| Debian | |
|---|---|
| | |
| Ishlab chiquvchi | Debian loyihasi[Vikima’lumot] |
| Asoslangan | GNU/Linux |
| Birinchi chiqarilishi | 16-avgust 1993 |
| So‘nggi versiya |
|
| Yangilash usuli | Advanced Package Tool |
| Paket menejerlari | dpkg |
| Qo‘llab-quvvatlanadigan platformalar | x86-64, ARM, MIPS, IBM System/390, ppc64[Vikima’lumot], AArch64, X86 va LoongArch[Vikima’lumot] |
| Litsenziya | GNU GPL |
| Manba kod repozitoriysi | salsa.debian.org/public |
| Veb-sayt | debian.org (ingliz tilida) |
Debian ([ˈdɛbiən]) — operatsion tizim, tarkibida erkin dasturiy ta’minot va ochiq kodli dasturiy ta’minot mavjud. Hozirgi vaqtda Debian GNU/Linux — eng mashhur va muhim GNU/Linux distributivlaridan biri, ushbu turdagi operatsion tizimlar rivojiga dastlabki shaklidanoq sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Debian operatsion tizim sifatida ham serverlar, shuningdek ish stansiyalari.
2026-yil yanvar holatiga ko‘ra, Debian hamjamiyatida so‘nggi bir yil ichida 1400 nafardan ortiq faol ishtirokchi bo‘lgan. Natijada 94 000 dan ortiq bepul paket chiqarilgan. Hamjamiyat a’zolari bu paketlarning ishlashini ta’minlaydi, ularni hujjatlashtiradi va qo‘llab-quvvatlaydi.
Debian barcha distributivlar orasida eng katta paketlar omboriga ega — unda foydalanishga tayyor dasturlar va kutubxonalar saqlanadi. Paketlar soni bo‘yicha bo‘lmasa ham, qo‘llab-quvvatlanadigan arxitekturalar soni bo‘yicha Debian yetakchi hisoblanadi: jumladan, ARM, o‘rnatilgan qurilmalarda qo‘llaniladigan, eng mashhur x86-64 va PowerPC, shuningdek IBM S/390 platformasidagi meynfreymlarda. Paketlar ombori bilan ishlash uchun turli vositalar ishlab chiqilgan. Ulardan eng mashhuri — Advanced Packaging Tool (APT).
Debian quyidagi distributivlar qatori uchun asos bo‘ldi: Ubuntu, Linux Mint, antiX, Kali Linux, Knoppix, Maemo, TAILS, Astra Linux.
«Debian» nomi loyiha asoschisi Ian Merdok (Ian Murdock) va uning rafiqasi Debra Linn (Debra Lynn).
Debian va unga asoslangan distributivlar (100 dan ortiq) .deb hamda dpkg.
Tarix
Debian loyihasini yaratish ishlari 1993-yil avgust oyida Ian Merdok tomonidan boshlangan. U bir tomondan GNU/Linux ruhidagi ochiq va erkin, ikkinchi tomondan esa nihoyatda puxta va mas’uliyat bilan ishlab chiqiladigan distributiv yaratishni maqsad qilgan edi. Dastlab loyiha ustida xakerlar — erkin dasturiy ta’minot dunyosidan bo‘lgan kichik, ahil guruh asta-sekin kengayib, dasturchilar va foydalanuvchilardan tashkil topgan yirik, uyushgan hamjamiyatga aylandi.
Xususiyatlari
Debian keng imkoniyatlari bilan ajralib turadi. Joriy barqaror versiyasiga Linux yadrosiga asoslangan 59 mingdan ortiq dasturiy paket kiritilgan. Ular o‘nta arxitektura uchun mo‘ljallangan (Intel/AMD protsessorlarining 32-bit/64-bit, shaxsiy kompyuterlarda keng qo‘llaniladigan arxitekturalardan tortib, ARM arxitekturasi odatda o‘rnatilgan tizimlarda va meynfreymlarda, jumladan IBM System z) va shuningdek, FreeBSD yadrosiga asoslangan yana ikkita arxitektura ham qo‘llab-quvvatlanadi: FreeBSD yadrosi asosidagi arxitekturalar (kfreebsd-i386 va kfreebsd-amd64).
