Xarbin haqida

Subprovinsiya maqomidagi shahar
Harbin
xit. soddal. 哈尔滨
Сверху вниз, слева направо: площадь Хунбо, монумент «Победившим наводнение» (р-н Даоли), Софийский собор, мост Сунпу через Сунгари, центральная улица, Харбинский международный фестиваль льда и снега.
Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: Xunbo maydoni, «Suv toshqinini yengganlar» yodgorligi ( Daoli), Avliyo Sofiya sobori, Sunpu ko‘prigi Sungaridaryosi ustidan, markaziy ko‘cha, Harbin xalqaro muz va qor festivali.
45°45′00″ sh. k. 126°38′00″ sh. u.HGЯO
Mamlakat  Xitoy
Provinsiya Xeylunszyan
Mer Van Xesheng
Partiya qo‘mitasi kotibi Van Chjaoli[Vikima’lumotlar]
Tarixi va geografiyasi
Tashkil etilgan sana 1898
Maydoni
  • 53 076,48 km²
Balandligi 150 ± 1 m va 118 m
Aholisi
Aholisi
  • ▼10 009 854 kishi (2020)
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi 0451
Pochta indekslari 150000
Avtomobil raqam kodi 黑A

Rasmiy sayt (xitoycha)
Харбин на карте
Xitoy xaritasida Xeylunszyan provinsiyasidagi joylashuvi
Логотип Викисклада Vikimedia Commons’dagi mediafayllar

Harbin (xit. an’anaviy 哈爾濱, soddal. 哈尔滨, pinyin Hā'ěrbīn, Palladiy tizimida Xaerbin, manjur. ᡥᠠᡵᠪᡳᠨ) — subprovinsiya maqomidagi shahar — shimoli-sharqiy Xitoydajoylashgan va Xeylunszyan provinsiyasining ma’muriy markazi.

1898-yilda rus ko‘chmanchilari tomonidan o‘sha vaqtda qurilayotgan Xitoy Sharqiy temiryo‘libo‘yidagi stansiya sifatida asos solingan. Hozirda Harbinda shahar atrofi va qishloq hududlari bilan birga 10 milliondan ortiq kishi yashaydi.

Shaharning asosiy qismi Sungaridaryosining tepalikli (janubiy, o‘ng) sohilida joylashgan. G‘arbida relyef tekis, sharqida tog‘li. Iqlimi mo‘tadil mussonli. Bu hududga o‘rmon-dashtlar va unumdor qora hamda qo‘ng‘ir tuproqlarda o‘suvchi tog‘ o‘rmonlari xos. Mamlakatning muhim oziq-ovqat yetishtirish hududidir.

Harbin — Xeylunszyan provinsiyasining iqtisodiy markazi. Xitoyda vertolyot ishlab chiqarishning yetakchi markazi. 2016-yilda YAIM hajmi bo‘yicha Xitoy shaharlari orasida 23-o‘rinni egallagan (610 mlrd yuan).

Muhim transport tuguni. Xalqaro aeroport, tezyurar temiryo‘llar, tezkor avtomobil yo‘llari va daryo portiga ega.

Turizm jadal rivojlanmoqda. Xalqaro ko‘rgazmalar va qishki muz haykallari festivalio‘tkaziladi. Shaharda quyidagilar barpo etilgan: Harbin opera teatri, «Volga» majmuasi, yopiq «Harbin Wanda City» chang‘i majmuasi va «Poseydon qirolligi» akvaparki.

Nomlari

Ye. M. Pospelov, bo‘lajak shahar o‘rnida baliqchilar qishlog‘i bo‘lganini qayd etib, «Harbin» so‘zini manjur tilidan «daryodan kechib o‘tish joyi» deb tarjima qiladi.

Xitoyning «Sixay» ensiklopedik lug‘ati ning oltinchi nashrida manjur tilidan «Harbin» so‘zi «baliq ovlash to‘rlarini quritish joyi» ma’nosini anglatishi qayd etilgan.

Harbinning bir nechta obrazli norasmiy nomi bor, jumladan, «muz shahri» (xit. soddal. 冰城) va «Sharqiy Moskva» (xit. soddal. 东方莫斯科).

Geografiyasi

Uyezd Shanchji uyezdi Harbinning janubi-sharqida

Harbin Xeylunszyanprovinsiyasining janubida, 125°42' — 130°10' sharqiy uzunlik va 44°04' — 46°40' shimoliy kenglik oralig‘ida joylashgan. Butun shahar okrugining maydoni 53100 km² bo‘lib, bu Samara viloyatining maydoniga qiyoslanadi.

