Avstriya (nem. fayl haqida [ˈøːstɐˌʁaɪç]), toʻliq rasmiy nomi — Avstriya Respublikasi (nem. fayl haqida [repuˈbliːk ˈʔøːstɐʁaɪç]) — davlat boʻlib, u Markaziy Yevropada joylashgan. Federatsiya, toʻqqizta federal yerdan iborat boʻlib, ularning poytaxti — Vena. Aholisi 9,2 mln kishi (2025), maydoni — 83 879 km². Aholi soni boʻyicha dunyoda 98-oʻrinda va hududi boʻyicha 113-oʻrinda turadi.
Avstriya quyidagi davlatlar bilan chegaradosh: shimolda — Chexiya, shimoli-sharqda — Slovakiya, sharqda — Vengriya, janubda — Sloveniya va Italiya, gʻarbda — Lixtenshteyn va Shveytsariya, shimoli-gʻarbda esa — Germaniya.
Avstriya — koʻp millatli davlat boʻlib, etnomadaniy, diniy, irqiy va milliy jihatdan katta xilma-xillikka ega. Aholining taxminan 74 % qismi — katoliklar. Davlat tili — nemis tili.
Federativ davlat, parlament respublikasi. 3-mart 2025-yildan buyon federal kansler sifatida Kristian Shtoker faoliyat yuritmoqda.
Poytaxti va eng yirik shahri — Vena, boshqa yirik shaharlari — Grats, Lints, Zalsburg, Insbruk va Klagenfurt-am-Vyorterze. Avstriya 9 ta federal yerga: Burgenland, Vena, Yuqori Avstriya, Karintiya, Zalsburg, Quyi Avstriya, Tirol, Shtiriya, Forarlberg.
Postindustrial, iqtisodiyoti jadal rivojlanayotgan mamlakat. Uning YaIM (xarid qobiliyati pariteti) boʻyicha 2017-yilda 441 mlrd AQSH dollarini (aholi jon boshiga taxminan 50 000 dollar) tashkil etgan.
Aʼzo: Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Ittifoqi. 1955-yilda doimiy betaraflikni va har qanday harbiy blokka qoʻshilmaslik siyosatini eʼlon qilgan. Shengen hududiga va Yevrozonaga kiradi, pul birligi — yevro.
Etimologiya
Mamlakat nomi qadimgi yuqori nemischa Ostarrichi (keyinchalik — Osterreich) — «sharqiy mamlakat» (ostar — «sharq», richi — «mamlakat»). «Avstriya» nomi ilk bor 1-noyabr kuni, 996-yilda tuzilgan hujjatda tilga olingan..
Avstriya bayrogʻi dunyodagi eng qadimgi davlat ramzlaridan biridir. Rivoyatga koʻra, 1191-yilda uchinchi salib yurishining janglaridan birida Leopold V ning oppoq koʻylagi butunlay qonga belangan. Gersog keng kamarini yechganda koʻylakda oq yoʻl qolgan. Shu ranglar uygʻunligi uning bayrogʻiga, keyinchalik esa Avstriya Respublikasi bayrogʻiga.
aylangan. Avstriya sharafiga nomlangan asteroid — (136) Avstriya — 18-mart 1874-yilda avstriyalik astronom Iogann Paliza tomonidan Pula shahridagi Avstriya-Vengriya dengiz rasadxonasida kashf etilgan..
Geografiya


Davlat Markaziy Yevropada joylashgan. Mamlakat maydoni — 83 871 km².
Shimolda Chexiya bilan (362 km), shimoli-sharqda — Slovakiya bilan (91 km), sharqda — Vengriya bilan (366 km), janubda — Sloveniya bilan (330 km) va Italiya bilan (430 km), gʻarbda — Lixtenshteyn bilan (35 km) va Shveytsariya bilan (164 km), shimoli-gʻarbda esa — Germaniya bilan (784 km) chegaradosh.
Avstriya hududining 70 % qismini togʻlar egallaydi, dengiz sathidan oʻrtacha balandligi qariyb 900 m; hududning katta qismini Sharqiy Alp togʻlari egallagan. Ular oʻz navbatida shimolda Shimoliy Tirol Alplari va Zalsburg Alplariga, janubda esa Tsillertal hamda Karni Alplariga boʻlinadi. Avstriyaning eng baland nuqtasi — Grossglokner togʻi (3797 m); unda Yevropadagi eng yirik muzliklardan biri — Pastertse joylashgan. Eng past nuqtasi — Noyzidler-Ze koʻli (dengiz sathidan 115 m balandlikda).
2010-yil holatiga koʻra, oʻrmonlar Avstriya hududining 47 % qismini egallagan.
Iqlim
Avstriyada moʻtadil, asta-sekin kontinental iqlimga oʻtuvchi, balandlikka kuchli bogʻliq iqlim hukm suradi.
Yoz issiq va quyoshli, oʻrtacha harorat +20 °C. Balandlik oshgani sari tunda harorat nol darajagacha tushishi mumkin. Qish tekisliklarda yumshoq, togʻlarda esa sovuq; tekisliklarda harorat −2 °C gacha, togʻli hududlarda −14 °C gacha pasayadi. Balandlik va relyefga qarab, yiliga 500 dan 3000 mm gacha yogʻin tushadi.
Tarix

Hozirgi Avstriya yerlari rimliklar tomonidan keltlardan miloddan avvalgi 15-yilda tortib olingan. VI—VIII asrlarda boʻlajak Tirol hududini german xalqlaridan boʻlgan bavarlar, boʻlajak Avstriya, Shtiriya va Karintiya hududlarini esa slavyanlar egallagan. 788-yilda Avstriya hududini franklar bosib olgan. 803-yilda Avar markasi tuzilgan, 976-yilda uning nomi Sharqiy marka deb oʻzgartirilgan. Avstriya, Shtiriya, Karintiya va Tirol vujudga kelganidan boshlab mutlaq monarxiyalar boʻlgan. 1156-yilda Babenberglar sulolasi hukmronligi davrida Avstriya Bavariyadan ajralib, mustaqil gersoglikka aylangan. Uning taxti uchun kurash Leyta jangidan (1246-yil) keyin Chexiya qirolligi va Vengriya qirolligi oʻrtasida avj olgan. 1276-yilda Germaniya qiroli Rudolf I Gabsburg.

