Robot

Odam robot bilan birgalikda arra yordamida kesish ishini bajarmoqda

Robot (ingl. robot, kelib chiqishi chexcha robot) — avtomatik qurilma bo‘lib, odatda inson bajaradigan turli harakatlarni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan.

Robot odatda atrof-muhitning holati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni datchiklar (tirik organizmlarning sezgi organlari ning texnik analoglari) yordamida oladi. Robot mustaqil ravishda ishlab chiqarish va boshqa operatsiyalarni bajarib, inson mehnatini qisman yoki to‘liq almashtirishi mumkin. Bunda robot operator bilan bog‘lanib, undan buyruqlar olishi (qo‘lda boshqarish) yoki o‘rnatilgan dastur asosida mustaqil ishlashi (avtomatik boshqarish) mumkin.

Robotlardan ko‘ngilochar va amaliy maqsadlardan tortib, faqat ishlab chiqarishga oid vazifalargacha turli sohalarda foydalanish mumkin. Robotlarning tashqi ko‘rinishi va tuzilishi nihoyatda xilma-xil bo‘lishi mumkin. Shunga qaramay, ularning ayrim qismlari tuzilishida ko‘pincha bajariladigan vazifaga mos keladigan tirik mavjudotlarning anatomik xususiyatlaridan foydalaniladi.

Axborot texnologiyalarida ayrim mustaqil ishlaydigan dasturlar ham «robot» deb ataladi, masalan, botlar yoki qidiruv robotlari.

So‘zning kelib chiqish tarixi

Enriko Garsiya robotni ommaga namoyish etmoqda. 1935-yil. Keyinchalik ushbu surat «Bolshevistik almashinuv» gazetasining 1935-yil 26-fevral sonida (Rostov-Don) e’lon qilingan. Surat izohida mashina nomi «rabot» shaklida yozilgan.

«Robot» so‘zini chex rassomi Yozef Chapek taklif qilgan va uning ukasi, yozuvchi Karel Chapek ushbu so‘zni ilk bor «R. U. R.» («Rossum universal robotlari», 1920) pyesasida qo‘llagan. Karel Chapek bu voqeani shunday tasvirlaydi: «…Bir kuni …muallifning xayoliga …pyesa syujeti keldi. U fikridan qaytmay, yangi g‘oyasini aytish uchun rassom ukasi Yozefning yoniga yugurdi. O‘sha paytda Yozef molbert oldida turgan edi… Muallif syujetni imkon qadar qisqa bayon qildi… “Lekin men bilmayman, — dedi muallif, — bu sun’iy ishchilarni qanday atasam ekan? Ularni ‘laborjlar’ [ehtimol, inglizcha labour — ‘mehnat’ so‘zidan. — P. B.] deb atardim, ammo bu juda kitobiy tuyuladi”. “Unda ularni robotlar deb ata”, — deb g‘udrandi rassom, …polotnoga grunt surtishda davom etarkan…» Dastlabki ruscha tarjimalarda «rabotar» so‘zi ishlatilgan.

Ilk tarix

Afsonaviy sun’iy mavjudotlar

Sun’iy mavjudotlar haqidagi g‘oya birinchi marta qadimgi yunon afsonasida tilga olingan. Ulardan birida Kadmos ajdahoni o‘ldirib, tishlarini yerga sochadi va ko‘madi; tishlardan askarlar o‘sib chiqadi. Boshqa qadimgi yunon afsonasida esa Pigmalion o‘zi yasagan haykal — Galateyaga jon bag‘ishlaydi. Shuningdek, Gefest haqidagi afsonada uning o‘zi uchun turli xizmatkorlarni yaratgani hikoya qilinadi. Yahudiy rivoyatida esa loydan yasalgan odam — Golem — Praga ravvini Yehuda ben Betsalel tomonidan kabbalistik sehr yordamida tiriltirilgani aytiladi..

