4G mobil tarmog‘i

4G (ingl. fourth generation — to‘rtinchi avlod) — mobil aloqaning to‘rtinchi avlodi bo‘lib, unga yuqoriroq talablar qo‘yiladi. To‘rtinchi avlodga odatda harakatdagi (yuqori mobillikka ega) abonentlarga 100 Mbit/s gacha, statsionar (past mobillikka ega) abonentlarga esa 1 Gbit/s gacha tezlikda ma’lumot uzatish imkonini beradigan texnologiyalar kiritiladi.

Texnologiyalar — LTE Advanced (LTE-A) va WiMAX 2 (WMAN-Advanced, IEEE 802.16m) (bunda SIM-karta talab qilinmaydi) to‘rtinchi avlod 4G (IMT-Advanced) simsiz aloqa standartlari sifatida rasman tan olingan. Bu qarorni Xalqaro elektraloqa ittifoqi Jeneva shahrida 2012-yili bo‘lib o‘tgan konferensiyada qabul qilgan.

Tarixi

Har bir aloqa avlodining texnik talablari, odatda, xizmat ko‘rsatish tamoyilining tubdan o‘zgarishi, oldingi avlod bilan mos kelmaydigan uzatish texnologiyalari, yuqoriroq maksimal bit tezligi, yangi chastota diapazonlari, kanalning kengroq o‘tkazish polosasi (chastota birligi — gersda ifodalanadi), shuningdek, bir vaqtning o‘zida ko‘plab ma’lumot uzatish jarayonlarini ta’minlaydigan katta sig‘im (yuqoriroq spektral samaradorlik, bit/s/Gts/sektor birliklarida o‘lchanadi) bilan bog‘liq.

Mobil aloqaning yangi avlodlari taxminan har o‘n yilda ishlab chiqila boshlagan. Bu jarayon 1970-yillardagi birinchi avlod analog uyali tarmoqlari ishlanmalaridan (1G) 1980-yillardagi raqamli uzatish tarmoqlariga (2G) tomon o‘tish bilan davom etdi. Ishlab chiqish boshlanganidan amalda joriy etilguniga qadar ancha vaqt o‘tgan (masalan, 1G tarmoqlari 1984-yilda, 2G tarmoqlari esa 1991-yilda joriy etilgan). 1990-yillarda 3G standarti kanallarni kod bo‘yicha ajratib ko‘p martalik ulanish usuliga (CDMA) asoslangan holda ishlab chiqila boshlandi; u faqat 2000-yillarda (Rossiyada — 2002-yilda) joriy etildi. IP protokoliga asoslangan 4G avlodi tarmoqlari esa 2000-yildan ishlab chiqila boshladi va 2010-yildan ko‘plab mamlakatlarda joriy etildi.

2000-yilda uchinchi avlod 3G aloqasi endigina o‘zlashtirilayotgan paytda shaxsiy kompyuterlarning yetakchi ishlab chiqaruvchilaridan biri bo‘lgan Hewlett-Packard hamda Yaponiyaning yirik mobil aloqa kompaniyasi NTT DoCoMo to‘rtinchi avlod simsiz tarmoqlarida multimedia ma’lumotlarini uzatish texnologiyalarini birgalikda tadqiq etish boshlanganini e’lon qildi. Boshqa kompaniyalar ham tadqiqot olib borgan: Ericsson hamda AT&T bilan hamkorlik qilgan Nortel Networks.

Keyinchalik amaliyotga joriy etish uchun haqiqatan yaroqli bo‘lgan ikkita standart paydo bo‘ldi: LTE va WiMAX, ular, IMT Advanced(inglizcha) fikricha, tarmoqlar rivojida yangi davrni boshlab bergan (biroq bu ikki texnologiya bir-biriga mos kelmasligi, ularning qanday raqobatlashishi va qaysi biri ustunlik qilishini oldindan aniq aytish imkonsizligi foydalanuvchilarni chalg‘itishi mumkin).