shajarasi. 1438-yildan boshlab Avstriya gersoglari, asosan, Muqaddas Rim imperiyasi imperatorlari etib saylangan; 1453-yilda esa (bu paytga kelib ular shaxsiy uniya bilan birlashgan edi) Avstriya gersogi ersgersog unvonini olgan. 1526-yilda Vengriya qiroli Layosh II Moxach jangida turklarga qarshi kurashda halok boʻlgach, Avstriyaga Chexiya va Xorvatiya qoʻshib olingan. Bundan tashqari, oʻsha davrda Gabsburglar Usmonli imperiyasiga qarshi koʻp yillik urushlarni boshlagan. Prussiya qirolligi bilan mojaro natijasida mamlakat Sileziyadan ayrilgan. XVIII asr oxirida Polshaning boʻlinishi natijasida Avstriyaga Galitsiya, , Kichik Polsha va Janubiy Mazoviya (Gʻarbiy Galitsiya sifatida) qoʻshilgan. 1687-yilda Vengriya Avstriya bilan uniyaga kirgan. Fransiya bilan urushlar natijasida 1806-yilda Avstriya ersgersogi Muqaddas Rim imperiyasi imperatori unvonidan mahrum boʻlgan, biroq Avstriya imperatori unvonini olgan. 1815-yilda Germaniya ittifoqi tuzilgach, Avstriya imperatorlari uning raisi boʻlgan; mamlakat Janubiy Mazoviyadan ayrilib, Lombardiya va Venetoni qoʻlga kiritgan. 1859-yilda Avstriya–Italiya–Fransiya urushida magʻlubiyatga uchrab, Lombardiya va Venetodan ayrilgan. 1866-yilda esa Avstriya Avstriya–Prussiya urushida magʻlub boʻlgach, Germaniya ittifoqi oʻzini tarqatib yuborgan.
1867-yilgi Avstriya–Vengriya uniyasi natijasida Avstriya-Vengriya davlati ikki qism — Transleytaniya va Sisleytaniyadan iborat holda tashkil topgan..
1867-yilda Avstriya imperatori konstitutsiyani qabul qilib, Avstriyani konstitutsiyaviy , dualistik, mulkiy senzga asoslangan monarxiya deb eʼlon qilgan. Qonun chiqaruvchi organ — unvonli zodagonlardan iborat lordlar palatasi hamda mulkiy senz asosida saylovchilar tomonidan ikki turda majoritar tizim boʻyicha 2 turda saylanadigan vakillar palatasidan iborat Imperiya kengashi boʻlgan. Davlat boshligʻi merosiy imperator, ijroiya organi esa imperator tayinlaydigan va uning oldida javobgar vazirlik boʻlgan. Eng taʼsirli partiya Xristian-ijtimoiy partiyaga aylangan. XX asr boshida vakillar palatasiga saylovlarda umumiy saylov huquqi joriy etilgan. Xristian-ijtimoiy partiya taʼsirini saqlagan, ammo unga tenglashgan yana bir kuch — Avstriya sotsial-demokratik partiyasi.
Ikki jahon urushi oraligʻidagi davr
11-noyabr 1918-yilda Avstriya kayzeri va Vengriya qiroli Karl I Gabsburg Avstriyadagi hukmronlikdan chekinishini eʼlon qilgan. 12-noyabr 1918-yilda Reyxsrat monarxiya va lordlar palatasini tugatib, imperiyani respublika deb eʼlon qilgan. Germaniya Avstriyasi suveren davlatga aylangan, bu esa Avstriya–Vengriya uniyasining buzilishi va Avstriya-Vengriyaning tugatilishiga avtomatik ravishda olib kelgan. Shu kuni Reyxsrat «Germaniya Avstriyasining davlat tuzilishi va boshqaruv shakli toʻgʻrisida»gi qonunni qabul qilgan. Unga koʻra, konstitutsiya qabul qilish uchun Taʼsis milliy majlisiga saylov oʻtkazilishi, ungacha esa 1911-yilgi chaqiriqda Avstriyaning nemislar yashovchi qismidan saylangan Reyxsrat aʼzolaridan tuzilgan Muvaqqat milliy majlis vaqtincha qonun chiqaruvchi organ boʻlishi belgilangan. Sotsial-demokrat davlat kansleri Karl Renner boshchiligidagi Davlat kengashi vaqtincha ijroiya organi boʻlgan. 13-noyabr 1918-yilda Karl I Vengriya ustidan hukmronlikdan chekinishini eʼlon qilgan, 16-noyabr 1918-yilda Davlat majlisi monarxiyani tugatib, Vengriya qirolligini Vengriya Xalq Respublikasi deb eʼlon qilgan. Shu tariqa Vengriya ham Avstriya–Vengriya uniyasining tugatilishini tan olgan. 14-noyabrda Bogemiya, Moraviya va Sileziyaning chexlar yashaydigan okruglaridan saylangan Reyxsrat aʼzolari Chexoslovakiya inqilobiy milliy majlisini tuzib, Chexoslovakiya Respublikasini.
16-fevral 1919-yilda Taʼsis milliy majlisiga saylov boʻlib oʻtgan. Unda Avstriya sotsial-demokratik ishchi partiyasi birinchi, Xristian-ijtimoiy partiya esa ozgina farq bilan ikkinchi oʻrinni egallagan. 14-martda majlis xalq vakilligi va davlat hukumati haqidagi qonunlarni qabul qilgan. Unga koʻra, Taʼsis milliy majlisi qonun chiqaruvchi, davlat hukumati esa ijroiya organiga aylangan. 10-sentabr 1919-yilda Sen-Jermen tinchlik shartnomasi imzolangan. Avstriyaning Germaniya bilan qayta birlashishi taqiqlangan, u Chexoslovakiya va Vengriya mustaqilligini tan olgan. Quyi Shtiriya, , Slavoniya, Dalmatsiya va Xorvatiya Serblar, xorvatlar va slovenlar qirolligiga, , Transilvaniya va Bukovina — Ruminiyaga berilgan. 21-oktabr 1919-yilda Taʼsis milliy majlisi shartnomani ratifikatsiya qilib, davlat nomini Avstriya Respublikasi deb oʻzgartirgan. 10-oktabr 1920-yilda u Avstriyani federal demokratik parlament respublikasi deb eʼlon qiluvchi federal konstitutsiyaviy qonunni qabul qilgan. Qonun bilan Federal kengash va Milliy kengashdan iborat Federal majlis qonun chiqaruvchi organ sifatida tuzilgan, Federal hukumat tashkil etilgan, federal prezident, federal kansler va federal vazirlar lavozimlari joriy qilingan.
4-mart 1933-yilda, fevraldagi soʻl partiyalar qoʻzgʻoloni magʻlubiyatidan keyin, federal kansler Engelbert Dolfus Federal majlisni tarqatib yuborgan va bir yil oʻtib uni tugatgan «May konstitutsiyasi» deb ataluvchi hujjatni eʼlon qilgan. U xalq vakilligini korporativ vakillik bilan almashtirgan: qonun chiqaruvchi organ Federal seym boʻlib, uning 20 aʼzosini davlat kengashi tayinlagan, davlat kengashining oʻzini esa federal prezident shakllantirgan; yana 10 aʼzo kasaba uyushmalari hamda savdo-sanoat ittifoqlari tuzgan Federal iqtisodiy kengash, 10 aʼzo ijodiy uyushmalar tuzgan Federal madaniyat kengashi, 9 aʼzo esa yerlar kengashi tomonidan tayinlangan. Yerlar kengashiga yer hukumatlari rahbarlari oʻz lavozimiga koʻra kirgan. Ijroiya organi Federal hukumat, davlat boshligʻi esa federal prezident boʻlib qolgan. Yangi davlat Avstriya Federativ Davlati nomini olgan; 1934-yildan oʻrnatilgan avtoritar tuzum avstrofashistik deb ataladi. U natsistlar Germaniyasi bilan ziddiyatda boʻlgan va iyul oyida avstriyalik natsistlar davlat toʻntarishini amalga oshirishga urinib, Dolfusni oʻldirgan.
Avstriyada natsizm
1938-yilda anshlyus — Avstriyaning natsistlar Germaniyasi tomonidan anneksiya qilinishi sodir boʻlgan. Federal yerlar reyxsgaularga — Vena, Yuqori Dunay, Quyi Dunay, Karintiya, Zalsburg, Shtiriya, , Tirol-Forarlbergga aylantirilgan; ularni Germaniya reyxskansleri tayinlagan noiblar boshqargan. 1938-yil aprelida Avstriyada oʻtkazilgan plebissit tasdiqlagan Avstriyaning Germaniyaga qoʻshilishini tasdiqlagan. Avstriyalik nemislarning aksariyati anchadan beri Buyuk Germaniya qayta tiklanishini orzu qilgan. Natsistlar hukmronligi yillarida Avstriya hududida oʻnlab konsentratsion lagerlar, jumladan, mudhish «Mautxauzen» oʻlim lageri (mamlakatda uning 49 ta filiali boʻlgan; bu yerda general D. M. Karbishev qiynoqqa solib oʻldirilgan) tashkil etilgan. 1992-yilda Avstriya federal kansleri Frants Vranitskiy minglab avstriyaliklar natsistlar rejimi jinoyatlarida qatnashganini tan olgan. Avstriya aholisi Germaniya aholisining atigi 8 % ini tashkil etgan, ammo avstriyaliklarning SS qoʻshinlaridagi ulushi 13 %, konsentratsion lagerlar xodimlari orasidagi ulushi esa 40 % boʻlgan.
Avstriya aholisi orasida natsistlar diktaturasiga qarshi kurashishga intilganlar ham boʻlgan. Anneksiyadan soʻng Avstriyada fashizmga qarshi Qarshilik harakati[ingl.] shakllana boshlagan; u Ikkinchi jahon urushi davrida eng keng koʻlamga yetgan. Natsizmga qarshi kurash partizanlik faoliyatini ham qamrab olgan; eng yirik partizan guruhlaridan biri Avstriya ozodlik fronti.
Ikkinchi jahon urushidan keyin
1945-yil aprelida Gitlerga qarshi koalitsiya mamlakatlarining qoʻshinlari Avstriyadan vermaxtni quvib chiqargan. Fashist noiblar lavozimdan chetlashtirilib, hokimiyat fashizm muxoliflaridan tuzilgan muvaqqat yer hukumatlariga (ayrim yerlarda muvaqqat yer qoʻmitalari deb atalgan) berilgan. 27-aprel 1945-yilda davlat miqyosida sotsial-demokratlar, kommunistlar (1947-yilgacha qatnashgan) va xristian sotsialistlardan iborat muvaqqat hukumat tashkil etilgan. Unga sotsial-demokrat davlat kansleri Karl Renner boshchilik qilgan. Denatsifikatsiya jarayoni boshlangan. Uni nazorat qilish uchun mamlakat Gitlerga qarshi koalitsiyaning toʻrt davlati qoʻshinlari tomonidan egallangan va sovet, Britaniya, Amerika hamda Fransiya okkupatsiya zonalariga boʻlingan. 4-iyul 1945-yilda denatsifikatsiyani bevosita nazorat qilish uchun okkupatsiya davlatlari vakillaridan iborat Avstriya boʻyicha ittifoqchilararo nazorat komissiyasi tuzilgan. 1945-yil sentabrda siyosiy partiyalar faoliyatiga ruxsat berilgan. Ularning eng yiriklari Avstriya sotsialistik partiyasi, Avstriya xalq partiyasi, Avstriya kommunistik partiyasi va Demokratik partiya boʻlgan. 25-noyabr 1945-yilda Milliy kengashga saylov oʻtkazilgan. 1945-yil kuzida 1919-yilgi federal konstitutsiyaviy qonun qayta tiklangan. Tinchlik shartnomasini tuzish boʻyicha muzokaralar 1947-yilda boshlangan, biroq shartnoma faqat 15-may 1955-yilda imzolangan. Sababi, «ittifoqchilar okkupatsiyasi uzoq yillar davom etgach, Gʻarb va SSSRning Avstriya uchun raqobati hech bir tomonga qatʼiy gʻalaba olib kelmasligi ayon boʻlganda, Avstriya siyosiy doiralarida betaraflikka qiziqish yana uygʻondi. Venaning harbiy-siyosiy jihatdan ikkala tomondan teng masofada turishi Gʻarb va sovet okkupatsiya qoʻshinlarini olib chiqish masalasini hal etishning maqbul yoʻli boʻlishi mumkin edi». Oʻsha yilning oktabrida Avstriyaning doimiy betarafligi haqida qonun qabul qilingan va mamlakat unga hozirgacha amal qiladi. 25-oktabrda ittifoqchilarning barcha qoʻshinlari Avstriya hududidan olib chiqilgan.
«Sovuq urush» davri Avstriya va uning poytaxti Venaga diplomatik shuhrat keltirgan. Bu yerda yirik xalqaro tashkilotlar, jumladan, BMT va OPEK vakolatxonalari joylashgan. Mamlakatning urushdan keyingi iqtisodiyoti muvaffaqiyatli rivojlangan.
1-yanvar 1995-yilda Avstriya Yevropa Ittifoqiga qoʻshilgan. Mamlakat quyidagi hudud va bitimlarga aʼzo: Yevrozona va Shengen bitimi.
Davlat tuzilishi
Avstriya federativ davlat boʻlib, toʻqqizta oʻzini oʻzi boshqaruvchi yerni birlashtiradi. Amaldagi konstitutsiya 1920-yilda qabul qilingan va 1945-yilda qayta kuchga kiritilgan.
Davlat boshligʻi — federal prezident; u 6 yil muddatga saylanadi.
Ijroiya organi — federal kansler va federal vazirlardan iborat federal hukumat. Uni federal prezident tayinlaydi va u Federal majlis oldida javobgardir.
Avstriya parlamenti — Federal kengash va Milliy kengashdan iborat ikki palatali Federal majlisdir. U Venada joylashgan. Parlament prezident farmoni bilan yoki quyi palata tomonidan ishonchsizlik votumi bildirilganda tarqatib yuborilishi mumkin.
Federal kengash 62 deputatdan iborat boʻlib, ular landtaglar — yer parlamentlari tomonidan saylanadi. Yerlar aholi soniga qarab turli miqdordagi (3 tadan 12 tagacha) deputat bilan vakillik qiladi. Bundesrat deputati vakolat muddati uni saylagan landtagning vakolat muddatiga qarab 4 yoki 6 yil boʻladi.
Milliy kengash 183 deputatdan iborat; ular proporsional roʻyxat tizimi boʻyicha saylanadi. Vakolat muddati — 5 yil.
Siyosiy partiyalar
- Avstriya ozodlik partiyasi — millatchi.
- Avstriya kelajagi uchun alyans — Avstriya ozodlik partiyasidan ajralgan.
- Avstriya islohotchi-konservativ partiyasi[nem.].
- Oʻng markazchilar
- Soʻl markazchilar