Debian’ning o‘ziga xos jihatlari: paketlarni boshqarish tizimi Advanced Packaging Tool (APT), paketlarga nisbatan qat’iy siyosat, repozitoriylar va ulardagi paketlarning juda ko‘pligi, shuningdek chiqariladigan versiyalarning yuqori sifati. Bular versiyalar o‘rtasida oson yangilash, paketlarni avtomatik o‘rnatish va olib tashlash imkonini beradi. Aynan Debian’da bir nechta muqobil dastur orasidan afzal ko‘rilganini tanlash mexanizmi yagona standart sifatida ilk bor joriy etilgan — Muqobillar (Alternatives).
Debian yangilanishlarning aralash tizimidan ham foydalanadi: an’anaviy, hayotiy siklga asoslangan model bilan bir qatorda uzluksiz chiqarilish (Rolling Release). Modellar o‘rtasida almashish APT’dagi kod nomlari orqali amalga oshiriladi. Uzluksiz chiqarilish modeli uchun repozitoriyda, masalan, «stable» kabi tarmoq nomi, an’anaviy hayotiy sikl uchun esa «Bookworm» kabi distributiv nomi ko‘rsatiladi.
Debian’ni standart o‘rnatishda ish stoli muhiti GNOME o‘rnatiladi. Unga LibreOffice, Firefox pochta dasturi Evolution, CD/DVD yozish dasturlari, musiqa va video pleyerlari, tasvirlarni ko‘rish va tahrirlash dasturlari hamda hujjatlarni PDF formatida ko‘rish dasturlari. Shuningdek, quyidagi ish stoli muhitlari bilan yig‘ilgan Live-CD obrazlari ham mavjud: KDE, Xfce, LXDE, MATE va Cinnamon. O‘rnatish disklari (Debian 12 «Bookworm») 21 ta DVD yoki 5 ta Blu-ray diskdan iborat bo‘lib, ularda mavjud bo‘lgan barcha paketlar, jumladan standart o‘rnatish uchun shart bo‘lmaganlari ham joylashgan. Tarmoq orqali o‘rnatish usulida oddiy o‘rnatish CD/DVD diskidan kichikroq CD ishlatiladi. Unda o‘rnatuvchini ishga tushirish va o‘rnatish jarayonida APTCD/DVD obrazlarini quyidagi vositalar orqali bepul yuklab olish mumkin: BitTorrent, jigdo yoki Debian CD disklarini yetkazib beruvchilardan biridan sotib olish mumkin. Shuningdek, tizimni USB xotira qurilmasiMaxsus dasturiy to‘plamlar ham mavjud: Debian Pure Blend[ingliz tilida], ular turli amaliy tajriba va qiziqishlarga ega foydalanuvchilar guruhlariga mo‘ljallangan: Debian Junior — 1 yoshdan 99 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun, Debian-Edu maktablar uchun, Debian Science fanlar bo‘yicha guruhlangan holda, Debian-Med[ingliz tilida] sog‘liqni saqlash sohasida amaliy va ilmiy foydalanish uchun mo‘ljallangan va boshqalar.
Chiqarilishlar
Debian versiyalari oltita tarmoqqa bo‘linadi:
- oldoldstable (oldoldstable), oldoldstable distributivining avvalgi paketlarini o‘z ichiga oladi va norasmiy LTS hisoblanadi.