Shahar okrugi Sunlyao tekisligining sharqiy chekkasidan Manjuriya-Koreya tog‘lari etaklari va Kichik Xingangacha cho‘zilgan. Tog‘lar past va o‘rtacha balandlikda (1696 m gacha). Shaharning o‘zi daryo terrasalarida joylashgan.

Hududda 63 turdagi foydali qazilma aniqlangan, jumladan, volfram, mis, ko‘mir va marmar. Eng katta zaxiralarga ega bo‘lganlari: flyuorit, pirit va mishyak.

Harbin markazidan bevosita kemalar qatnaydigan Sungaridaryosi oqib o‘tadi, u Amurdaryosining irmog‘idir. Okrugning sharqiy qismidan Mudan daryosi oqadi.

Iqlimi

Harbin iqlimi — mo‘tadil mussonli (atmosfera sirkulyatsiyasi), kontinentalligi yuqori (haroratning yillik amplitudasi / geografik kenglik). Shaharda qishning sovuqligi Sibirning janubiga mos keladi, chunki bu paytda havo aynan Sibirdan keladi. Harbinning qishloq uyezdlarida −40 °C dan past sovuqlar qayd etilgan. Eng sovuq ikkinchi oy fevral emas, dekabrdir. Bunga Harbinning janubda joylashgani sabab: Quyosh nurlanishi eng zaif bo‘ladigan davr dekabrga, ya’ni qishki quyosh turishiga to‘g‘ri keladi. Quruq kontinental havo kunduzi kuchli isishi tufayli fevral dekabrga qaraganda iliqroq bo‘ladi (o‘rtacha eng past haroratlar deyarli bir xil bo‘lishiga qaramay). Harbin qishida shamol va qor kam bo‘ladi.

Bahor va kuz qisqa (25-mart — 15-may, 17-sentabr — 2-noyabr), qor oktabrda yog‘a boshlaydi va aprelda tugaydi. Sibirdan keladigan sovuq va Mo‘g‘uliston hamda Shimoliy Xitoydan keladigan iliqroq havo massalari ustunlik qiladi. Dengiz havosi kamdan-kam kirib keladi, shu sabab qurg‘oqchilik tez-tez kuzatiladi.

Yoz issiq va nam. Yomg‘irli mavsumning davomiyligi hamda kuchi yildan yilga farq qiladi. Mussonlar Tinch okeanidan, aniqrog‘i, Gavayi va Oxota antitsiklonlaridan Osiyo past bosim mintaqasigaesadi. Ular tropik va mo‘tadil dengiz havosini olib keladi. Osiyodan kontinental havo kamroq kiradi. O‘rtacha 5 oy davomida tungi sovuqlar kuzatilmaydi. Okrugda hosil yetishtirish mavsumi mamlakatning subtropik hududlariga qaraganda qisqaroq. Janubiy Xitoyning jazirama yoziga nisbatan yoqimli salqin harorat tufayli Harbin konferensiyalar o‘tkaziladigan sevimli maskanga aylangan.

Harbin iqlimi
Ko‘rsatkich \ Davr Yanv Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq maksimal t, °C 4,2 11,0 22,6 32,5 36,2 39,2 36,5 35,8 31,4 26,6 17,6 8,5 39,2
O‘rtacha maksimal t, °C −11,9 −6,3 2,7 13,8 21,3 26,4 27,8 26,5 21,1 12,2 −0,2 −9,2 10,4
O‘rtacha harorat, °C −17,4 −12,2 −2,8 7,8 15,2 20,9 23,1 21,6 15,2 6,4 −4,9 −14,2 4,9
O‘rtacha minimal t, °C −23,1 −18,7 −8,8 1,1 8,4 15,0 18,3 16,7 8,9 0,6 −9,6 −19,1 −0,9
Mutlaq minimal t, °C −38,1 −37,3 −29 −12,8 −3,8 4,6 9,5 5,5 −4,8 −16,2 −26,5 −35,7 −38,1
Yog‘in miqdori (me’yor), mm 4 5 12 20 39 95 151 126 57 24 13 7 552
Quyosh nur sochishi, oyiga soatlar.
Oy Yanv Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Quyosh nur sochishi, soat 189 206 254 249 282 291 267 270 249 229 189 171 2846

Tuproqlar

Okrug tekisliklarida unumdor qora tuproqlar tarqalgan; ular haqiqiy qoratuproqlar va o‘tloqi-qoratuproqsimon tuproqlarga bo‘linadi. Ikkinchisi Amur viloyatining janubigacha cho‘ziladi. Daryolar bo‘ylab gidromorf o‘tloqi tuproqlar tarqalgan. Tog‘lardagi keng bargli va aralash o‘rmonlar ostida qo‘ng‘ir o‘rmon tuproqlariyotadi. Ular ham unumdor, biroq chirindi (gumus)miqdori qoratuproqlardagidek ko‘p emas.