Shunga o‘xshash afsona skandinav eposi — « Kichik Edda»da ham uchraydi. Unda loydan yasalgan gigant Myokkurkalvini troll Xrungnir momaqaldiroq xudosi Tor, ga qarshi jang qilish uchun yaratgan.

Texnik qurilmalar

Hozirgi robotlarning dastlabki namunalari — avtomatik boshqariladigan mexanik odamlarning ilk amaliy qo‘llanishi haqidagi ma’lumotlar ellinizm davriga to‘g‘ri keladi. O‘sha paytda Iskandariya mayog‘i ga oltin suvi yugurtirilgan to‘rtta ayol haykali o‘rnatilgan. Kunduzi ular quyosh nurida yaltiragan, tunda esa yorqin yoritilgan, shuning uchun ham uzoqdan yaxshi ko‘ringan. Haykallar muayyan vaqt oralig‘ida burilib, kema soatiga xos zarbalarni bergan; tunda esa karnay tovushi bilan dengizchilarni qirg‘oq yaqinligidan ogohlantirgan.

musiqiy qayiq — Al-Jazariy (1136—1206)

Robotlarning dastlabki namunalaridan yana biri arab olimi va ixtirochisi Al-Jazariy (1136—1206) yaratgan mexanik shakllardir. U doira, arfa va nay chaladigan to‘rt mexanik musiqachili qayiq yasagan.

Leonardo da Vinchi chizmalari asosidagi robot

Insonga o‘xshash robot chizmasini Leonardo da Vinchi taxminan 1495-yilda yaratgan. Leonardoning 1950-yillarda topilgan qaydlarida o‘tira oladigan, qo‘llarini ikki tomonga yoya oladigan, boshini qimirlatadigan va dubulg‘asi yuzqopqog‘ini ko‘taradigan mexanik ritsarning batafsil chizmalari bor edi. Uning tuzilishi, ehtimol, anatomik tadqiqotlarga, xususan, « Vitruviy odami»da qayd etilgan ishlarga asoslangan. Leonardoning ushbu robotni haqiqatan ham qurishga uringani noma’lum.

XVI—XVIII asrlarda G‘arbiy Yevropada avtomatonlar — tashqi ko‘rinishi bilan odam yoki hayvonga o‘xshaydigan va ba’zan ancha murakkab harakatlarni bajara oladigan prujinali mexanizmlarni yasash keng tarqaldi. Smitson instituti to‘plamida shunday avtomatonlarning ilk namunalaridan biri — bo‘yi taxminan 40 sm bo‘lgan «ispan rohibi» saqlanadi. U yura olgan, o‘ng qo‘li bilan ko‘ksiga urgan, boshini irg‘agan va vaqti-vaqti bilan chap qo‘lidagi yog‘och xochni labiga yaqinlashtirib o‘pgan. Bu avtomaton taxminan 1560-yilda mexanik Xuanelo Turriano[ingl.] tomonidan imperator Karl V uchun yaratilgan deb hisoblanadi..

XVIII asr boshlaridan matbuotda «aql alomatlari»ga ega mashinalar haqida xabarlar paydo bo‘la boshladi, ammo aksariyat hollarda bular firibgarlik bo‘lib chiqdi. Mexanizmlar ichiga tirik odamlar yoki o‘rgatilgan hayvonlar yashirilgan edi.

avtomatlar Jak de Vokanson ishlari

Fransuz mexanigi va ixtirochisi Jak de Vokanson ilk bor 1738-yilda ilk ishlaydigan odamsimon qurilmani (android) yaratdi. Ushbu qurilma nay chalardi. U, shuningdek, yem cho‘qiydigan va go‘yoki «axlat chiqaradigan» mexanik o‘rdaklarni ham yasagan.