- oldstable (oldstable), oldingi barqaror distributiv paketlarini o‘z ichiga oladi; bir vaqtning o‘zida norasmiy LTS bo‘lishi va Stable chiqarilganidan keyin ham rasmiy qo‘llab-quvvatlanishi mumkin;
- barqaror (stable), so‘nggi rasmiy distributivga kiritilgan paketlarni o‘z ichiga oladi (undagi paketlar faqat zaifliklarni bartaraf etish uchun yangilanadi);
- sinovdan o‘tkazilayotgan (testing), undan keyingi barqaror distributiv shakllantiriladi;
- beqaror (unstable, sid), sinov tarmog‘iga joylashtirishga tayyorlanayotgan paketlarning yangi versiyalarini o‘z ichiga oladi;
- eksperimental (experimental), to‘laqonli tarmoq hisoblanmaydi — unda sinchiklab sinovdan o‘tkazilishi kerak bo‘lgan yoki distributivga jiddiy o‘zgarishlar kiritishi mumkin bo‘lgan paketlar joylashadi.
Debian operatsion tizimining barqaror va sinov versiyalari qahramonlari multfilmi «O‘yinchoqlar tarixi». Debian distributivining beqaror versiyasi esa doimiy ravishda Sid (sid), o‘yinchoqlarni buzadigan multfilmdagi salbiy qahramon nomidan olingan.
Debian versiyalarining chiqarilish tarixi:
| Versiya | Kod nomi | Qo‘llab-quvvatlanadigan arxitekturalar soni | Paketlar soni | Chiqarilgan sana | Qo‘llab-quvvatlash tugaydigan sana | Uzoq muddatli qo‘llab-quvvatlash tugaydigan sana | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Chiqarilish | Joriy | Asl nomi | O‘zbekcha nomi | |||||
| 0.93R6 | 1 | 26-oktabr 1995-yil | mavjud emas | |||||
| 1.1 | Buzz | Bazz | 1 | 474 | 17-iyun 1996-yil | 1996-yil | mavjud emas | |
| 1.2 | Rex | Reks | 1 | 848 | 12-dekabr 1996-yil | 1996-yil | mavjud emas | |
| 1.3 | Bo | Bo | 1 | 974 | 5-iyun 1997-yil | 1997-yil | mavjud emas | |
| 2.0 | Hamm | Hem | 2 | ≈ 1500 | 24-iyul 1998-yil | 1998-yil | mavjud emas | |
| 2.1 | Slink | Slink | 4 | ≈ 2250 | 9-mart 1999-yil | dekabr 2000-yil | mavjud emas | |
| 2.2 | Potato | Poteyto | 6 | ≈ 3900 | 15-avgust 2000-yil | aprel 2003-yil | mavjud emas | |
| 3.0 | 3.0_r6 | Woody | Vudi | 11 | ≈ 8500 | 19-iyul 2002-yil | avgust 2006-yil | mavjud emas |
| 3.1 | 3.1_r8 | Sarge | Sarj | 11 | ≈ 15400 | 6-iyun 2005-yil | aprel 2008-yil | mavjud emas |
| 4.0 | 4.0_r9 | Etch | Etch | 11 | ≈ 18000 | 8-aprel 2007-yil | fevral 2010-yil | mavjud emas |
| 5.0 | 5.0.10 | Lenny | Lenni | 12 | ≈ 23000 | 14-fevral 2009-yil | fevral 2012-yil | mavjud emas |
| 6.0 | 6.0.10 | Squeeze | Squeeze | 9+2[A] | ≈ 29000 | 6-fevral 2011-yil | 31-may 2014-yil[B][B2] | 29-fevral 2016-yil |
| 7.0 | 7.11 | Wheezy | Uizi | 11+2[C] | ≈ 37500 | 4-may 2013-yil | fevral 2016-yil | 31-may 2018-yil |
| 8.0 | 8.11 | Jessie | Jessi | 10 | > 43000 tasi ≈ 20100 ta dastlabki paketdan | 25-aprel 2015-yil | may 2018-yil | 30-iyun 2020-yil |
| 9.0 | 9.13 | Stretch | Strech | 10 | ≈ 51000 | 17-iyun 2017-yil | 6-iyul 2020-yil | 30-iyun 2022-yil |
| 10.0 | 10.13 | Buster | Baster | 10 | ≈ 59000 | 6-iyul 2019-yil | iyul 2022-yil | iyun 2024-yil |
| 11.0 | 11.11 | Bullseye | Bulsay | 9 | ≈ 59551 | 14-avgust 2021-yil | iyul 2024-yil | iyun 2026-yil |