O‘simlik dunyosi

Harbin okrugining g‘arbiy qismi o‘rmon-dashtlar va o‘tloqlardan iborat, ammo barcha xitoylik mualliflar ham o‘tish mintaqasidagi o‘rmon-dashtlarni alohida ajratmaydi. Bir paytlar bu yerda pionlar, gulsapsarlar va lolagullargullagan. Bu yerda eman, qora qayin, yong‘oqbuta va lespedetsao‘sgan. Suv havzalarida hanuzgacha nilufarlaruchraydi. Hozir okrugning bu qismi haydalib, Xitoyning makkajo‘xori, soya va qandlavlagi yetishtiriladigan asosiy hududiga aylantirilgan. Harbin «yuqori sifatli guruchning Xitoy poytaxti» deb ataladi; bu yerda 5,2 mln tonna guruch 2016-yilda yig‘ib olingan. Bundan tashqari, bug‘doy va kartoshka yetishtiriladi.

Harbin botanika bog‘i (Chjivu yuan)

Okrugning sharqidagi tog‘larni keng bargli, aralash va ignabargli o‘rmonlar, shuningdek, Gmelin tilog‘ochihamda oddiy qarag‘ay va zich gulli qarag‘ayko‘chatlaridan barpo etilgan o‘rmonlar qoplagan. Tabiiy o‘rmonlarda mo‘g‘ul emani ustunlik qiladi; ular orasida qoraqarag‘ay, oqqarag‘ay, jo‘ka, qayin va turli zaranglar ham o‘sadi. tog‘ oralig‘idagi soylarda quyidagilar uchraydi: manjuriya shumtoli, yapon qayrag‘ochi, amur baxmal daraxti va teraklar, yonbag‘irlarda esa baland araliyauchraydi. Harbin hududiga xos mevali o‘simliklar: koreys kedr qarag‘ayi, manjuriya yong‘og‘i, ussuriya noki, manjuriya o‘rigi, yapon olchasi (Prunus japonica), aktinidiya, amur uzumi, xitoy limonnigi va yejovik (ежовик).

Shaharni ko‘kalamzorlashtirishda daraxt turlarining yarmi terak va tollardan iborat. Bundan tashqari, koreys qoraqarag‘ayi, qarag‘aylar, archa, past bo‘yli qayrag‘och, uch bo‘lakli bodom, keng bargli siren, Rosa xanthina hamda yuqorida sanalgan ayrim o‘rmon o‘simliklari ishlatiladi. Harbin daraxt va butalarga shakl berish san’ati — topiariyasi bilan mashhur. Shahar chetida manzarali «Provence Lavender Manor» gullar bog‘i joylashgan.

Tarixi

XII asrda bu yerlarda jurchjen davlati — Jin ning birinchi poytaxti bo‘lgan Xueyninfu shahri.

Harbin, Sungaridaryosidagi ko‘prik; rasmda Zaamur okrugi ning harbiy xizmatchisi ko‘rinib turibdi (XX asr boshlariga oid otkritka).
Harbin shahri rejasi, 1911-yil.
Harbinning yaponcha shahar rejasi, 1919-yil

Dastlab posad (kichik shaharcha)bo‘lgan shahar 1898-yilda rus quruvchilari tomonidan Transmanjuriya temiryo‘l magistralidagi stansiya sifatida tashkil etilgan. Shu sabab Harbinning eng qadimiy tumanlarida hozirgacha Sibirga xos me’morchilik ustunlik qiladi. Shahar asoschilaridan biri Nikolay Sergeyevich Sviyaginbo‘lib, u Xitoy Sharqiy temiryo‘li qurilishiga rahbarlik qilgan (inqilobdan keyin vafot etgan, Harbinda dafn qilingan). 1900-yilda shahar ixetuanlar qamaliga bardosh bergan. 1901-yilda bu yerda Zaamur chegara okrugi — Alohida chegara qo‘riqlash korpusi ning Moliya vazirligiga qarashli shtab-kvartirasi joylashgan; u Xitoy Sharqiy temiryo‘li qo‘riqlash xizmati asosida tuzilgan edi. Shaharda Xitoy ma’muriyati bilan bir qatorda Rossiya ma’muriyati va politsiyasi.