Eng yirik jamoat tashkilotlari
Kasaba uyushmalari
Eng yirik kasaba uyushmalari markazi — Avstriya kasaba uyushmalari birlashmasi[nem.].
Huquq tizimi
Avstriya Konstitutsiyaviy sudi — dunyodagi birinchi alohida konstitutsiyaviy sud (1920). Sud aʼzolarini hukumat va parlamentning ikkala palatasi taqdimnomasi bilan prezident tayinlaydi. Sud yerlar oʻrtasidagi (yoki yerlar bilan federal markaz oʻrtasidagi) nizolarni hal qilish, shuningdek, oliy mansabdor shaxslarga impichment qoʻllash vakolatiga ham ega.
Oliy sud instansiyasi — Oliy adliya sudi; apellyatsiya instansiyasi sudlari — oliy yer sudlari; birinchi instansiya sudlari — yer sudlari; sud tizimining quyi boʻgʻini — okrug sudlari; maʼmuriy sudlov organi — Maʼmuriy adliya sudi.
2008-yildan boshlab qochqinlar ishlari boʻyicha sud ham mavjud; 2014-yilda esa Federal maʼmuriy sud, yerlarning maʼmuriy sudlari va Federal moliya sudi ish boshlagan.
Prokuratura organlari: Oliy sud huzuridagi Bosh prokuratura, oliy yer sudlari huzuridagi bosh prokurorlar va prokurorlar. Korrupsiyaga qarshi organlar: Federal ichki ishlar vazirligi tarkibidagi Korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish federal boshqarmasi hamda Iqtisodiy jinoyatlar va korrupsiyaga qarshi kurashish prokuraturasi.
Tashqi siyosat
26-oktabr 1955-yildan boshlab tashqi siyosat doimiy betaraflikning xalqaro huquqiy maqomini hisobga olgan holda yuritiladi. Betaraflik mamlakatning tashqi siyosiy imkoniyatlari va harakat erkinligini kengaytirgan. Sovuq urush davrida betaraf Avstriya Gʻarb bilan Sharq oʻrtasida koʻprik vazifasini oʻtagan. Betaraflik Shveytsariya namunasi asosida oʻylangan boʻlsa-da, amalda oʻziga xos tarzda rivojlangan. Kansler Bruno Krayskiy davrida u Venaning deyarli patsifistik tashqi siyosatiga asos boʻlgan. 1980-yillarning oxiridan betaraflik yangi xalqaro sharoitga moslashtirila boshlandi; 1995-yilda Avstriya Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻldi. Mamlakat tashqi siyosati mustaqilligini yoʻqota boshladi va tobora YI umumiy siyosatiga singib bordi.
1990-yillarning oxirida koʻplab avstriyalik siyosatchilar betaraflikdan voz kechish va mamlakatning NATOga aʼzo boʻlishi maqsadga muvofiqligini muhokama qilgan, biroq aholi va muxolifat partiyalari bunga shubha bilan qaragan. Hozir rasmiy Vena betaraflikni oʻzgarmas institut emas, balki oʻzgarib borayotgan sharoitlarga moslashishi kerak boʻlgan tamoyil deb biladi. Shunga qaramay, betaraflik haqidagi 26.X.1955-yilgi federal konstitutsiyaviy qonun hanuz amal qiladi. Unga koʻra, mamlakat hech qanday urushda qatnasha olmaydi, oʻz hududida xorijiy qoʻshinlar boʻlishiga yoʻl qoʻymaydi va hech qanday harbiy shartnomaga qoʻshilmaydi.
Avstriya hayot sifati boʻyicha YI davlatlari orasida yetakchilardan biri. Uning Yevropa Ittifoqi sanoat ishlab chiqarishidagi ulushi 2,5 %. YIning millatlararo institutlar tizimiga aylanishi Avstriya parlamenti va ijtimoiy sheriklik institutlari ayrim vakolatlarini yoʻqotishiga olib keldi, chunki ular Bryusselga oʻtkazildi. Tashqi siyosat Yevropa konsensusi doirasida yuritiladi. 2009—2010-yillarda Avstriya quyidagi organda muvaqqat aʼzo boʻlgan: BMT Xavfsizlik Kengashi.
Avstriya maxsus xizmatlari
Avstriyaning maxsus xizmatlari tizimiga quyidagilar kiradi:
- Konstitutsiyani himoya qilish va terrorizmga qarshi kurashish federal idorasi.
- Harbiy razvedka.
- Harbiy kontrrazvedka.
Qurolli kuchlar
Umumiy harbiy xizmatchilar soni qurolli kuchlarda taxminan 49 ming kishi (2004); ular quruqlikdagi qoʻshinlar va harbiy-havo kuchlaridan iborat. Qurolli kuchlarga bosh inspektor rahbarlik qiladi; u milliy mudofaa vaziriga (fuqaro shaxs, hukmron partiya vakili) boʻysunadi. Urush davrida prezident oliy bosh qoʻmondon hisoblanadi. Mamlakatda maʼmuriy boʻlinishga hududiy jihatdan mos keladigan 9 ta harbiy okrug bor. Qurolli kuchlar umumiy harbiy majburiyat haqidagi qonun asosida hamda shartnoma asosida xizmatga qabul qilish yoʻli bilan shakllantiriladi. Chaqiruv yoshi — 18 yosh; shartnoma asosida xizmat ham mavjud. 2007-yildan muddatli xizmat 6 oy boʻlib, undan soʻng harbiy majburiyati bor fuqarolar 50 yoshgacha Mudofaa vazirligi rejasiga koʻra harbiy oʻquv mashgʻulotlariga (koʻpi bilan 60 sutka) jalb qilinadi. Jami harbiy xizmatga majbur va xizmatga yaroqli kishilar — 1,9 mln nafar (2004).
Mudofaa xarajatlari — taxminan (2005) 1,5 mlrd USD (YaIMning 0,9 % i).
Maʼmuriy boʻlinishi
Avstriya 9 ta federal yerga boʻlingan; ulardan biri (Vena) poytaxt shahridir.

Federal yerlar:
- Burgenland,
- Karintiya,
- Quyi Avstriya,
- Yuqori Avstriya,
- Zalsburg,
- Shtiriya,
- Tirol,
- Forarlberg,
- Poytaxt shahar — Vena.

Yerlar okruglar va alohida maqomli shaharlardan, okruglar esa jamoalar va shaharlardan iborat. Poytaxt hamda ayrim alohida maqomli shaharlar ham okruglarga boʻlinishi mumkin.
Yerlarning qonun chiqaruvchi organlari — aholi saylaydigan yer majlislari; ijroiya organlari — yer majlislari saylaydigan yer gubernatorlari va yer maslahatchilaridan iborat yer hukumatlari.
Okruglarning maʼmuriy organlari — hukumat tayinlaydigan okrug gubernatorlari boshchiligidagi okrug gubernatorliklaridir.
Shaharlarning vakillik organlari — aholi tomonidan saylanadigan jamoa kengashlari; ijroiya organlari — jamoa kengashi saylaydigan burgomistr va shahar maslahatchilaridan iborat shahar kengashlari (alohida maqomli shaharlar va poytaxtda — senatlar). Alohida maqomli shaharlardagi maʼmuriy organlar — hukumat tayinlaydigan magistrat direktori boshchiligidagi magistratlardir.
Jamoalarning vakillik organlari — aholi saylaydigan jamoa kengashlari (Forarlberg va Zalsburgda — jamoa vakillik organlari); ijroiya organlari — jamoa kengashlari saylaydigan burgomistr va jamoa maslahatchilaridan iborat jamoa boshqaruvlaridir.
Shahar okruglarining vakillik organlari — aholi saylaydigan okrug vakillik organlari; ijroiya organlari — okrug vakillari saylaydigan okrug oqsoqollari va maslahatchilaridan iborat okrug boshqarmalaridir.
Aholi
| 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 7 047 539 | ↗7 086 299 | ↗7 129 864 | ↗7 175 811 | ↗7 223 801 | ↗7 270 889 | ↗7 322 066 | ↗7 376 998 | ↗7 415 403 | ↗7 441 055 | ↗7 467 086 | ↗7 500 482 |
| 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 |
| ↗7 544 201 | ↗7 586 115 | ↗7 599 038 | ↘7 578 903 | ↘7 565 525 | ↗7 568 430 | ↘7 562 305 | ↘7 549 425 | ↗7 549 433 | ↗7 568 710 | ↗7 574 140 | ↘7 561 910 |
| 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 |
| ↘7 561 434 | ↗7 564 985 | ↗7 569 794 | ↗7 574 586 | ↗7 585 317 | ↗7 619 567 | ↗7 677 850 | ↗7 754 891 | ↗7 840 709 | ↗7 905 633 | ↗7 936 118 | ↗7 948 278 |
| 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| ↗7 959 017 | ↗7 968 041 | ↗7 976 789 | ↗7 992 324 | ↗8 011 566 | ↗8 042 293 | ↗8 081 957 | ↗8 121 423 | ↗8 171 966 | ↗8 227 829 | ↗8 268 641 | ↗8 295 487 |
| 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2017 | 2022 | |||
| ↗8 321 496 | ↗8 343 323 | ↗8 363 404 | ↗8 391 643 | ↗8 429 991 | ↗8 479 823 | ↗8 572 895 | ↗8 809 212 | ↗8 979 894 |