| 12.0 | 12.15 | Bookworm | Bukvorm | 9 | 64419 | 10-iyun 2023-yil | 11-iyun 2026 | 30-iyun 2028 |
| 13.0 | 13.7 | Trixie | Trixi | 10 | 69830 | 9-avgust 2025-yil | 9-avgust 2028 | 30-iyun 2030 |
| 14.0 | Forky | Forki | noma’lum | noma’lum | keyinroq e’lon qilinadi | keyinroq e’lon qilinadi | keyinroq e’lon qilinadi | |
Shartli belgilar: Qo‘llab-quvvatlanmaydi Qo‘llab-quvvatlanadi Joriy versiya Kelajakdagi versiya
- A Linux yadrosi asosidagi 9 ta arxitektura + FreeBSD yadrosi asosidagi 2 ta arxitektura
- B Xavfsizlik yangilanishlari 2016-yil fevraligacha
- B2 IA-32 va x86-64 arxitekturalari uchun 2016-yil fevraligacha
- C Linux yadrosi asosidagi 11 ta arxitektura + FreeBSD yadrosi asosidagi 2 ta arxitektura

Yadrolar
| Debian chiqarilishi | Yadro Debian | Debian chiqarilishidan oldingi eng so‘nggi yadro versiyalari |
|---|---|---|
| 1.1 buzz 17-iyun 1996-yil | 2.0 — 9-iyun 1996-yil | |
| 1.2 rex 12-dekabr 1996-yil | 2.0.27 — 1-dekabr 1996-yil | |
| 1.3 bo 5-iyun 1997-yil | 2.0.29 2.0.30 1.3.1 uchun, shuningdek 2.0.33 | 2.0.30 — 8-aprel 1997-yil 2.1.42 — 29-may 1997-yil |
| 2.0 hamm 24-iyul 1998-yil | 2.0.33 2.0.34 | 2.0.35 — 13-iyul 1998-yil |
| 2.1 slink 9-mart 1999-yil | 2.0.35-3 2.0.36-3 2.1.125-1 2.2.1-1 | 2.2.3 — 9-mart 1999-yil |
| 2.2 potato 15-avgust 2000-yil | 2.2.16 | 2.2.16 — 7-iyun 2000-yil 2.3.99-pre9 — 23-may 2000-yil |
| 3.0 woody 19-iyul 2002-yil | 2.2.20 2.4.18 | 2.2.21 — 20-may 2002-yil 2.4.18 — 25-fevral 2002-yil 2.5.26 — 16-iyul 2002-yil |
| 3.1 sarge 6-iyun 2005-yil | 2.4.30 — 4-aprel 2005-yil 2.6.11.11 — 27-may 2005-yil | |
| 4.0 etch 8-aprel 2007-yil | 2.6.18 | 2.6.20.6 — 6-aprel 2007-yil |
| 5.0 lenny 14-fevral 2009-yil | 2.6.26 | 2.6.28.5 — 12-fevral 2009-yil |
| 6.0 squeeze 6-fevral 2011-yil | Linux 2.6.32 kFreeBSD 8.1 | 2.6.37 — 5-yanvar 2011-yil 8.1 — 19-iyul 2010-yil |
| 7.0 wheezy 4-may 2013-yil | Linux 3.2.41 kFreeBSD yadrosi 8.3 va 9.0 | 3.9 — 29-aprel 2013-yil |
| 8.0 Jessie 26-aprel 2015-yil | Linux 3.16.0 | 4.0 va 3.19 — 2015-yil |
| 9.0 stretch 2017-yil mart oyidan | Linux 4.9.0 | 4.10 |
| 10.0 buster 06-iyul 2019-yil | Linux 4.19.0 | 5.2 — 07-iyul 2019-yil |
| 11.0 bullseye 14-avgust 2021-yil | Linux 5.10 | 5.13 — 27-iyun 2021-yil |
| 12.0 bookworm 10-iyun 2023-yil | Linux 6.1 | 6.3.7 — 9-iyun 2023-yil |
| 13.0 trixie 9-avgust 2025-yil | Linux 6.12 |
Qo‘llab-quvvatlanadigan arxitekturalar
Debian 13 «Trixie» versiyasi rasman quyidagi arxitekturalarga port qilingan:
amd64— x86-64 Intel/AMD’ning 64 bitli protsessorlari uchun ishlab chiqilgan;arm64— ARM, 64 bitli (AArch64);armel— ARM arxitekturasi Risc PC uchun va turli o‘rnatilgan tizimlar uchun;armhf— ARM’ning yettinchi avlod arxitekturasi;i386— x86, Intel bilan mos keluvchi 32 bitli protsessorlar uchun ishlab chiqilgan;mipsel— MIPS;mips64el— 64 bitli MIPS arxitekturasi;ppc64el— PowerPC;riscv64— arxitektura RISC-V;s390x— arxitektura IBM System Z.