ham faoliyat yuritgan. 1910—1911-yillarda shahar o‘lat epidemiyasini boshdan kechirdi; unga qarshi kurash ikki ma’muriyatning mavjudligi va Xitoy qonunlarining eskiligi tufayli qiyinlashdi. 1917-yilga kelib Harbin aholisi 100 ming kishidan oshdi. Ularning 40 mingdan ortig‘i ruslar edi.

Rossiyada monarxiya ag‘darilganihaqidagi xabarlarni olgach, inqilobiy kayfiyatga berilgan Harbinning rus aholisieski chor boshqaruv organlari o‘rnini bosish uchun sovetlar tuzdi. 1917-yil sentabr boshida bolshevik M. N. Ryutin birlashgan Harbin ishchi va soldat deputatlari sovetiraisi etib saylandi. 26-oktabr 1917-yilda Harbinga Oktabr inqilobi haqidagi xabar yetib keldi va shaharda «Butun hokimiyat sovetlarga!» shiori ostida ommaviy namoyish bo‘lib o‘tdi. Sovet hukumati Xitoy Sharqiy temiryo‘lining ajratilgan hududi komissari etib A. N. Lutskiyni tayinladi. U 1917-yil noyabridan Harbin soveti a’zosi edi. Ammo 1917-yil dekabrda Xitoy Sharqiy temiryo‘li boshqaruvchisi D. L. Xorvat ning iltimosiga ko‘ra Harbinga Xitoy qo‘shinlari kirib, Harbin sovetini tor-mor etdi.

Mag‘lubiyat bilan yakunlangan Fuqarolar urushi dan keyin ko‘plab oq gvardiyachilar Harbinga qochib kelib, uning rivojlanishiga katta hissa qo‘shdi. Natijada 1924-yilga kelib shaharda qariyb yuz ming rus muhojiri bor edi. Arxiyepiskop Nafanail (Lvov)yozganidek: «Harbin o‘sha davrda noyob hodisa edi. Xitoy hududida ruslar tomonidan qurilgan bu shahar inqilobdan keyin ham yana 25 yil davomida odatiy rus provinsiya shahri bo‘lib qoldi. Harbinda 26 ta pravoslav cherkovi, jumladan, 22 ta to‘laqonli ibodatxona, o‘rta ta’lim maktablarining butun bir tarmog‘i va 6 ta oliy ta’lim muassasasi bor edi. Xudoning marhamati bilan Harbin chorak asr davomida inqilobdan oldingi odatiy rus hayotini davom ettirdi».

1920-yilda Xitoy hukumati Xitoy hududida Rossiya imperiyasi fuqarolarining ekstraterritorial huquqlarini bekor qildi. Xitoy Sharqiy temiryo‘lining avvalgi ajratilgan hududi Sharqiy provinsiyalar maxsus rayoniga aylantirildi va Harbin uning oliy boshlig‘i ma’muriyati qarorgohi bo‘ldi. 1-sentabr 1926-yilda Sharqiy provinsiyalar maxsus rayoni tarkibida «Maxsus Harbin shahri» deb nomlangan alohida ma’muriy birlik tashkil etildi.

26-may 1931-yilda Harbinda rus fashistlarining 1-syezdida Rossiya fashistik partiyasi tashkil etilib, unga K. V. Rodzayevskiyboshchilik qildi. 1932-yilda shahar Yaponiya imperatorlik armiyasi tomonidan bosib olindi va qo‘g‘irchoq Manchjou-godavlati tarkibiga kiritildi. 1-iyul 1933-yilda Maxsus Harbin shahri Sharqiy provinsiyalar maxsus rayoni tarkibidan chiqarilib, Girin provinsiyasidagi Binszyan shahri hamda Xeylunszyan provinsiyasidagi Sunpu shahri bilan birlashtirildi. Natijada to‘g‘ridan-to‘g‘ri Manchjou-go hukumatiga bo‘ysunuvchi yangi «Maxsus Harbin shahri» ma’muriy birligi tashkil etildi.