Avstriya aholisi — 8 894 380 kishi (2019). The World Factbook maʼlumotlariga koʻra, 2018-yilda aholining tugʻilgan mamlakati boʻyicha tarkibi: Avstriya — 80,8 %, Germaniya — 2,6 %, Bosniya va Gersegovina — 1,9 %, Turkiya — 1,8 %, Serbiya — 1,6 %, Ruminiya — 1,3 %, boshqa mamlakatlar — 10 %.
2006-yilgi aholini roʻyxatga olishga koʻra, eng yirik etnik guruh — nemis tilida soʻzlashuvchi avstriyaliklar, mamlakat aholisining 88,6 % ini tashkil qiladi. Bundan tashqari, rasman tan olingan 6 ta milliy ozchilik mavjud: xorvatlar, slovenlar, chexlar, slovaklar, vengerlar, loʻlilar (jami taxminan 300 ming kishi). Slovenlar, xorvatlar va vengerlar Shtiriya, , Karintiya va Burgenlandning ayrim hududlarida, Venada esa ular bilan birga chexlar hamda ashkenaz yahudiylari yashaydi. Avstriyaning koʻplab fuqarolari oʻzlarini faqat avstriyalik emas, balki kelib chiqqan federal yeriga qarab shtiriyalik, tirollik va hokazo deb ham hisoblaydi.
2015-yilda 1 813 000 kishi immigrantlarning 1- va 2-avlodiga mansub boʻlgan. 2019-yil holatiga koʻra, Avstriyada 1,8 million immigrant yashagan, bu aholi sonining 19,9 % ini tashkil etgan. 2020-yilda 6 628 600 kishi, yaʼni Avstriya aholisining 75,6 % i mahalliy avstriyaliklardan iborat boʻlgan, 2 137 800 dan ziyod kishi (24,4 %) esa 1- va 2-avlod immigrantlari boʻlgan.
| № | Nomi | Federal yer | Aholisi |
|---|---|---|---|
| 1 | Vena | Vena | 1 982 097 |
| 2 | Grats | Shtiriya | 298 479 |
| 3 | Lints | Yuqori Avstriya | 210 118 |
| 4 | Zalsburg | Zalsburg | 156 619 |
| 5 | Insbruk | Tirol | 131 358 |
| 6 | Klagenfurt | Karintiya | 104 332 |
| 7 | Fillax | Karintiya | 65 135 |
| 8 | Vels | Yuqori Avstriya | 64 385 |
| 9 | Sankt-Pyolten | Quyi Avstriya | 57 639 |
| 10 | Dornbirn | Forarlberg | 51 222 |
Tillar
Asosiy rasmiy til — Avstriyada nemis tili. Avstriyaliklarning soʻzlashuv va rasmiy tili Germaniyadagi adabiy nemis tilidan sezilarli farqlanadi. Avstriyaning soʻzlashuv lahjalari Germaniyaning Bavariya lahjasiga va Shveytsariya nemis tiliga (Forarlberg) yaqin.
Quyidagi manba — The World Factbook — maʼlumotlariga koʻra, 2001-yilda Avstriya aholisining til tarkibi: nemis tili — 88,6 %, turk tili — 2,3 %, serb tili — 2,2 %, xorvat tili (Burgenlandda rasmiy) — 1,6 %, boshqa tillar (jumladan, sloven tili, janubiy Karintiyada rasmiy, va venger tili, Burgenlandda rasmiy) — 5,3 %.
Din