Boshqa ayrim arxitekturalar uchun ham norasmiy versiyalar mavjud. Ularning ba’zilari faol ishlab chiqilmoqda, biroq hozircha faqat beqaror chiqarilish tarkibiga kiradi.
Ishlab chiqish bosqichlari
Ishlab chiqilayotgan dasturiy ta’minot (DT) paketlari dastlab loyiha distributivining unstable (shuningdek, sid), yoki experimental. unstable tarmog‘idagi dasturiy ta’minot versiyalari ishlab chiquvchilarning fikricha, ommaga taqdim etish uchun yetarlicha barqaror bo‘ladi. Biroq ularda Debian loyihasi doirasida kiritilgan o‘ziga xos o‘zgarishlar, jumladan, distributiv paketini yaratish uchun zarur ma’lumotlar ham mavjud. Bu o‘zgarishlar yangi va hali sinovdan o‘tkazilmagan bo‘lishi mumkin. Chiqarishga tayyor bo‘lmagan dasturiy ta’minot odatda experimental.
Dasturiy ta’minot versiyasi unstable tarmog‘ida ma’lum vaqt (o‘zgarishlarning muhimlik darajasiga qarab) turgach, paket avtomatik ravishda testing ga faqat paketda jiddiy xatolar bo‘lmasa va boshqa barcha zarur paketlar testing tarmog‘iga o‘tish shartlariga javob bersagina o‘tadi. testing.
Debian paketlari rasmiy chiqarilishlar orasida yangilanganda yangi funksiyalar qo‘shilmagani sababli, ayrim dasturchilar o‘z mahsulotlarining yangi versiyalari uchun unstable va experimental dan foydalanadi. Biroq bu distributivlar stable kabi sinchiklab sinovdan o‘tkazilmaydi va muhim xavfsizlik tuzatishlarini o‘z vaqtida olmasligi mumkin. Ba’zan unstable tarmog‘idagi ishlayotgan paketlarni yangilash dasturiy ta’minot ishini jiddiy buzishi mumkin.
Paketlar testing tarmog‘ida yetarlicha pishib yetilgach va keyingi chiqarilish uchun belgilangan maqsadlarga erishilgach, testing keyingi barqaror versiyaga aylanadi.