1935-yilda SSSR Xitoy Sharqiy temiryo‘lidagi mulk ulushini Manchjou-goga sotdi, shundan keyin Harbindan ruslarning ketishi sezilarli darajada kuchaydi. SSSRga ko‘chib ketganlarning ko‘pi 1937—1938-yillarda NKVDning «Harbin operatsiyasi» davomida qatag‘on qilindi.

Aynan Sovet–Yaponiya urushi davrida 19-avgust 1945-yilda Harbin egallandi — sovet havo-desant qo‘shinlari (9-havo armiyasi , 1-Uzoq Sharq fronti) va Amur harbiy flotiliyasi ning 2-Uzoq Sharq frontidengizchilari tomonidan; 20-avgustda esa shaharga 15-armiya ning 2-Uzoq Sharq frontiqismlari kirdi. Yapon bosqinchilaridan ozod etilgan shahar sovet harbiy ma’muriyati nazoratiga o‘tdi.

Sovet qo‘shinlari Manjuriya hududidan olib chiqilgach, 28-aprel 1946-yilda shahar boshqaruvi xitoy kommunistlarinazoratidagi yangi xalq-demokratik ma’muriyatga o‘tdi. 700 ming aholisi va rivojlangan sanoatiga ega Harbin o‘sha vaqtda Xitoy Kommunistik partiyasi nazoratidagi eng yirik shahar edi; 1946—1949-yillardagi fuqarolar urushi davrida esa u Manjuriya inqilobiy bazasining markazi bo‘lib, kommunistlarning g‘alabasida juda muhim rol o‘ynadi.

1945—1953-yillarda Harbin Sunszyanprovinsiyasining ma’muriy markazi bo‘lgan, 1954-yildan esa Xeylunszyan provinsiyasining ma’muriy markaziga aylangan.

1924—1962-yillarda Harbinda SSSR Bosh konsulligifaoliyat yuritgan. Manchjou-go davrida uzoq vaqt SSSR bosh konsuli Mixail Slavutskiy bo‘lgan.

Keyinchalik Xitoy Xalq Respublikasi tashkil topgach, Harbinning og‘ir sanoat markazi sifatidagi ahamiyati oshdi. Shaharga Janubiy Xitoydan ko‘plab aholi ko‘chirildi. Hozir Harbin Rossiyabilan savdo-sotiqda asosiy tranzit punktlaridan biriga aylangan; shaharning hozirgi jadal o‘sishi ham aynan shu bilan bog‘liq.

Aholisi

2010-yilda butun Harbin shahar okrugi aholisi 10 635 971 kishini tashkil etgan. Shaharning o‘zida esa 5 878 939 kishi yashagan (2018-yil).

Din

Pravoslav Avliyo Sofiya sobori
Oliy saodat ibodatxonasi
Harbin jome masjidi

Harbin — ko‘p konfessiyali shahar. Bu yerda barcha jahon dinlari va ayrim ichki oqimlar mavjud.

13–14-may 2013-yilda Harbinga Moskva va butun Rus patriarxi Kirilltashrif buyurib, Pokrov cherkovida liturgiya marosimini o‘tkazdi va Avliyo Sofiya soborini ziyorat qildi.

Ma’muriy-hududiy bo‘linishi

Subprovinsiya maqomidagi Harbin shahri 9 ta tuman, 2 ta shahar uyezdi va 7 ta uyezdga bo‘linadi:

# Maqomi Nomi Iyerogliflar Pinyin Aholisi
(01.11.2010)
Maydoni
(km²)
Aholi
zichligi
(/km²)
Markaziy tumanlar
1 Tuman Daoli 道里区 Dàolǐ qū 923 762 479,2 1928
2 Tuman Nangan 南岗区 Nángǎng qū 1 343 857 182,9 7347
3 Tuman Daovay 道外区 Dàowài qū 906 421 618,6 1465
4 Tuman Syanfan 香坊区 Xiāngfáng qū 916 408 339,5 2699
5 Tuman Pinfan 平房区 Píngfáng qū 190 253 98,0 1941
6 Tuman Sunbey 松北区 Sōngběi qū 236 848 736,3 322
Chekka tumanlar
7 Tuman Xulan 呼兰区 Hūlán qū 764 534 2185,9 350
8 Tuman Achen 阿城区 Àchéng qū 596 856 2452,1 243
9 Tuman Shuanchen 双城区 Shuāngchéng qū 825 634 3112,0 265
Shahar atrofi
10 Shahar uyezdi Shanchji 尚志市 Shàngzhì shì 585 386 8824,9 66
11 Shahar uyezdi Uchan 五常市 Wǔcháng shì 881 224 7502,0 117
Qishloq hududlari
12 Uyezd Ilan 依兰县 Yīlán xiàn 388 319 4616,0 84
13 Uyezd Fanchjen 方正县 Fāngzhèng xiàn 203 853 2968,6 69
14 Uyezd Binsyan 宾县 Bīn xiàn 551 271 3844,7 143
15 Uyezd Bayan 巴彦县 Bāyàn xiàn 590 555 3137,7 188
16 Uyezd Mulan 木兰县 Mùlán xiàn 277 685 3600,0 77
17 Uyezd Tunxe 通河县 Tōnghé xiàn 210 650 5675,5 37
18 Uyezd Yanshou 延寿县 Yánshòu xiàn 242 455 3149,6 77