LTE

LTE standarti 3GPP (The 3rd Generation Partnership Project) doirasida CDMA va UMTSning davomi sifatida ishlab chiqilgan va dastlab mobil aloqaning to‘rtinchi avlodiga kiritilmagan. Xalqaro elektraloqa ittifoqi to‘rtinchi avlod simsiz aloqasining barcha talablariga javob beruvchi standart sifatida LTEning o‘ninchi relizini — LTE Advancedni tanladi. Uni birinchi bo‘lib Yaponiyaning NTT DoCoMo kompaniyasi taqdim etgan. Ushbu standartni mavjud uyali tarmoqlarda joriy qilish mumkinligi tufayli u mobil operatorlar orasida ko‘proq ommalashdi. 2008-yil aprelida Nokia bir qator kompaniyalarning (Sony Ericsson, NEC) qo‘llab-quvvatlashiga erishib, LTE standartini rivojlantirish va WiMAX bilan raqobatbardosh qilishga kirishdi. O‘sha yili Analysys Mason tahlil kompaniyasi WiMAXga qaraganda LTE kabi uyali aloqa texnologiyalariga talab tezroq o‘sishini prognoz qildi.

Birinchi tijorat LTE tarmog‘i 2009-yil 14-dekabrda Shvetsiyaning TeliaSonera kompaniyasi tomonidan Ericsson bilan hamkorlikda quyidagi shaharlarda ishga tushirildi: Stokgolm va Oslo.

WiMAX

WiMAX (yoki IEEE 802.16) standarti 2001-yil iyunida tuzilgan WiMAX Forum tashkiloti tomonidan ishlab chiqiladi. U Wi-Fi simsiz standartining davomi bo‘lib, ajratilgan aloqa liniyalari va DSLga muqobil hisoblanadi. WiMAXning ko‘plab versiyalari mavjud, ammo ular asosan statsionar WiMAX (IEEE 802.16d spetsifikatsiyasi, IEEE 802.16-2004 nomi bilan ham tanilgan, 2004-yilda tasdiqlangan) va mobil WiMAX (IEEE 802.16e spetsifikatsiyasi, IEEE 802.16-2005 nomi bilan ko‘proq tanilgan, 2005-yilda tasdiqlangan) turlariga bo‘linadi. Nomlaridan ma’lumki, statsionar WiMAX tegishli uskuna o‘rnatilib, mahkamlangandan so‘ng faqat harakatsiz abonentlarga xizmat ko‘rsatadi. Mobil WiMAX esa qamrov hududida 115 km/soat tezlikda harakatlanayotgan foydalanuvchilarga ulanish imkonini beradi. WiMAX standartining afzalligi shundaki, u ancha ilgari LTE standartiga nisbatan tijorat maqsadlarida foydalanishga tayyor bo‘lgan. Hozirgi paytda WiMAX Forum tarkibiga Intel korporatsiyasi, Samsung, Huawei Technologies, Hitachi va boshqa ko‘plab mashhur ishlab chiqaruvchilar kiradi.

WiMAX texnologiyasiga asoslangan birinchi tarmoq Kanadada Nortel kompaniyasi tomonidan qurilgan (7-dekabr, 2005-yil).

Ikki kundan so‘ng Ukrainaning «Ukrainaning yangi texnologiyalari» kompaniyasi simsiz keng polosali internet xizmatlarini ko‘rsata boshladi va shu tariqa MDH davlatlari orasida birinchiga aylandi. Xizmat Intel® PRO/Wireless 5116 mikrosxemalariga asoslangan edi.

Texnologiya

2008-yil martida Radioaloqa sektori — Xalqaro elektraloqa ittifoqining tarkibiy bo‘linmasi (ITU-R) IMT-Advanced deb nomlangan International Mobile Telecommunications Advanced xalqaro 4G mobil simsiz keng polosali aloqa standarti uchun qator talablarni belgiladi. Jumladan, ma’lumot uzatish tezligiga qo‘yilgan talabga ko‘ra, yuqori mobillikka ega abonentlarga (masalan, poyezd va avtomobillarda) 100 Mbit/s, past mobillikka ega abonentlarga (masalan, piyodalar va statsionar foydalanuvchilarga) esa 1 Gbit/s tezlik taqdim etilishi kerak.