Xronologiya

XX asr
  • 1921-yil — chex yozuvchisi Karel Chapek «R. U. R.» («Rossumning Universal Robotlari») pyesasini ommaga taqdim etdi. «Robot» so‘zi shu asar orqali tarqalgan ( slovakcha robota).
  • 1930-yillar davrida odamga o‘xshaydigan, oddiy harakatlarni bajara oladigan va inson buyrug‘i bilan iboralarni takrorlaydigan qurilmalar paydo bo‘ldi. Bu turdagi 38 ta robot haqida tasdiqlangan ma’lumotlar bor: ular asosan Westinghouse kompaniyasi uchun nemis va niderlandiyalik muhandislar tomonidan reklama maqsadida yasalgan. Birinchi shunday «robot» — Televoxni amerikalik muhandis Roy Uensli (Roy J. Wensley) Nyu-Yorkdagi Butunjahon ko‘rgazmasi uchun 1927-yilda yaratgan.
  • 1950-yillar davrida radioaktiv materiallar bilan ishlash uchun mexanik manipulyatorlar ishlab chiqila boshlandi. Ular xavfsiz joyda turgan inson qo‘llari harakatini takrorlardi.
  • 1960-yil — Masofadan boshqariladigan manipulyator, telekamera va mikrofonli aravacha yuqori radioaktivlikka ega hududlarni tekshirish hamda namuna olishda qo‘llanildi.
  • 1968-yil — Yaponiyaning Kawasaki Heavy Industries kompaniyasi Amerikaning Unimation Inc. firmasidan robot ishlab chiqarish litsenziyasini olib, o‘zining birinchi sanoat robotini yig‘di. Shundan buyon Yaponiya dunyodagi robotlar imperiyasi — ularni ishlab chiqarishga jalb etilgan 130 dan ortiq kompaniyaga ega davlatga aylanish sari izchil harakat qila boshladi. Dastlab AQSHda ishlab chiqilgan Yaponiya robotlari mamlakatga oz miqdorda olib kelingan. Muhandislar ularni o‘rganib, ishlab chiqarishdagi, jumladan, payvandlash va purkab bo‘yash kabi maxsus ishlarda qo‘llaganlar. 70-yillarda bu sohada ko‘plab amaliy qo‘llash imkoniyatlari ishlab chiqildi.
  • 1979-yil — N. E. Bauman nomidagi Moskva davlat texnika universiteti KGB buyurtmasi bilan portlovchi xavfli buyumlarni zararsizlantirish uchun o‘ta yengil mobil MRK-01 roboti yaratildi.
1980-yillar
2000-yillar

2000-yillarning o‘rtalarida Yaponiya sanoat robotlari eksporti bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egalladi.

2010-yillar

2020-yillar

Robot turlari

Fan va texnikaning eng yangi yutuqlari asosida yaratilgan zamonaviy robotlar inson faoliyatining barcha sohalarida qo‘llanmoqda. Insonlar nafaqat hayot uchun xavfli ishlarni bajaradigan, balki odamlarni bir xildagi takroriy yumushlardan ham xalos qiladigan ishonchli yordamchiga ega bo‘ldi.

— I. M. Makarov, Yu. I. Topcheyev. «Robototexnika: tarixi va istiqbollari»

Tuzilishiga ko‘ra

Tuzilishiga ko‘ra robotlarni quyidagi ikki turga ajratish mumkin:

ISO tasnifiga ko‘ra

Xalqaro standartlashtirish tashkiloti tasnifiga ko‘ra robotlar quyidagi ikki turga bo‘linadi:

  • Sanoat roboti

Raqamli dasturiy boshqaruvga ega stanoklar (RDB) paydo bo‘lishi stanoklarga buyum yuklash va ularni tushirish bo‘yicha turli operatsiyalarni bajaruvchi dasturlanadigan manipulyatorlar yaratilishiga olib keldi. 1970-yillarda mikroprotsessorli boshqaruv tizimlari paydo bo‘lishi hamda maxsus boshqaruv qurilmalarining dasturlanadigan kontrollerlar bilan almashtirilishi robotlarning tannarxini uch baravar kamaytirib, ularni sanoatda ommaviy qo‘llashni iqtisodiy jihatdan foydali qildi.