Iqtisodiyoti

Yirik iqtisodiy markaz. 2016-yilda Harbin yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha Xitoy shaharlari orasida 23-o‘rinni egalladi. Uning yalpi ichki mahsuloti 610 mlrd yuanga yetib, oldingi yilga nisbatan 7,3 % ga o‘sdi. Harbin og‘ir mashinasozlik va qayta ishlash sanoati, ya’ni an’anaviy eski tarmoqlarga bog‘liq, shu sababli u Xitoyning «zanglagan mintaqasi»ga kiritiladi. So‘nggi vaqtda savdo, turizm, kompozit materiallar va farmatsevtika iqtisodiy o‘sishning yangi yetakchi sohalariga aylandi.

Sanoati

Harbinda mashinasozlik, jumladan, qishloq xo‘jaligi va energetika mashinalari ishlab chiqarish, neft va kimyo sanoati uchun uskunalar tayyorlash, daryo kemasozligi, asbobsozlik, dastgohsozlik, vagonsozlik, sharikli podshipniklar, robot texnikasi, boshqaruv tizimlari va datchiklar ishlab chiqarish rivojlangan. Shuningdek, kimyo, to‘qimachilik, charm, tikuvchilik, oziq-ovqat (qand, yog‘, un va konserva ishlab chiqarish), yog‘ochni qayta ishlash, qog‘oz va qurilish materiallari sanoati faoliyat yuritadi. Harbinda Harbin Brewerypivo zavodi faoliyat yuritib, shu nomdagi pivoni ishlab chiqaradi. Ishlab chiqarish hajmi bo‘yicha u Xitoyda to‘rtinchi o‘rinda turadi.

WZ-10

Shaharda joylashgan Harbin Aircraft Industry Group kompaniyasi Xitoydagi vertolyotlar va yengil motorli samolyotlar ishlab chiqaruvchi yetakchi korxonadir. Harbiy vertolyotlar qatoriga Z-8, WZ-10, Z-19, Z-20kiradi. Zavod shuningdek, fuqarolik vertolyotlari — EC120, H175 va Y-12 samolyotlarini ham ishlab chiqaradi.

Harbinda gusenitsali va g‘ildirakli zirhli transportyorlar, piyodalar jangovar mashinalari hamda zenit o‘ziyurar qurilmalarini ishlab chiqaruvchi zirhli texnika zavodi joylashgan. Harbin elektr stansiyalari va shamol generatorlari uchun turbinalar kabi energetika uskunalarini ishlab chiqarishda mamlakat yetakchilaridan biri ( Harbin Electric Corporation).

Avtomobilsozlik FAW (yengil yuk avtomobillari), Ford va Hafeizavodlari bilan namoyon bo‘ladi. Elektronika va virtual reallik uskunalari ishlab chiqarish ham rivojlanmoqda ( Harbin AVR Technology).

Kompozit materiallar ishlab chiqarish bilan bir nechta kompaniya shug‘ullanadi: «HIT Composite Equipment», «Harbin Topfrp Composite», «Harbin Hafei Airbus Composite Manufacturing Center» (samolyot ishlab chiqaruvchi Airbus).

Banklar

Harbin banki

Shaharda 1997-yilda tashkil etilgan bank — Harbin banki.

Tashqi savdo

2020-yilda Harbin aeroporti orqali Rossiyaga elektron savdo platformalarining jo‘natmalarini olib boruvchi 140 ta charter samolyoti parvoz qilgan. Ularning umumiy yuk og‘irligi qariyb 2,79 ming tonnani tashkil etgan. Harbin Rossiyaga kichik pochta jo‘natmalarini tashish hajmi bo‘yicha birinchi o‘rinda turadi. Shuningdek, u Rossiyaga mahsulot sotadigan transchegaraviy elektron savdo platformalari soni, elektron savdo eksport pochta jo‘natmalari hajmi va Rossiyaga transchegaraviy chakana eksport hajmi bo‘yicha ham Xitoyda yetakchiga aylangan.