2021-yilda Avstriyadagi dinlar Katoliklik (55,2 %) Pravoslavlik (4,9 %) Protestantlik (3,8 %) Eski katoliklik (0,1 %) Boshqa xristian konfessiyalari (4,2 %) Islom (8,3 %) Buddaviylik (0,3 %) Hinduizm (0,1 %) Yahudiylik (0,1 %) Boshqa dinlar (0,7 %) Dinsizlik (22,4 %)
2021-yilgi Avstriya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, din boʻyicha aholi tarkibi: katoliklar — 55,2 %, dinga eʼtiqod qilmaydiganlar — 22,4 %, musulmonlar — 8,3 %, pravoslavlar — 4,9 %, boshqa xristian konfessiyalari — 4,2 %, protestantlar — 3,8 %, boshqa dinlar — 0,7 %, buddaviylar — 0,3 %, eski katoliklar — 0,1 %, hindular — 0,1 yahudiylar — 0,1 %.
Diniy tashkilotlar
Avstriyadagi eng yirik diniy tashkilot — Rim-katolik cherkovi. Davlat cherkovni qoʻllab-quvvatlaydi. Mamlakatda 1 % cherkov soligʻi mavjud va uni barcha fuqarolar toʻlashi shart (fuqaro katoliklikdan voz kechishi haqida yozma ariza bersa, soliqdan ozod boʻladi). 2000-yilda Rim-katolik cherkovining 5 651 479 nafar tarafdori (aholining 72,1 % i) boʻlgan. Katoliklik Avstriya yepiskoplari konferensiyasida birlashgan yeparxiyalar orqali ifodalanadi:
- Vena cherkov provinsiyasi, unga quyidagilar kiradi:
- Zalsburg cherkov provinsiyasi, unga quyidagilar kiradi:
- Avstriya harbiy ordinariati;
- Avstriyadagi yunon-katoliklar ordinariati (5 ming yunon-katolik (2000-yil))
Bundan tashqari, Avstriya eski katolik cherkovi[nem.] ham mavjud. Uning 4 jamoasi Venada, 1 tasi Kremsda, 1 tasi Gratsda, 1 tasi Lintsda, 1 tasi Ridda, 1 tasi Klagenfurtda, 1 tasi Zalsburgda va 1 tasi Insbrukda faoliyat yuritadi.
Protestantlik quyidagi tashkilotlar orqali ifodalanadi:
- Avstriya Augsburg va Gelvetsiya eʼtiqodlari Yevangelik cherkovi — lyuteranlar va kalvinistlarni birlashtiradi;
- Avstriya erkin mennonit cherkovi[nem.] — mennonitlarning aksariyatini birlashtiradi (8 ta jamoa, 360 nafar eʼtiqod qiluvchi);
- Avstriya baptist jamoalari ittifoqi[nem.] — baptistlarning aksariyatini birlashtiradi (19 ta jamoada 1130 faol tarafdor (2000-yil); baptistlarning umumiy soni bundan 1,5—2 baravar koʻp);
- Avstriya yettinchi kun adventistlari cherkovi uniyasi (47 ta yettinchi kun adventistlari tashkilotining 3596 nafar eʼtiqod qiluvchisi bor);
- Avstriya erkin xristian jamoasi — Pyatidesyatniklar jamoasi[nem.] — pyatidesyatniklarning aksariyatini birlashtiradi. Avstriyadagi pyatidesyatniklarning qariyb yarmi (17 ming kishi) mamlakat fuqarosi emas va muhojirlar jamoalariga (avvalo rumin, shuningdek filippin, braziliyalik, nigeriyalik, koreyalik va boshqalarning jamoalariga) qatnaydi.
Pravoslavlik quyidagilar orqali ifodalanadi:
- Konstantinopol pravoslav cherkovining Avstriya mitropoliyasi;
- Rus pravoslav cherkovining Vena va Avstriya yeparxiyasi;
- Serb pravoslav cherkovining Avstriya–Shveytsariya yeparxiyasi.
Tegishli tashkilotlarning oʻz maʼlumotlariga koʻra, Avstriyada Iegova shohidlarining 299 ta jamoasi bor, ularning yigʻilishlariga 33 099 kishi 1999-yilda qatnagan (shulardan 20 577 nafari Iegova shohidlari marosimi boʻyicha choʻqintirilgan). 3889 nafar mormon mavjud (2000-yil).
Iqtisodiyot va moliya
Umumiy holat va asosiy koʻrsatkichlar
Avstriya — yuqori darajada rivojlangan postindustrial davlat. Mamlakat Yevropaning eng rivojlangan davlatlari qatoriga kiradi. YaIM 2002-yilda aholi jon boshiga 24,7 ming yevro boʻlgan (1995-yil narxlarida). Bu koʻrsatkich muntazam oʻsib borgan (1990-yilda 20,1 ming, 1995-yilda 21,4 ming yevro). 2001-yilda joriy narxlar va xarid qobiliyati pariteti boʻyicha 28,2 ming dollarni tashkil etgan (YI boʻyicha oʻrtacha 25,5 ming dollar). Shu tariqa Avstriya Shvetsiya, Buyuk Britaniya, Italiya, Fransiya va Germaniyadan oldinda, faqat Daniya, Niderlandiya, Irlandiya va Lyuksemburgdan orqada boʻlgan. 2017-yilda Avstriyada oʻrtacha oylik ish haqi 2688 yevro (soliqlar oldidan, brutto) va 1848 yevro (qoʻlga tegadigan, netto) boʻlgan.
Pul birligi — yevro (mayda pul birligi — yevrotsent), 2002-yilgacha esa Avstriya shillingi (mayda pul birligi — Avstriya groshi) boʻlgan. Pul emissiyasini Avstriya Milliy banki amalga oshiradi. Avstriyada federal yerlarga tegishli 9 ta energetika kompaniyasi bor: Wien Energie[nem.], EVN AG, Energie AG Oberösterreich[nem.], Burgenländische Elektrizitätswirtschafts Aktiengesellschaft[nem.], Kärntner Elektrizitäts-Aktiengesellschaft[nem.], Energie Steiermark[nem.], Salzburg AG für Energie, Verkehr und Telekommunikation[nem.], Tiroler Wasserkraft AG[nem.] va Vorarlberger Kraftwerke[nem.]. Eng yirik neft kompaniyasi — OMV. Davlatning sanoat korxonalaridagi aksiyalar paketlarini ÖIAG[nem.] boshqaradi. Temiryoʻl tashuvlari operatori — Avstriya federal temiryoʻllari (temiryoʻllar uzunligi 6000 km dan oshadi), shaharlararo avtobus tashuvlari operatori — Bundesbus, aviatsiya tashuvlari operatori — Austrian Airlines. Aeroportlari: Vena, Grats, Lints, Insbruk va Zalsburg aeroportlari. Tramvay tizimlari faoliyat koʻrsatadi: Vena tramvayi, Gmunden tramvayi, Grats tramvayi, Insbruk tramvayi va Lints tramvayi[nem.]. Ilgari mavjud boʻlgan Zalsburg tramvay[nem.] tizimi yopilgan. Pochta aloqasi operatori — Österreichische Post, eng yirik telefon va internet aloqasi operatori — A1 Telekom Austria.
Afzalliklari:
- keng ishlab chiqarish bazasi;
- rivojlangan sanoat (kimyo va neft-kimyo, elektrotexnika, toʻqimachilik, yogʻochni qayta ishlash);
- malakali ishchi kuchi;
- turizm — chet eldan mablagʻ jalb qilishning muhim manbai.
Zaif tomonlari:
- import qilinadigan xomashyoga, avvalo neft va gazga qaramlik;
- raqobatni kuchaytirishga oʻtishning kechikishi.
2010-yilda joriy narxlarda YaIM hajmi 284 mlrd yevroni tashkil etgan. 2010-yilda aholi jon boshiga YaIM 33 850 yevro boʻlgan. 1 nafar band kishiga toʻgʻri keladigan YaIM 2010-yilda (mehnat unumdorligi) 77,6 ming yevroni tashkil etgan.
Avstriya iqtisodiyoti inflatsiya (2002-yilda — 1,8 %) va ishsizlik (2000-yilda mehnatga layoqatli aholining 3,7 % i, 2002-yilda — 4,3 %) darajasi nisbatan pastligi bilan ajralib turadi. 2002-yilda isteʼmol narxlari indeksi 1996-yilga nisbatan 108,8, umuman YIda esa 110,8 boʻlgan.
YaIMning taxminan 2,2 % i qishloq va oʻrmon xoʻjaligida, 32,3 % i sanoat, energetika va qurilishda, 65,5 % i xizmatlar, savdo, transport va aloqa, bank va sugʻurta tizimlarida yaratiladi. Sanoat ishlab chiqarishining uchdan bir qismi iqtisodiyotning davlat sektoriga toʻgʻri keladi.
Shunga qaramay, Avstriya iqtisodiyotida Yevropa integratsiyasi bilan bogʻliq qator muammolar mavjud. Yagona Yevropa davlatlari belgilayotgan yangi raqobat sharoitlari ayniqsa agrosanoat sohasida tashvish uygʻotmoqda. YIning narx va kvota siyosati qishloq xoʻjaligining ogʻriqli oʻzgarishiga olib kelmoqda va avstriyalik fermerlar tobora keskin qarshilik koʻrsatmoqda. Avstriyaning YI yagona qishloq xoʻjaligi siyosatidagi yoʻli natijasida qishloq xoʻjaligi yerlarining 69 % i rentabelligini yoʻqotgan.
2001-yil oxirida Avstriyada toʻplangan toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarning umumiy hajmi 23–24 mlrd yevro deb baholangan. Uning taxminan 45 % i Germaniya Federativ Respublikasiga, 28 % i boshqa YI mamlakatlariga, 12 % i Shveytsariya va Lixtenshteynga, 7 % i AQSH va Kanadaga, 8 % i boshqa mamlakatlarga toʻgʻri kelgan.
Avstriya kompaniyalari xorijiy investitsiyalarni jalb etish va chet ellik hamkorlar bilan ishlash orqali mamlakat iqtisodiyotida ilgari deyarli mavjud boʻlmagan muhim texnologik tarmoqlarni (telekommunikatsiya uskunalarini ishlab chiqarishni) shakllantirmoqda.

Madaniyat
Mamlakatning barcha yirik shaharlarida teatrlar mavjud. Vena davlat operasi 25-may 1869-yilda ochilgan. Unga G. Maler, R. Shtraus, K. Byom, G. fon Karayan rahbarlik qilgan. Butun yil davomida Avstriyaning turli shaharlarida (ayniqsa Vena va Zalsburgda) musiqa festivallari oʻtkaziladi. Venaning boshqa mashhur teatrlari: Burgteatr va Folksoper.