  • Xizmat ko‘rsatish roboti

Xizmat ko‘rsatish roboti odamlarga uy ishlarini ham o‘z ichiga olgan odatiy, masofadan bajariladigan, xavfli yoki takroriy yumushlarni bajarishda yordam beradi. Odatda ular avtonom bo‘ladi va/yoki qo‘lda boshqarish imkoniyati mavjud o‘rnatilgan boshqaruv tizimi orqali boshqariladi. Xalqaro standartlashtirish tashkiloti «xizmat ko‘rsatish roboti»ni «sanoat avtomatlashtirish sohasidagi qo‘llanishlardan tashqari, odamlar yoki uskunalar uchun foydali vazifalarni bajaradigan robot» deb ta’riflaydi.

Vazifasiga ko‘ra

payvandlovchi robot

Bajaradigan vazifasiga ko‘ra robotlar quyidagi turlarga ajratiladi:

«Mastif» roboti, SuperDroid Tactical kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan bo‘lib, hududni minalardan tozalashda ishlatiladi

Xavfsizlikni ta’minlovchi robotlar

Robotlardan politsiya, davlat xavfsizligi, organlari, qutqaruv xizmatlari , idoraviy va idoradan tashqari qo‘riqlash xizmatlari keng foydalanadi. 2007-yilda Perm shahrida Moskvaning «Uch o‘lchamli ko‘rish laboratoriyasi» kompaniyasi ishlab chiqqan Rossiyaning robot-politsiyachisi R-BOT 001 qurilmasining ilk sinovlari o‘tkazildi. Yong‘inlarni o‘chirishda robotlashtirilgan o‘t o‘chirish qurilmalari qo‘llanadi. Favqulodda vaziyatlar agentliklari va politsiya tezkor razvedka uchun «uchar robotlar» — (uchuvchisiz uchish apparatlari)dan foydalanadi. Suvosti xavfli obyektlarni tekshirish va qidiruv-qutqaruv ishlarida Rossiya Favqulodda vaziyatlar vazirligi 2001-yildan Moskvaning «Suvosti robototexnikasi» kompaniyasi ishlab chiqarayotgan «Gnom» turkumidagi suvosti robotlaridan foydalanadi.

Jangovar robotlar

SWORDS — jangovar kuzatuv va razvedka tizimi

Jangovar robot deb harbiy maqsadlarda jangovar vaziyatlarda yoki inson imkoniyatlariga mos kelmaydigan sharoitlarda uning o‘rnini bosadigan avtomatik qurilmaga aytiladi: razvedka, jangovar harakatlar, minalarni zararsizlantirish va hokazo. Jangovar robotlarga insonni qisman yoki to‘liq almashtiradigan antropomorf avtomatik qurilmalargina emas, balki insonning yashash muhiti bo‘lmagan havo va suv muhitida ishlaydigan qurilmalar (masofadan boshqariladigan uchuvchisiz uchish apparatlari, suvosti qurilmalari va suvusti kemalari) ham kiradi. Jangovar robotlarning aksariyati masofaviy ishtirok qurilmalari hisoblanadi; ulardan juda kam qismi ayrim vazifalarni operator aralashuvisiz mustaqil bajara oladi.

Jorjiya texnologiya instituti da professor Xenrik Kristensen rahbarligida chumoliga o‘xshash, binoni dushmanlar va tuzoq-minalar mavjudligi jihatidan tekshira oladigan hasharotsimon robotlar ishlab chiqilgan. Harbiy bo‘linmalarda uchar robotlar ham keng tarqalgan. 2012-yil boshida butun dunyo harbiylari taxminan 10 mingta yerusti va 5 mingta uchuvchi robotdan foydalangan; dunyoning 45 ta mamlakati harbiy robotlarni ishlab chiqayotgan yoki xarid qilayotgan edi.