Muntazam ravishda o‘tkaziladigan ko‘rgazma — Harbindagi Rossiya–Xitoy ko‘rgazmasidir.

Transport

Harbin — Xitoy shimoli-sharqidagi muhim transport tuguni. Shahar mamlakatning boshqa hududlari bilan avtomobil va temiryo‘llar tarmog‘i orqali bog‘langan. Havo va daryo portlari mavjud. Sungari daryosi uzra osma yo‘l orqali Quyosh oroliga borish mumkin.

Havo transporti

Shaharning g‘arbida Harbin Taypinaeroporti joylashgan. Xalqaro reyslar Rossiya ning ( Yekaterinburg dan Vladivostokgacha), Janubiy Koreya, Yaponiya, Singapur va boshqa mamlakatlar shaharlariga amalga oshiriladi. Ichki reyslar Xitoyning yirik shaharlariga va Xeylunszyanprovinsiyasidagi kichik aeroportlarga yo‘naltirilgan. Xalqaro yuk aviatashuvlarining ahamiyati ortmoqda.

Temiryo‘l transporti

Shaharlararo

Harbin orqali Xitoy Sharqiy temiryo‘lio‘tadi. Boshqa muhim temiryo‘llar Xeyxe va Szyamusitomon yo‘nalgan. So‘nggi yillarda tezyurar temiryo‘llar qurilishi jadal rivojlanmoqda.

Maxsus tezyurar temiryo‘llar
Yo‘nalishIshga tushirilgan yilHolatiEng yuqori tezlik, km/soatIzoh
Harbin — Dalyan2013Foydalanilmoqda350 (foydalanish tezligi: 200—310)2012-yildan sinovdan o‘tkazilgan.
Harbin — Sitsikar2015Foydalanilmoqda250Xitoy Sharqiy temiryo‘li bo‘ylab o‘tadi.
Harbin — Szyamusi2018Foydalanilmoqda200Provinsiya ahamiyatidagi temiryo‘l.
Harbin — Mudanszyan2018Foydalanilmoqda250Xitoy Sharqiy temiryo‘li bo‘ylab o‘tadi. Vladivostokkacha uzaytirilishi mumkin.

Harbin — muhim logistika markazi. Bu yerdan Xitoy tovarlari ortilgan konteynerlar yuk poyezdlarida Rossiya va G‘arbiy Yevropaga jo‘natiladi. Harbin xalqaro konteyner markazi (terminali)dan Yevropaga avtomobillar, kimyoviy mahsulotlar va iste’mol tovarlari yuk poyezdlarida yetkaziladi.

Metro

26-sentabr 2013-yildan Harbinda metropolitenishlaydi. 2021-yil holatiga ko‘ra, tarmoq uch yo‘nalishdan iborat. 1-yo‘nalish uzunligi 26 km bo‘lib, Sinszyan Datsze ko‘chasi bilan Harbin Sharqiy vokzalini bog‘laydi. 2-yo‘nalish uzunligi 28,7 km bo‘lib, Szyanbey universitet shaharchasidan Meteorologik observatoriyagacha shimoldan sharqqa qarab, Shimoliy va Markaziy vokzallar orqali o‘tadi. 3-yo‘nalish halqasimon bo‘lib, hozircha uning faqat 24,6 km uzunlikdagi qismi ishlaydi. Yo‘nalish Sport bog‘idan Taypinsyao bekatigacha Harbin G‘arbiy vokzali orqali o‘tadi.

Avtomobil transporti

Jamoat transporti avtobus va taksilardan iborat. Yangi ixtiro — avtonom relssiz «tramvay» (ART) sinovdan o‘tkazilmoqda.

1958-yildan 2008-yilgacha Harbinda trolleybuslar qatnagan. Tizim eng rivojlangan davrida 9 ta yo‘nalishga ega bo‘lib, ularning umumiy uzunligi 90,35 km edi.

Harbin boshqa shaharlar bilan bir nechta tezyurar va odatiy avtomobil yo‘llari orqali bog‘langan. Tezyurar yo‘llar ro‘yxati: G1, G10, G1011, G1111, G1211 (qurilmoqda).

Ilm-fan

Shaharda XXR Markaziy kartografiya jamiyati joylashgan.