Mamlakatning eng mashhur muzeylari: Madaniyat-tarix muzeyi (Vena), Sanʼat tarixi muzeyi, Tabiat tarixi muzeyi, Vena tarix muzeyi, Albertina muzeyi. Buyuk shaxslar hayoti va ijodiga bagʻishlangan koʻplab uy-muzeylar bor: V. Motsart, L. Betxoven, Y. Gaydn, F. Shubert, I. Shtraus, I. Kalman.
Asosiy milliy bayram — 26-oktabr, doimiy betaraflik haqidagi qonun qabul qilingan kun (1955).
Taʼlim
Avstriyada boshlangʻich va oʻrta taʼlimning qonunchilik asoslari 1962-yilda belgilangan. Federal taʼlim vazirligi boshlangʻich, oʻrta va 2000-yildan boshlab oliy taʼlimni moliyalashtirish va nazorat qilish uchun masʼul. Boshlangʻich va oʻrta taʼlim tegishli federal yerlar.
Bolalar bogʻchalari koʻpchilik yerlarda bepul. Ota-onalar xohishiga koʻra 3 yoshdan 6 yoshgacha bolalarini bogʻchaga berishi mumkin. Guruhda koʻpi bilan taxminan 30 bola boʻladi; har bir guruh, odatda, bir malakali tarbiyachi va bir yordamchi nazoratida boʻladi.
Boshlangʻich taʼlim olti yoshdan boshlanib, 4 yil davom etadi. Odatda, shu davrda sinfga bir pedagog rahbarlik qiladi. Bu oʻqituvchi va oʻquvchi oʻrtasida bolaning farovonligi uchun muhim hisoblangan barqaror munosabatni shakllantirishga xizmat qiladi. Darslar ertalab soat 8 da boshlanib, tushgacha davom etadi; har soatda 5 yoki 10 daqiqalik tanaffus boʻladi. Maktabda bolalarga har kuni uy vazifasi.
beriladi. Avstriyada davlat maktab taʼlimi bepul va majburiydir. Asosiy maktab 2 bosqichdan iborat boʻlib, 9-sinfgacha davom etadi. Soʻngra yuqori oʻrta maktablar oʻquvchilarga turli kasbiy taʼlim dasturlari va universitetga tayyorlov kurslarini taklif etadi; ular qoʻshimcha 4 yil davom etadi.
Universitetlar keng mustaqillikka ega va koʻplab taʼlim dasturlarini taklif qiladi. Universitetda oʻqish 2001-yilgacha bepul boʻlgan; oʻsha yili xususiy universitetlarni akkreditatsiyadan oʻtkazish boshlangan. Eng yirik universitetlar: Vena universiteti (Avstriyaning eng qadimgi universiteti, 1367-yilda tashkil etilgan), Vena iqtisodiyot universiteti, Grats, Insbruk, Zalsburg universitetlari. 2009-yildan boshlab davlat universitetlarida YIga aʼzo boʻlmagan mamlakat fuqarolari uchun barcha taʼlim pulli boʻlgan. 24-sentabr 2008-yildagi Oliy taʼlim toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq, davlat universitetlarida quyidagi toʻlovlar belgilangan:
- Bir semestr uchun oʻqish toʻlovi: € 363,36, uchinchi mamlakat fuqarolari uchun € 726,72 (2021-yil holatiga);
- ÖH talabalar tashkilotiga badal: € 20,20 (2021-yil holatiga).
Uzoq muddatli vizaga ega talabalar, shuningdek, Vena universitetida oʻqiydigan quyidagi mamlakatlar fuqarolari toʻlovdan ozod etiladi: Ozarbayjon, Armaniston, Belarus, Gruziya, Qozogʻiston, Moldova, Tojikiston, Ukraina va Oʻzbekiston.
Fan
Avstriya dunyoga koʻplab mashhur olimlarni yetishtirib bergan. Ular orasida XIX asrning taniqli mutafakkirlari Lyudvig Boltsman, Ernst Max, Viktor Frans Gess va Kristian Dopler bor. 1920–1930-yillarda Liza Maytner, Ervin Shryodinger va Volfgang Paulining hissasi atom fizikasi va kvant mexanikasi. Zamonaviy fizik Anton Tsaylinger tarixda birinchi boʻlib kvant teleportatsiyasi.
hodisasini amalga oshirgan. Fiziklardan tashqari, mamlakatda XX asrning ikki buyuk faylasufi — Lyudvig Vitgenshteyn va Karl Popper tugʻilgan. Biologlar Gregor Mendel va Konrad Lorens, matematik Kurt Gyodel, konstruktorlar Ferdinand Porshe va Zigfrid Markus ham avstriyalik boʻlgan.
Oʻrta asrning mashhur olimi Paratsels davridan boshlab Avstriya olimlarining asosiy tadqiqot yoʻnalishlari tibbiyot, XIX asrdan boshlab esa psixologiya ham boʻlgan. Teodor Bilrot, Klemens Pirke va Anton Ayzelsberg kabi taniqli shifokorlar XIX asrdagi Vena tibbiyot maktabining vakillari boʻlgan. Avstriyalik psixologlar Zigmund Freyd, Alfred Adler, Paul Vatslavik, Hans Asperger va psixiatr Viktor Frankl.
ham keng tanilgan. Zamonaviy Avstriya iqtisodiyot maktabining rivojiga, yaʼni iqtisodiy nazariyaning raqobatlashuvchi yoʻnalishlaridan biriga, Yozef Shumpeter, Oygen fon Byom-Baverk, Lyudvig fon Mizes, Fridrix fon Hayek.
kabi iqtisodchilar hissa qoʻshgan. Hozir fundamental tadqiqotlar bilan Avstriya fanlar akademiyasi shugʻullanadi. U 1847-yilda tashkil etilgan. Akademiya tarkibida K. Lorens, nomidagi qiyosiy xulq-atvor tadqiqotlari instituti, Xalqaro amaliy tizimli tahlil instituti va boshqa muassasalar bor. Avstriyada jami qariyb 2200 ta ilmiy tashkilot mavjud boʻlib, ularda taxminan 25 ming kishi ishlaydi. Davlat xalqaro ilmiy hamkorlikda faol qatnashadi; uning hisobida YIning ramka dasturi boʻyicha 1000 dan ortiq tadqiqot loyihasi bor.
Adabiyot
Odatda Avstriya adabiyotiga kiritiladigan asarlarning mutlaq koʻpchiligi nemis tilida yozilgan. Albatta, Muqaddas Rim va Avstriya–Vengriya imperiyalari hududida boshqa tillarda ijod qilgan mualliflar ham yashagan. Frau Ava ilk oʻrta asrlarda nemis tilida yozgan birinchi shoir boʻlgan. Minnezang va qahramonlik eposi odatda oʻrta asr nemis adabiyotiga kiritiladi, garchi mashhur mualliflarning koʻpchiligi, jumladan Valter fon der Fogelveyd, Avstriya bilan bevosita bogʻliq boʻlgan. XV asrda butun Yevropada boʻlgani kabi Avstriyada ham gumanizm adabiyoti yetakchilik qila boshlagan. Uning eng yorqin vakili Nikolay Kuzanskiy, Briksen yepiskopi boʻlgan. XVII asrdagi barokko va XVIII asrdagi maʼrifatparvarlik adabiyoti dunyoga mashhur nomlarni yetishtirmagan. XIX asr birinchi yarmida Avstriya adabiyotida romantizmning bidermayer va klassitsizm taʼsiri ostidagi vakili Frans Grilparser boʻlgan. Avstriya bidermayer adabiyotining eng yirik namoyandasi Adalbert Shtifter edi. Avstriya adabiyotida realizm va naturalizm Mari fon Ebner-Esxenbax, Ferdinand fon Zaar, Lyudvig Antsengruber va Peter Rozegger.
nomlari bilan bogʻliq. Biroq Avstriya adabiyoti XX asr boshidagina jahon miqyosiga koʻtarilgan. Shu davrning eng mashhur yozuvchilari qatoriga Frans Kafka, Robert Muzil, Stefan Tsveyg, Yozef Rot kiradi. Boy va shonli tarixiga qaramay, Avstriya adabiyotida adabiyot boʻyicha faqat ikki Nobel mukofoti sovrindori bor. Ular: Elfrida Yelinek (2004-yilda; Nobel qoʻmitasi xabariga koʻra, mukofot unga «roman va pyesalardagi ovozlar hamda aks sadolarning musiqiy oʻzgarishlari orqali tilga gʻayrioddiy eʼtibor bilan ijtimoiy qoliplarning bemaʼniligi va ularning kishini boʻysundiruvchi kuchini ochib bergani uchun» topshirilgan) va Peter Handke (2019-yilda).
Tasviriy sanʼat


XVIII asrgacha Avstriya sanʼati koʻpincha nemis sanʼatidan alohida koʻrilmaydi. Ayniqsa, Avstriya imperiyasi tarkibida yuqori darajada rivojlangan Bogemiya boʻlgan. XVIII asrda Avstriyada barokko uslubi hukmronlik qilgan, uning mashhur vakillari Iogann Mixael Rotmayr, Martin van Maytens va Frans Anton Maulberch edi. XIX asrning birinchi yarmida Ferdinand Georg Valdmyullerning bidermayer uslubidagi portret va manzaralari Yevropada keng shuhrat qozongan. Keyinroq Adalbert Shtifterning manzaralari va Hans Makart.
ning tarixiy kartinalari ajralib turgan. Shunga qaramay, Avstriya sanʼati XX asr boʻsagʻasida, Vena qisman Vena setsessioni faoliyati tufayli yugendstilning asosiy markazlaridan biriga aylangan paytda jahon miqyosida tanilgan. Oʻsha davrning uch buyuk avstriyalik rassomi: Gustav Klimt (modern, yugendstil), Egon Shile va Oskar Kokoshka (ekspressionizm); ularning har biri tasviriy sanʼatda yangi yoʻnalish ochgan.
1938-yildagi anshlyusdan soʻng ularning ijodi XX asr boshidagi boshqa rassomlar ijodi qatori «tanazzulga uchragan sanʼat» deb eʼlon qilinib, taʼqibga uchragan. XX asrning birinchi yarmidagi boshqa avstriyalik rassomlar ham mashhur, masalan Koloman Mozer va Albin Egger-Lints, haykaltarosh Frits Votruba.
. XX asrning ikkinchi yarmida Vena fantastik realizm maktabi (syurrealizmga yaqin) paydo boʻlgan. Uning asoschisi Albert Paris Gyuterslo, eng yorqin vakillaridan biri esa Edgar Ende boʻlgan. Zamonaviy rassomlardan Gotfrid Helnvayn va Arnulf Rayner ajralib turadi. Fridensrayx Hundertvasserning mavhum dekorativ asarlari keng tanilgan. Hundertvasser meʼmorchilikka ham salmoqli hissa qoʻshib, juda koʻp oddiy binolarni yorqin ranglarda bezagan.
Musiqa