2015-yilda AQSHning Kvantiko dengiz piyodalari harbiy bazasida ikki yil oldin Boston Dynamics kompaniyasi ishlab chiqqan Spot nomli robot-it prototipi sinovdan o‘tkazildi. U harbiy razvedka, patrullik va yuk tashishda foydalanishga mo‘ljallangan edi. Sinovlar davomida robot xonalarni dushman mavjudligi jihatidan tekshirib, aniqlangan nishonlar haqidagi ma’lumotlarni operator pultiga uzatdi.

Olim robotlar

Birinchi olim robotlar — Adam va Eva — Robot Scientist loyihasi doirasida Aberistuit universitetida yaratilgan va 2009-yilda ulardan biri ilk ilmiy kashfiyotni amalga oshirgan.

Olim robotlar qatoriga Xeops Buyuk piramidasi ning shamollatish shaxtalarini tadqiq qilishda foydalanilgan va «Gantenbrink eshikchalari» hamda «Xeops tokchalari»ni topgan robotlarni ham kiritish mumkin.[manba 3953 kundan beri ko‘rsatilmagan]

O‘qituvchi robotlar

O‘qituvchi robotlarning dastlabki namunalaridan birini 2016-yilda Tomsk politexnika universitetining yosh olimlari ishlab chiqqan. 2016-yil may oyida universitet matbuot xizmati shu yil kuzidan boshlab universitet qoshidagi litsey o‘quvchilari mobil robot yordamida matematika, fizika, kimyo va informatika fanlari bo‘yicha nazariy hamda amaliy bilim olishlari mumkinligini ma’lum qilgan.

Texnologiyalar

Harakatlanish tizimi

Gusenitsali robot

Ochiq joyda harakatlanish uchun ko‘pincha g‘ildirakli yoki gusenitsali yuritkich (bunday robotlarga Warrior va PackBot misol bo‘la oladi). Qadam tashlab yuradigan tizimlar nisbatan kam qo‘llanadi (bunday robotlarga BigDog va Asimo misol bo‘ladi). Notekis sirtlar uchun g‘ildirakli yoki gusenitsali yurishni g‘ildiraklarning murakkab kinematik harakati bilan uyg‘unlashtiradigan gibrid tuzilmalar yaratiladi. Bunday tuzilma Oyda yuruvchi apparatda qo‘llangan..

Bino ichida va sanoat obyektlarida robotlar monorelslar, poldagi izlar va boshqa yo‘nalishlar bo‘ylab harakatlanadi. Qiya yoki tik sirtlar, quvurlar bo‘ylab yurish uchun «qadam tashlovchi» tizimlarga o‘xshash, biroq vakuumli so‘rg‘ichlar bilan jihozlangan tizimlar qo‘llanadi. Yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalarini tekshiruvchi robotlarning yuqori qismida g‘ildirakli shassi bo‘lib, ular simlar bo‘ylab harakatlanadi. Ilon, chuvalchang, baliq, qush, hasharot va boshqa tirik organizmlarning harakatlanish usullaridan foydalanadigan robotlar ham mavjud. Shunga muvofiq sudraluvchi, hasharotsimon (lotincha lot. Insecta — hasharot) va boshqa turdagi, bionik kelib chiqishli robotlar haqida gapiriladi.

Tasvirlarni tanib olish tizimi

Tasvirni tanib olish tizimlari allaqachon oddiy uch o‘lchamli jismlarni, ularning fazodagi yo‘nalishi va joylashuvini aniqlay oladi, shuningdek, o‘z ma’lumotlar bazasidagi ma’lumotlardan foydalanib, yetishmayotgan qismlarni to‘ldirishi mumkin (masalan, Lego konstruktorini yig‘ish).