Harbin texnologiya instituti va Harbin FRP ilmiy-tadqiqot instituti kosmik apparatlar hamda kompozit materiallar ni aerokosmik va boshqa sanoat tarmoqlari uchun ishlab chiqmoqda.

Mahalliy «Antiy Labs» kompaniyasi Android uchun eng yaxshi antiviruslar qatoriga kirgan AVL SDK antivirusini yaratgan.

Harbin tibbiyot universiteti jarrohlari dunyoda birinchi bo‘lib inson boshini murdaning tanasiga ko‘chirib o‘tkazgan. Bundan tashqari, mahalliy olimlar AQSH dagi hamkasblari bilan birga tibbiy nanorobotlarni tadqiq qilmoqda.

Ta’lim

Harbin texnologiya instituti

Oliy ta’lim muassasalari, jumladan, universitetlar:

Bu yerda ko‘plab xorijliklar, avvalo Avstraliya, AQSH, Yaponiya, Janubiy Koreya, Germaniya, Shvetsiya va so‘nggi paytlarda Rossiyadan kelgan talabalar (asosan Yoqutiston va Primorye o‘lkasidan) ta’lim oladi.

QS World University Rankings reytingiga ko‘ra, 2018-yilda Harbin texnologiya instituti shaharning eng yaxshi oliy ta’lim muassasasi bo‘lgan. Ilmiy tadqiqot ishlari bo‘yicha Xitoy oliygohlari orasida 2-o‘rinni, umumiy ball bo‘yicha esa 18-o‘rinni ( Gonkongbilan birgalikda) egallagan.

Turizm

Qishki festival

Turizm — mahalliy iqtisodiyotning jadal rivojlanayotgan sohasi. Masalan, bir necha yil ichida Harbin opera teatri, «Volga» majmuasi, «Harbin Wanda City» yopiq tog‘-chang‘i va ko‘ngilochar majmuasi hamda yangi «Poseydon qirolligi» akvaparki paydo bo‘ldi. Shahar okrugida «Yabuli» tog‘-chang‘i kurorti joylashgan. 49 mamlakatdan tranzit yo‘lovchilar Harbinda 72 soat davomida vizasiz qolishi mumkin.

Tadbirlar

Harbin — mamlakatning qishki turizm markazi. Shaharning eng mashhur sayyohlik brendi — har yili o‘tkaziladigan qishki muz va qor haykallari festivali. Ishbilarmonlar orasida Rossiya–Xitoy EXPOsi va Harbin xalqaro savdo-iqtisodiy ko‘rgazmasi katta talabga ega.

Diqqatga sazovor joylar

  • Stalin nomidagi bog‘
  • Bolalar bog‘i, unda bolalar temiryo‘li (1956-yilda ochilgan) va Fan va texnika muzeyi joylashgan
  • Hayvonot bog‘i
  • Musiqa bog‘i
  • Botanika bog‘i
  • Xeylunszyan provinsiyasi muzeyi
  • Fan va texnika muzeyi
  • Opera teatri
  • Drama teatri
  • Shaharning Pinfan tumanida yaponlarning bakteriologik qurol qo‘llash bo‘yicha maxfiy poligoni (731-otryad, 1939-yildan) joylashgan hududda muzey bor
  • Markaziy piyodalar Chjunyang ko‘chasi — shaharning ruslar bilan bog‘liq tarixiy merosining bir qismi.
  • Avliyo Sofiya sobori
  • Ajdarho minorasi (teleminora va meteorologiya markazi)
  • Nekropol — Xuanshan
Harbin opera teatri

Me’morchiligi

Shahar rejasi to‘g‘ri burchakli. Markazida XX asr boshlariga oid rus me’morchiligi va 1920—1940-yillardagi yapon qurilishlari ustunlik qiladi. Pravoslav Avliyo Sofiya sobori (1907-yil; 1997-yildan Me’morchilik saroyi) va Pokrov cherkovi (1907-yil; hozir ham faol) mavjud. Sovet ozodlik armiyasi obeliski (1950-yillar).

So‘nggi vaqtda shaharda ko‘p qavatli turarjoy binolari (30 dan 50 qavatgacha) faol qurilmoqda. Harbin — Xitoyda balandligi 300 m va undan ortiq osmono‘par binolari mavjud bo‘lmagan hamda bunday binolar qurilmayotgan kam sonli yirik shaharlardan biri.

Birodarlashgan shaharlar

Harbin quyidagi shaharlar bilan birodarlashgan:

Havolalar