Avstriya koʻplab mashhur bastakorlarning vatani. Ular orasida Volfgang Amadey Motsart, Yozef Gaydn, Mixael Gaydn, Frans Shubert, Anton Brukner, Iogann Shtraus katta, Iogann Shtraus kichik va Gustav Maler bor. Ikkinchi Vena maktabining Arnold Shyonberg, Anton Vebern va Alban Berg kabi vakillari ham mashhur. Motsartning ijodiy faoliyatining katta qismi Venada kechgan. Bastakor Lyudvig van Betxoven umrining koʻp qismini shu shaharda oʻtkazgan.
Avstriyaning hozirgi davlat madhiyasi Motsart tomonidan yozilgan va Ikkinchi jahon urushidan keyin Yozef Gaydn yaratgan avvalgi madhiya oʻrniga tanlangan.
Mamlakat taniqli jaz musiqachisi va klavishchi Yozef Zavinulning ham vatani.
Pop va rok musiqachi Falko ham avstriyalik boʻlib, 1980-yillarda jahonga tanilgan. U Rock Me Amadeus qoʻshigʻi bilan mashhur boʻlgan; qoʻshiq Motsartga bagʻishlangan.
2014-yilda Avstriyada tugʻilgan Tom Noyvirt Konchita Vurst nomli ayol obrazida Yevrovideniye tanlovida gʻolib chiqqan.
Balet
Balet sanʼati Avstriyada XVI asrda saroylarda raqsli tomoshalar namoyish etila boshlaganida shakllangan. Dastlabki raqs ustalari italiyalik Mimixa Lyalyakovichi va Ch. Negri, shuningdek K. Bekkaria, S. va D. Ventura boʻlgan. Otliq baletlar, maskaradlar sahnalashtirilgan, raqslar dramatik va opera spektakllariga kiritilgan. Ayni paytda sayyor truppalar xalq raqsi anʼanalarini rivojlantirgan.XVII asr oʻrtalaridan boshlab koʻplab raqs tomoshalariga bastakor Y. Shmeltser musiqa yozgan. 1670-yillarda bastakor A. Dragi rahbarlik qilgan Vena saroy truppasida professional raqqoslar paydo boʻlgan.
XX asr boshida ritmoplastik raqs tarqalib, Avstriyada oʻziga xos milliy shakllarga ega boʻlgan. Xususan, Vizental opa-singillarning valslar ijrosida bu namoyon boʻlgan. Ushbu yoʻnalish vakillari qatorida G. Bodenvizer, R. Xladek ham bor. 1920–1930-yillarda Vena davlat operasida baletmeysterlar G. Kryoller, mashhur «Avstriyalik dehqonlarning toʻyi» baletini sahnalashtirgan M. Valman va anʼanaviy Vena baletlarini qayta tiklagan V. Frentsl ishlagan. Oʻsha davrning eng mashhur sanʼatkorlari G. Pixler, X. Pfundmayr, M. Buxinger, R. Rab, A. Krauzenecker, Frentsl va Birkmayer oilalari vakillari boʻlgan.
1942–1958-yillarda Vena davlat operasining baletmeysteri E. Xanka boʻlgan. Uning rahbarligida truppa urush davri qiyinchiliklarini yenggan. U urushdan keyingi birinchi oʻn yillik repertuarini shakllantirgan. Bu repertuarga asosan uning 60 dan ortiq balet sahnalashtiruvi kirgan, ularning koʻpchiligi avstriyalik va nemis bastakorlari musiqasiga yaratilgan: Egkning «Sarissalik Joan», Blaxerning «Venetsiyalik mavr», Shyonxerr ishlov bergan Xelmesbergerning «Zaxer mehmonxonasi» va fon Aynemning «Meduza» asarlari.
1940–1950-yillarda yetakchi balerinalar Yu. Drapal, L. Templer, E. Breksner, L. Broyer, M. Bauer, raqqos R. Novotniy boʻlgan. Vena davlat operasi truppasiga D. Parlich (1958–1961), A. Millosh (1963–1966 va 1971–1974) va V. Orlikovskiy (1966–71) rahbarlik qilgan. Venada baletlar «Folksoper» teatrida ham (1955–1972-yillarda bosh baletmeyster D. Luka) va An der Vin teatrida (1967–1974-yillarda baletmeyster A. Mitterxuber) sahnalashtirilgan. Grats, Lints, Klagenfurt, Zalsburg va boshqa shaharlarda ham balet truppalari faoliyat yuritadi. Asosiy balet maktabi Vena davlat operasi qoshida (1760-yillardan) ishlaydi. Lukaning oʻz maktabi ham boʻlgan. Laksenburgda R. Xladek rahbarligida E. Jak-Dalkroz raqs maktabining filiali faoliyat yuritadi.
Balet tadqiqotchilari orasida raqsga oid kitoblar va darsliklar muallifi F. Derra de Moroda (1952–1967-yillarda oʻz maktabiga ega boʻlgan), tanqidchilar orasida G. Brunner, L. G. Shyuller, A. Oberxauzer bor.
Teatr
XI—XII asrlardan boshlab Avstriya monastirlarida va abbatliklarida sahnalashtirilgan: misteriyalar va liturgik dramalar sahnalashtirilgan. Avstriya teatri XVI asrda koʻp millatli Avstriya davlati shakllangan davrdan rivojlana boshlagan. XVI asrda Avstriya boʻylab son-sanoqsiz sayyor teatr truppalari yurib, hajviy sahnalar, akrobatika va raqs tomoshalarini namoyish etgan. Aktyorlarning chiqishlari uchun sahnalarni V. Shmeltsl yozgan.
XVI va XVII asrlar chegarasida iyezuitlar kollegiyalari qoshida teatrlar paydo boʻlgan; ular cherkov va imperatorga itoatkorlikni targʻib qilgan. Spektakllarda italyan teatri usullari koʻp qoʻllangan. XVII asrda Italiya sanʼati Avstriya teatriga katta taʼsir koʻrsatgan. Italiyalik ustalarning ssenariylari sayyor teatr aktyorlari ijodini takomillashtirishga yordam bergan.
«Gʻolib taqvodorlik» spektakli Avansinus tomonidan 1659-yilda Venada namoyish etilgan. Unda tashqi effektlar va rang-barang tomoshalar koʻpligi bilan ajralib turgan. 1712-yilda Venada birinchi doimiy teatr tashkil etilgan. Spektakllarni sahnalashtirishda nemis xalq teatri va italyan komediyasi tajribasi qoʻllanib, sahnada improvizatsiya tamoyili mustahkamlangan.
XVIII asr oxirida Vena chekkalarida yangi teatrlar ochilgan: 1781-yilda Leopoldstadtteatr, Yozefshtadtteatr (1788) va Videnteatr (1787). Ularda V. A. Motsart va Y. Gaydn operalari, ritsarlik dramalari va bolalar baletlari sahnalashtirilgan. 1741-yilda Venada keyinchalik «Burgteatr» deb atalgan qirollik saroy teatri ochilgan.
XIX asr boshida Avstriyaning kichik shaharlarida ham teatrlar rivojlana boshlagan. Bunda F. Raymund va I. Nestroy katta hissa qoʻshgan. Ular milliy komediyaning oʻziga xos janrini yaratib, demokratik teatr anʼanalarini yanada rivojlantirgan.
1920-yillarda Burgteatr ijodi yuksalgan. Teatrga aktyor va rejissyor A. Xayne rahbarlik qilgan. Gitlerchilar okkupatsiyasi davrida Avstriya madaniyatining sobiq namoyandalari taʼqib etilgan, teatrlarning aksariyati yopilgan va vayron qilingan. Avstriya sovet qoʻshinlari tomonidan ozod etilganidan soʻng madaniy mustaqillik uchun kurash boshlangan. Koʻplab teatrlarda xorijiy, jumladan rus klassikasi sahnalashtirilgan. Burgteatrda «Aqllilik balosi», «Kalipso», «Yegor Bulichov va boshqalar», «Donishmand Natan» asarlari qoʻyilgan.
Kino
2009-yilda Venada «Avstriya va Slovakiyada Rossiya kinosi kunlari» nomli rus kinofestivali boʻlib oʻtgan. «Oltin Vityaz» » jamgʻarmasi prezidenti Nikolay Burlyayev Rossiya delegatsiyasiga rahbarlik qilgan. Venada «Ivanning bolaligi», «», «Andrey Rublyov», «», «Lermontov» filmlari namoyish etilgan, shuningdek, ijodiy mavzuli uchrashuvlar oʻtkazilgan.
Meʼmorchilik


Avstriyada roman uslubida qurilgan binolardan faqat ibodatxonalar (masalan, Venadagi Ruprextskirxe cherkovi) saqlanib qolgan. Gotika shakllari sistersiynlar, shuningdek, Xayligenkroyts monastiridagi favvora pavilyonida. Gotika durdonalari orasida Avliyo Stefan sobori. Uygʻonish davri meʼmorchiligi Avstriyada rassomlarning homiysi boʻlgan imperator Maksimilian I faoliyati bilan bogʻliq. Uning homiyligidagi rassomlar orasida Albrext Dyurer boʻlib, u Insbrukdagi Maksimilian maqbarasi yonidagi bronza haykallar eskizlarini yaratgan. Uygʻonish davrining dunyoviy binolari: Klagenfurtdagi uylar, qasr Porsiya (Shpittal), qalʼa Xoxostervits (Karintiya). Vena, Zalsburg va Gratsdagi koʻplab saroylar va ibodatxonalar klassik barokko uslubida qurilgan. Barokkoning eng mashhur vakillari: Yozef Mungenast (Dyurnshtayn), dagi monastir cherkovi), Yakob Prandtauer (Melkdagi monastir), Iogann Bernhard Fisher fon Erlax (Venadagi Milliy kutubxona) va Iogann Lukas fon Xildebrandt (Mirabel Zalsburgdagi va Belveder Venadagi qasrlar).
Vena yaqinidagi butun bir Baden shaharchasi klassitsizm ustasi Yozef Kornxoyzel[nem.]ning oʻziga xos uslubini saqlab qolgan. Istorizm uslubi 1848-yildagi larzalardan keyin oʻtmishga tayanishga va imperiya qudratini ulkan inshootlar yordamida, masalan, Ringshtrasse koʻchasi boʻylab Venada namoyon etishga urinish boʻlgan. Yarim asrdan soʻng setsessiya tarafdorlari «Har zamonning oʻz sanʼati bor. Sanʼatga — erkinlik» shiori ostida konservativ akademik doiralardan ajralishni yoqlagan. Avstriyada modern uslubining ushbu koʻrinishida turli sanʼat sohalari vakillari yaqin hamkorlik qilgan. Harakat yetakchilari rassom Gustav Klimt va meʼmorlar Otto Vagner hamda Yozef-Mariya Olbrix boʻlgan. Vena markazida koʻplab postmodernistik binolar shaharga oʻzgacha koʻrk beradi. Zamonaviy meʼmorchilik inshootlari qatoriga Xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE), Vienna International Center) binosi kiradi.
Oshxona