Dvigatellar

Robotlarda o‘zgarmas tok dvigatellari, ichki yonuv dvigatellari, qadamli elektr dvigatellar, servo yuritmalar ishlatiladi. Motorlardan foydalanmaydigan dvigatellar ham ishlab chiqilmoqda. Masalan, elektr toki (yoki elektr maydoni) ta’sirida materialning qisqarishi texnologiyasi (qarang: elektrofaol polimerlar) robotlarning harakatlarini tirik mavjudotlarning tabiiy, ravon harakatlariga aniqroq o‘xshatish imkonini beradi[manba 3953 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Sun’iy intellekt

Amerikalik sun’iy intellekt mutaxassisi Geri Markus ta’kidlaydiki, sun’iy intellekt yaratuvchilari nazoratdan juda oson chiqib ketishi mumkin bo‘lgan tizimlarni ishlab chiqishdan imkon qadar tiyilishlari kerak. Masalan, boshqa robotlarni loyihalab, yasay oladigan robotlarni yaratishga doir har qanday ish juda ehtiyotkorlik bilan va bir qancha mutaxassislarning qat’iy nazorati ostida olib borilishi lozim. Chunki bu sohadagi noto‘g‘ri qarorlarning oqibatlarini oldindan aytish juda qiyin.

Quvvatni qayta to‘ldirish texnologiyasi

Robotlarga mustaqil quvvat olish imkonini beruvchi texnologiyalar ishlab chiqilgan[kim tomonidan?][qachon?], ular robotlarning statsionar quvvatlash stansiyasini mustaqil topib, unga ulanishini ta’minlaydi[manba 3953 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Matematik asos

Allaqachon keng qo‘llanayotgan neyron tarmoq texnologiyalaridan tashqari, robotlarning haqiqiy uch o‘lchamli dunyodagi buyumlar bilan o‘zaro ta’sirlashuvini mustaqil o‘rganish algoritmlari ham mavjud. Masalan, robot-it Aibo bunday algoritmlar asosida yangi tug‘ilgan chaqaloq kabi o‘rganish bosqichlarini bosib o‘tgan: u oyoq-qo‘llari harakatini muvofiqlashtirishni va atrofidagi buyumlar (bolalar manejidagi shaqildoqlar) bilan muomala qilishni mustaqil o‘rgangan. Bu inson oliy nerv faoliyati algoritmlarini matematik jihatdan tushunishga yana bir misoldir[manba 3953 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Navigatsiya

Ultratovush yoki lazer nuri yordamida skanerlash orqali atrof-muhit modelini yaratish tizimlari robotlashtirilgan avtomobillar poygalarida keng qo‘llanadi. Bunday avtomobillar kutilmaganda paydo bo‘ladigan to‘siqlarni hisobga olib, haqiqiy shahar yo‘llari va notekis hududlardagi yo‘nalishlarni mustaqil va muvaffaqiyatli bosib o‘ta olmoqda[manba 3953 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Tashqi ko‘rinish

Yaponiyada bir qarashda odamdan ajratib bo‘lmaydigan ko‘rinishdagi robotlarni yaratish ishlari davom etmoqda. Robot «yuzi»da taqlid qilish hissiyotlar va yuz ifodalari ni aks ettirish texnologiyasi rivojlanmoqda.

2009-yil iyun oyida Tokio universiteti olimlari insonning baxt, qo‘rquv, hayrat, g‘am, g‘azab va jirkanish kabi hissiyotlarini imo-ishora hamda yuz ifodasi orqali taqlid qila oladigan odamsimon robot — «KOBIAN»ni taqdim etdi. Robot ko‘zlarini ochib-yuma oladi, lablari va qoshlarini qimirlatadi, qo‘l-oyoqlaridan foydalanadi.

Robot ishlab chiqaruvchilar

Robotlarning ishlab chiqarilishiga ixtisoslashgan kompaniyalar mavjud (iRobot Corporation, Boston Dynamics). Robotlarni yuqori texnologiyalar sohasidagi : ABB, Honda, Mitsubishi, Sony, MKOIS, AEMTK[ingl.], RGTY, NOKIA Robotics, Gostai[ingl.], KUKA kabi kompaniyalar ham ishlab chiqaradi..

Robotlar ko‘rgazmalari ham o‘tkaziladi, masalan, dunyodagi eng yirik International Robot Exhibition (iRex; u har ikki yilda bir marta noyabr boshida Tokioda (Yaponiya) o‘tkaziladi.