Mobil WiMAX va LTE tarmoqlarining dastlabki versiyalari 1 Gbit/s dan ancha past tezliklarni qo‘llab-quvvatlagani uchun ularni IMT-Advanced talablariga mos texnologiyalar deb bo‘lmaydi. Shunga qaramay, xizmat ko‘rsatuvchilar ularni ko‘pincha 4G deb ataydi. Keyinchalik mobil operatorlar LTE-Advanced tarmoqlarini ishga tushirgach, marketing maqsadida ularni 4G+ deb atay boshladi. 2010-yil 6-dekabrda ITU-R eng ilg‘or texnologiyalarni «4G» deb atash mumkinligini tan oldi, biroq atamaga aniq ta’rif bermadi.

4G aloqa tizimlari paketli ma’lumot uzatish protokollariga asoslanadi. Ma’lumotlarni jo‘natish uchun IPv4 protokolidan foydalaniladi; kelajakda qo‘llab-quvvatlash rejalashtirilgan protokol esa IPv6.

4G tarmog‘ida ovoz uzatish uchun maxsus texnologiya ko‘zda tutilgan: VoLTE (ingl. Voice over LTE)

To‘rtinchi avlod aloqa tizimlarini yaratishda asosiy tadqiqotlar ortogonal chastotaviy multiplekslash (OFDM) texnologiyasidan foydalanishga qaratilgan. Bundan tashqari, maksimal ma’lumot uzatish tezligiga erishish uchun N ta antennadan uzatish va M ta antennada qabul qilish imkonini beruvchi MIMO texnologiyasi qo‘llaniladi. Bunda uzatuvchi va qabul qiluvchi antennalar qo‘shni antennalar o‘rtasidagi korrelyatsiya kuchsiz bo‘ladigan tarzda joylashtiriladi.

IMT-Advanced talablari

ITU-R tomonidan belgilangan ilg‘or xalqaro mobil telekommunikatsiya tizimlari (IMT-Advanced) 4G tarmog‘i deb hisoblanishi uchun quyidagi talablarga javob berishi kerak:

  • IP protokollari yordamida paketlar kommutatsiyasiga asoslanishi;
  • yuqori mobillikka ega foydalanuvchilar (10 km/soatdan 120 km/soatgacha) uchun 100 Mbit/s dan, past mobillikka ega foydalanuvchilar (10 km/soatgacha) uchun 1 Gbit/s gacha bo‘lgan maksimal ma’lumot uzatish tezligi;
  • bitta uyaga ko‘proq bir vaqtdagi ulanishlarni ta’minlash uchun tarmoq resurslarining dinamik taqsimlanishi;
  • kanalning kengaytiriladigan chastota polosasi 40 MGts bo‘lishi;
  • maksimal spektral samaradorlikning eng kam qiymatlari pastga yo‘nalishda 15 bit/s/Gts, yuqoriga yo‘nalishda 6,75 bit/s/Gts bo‘lishi (ya’ni pastga yo‘nalishda 1 Gbit/s tezlikka 67 MGts dan kichik radiokanal o‘tkazish polosasi bilan erishish mumkin bo‘lishi);
  • sektor bo‘yicha spektral samaradorlik pastga yo‘nalishda 1,1 dan 3 bit/s/Gts/sektorgacha, yuqoriga yo‘nalishda 0,7 dan 2,25 bit/s/Gts/sektorgacha bo‘lishi;
  • turli tarmoqlar orasida uzluksiz xendover (ulanishni uzatish)ni ta’minlashi;
  • mobil xizmatlarning yuqori sifati.

Uskunalar

Hozirgi paytda uskuna ishlab chiqaruvchilari orasida Nokia Siemens Networks, Huawei, Alcatel-Lucent va boshqalar kabi yetakchi kompaniyalar bor. Rossiyada tarmoq uskunalarini ishlab chiqarishni Nokia Siemens Networks kompaniyasi «Mikran» ilmiy-ishlab chiqarish firmasi va «Rosnano» korporatsiyasi bilan hamkorlikdagi Tomsk yaqinidagi korxonada boshladi. Ularning ko‘p standartli baza stansiyalari turli standartlarda (2G/GSM/GPRS/EDGE, 3G/WCDMA/UMTS/HSPA va 4G/LTE/FDD/TDD/LTE-Advanced) hamda 800/900/1900/2100/2500/2700 MGts chastota diapazonlarida ishlay oladi.

