning tarkibiy qismi bo‘lishi, shuningdek Print Conductor[italyancha].
Adabiyotlar
- G. Xellerman, V. Gamaxer, Z. Vranejich va boshqalar. 22-bob. Belgilarni chop etuvchi qurilmalar // Kompyuterlar. Uch jildli ma’lumotnoma = McGraw-Hill kompyuterlar bo‘yicha qo‘llanmasi / G. Helms tahriri ostida. Ingliz tilidan tarjima, I. O. Atovmyan tahriri ostida. — M.: Mir, 1986-yil. — J. 3. — B. 66—98. — 407 b. — 50 000 nusxa
- Mixail Guk. 11.5. Printerlar va plotterlar // IBM PC apparat vositalari. — 3-nashr. — Sankt-Peterburg: Piter, 2006-yil. — B. 660—680. — 1072 b. — 5000 nusxa — ISBN 5-469-01182-8.