Loyiha rahbarlari
| Ian Merdok, distributiv asoschisi | 1993-yil avgust — 1996-yil mart |
| Bryus Perens | 1996-yil aprel — 1997-yil dekabr |
| Ian Jekson | 1998-yil yanvar — 1998-yil dekabr |
| Vichert Akkerman | 1999-yil yanvar — 2001-yil mart |
| Ben Kollins | 2001-yil aprel — 2002-yil aprel |
| Bdeyl Garbi[ingliz tilida] | 2002-yil aprel — 2003-yil aprel |
| Martin Mixlmayr[ingliz tilida] | 2003-yil mart — 2005-yil mart |
| Brendan Robinson | 2005-yil aprel — 2006-yil aprel |
| Entoni Tauns | 2006-yil aprel — 2007-yil aprel |
| Sem Osevar[ingliz tilida] | 2007-yil aprel — 2008-yil aprel |
| Stiv Makintayr | 2008-yil aprel — 2010-yil aprel |
| Stefano Dzakkiroli | 2010-yil aprel — 2013-yil aprel |
| Lukas Nussbaum | 2013-yil aprel — 2015-yil aprel |
| Nil Makgovern | 2015-yil aprel — 2016-yil aprel |
| Mehdi Doggay | 2016-yil aprel — 2017-yil aprel |
| Kris Lamb | 2017-yil aprel — 2025-yil aprel |
| Andreas Tille | 2025-yil apreldan hozirgi vaqtgacha |
Shartlar
Debian ijtimoiy shartnomasi, 1997-yilda ilk bor ratifikatsiya qilingan va 2004-yilda yangilangan. Unda loyiha faoliyati va dasturiy ta’minotni ishlab chiqishning asosiy tamoyillari belgilangan, shuningdek, Debian’ning erkin dasturiy ta’minotni aniqlash mezonlari. Bu mezonlar Debian GNU/Linux’ni mashhur operatsion tizimlar orasidagi eng erkin tizimlardan biri deb hisoblash imkonini beradi. Keyinchalik Debian’ning erkin dasturiy ta’minotni aniqlash mezonlari Ochiq kod ta’rifini.
Debian Konstitutsiyasi, ilk bor 1998-yilda qabul qilingan va bir necha marta yangilangan (hozirda amaldagi versiya 1.5 bo‘lib, 9-yanvar 2015-yilda qabul qilingan), unda dasturchilar, loyiha rahbari, texnik qo‘mita va kotibning maqomi, shuningdek, Debian loyihasining mulkiy munosabatlari hamda qaror qabul qilishning standart tartibi belgilangan.
2014-yilda Debian xulq-atvor kodeksi qabul qilindi. Unda loyiha ishtirokchilari o‘rtasidagi munosabatlar me’yorlari bayon etilgan. Kodeks hurmatli, vijdonli va ochiq bo‘lishni, boshqa ishtirokchilar hamda foydalanuvchilarga yordam berishni talab qiladi.
Debian va FSF
Debian’ning erkinlikni aniqlash mezonlari Erkin dasturiy ta’minot jamg‘armasi (Free Software Foundation, FSF) mezonlari bilan to‘liq mos kelmaydi. Masalan, Debian loyihasida quyidagi litsenziyalar erkin bo‘lmagan deb hisoblanadi: GNU FDL, agar u o‘zgartirib bo‘lmaydigan bo‘limlar bilan ishlatilsa, shuningdek Free Art litsenziyasi; FSF esa ularni hujjatlar va san’at asarlari uchun erkin litsenziyalar deb hisoblaydi. Shu bilan birga, Debian ham xuddi OSI kabi, Artistic License 1.0 litsenziyasini erkin deb hisoblaydi. FSF esa uni muvaffaqiyatsiz yozilgan va shu sababli erkin bo‘lmagan litsenziya deb hisoblaydi.
FSF xususiy dasturiy ta’minotdan foydalanishga sezilarli yordam ko‘rsatishga yo‘l qo‘ymaydi, Debian esa erkin bo‘lmagan dasturiy ta’minot foydalanuvchilari uchun serverlarda joy, pochta ro‘yxatlari va boshqa imkoniyatlarni taqdim etadi. Shu bilan birga, FSF funksional bo‘lmagan kontentning (masalan, o‘yindagi grafika yoki siyosiy nutqning) to‘liq erkin bo‘lishini talab qilmaydi. Debian esa bunday erkin bo‘lmagan kontentni boshqa erkin bo‘lmagan komponentlar bilan bir bo‘limga joylashtiradi.
Ba’zan Debian’da erkin bo‘lmagan komponentlar bilan nima qilish kerakligini hal etish uchun ovoz berish o‘tkaziladi.[ma’lumotlarni yangilash]
- 2004-yilda keyingi chiqarilishdan boshlab erkin bo‘lmagan dasturiy ta’minot bo‘limini qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatish masalasi bo‘yicha ovoz berildi. Natijada bo‘lim saqlab qolindi.