Robotlashtirish

Xitoyda avtomatlashtirilgan robotlar ishchilar o‘rnini egallamoqda
Xitoydagi robot-ofitsiantlar

Robotlashtirish — odamlarni siqib chiqarish orqali ularning ishlab chiqarish jarayonidagi o‘rnini avtomatlashtirilgan hamda robotlashtirilgan stanoklar va ishlab chiqarish liniyalari bilan almashtirishdir. Bu esa resurslarni xizmat ko‘rsatish sohasiga yo‘naltirish imkonini beradi..

So‘nggi yillarda jahon va Rossiya matbuotida yangi «odamsiz» texnologiyalar joriy etilishi bilan bog‘liq ijtimoiy xavflar (ishsizlik, tengsizlik va boshqalar) haqida ko‘plab maqolalar e’lon qilindi. Ko‘p ish o‘rni avtomatlashtirilishi millionlab mutaxassislarni qayta o‘qitish va yangi ish joylari hamda bandlik shakllarini topishga majbur etishi mumkin. Rossiyada xodimlarning taxminan 44 foizi bu jarayonga duch kelishi ehtimolga yaqin. Iqtisodiyotda o‘zgarishlar sur’atini pasaytiradigan va mehnat bozorlarining moslashuviga yordam beruvchi kompensatsiya mexanizmlari va turli to‘siqlar mavjud. Bular qatoriga ishchi kuchini qayta o‘qitish va malakasini oshirish (STEAM), yangi tarmoqlarni rivojlantirish (masalan, AKT, ijodiy industriyalar), tadbirkorlik ni rivojlantirish va boshqalar kiradi.

Tarixiy nuqtayi nazardan texnologik taraqqiyot yo‘q qilganidan ko‘ra ko‘proq ish o‘rni yaratgan; texnologiyalar o‘zgarishi bilan eski avlod asta-sekin mehnat bozoridan chiqib ketgan. Ammo 2020-yildan keyin o‘zgarishlar tezligi haddan tashqari yuqori bo‘lib, aholining bir qismi uzluksiz o‘qish va robotlar bilan raqobatlashishga tayyor bo‘lmasligi xavfi mavjud. Natijada «bilimsizlik iqtisodiyoti»ni shakllantirishi mumkin.».

2020-yilgi inqiroz raqamli transformatsiya jarayonini iqtisodiyotda tezlashtirdi: masofadan ishlash, onlayn ta’lim, internet orqali buyurtma berish, jarayonlarni avtomatlashtirish va hokazo. Bu esa raqamlashtirish hamda avtomatlashtirish bilan bog‘liq ijtimoiy xavflar haqidagi bahslarni yana kuchaytirdi..

Modellashtirish

Robotlarni yasashni nazarda tutuvchi modellashtirishning alohida yo‘nalishi mavjud. Bunda ham radio orqali boshqariladigan, ham avtonom robotlar yaratiladi.

Bir nechta asosiy yo‘nalish bo‘yicha musobaqalar o‘tkaziladi.

Rossiyadagi mobil robotlar musobaqalari:

  • «Mobil robotlar» yoshlar ilmiy-texnik festivali
  • Rossiya milliy Yevrobot
  • Moskvadagi «Robofest»

Avtonom robotlar musobaqalariga qarama-qarshi rangli chiziq bo‘ylab tezlikka harakatlanish, sumo, robotlar futboli.

Qadam tashlovchi robot, quyidagi to‘plamdan yig‘ilgan: Robotis Bioloid

Ixtirochi Pit Redmond (Pete Redmond) RuBot II robotini yaratdi. U Rubik kubigi ni 35 soniyada yig‘a oladi. 2016-yilda esa Sub1 roboti Rubik kubigini 0,637 soniyada yig‘gan.