Avstriya oshxonasi asrlar davomida zodagonlar oshxonasi anʼanalarini saqlab kelmoqda. Bu oshxona turli sabzavotlar qoʻshilgan mol va choʻchqa goʻshtidan tayyorlangan muvozanatli taomlari bilan mashhur. Shuningdek, «Mehlspeisen» novvoyxonasi qaymoqli tortlar va turli pishiriqlar tayyorlaydi.
Anʼanaviy taomlar qatoriga oʻrik murabbosi yoki krem bilan toʻldirilgan ponchiklar, shuningdek, olmali shtrudel.
kiradi. Avstriya oshxonasi shakllanishiga qoʻshni Vengriya, Chexiya, Italiya va Bolqon mamlakatlari katta taʼsir koʻrsatgan.
Avstriyaliklarning sevimli ichimligi — pivo.
Ommaviy axborot vositalari
Eng yirik axborot agentligi — Avstriya matbuot agentligi[nem.] (Austria Presse Agentur eG, APA).
Eng muhim davriy nashrlar: «Viner Tsaytung» («Wiener Zeitung»), hukumatning rasmiy nashri; «Bundesgezetsblat fyur di Republik Esterayx» («Bundesgesetzblatt für die Republik Österreich») — qonunlar byulleteni; «Oberesterayxisher Folksblat» («Oberösterreichisches Volksblatt») — Avstriya xalq partiyasining Yuqori Avstriya yer tashkiloti nashri; «Arbaytertsaytung» («Arbeiter- Zeitung») — Avstriya sotsial-demokratik partiyasi bosma nashri; «Folkshtimme» («Volksstimme») — Avstriya kommunistik partiyasining bosma nashri.
Radioeshittirishlar 1924-yilda, telekoʻrsatuvlar 1956-yilda boshlangan. 2011-yilgacha telekoʻrsatuvlarni davlat teleradiomarkazi «Avstriya radio va televideniyesi» (ORF» ikki dasturda (ORF 2 va ORF Eins) uzatgan. Yirik shaharlarda uchinchi dasturda ATV tijorat telestudiyasi, Venada esa toʻrtinchi dasturda Puls TV tijorat telestudiyasi koʻrsatuvlar uzatgan. 2011-yildan telekoʻrsatuvlar birinchi (birinchi, ikkinchi dasturlar va ATV dasturini oʻz ichiga oladi) hamda ikkinchi (Avstriya radiosining madaniy-maʼrifiy va sport dasturlari, 3sat, Puls 4[nem.] dasturi va Servus TV[nem.] telestudiyasining dasturi, shuningdek xalqaro 3sat dasturini oʻz ichiga oladi) dasturlar toʻplamlarida uzatiladi. Yirik shaharlarda yana 3 ta dasturlar toʻplami orqali Germaniya dasturlari qayta efirga uzatiladi. «Avstriya radio va televideniyesi» davlat xizmati 9 ta yer miqyosidagi va 2 ta umumdavlat radio dasturida (Ö1 va Hitradio Ö3) eshittirish olib boradi. Yirik shaharlarda ORF toʻrtinchi dasturini (FM4) uzatadi. Yana bir nechta dasturni xususiy radiostansiyalar efirga uzatadi: umumdavlat miqyosida Kronehit[nem.] va Life Radio[nem.], yerlar miqyosida esa Antenne Steiermark[nem.], Antenne Kärnten[nem.], Antenne Salzburg[nem.], Antenne Vorarlberg[nem.], Antenne Tirol[nem.], Radio 88.6[nem.].
Sport
Avstriyada eng ommabop sport turi — togʻ changʻisi sporti. Avstriyaliklar Olimpiya oʻyinlari (105 ta medal) va jahon chempionatlari tarixida eng muvaffaqiyatli togʻ changʻichilaridir. Olimpiya oʻyinlarida avstriyaliklar togʻ changʻisi sportidan yozgi sport turlarining barchasini qoʻshgandagidan koʻproq medal olgan. Ular tramplindan changʻida sakrashda ham muvaffaqiyatli qatnashadi. Yozgi Olimpiya oʻyinlari tarixida Avstriya faqat 1 marta 2 tadan ortiq oltin medal olgan (1936-yilda Berlinda). 2012-yilda London Olimpiadasida Avstriya 1964-yildan beri ilk bor birorta ham medal yuta olmagan.
Insbruk ikki marta Qishki Olimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilgan — 1964 va 1976 yillarda.
Avstriya futbol chempionati 1912-yildan, Avstriya kubogi 1913-yildan oʻtkazib kelinadi. Mamlakatdagi asosiy futbol tashkiloti — Avstriya futbol ittifoqi boʻlib, u 8 ta yer futbol ittifoqidan iborat. 2008-yilda Avstriya Shveytsariya bilan birga futbol boʻyicha Yevropa chempionatiga mezbonlik qilgan, final uchrashuvi Venada oʻtkazilgan.
Shaxmat boʻyicha birinchi jahon chempioni Avstriya imperiyasi fuqarosi Vilgelm Steynits.
boʻlgan. 1990-yillar oʻrtalarida tennischi Tomas Muster 6 hafta davomida jahonning birinchi raketkasi boʻlgan. Tennischi Dominik Tim yakkalik bahslarida US Open turnirida gʻolib boʻlgan.
Bayramlar
| Bayram | Sana | B | K | NÖ | OÖ | S | ST | T | V | W |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yangi yil | 1-yanvar | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Epifaniya (Iso Masihning zohir boʻlishi) | 6-yanvar | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Avliyo Yusuf | 19-mart | • | • | • | • | |||||
| Muqaddas juma | (Pasxa − 2 kun) | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Pasxa dushanbasi | (Pasxa + 1 kun) | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Staatsfeiertag (Mehnat kuni) | 1-may | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Avliyo Florian kuni | 4-may | • | ||||||||
| Iso Masihning osmonga koʻtarilishi | (Pasxa + 39 kun) | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Muqaddas Ruh dushanbasi | (Pasxa + 50 kun) | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Masihning Muqaddas Tana va Qoni bayrami | (Pasxa + 60 kun) | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Bibi Maryamning osmonga olinishi | 15-avgust | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Rupert | 24-sentabr | • | ||||||||
| Referendum kuni | 10-oktabr | • | ||||||||
| Milliy bayram | 26-oktabr | • | • | • | • | • | • | • | • | |
| Barcha avliyolar kuni | 1-noyabr | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Turlik Martin | 11-noyabr | • | ||||||||
| Leopold | 15-noyabr | • | • | |||||||
| Bibi Maryamning begʻubor homilador boʻlishi | 8-dekabr | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Rojdestvo arafasi | 24-dekabr | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Rojdestvo | 25-dekabr | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Avliyo Stefan kuni | 26-dekabr | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Avliyo Silvestr kuni | 31-dekabr | • | • | • | • | • | • | • | • | • |
| Jami | 17 | 18 | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 |
Turizm

Avstriya Yevropaning Gʻarbiy Yevropa hududidagi Alp turizm mintaqasiga kiradi, chunki mamlakatning katta qismini Alp togʻlari egallaydi.
Avstriya anʼanaviy qishki turizm mamlakati. Shveytsariya bilan bir qatorda Yevropaliklar uchun togʻ changʻisining oʻziga xos «Makka»si hisoblanadi. Bugungi kunda turizm mamlakatning asosiy daromad manbai boʻlib, anʼanaviy manfiy savdo balansini qoplaydi. Bu sohada 70 mingta oʻrta va kichik sayyohlik korxonasida (mehmonxonalar, restoranlar, kurort-davolash muassasalari, suzish havzalari va plyajlar) 350 ming kishi band. Turizmdan olinadigan yalpi tushumlarning YaIMdagi ulushi (6 % dan ortiq) boʻyicha mamlakat dunyoda yetakchi oʻrinlardan birini, Yevropaning kichik davlatlari iqtisodiyotlarida turizm daromadi boʻyicha esa barqaror yetakchi mavqeni egallaydi.
Avstriyada sayyohlarga xizmat koʻrsatish tizimi anchadan beri shakllangan va yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Bad-Gashtayn, Millshtatt, Ishgl, Sankt-Anton-am-Arlberg va Mayrxofen kabi koʻplab shahar va qishloqlar Yevropaning yirik kurortlariga aylangan, ularning sobiq qishloq aholisi esa mehmonxona biznesi bilan shugʻullanadi. Togʻ changʻisi turizmi avstriyaliklarning turmushini oʻzgartirgan: bugun bu ular uchun hayot tarzi va kelajakka umiddir.
Adabiyot
- Ватлин А. Ю. Австрия в XX веке: учебное пособие для вузов. М., 2006
- Ватлин А. Ю., Котов Б. С., Сорокин А. К. (и др.) СССР и Австрия на пути к Государственному договору. Страницы документальной истории 1945—1955. М.: Политическая энциклопедия. 2015—455 с.
- Воцелка К. История Австрии. Культура, общество, политика. М. 2007
- Жиряков И. Г. Советская оккупация Австрии: некоторые политико-правовые выводы и обобщения. // «Право и жизнь», № 112 (7), 2007
- Котов Б. С. Переписка Сталина и Реннера/Историк, № 5, 2016
- Кружков В.А. Что такое австрийский нейтралитет // Новый Венский журнал (октябрь, 2008). — Вена, 2008.
- Кружков В. А. Как Австрия стала нейтральной // Международная жизнь, № 8-9, 2008
- Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2.
- «Австрия. Вокруг Света. Путеводитель» И. К. Антонова, А. Г. Хропов — М., Вокруг Света — 2011 год, ISBN 978-5-98652-345-3
- Brook-Shepherd, Gordon (1998). The Austrians: a thousand-year odyssey. New York: Carroll & Graf Publishers, Inc. ISBN 978-0-7867-0520-7.
- Jelavich, Barbara (1987). Modern Austria: empire and republic 1815—1986. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-31625-5.
- Johnson, Lonnie (1989). Introducing Austria: a short history. Riverside, Calif.: Ariadne Press. ISBN 978-0-929497-03-7.
- Rathkolb, Oliver. The Paradoxical Republic: Austria, 1945—2005 (Berghahn Books; 2010, 301 pages). Translation of 2005 study of paradoxical aspects of Austria’s political culture and society.
- Schulze, Hagen (1996). States, nations, and nationalism: from the Middle Ages to the present. Cambridge, Massachusetts: Blackwell. ISBN 978-0-631-20933-1.
Havolalar
- Avstriya federal kansleriyasi (nem.). Arxivlangan: asl nusxasi 19-avgust 2006-yilda.
- Avstriya havolalar katalogida: Curlie (dmoz)
- Profilda — BBC News (ingl.)
Vikiombor: Atlas: Австрия
- Jahon bankining Avstriya savdosi boʻyicha jamlangan statistikasi (ingl.)