- 2006-yilda — mikrodasturiy ta’minot (firmware) manba kodi mavjud bo‘lmagan (blob) komponentlar muammosini hal etish va Etch chiqarilish sanasi bo‘yicha ovoz berildi — chiqarilish kechiktirilmadi.
- 2008-yilda — mikrodasturiy ta’minot (firmware) manba kodi mavjud bo‘lmagan komponentlar va Lenny chiqarilish sanasi bo‘yicha ovoz berildi — aksincha isbotlanmaguncha, bloblar GPL litsenziyasini buzmaydi deb hisoblashga qaror qilindi.
- 2010-yil dekabr oyida mikrodasturiy ta’minot (firmware; erkin va erkin bo‘lmagan litsenziyalar ostida alohida paketlar ko‘rinishida tarqatiladi) yadro tarkibidan ajratilib, alohida paketlarga chiqarilgani e’lon qilindi.
Ushbu farqlar sababli erkin dasturiy ta’minot tarafdorlarining ayrimlari Debian operatsion tizimlarini erkin dasturiy ta’minot deb atashga loyiq emas deb hisoblaydi va uning o‘rniga gNewSense.

Debian Live
Live CD Debian operatsion tizimi bilan olinadigan tashuvchidan (CD, DVD, USB xotira qurilmasi va h.k.) yoki tarmoq orqali texnologiyasi netboot yordamida qattiq diskka o‘rnatmasdan yuklanadi. Bu foydalanuvchilarga operatsion tizimni o‘rnatishdan oldin u bilan tanishish yoki undan yuklash diski sifatida foydalanish imkonini beradi. Nosozliklardan keyin tizimni tiklash uchun LiveCD’lar hamda grafik muhitlarga ega standart LiveCD’lar yaratilgan: GNOME, KDE Plasma Workspaces, Xfce va LXDE bir nechta arxitektura uchun mavjud. Debian LiveCD qattiq diskka o‘rnatish imkonini ham beradi. Squeeze uchun mavjud standart ISO obrazlarining aksariyati CD turidagi «700 MB» diskka sig‘maydi. Debian Live texnologiyasi yordamida turli xil, jumladan, kichik hajmli Live CD disklar ham yaratilgan. Ularda dasturiy ta’minotning maxsus sozlamalari va tarkibi mavjud.
Foydalanish
NASA kosmonavtlarning ish joylarida Debian tizimidan foydalanadi, XKSda. Shuningdek, NASA Debian tizimidan shattlda o‘tkazilgan tajribalarda foydalangan: Kolumbiya.
Adabiyotlar
- Kristofer Negus, Fransua Kaen. Ilg‘or foydalanuvchilar uchun Ubuntu va Debian Linux: 1000 dan ortiq zarur buyruq. — Piter, 2011. — B. 352. — ISBN 978-5-94807-027-8.
- Kristofer Negus. Ilg‘or foydalanuvchilar uchun Ubuntu va Debian Linux. 1000 dan ortiq zarur buyruq. — Piter, 2014. — B. 384. — ISBN 978-5-496-01075-7.
Havolalar
- Debian’ning rasmiy sahifasi (rus tilida)
- debian.org — Debian’ning rasmiy sayti
- Debian Wiki (rus tilida)
- Debian’ning rasmiy saytidagi rus tilida so‘zlashuvchi hamjamiyat
- Debian’ning qisqacha tarixi
- Rossiyadagi rasmiy nusxa serveri
- Debian GNU/Linux’ning rus tilida so‘zlashuvchi hamjamiyati
- Debian tizim administratori uchun amaliy qo‘llanma. Debian Buster: ilk tanishuvdan mahoratgacha (rus tilida)
- Debian’ni o‘rnatish bo‘yicha qo‘llanmalar (32 bitli kompyuter (i386)) (64 bitli kompyuter (amd64))
- Disk obrazlari Debian: 64 bitli kompyuter (amd64)