Robotlar madaniyatda

«Yer to‘xtab qolgan kun» filmidagi robot fantastik kinodagi ko‘plab robotlar uchun namuna bo‘lgan

Robotlar madaniy hodisa sifatida Karel Chapekning «R.U.R.» pyesasi bilan paydo bo‘ldi. Asarda robotlar o‘zlarini o‘zlari yig‘adigan konveyer tasvirlanadi. Texnologiya rivojlangani sari odamlar mexanik mavjudotlarda oddiy o‘yinchoqlardan ko‘proq narsani ko‘ra boshladi. Adabiyot insoniyatning o‘zi yaratgan mavjudotlar tomonidan almashtirilishi mumkinligidan qo‘rquvini aks ettirdi. Keyinchalik bu g‘oyalar «Metropolis» (1927), «Tig‘ ustida yuguruvchi» (1982) va «Terminator» (1984) filmlarida rivojlantirildi. sun’iy intellekt ga ega robotlarning haqiqatga aylanishi va odamlar bilan o‘zaro munosabati Sun’iy intellekt» (2001) filmida (rejissyor Stiven Spilberg ) va «Men, robot» (2004) filmida (rejissyor Aleks Proyas) ko‘rsatilgan.

ilmiy fantastika da robototexnikaning uch qonuni, ularni birinchi bo‘lib Ayzek Azimov ( Jon Kempbell yordamida) «Xorovod» hikoyasida (1942) ifodalagan:

  1. Robot insonga zarar yetkazishi yoki harakatsizligi tufayli insonga zarar yetishiga yo‘l qo‘yishi mumkin emas.
  2. Robot odamlar bergan barcha buyruqlarga bo‘ysunishi shart, agar ular Birinchi qonunga zid bo‘lmasa.
  3. Robot Birinchi va Ikkinchi qonunlarga zid kelmaydigan darajada o‘z xavfsizligini ta’minlashi shart.

Yaponiyada anime janridagi, robotlar ishtirok etadigan asarlar ommalashgan. «Transformerlar», «Gundam», «Voltron», «Neon Genesis Evangelion», «Gurren-Lagann» kabi turkumlar yapon animatsiyasining ramzlariga aylandi. Ko‘p jihatdan shular tufayli 1980—1990-yillardan boshlab robotlar Yaponiya milliy madaniyatining hamda mamlakat haqidagi stereotiplarning bir qismiga aylandi[manba 4199 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Robotlar bilan bevosita bog‘liq videoo‘yin janri — mex simulyatorlari mavjud. Ushbu janrning eng mashhur namunasi — o‘yinlar turkumi MechWarrior. Robotlarni boshqarish mumkin bo‘lgan o‘yinlar qatoriga Lost Planet, Shogo: Mobile Armor Division, Quake IV, Chrome, Unreal Tournament 3, Battlefield 2142, F.E.A.R. 2: Project Origin, Tekken, Mortal Kombat kabi o‘yinlarda robotlarni boshqarish mumkin. Robotlar ishtirok etadigan yana bir videoo‘yin — Scrapland.

Mozilla Firefox brauzerining 3-versiyasidan boshlab robotlarning odamlarga hazilomuz xabari mavjud bo‘lgan maxsus about:robots — yashirin «pasxa tuxumi» sahifasi sahifasi mavjud.

2007-yilda Germaniyada robotlardan iborat Compressorhead nomli, og‘ir metall uslubida musiqa ijro etuvchi guruh tuzilgan..

Galereya

Adabiyot

  • Makarov I. M., Topcheyev Yu. I. Robototexnika: tarixi va istiqbollari. — M.: Nauka; MAI nashriyoti, 2003. — 349 bet. — (Informatika: cheksiz imkoniyatlar va mumkin bo‘lgan cheklovlar). — ISBN 5-02-013159-8.
  • Geri Markus, Ernest Devis. Sun’iy intellekt: qayta yuklash. Haqiqatan ham ishonish mumkin bo‘lgan mashina intellektini qanday yaratish mumkin = Rebooting AI: Building Artificial Intelligence We Can Trust. — M.: Intellektual adabiyot, 2021. — 304 bet. — ISBN 978-5-907394-93-3.

Havolalar