LTE tarmoqlarini qo‘llab-quvvatlovchi modemlar uchun dastlabki chiplarni (MDM9225, MDM9625) Qualcomm kompaniyasi 2012-yil oxirida chiqarishni rejalashtirmoqda. Bular bir nechta chastota polosalaridagi radiokanallarni birlashtirish imkonini beruvchi tashuvchi chastotalarni agregatsiyalash texnologiyasini qo‘llab-quvvatlaydigan dastlabki chipsetlar hisoblanadi. Shu texnologiya yordamida operatorlar LTE standartidagi 20 MGts uzluksiz spektrga ega bo‘lish talabidan kelib chiqadigan cheklovni yengib o‘tib, mavjud LTE tarmoqlarida foydalanuvchilar tezligini 150 Mbit/s gacha oshirishi mumkin. MDM9225 va MDM9625 chiplari avvalgi mobil aloqa standartlari — EV-DO Advanced, TD-SCDMA va GSM bilan ham mos keladi. Shu bois ular o‘rnatilgan modemlar 7 xil rejimda ishlay oladi: CDMA2000 (1X, DO), GSM/EDGE, UMTS (WCDMA, TD-SCDMA) va LTE (shu jumladan, LTE-FDD hamda LTE-TDD rejimlarida).

Mobil qurilmalar uchun yangi Snapdragon 800 tizim-chiplarini Qualcomm CES-2013 ko‘rgazmasida taqdim etdi. Bu kanallarni agregatsiyalashni va Cat 4 darajasida 150 Mbit/s gacha ma’lumot uzatishni qo‘llab-quvvatlaydigan, 4G LTE modemi o‘rnatilgan birinchi chip (MSM8974) edi. Intel 2014-yilda LTE Advanced texnologiyasini qo‘llab-quvvatlovchi Intel XMM 7260 modemini taqdim etishni rejalashtirdi.

Chastota diapazonlari ro‘yxati

Rossiyada:

  • LTE B7 ↑(abonentdan) 2500—2570 MGts ↓(abonentga) 2620—2690 MGts — 2×30 «Skartel» kompaniyasi, 2×10 «Rostelekom» OAJ, «Mobilniye TeleSistemi» OAJ, «MegaFon» OAJ, «Vimpel-Kommunikatsii» OAJ.
  • LTE B20 ↑832—862 MGts ↓791—821 MGts — 2×7,5 «Rostelekom» OAJ, «Mobilniye TeleSistemi» OAJ, «MegaFon» OAJ, «Vimpel-Kommunikatsii» OAJ (2013—2019-yillar rejasi).
  • LTE B38(TDD) 2570..2620 MGts — 1×25 «MegaFon» OAJ, «Mobilniye TeleSistemi» OAJ, «YEKATERINBURG-2000» MChJ
  • LTE B40(TDD) 2300..2400 MGts — «Rostelekom» OAJ (2013-y.), «Osnova Telekom» OAJ, «Vaynax Telekom» OAJ
  • LTE B3 ↑1710—1785 MGts ↓1805—1880 MGts — «YEKATERINBURG-2000» MChJ
  • 4G diapazoni ↑720—750 MGts ↓761-791 MGts — 2×7,5 (XEI ko‘rib chiqmoqda)
  • 4G 31-diapazon ↑452,5—457,5 MGts ↓462,5—467,5 MGts — «Skay Link» YoAJ

G‘arbiy Yevropada:

  • 4G FDD Band 8 880,1—889,9 MGts, 925,1—934,9 MGts 2x9,8. Orange France
  • 4G FDD Band 3 1710—1785 MGts, 1805—1880 MGts 2x75. Orange France, SFR, Bouygues Telecom, Free Mobile.
  • 4G FDD Band 1 2100 MGts — 2x60. Orange France.
  • 4G FDD Band 7 2500—2570 MGts, 2620—2690 — 2x75. Orange France, SFR, Bouygues Telecom, Free Mobile.

AQShda:

  • B2 ↑1850—1910 MGts ↓1930—1990 MGts — T-Mobile, MetroPCS (General Wireless).
  • B4 — AT&T, T-Mobile, MetroPCS.
  • B13 — Verizon.
  • B2, B4, B5, B17 — AT&T.
  • B25, B26 — Sprint.

Joriy etilishi

2010-yilda TeliaSonera kompaniyasining 4G tarmog‘ini kengaytirish ishlari Shvetsiyaning 25 ta shahri va dam olish hududida, shuningdek, Norvegiyaning 4 ta shahrida davom etdi. 2010-yil oxirigacha TeliaSonera kompaniyasi Finlyandiya, Daniya va Estoniyada tijorat 4G tarmoqlarini ishga tushirdi. 2011-yil aprelida bunday tarmoq ishga tushirilgan yana bir mamlakat — Litva.

Mobil aloqa operatori MTS LTE texnologiyasiga asoslangan to‘rtinchi avlod (4G) tarmog‘ini tijorat foydalanishiga topshirdi; bu O‘zbekistonda amalga oshirildi. Tarmoq Toshkent markazida 2,5—2,7 GGts diapazonda qurilgan. MTSning O‘zbekistondagi sho‘ba korxonasi undan foydalanish litsenziyasini 2009-yil oktabrida olgan. Tarmoq qurilishi uchun uskunalarni yetkazib bergan kompaniya — Xitoyning Huawei Technologies.

2011-yil fevralidan boshlab Armanistonning mobil aloqa operatori VivaCell-MTS Yerevanda o‘z tarmog‘idan to‘liq tijorat asosida foydalanishga o‘tdi va keyinchalik Armanistonning boshqa hududlarida ham kengaydi.

LTE 4G tarmog‘i o‘z texnik resurslariga ega mustaqil muqobil aloqa operatori — Qirg‘izistondagi «Saima-Telecom» YoAJ tomonidan qurildi. Tarmoq dastlab butun poytaxt — Bishkekni qamrab oldi, keyin Chuy viloyatining yirik shaharlarini ham qamrab olish rejalashtirildi. Bu shaharlar aholisi amaldagi narxlar darajasida to‘liq keng polosali internetdan foydalanish imkoniga ega bo‘ladi.

2011-yil 17-iyunda Tiraspol shahrida «Interdnestrkom» YoAJ va Alcatel-Lucent Ukraina kompaniyasi o‘rtasida Dnestrbo‘yida LTE asosidagi 4-avlod mobil uyali tarmog‘ini qurish haqida shartnoma imzolandi.

2012-yil 20-aprelda birinchi tijorat LTE tarmog‘i foydalanishga topshirildi.

2012-yil mayiga kelib Finlyandiyaning barcha yirik shaharlari bir nechta operatorning LTE standartidagi 4G tarmog‘i bilan qamrab olingan edi. Rejaga ko‘ra, 3 yil ichida mamlakat hududining 95 % ini, 5 yil ichida esa 99 % ini qamrab olish ko‘zda tutilgan.

2012-yil ikkinchi choragi oxirida Ozarbayjonning Azercell mobil operatori Boku markazida 4-avlod tarmog‘ini ishga tushirdi.

2012-yil 26-dekabrda Qozog‘istonda Altel4g savdo belgisi ostida LTE asosidagi 4G tarmog‘i ishga tushirildi.

Braziliya Aloqa vazirligi va Huawei 2012-yilda shartnoma imzoladi. Unga ko‘ra, Huawei 450 MGts diapazonida LTE yechimini ishlab chiqadi. Bu yechim uzoq va qishloq hududlari aholisi uchun mobil keng polosali internetga ulanishni ta’minlashda qo‘llaniladi.

2013-yil 18-sentabrda LTE asosidagi 4G tarmog‘ini ishga tushirgan milliy operator — «Oltin Asr». Tarmoq joylashgan davlat — Turkmaniston.

2015-yil 17-dekabrdan Belarusda beCloud infratuzilma operatori LTE Advanced tarmog‘ini tijorat foydalanishiga topshirdi. LTE tarmog‘i uskunalarini Huawei kompaniyasi yetkazib berdi. 2020-yil sentabr holatiga ko‘ra, LTE Advanced uchta diapazonda — 800 MGts, 1800 MGts va 2600 MGtsda ishlaydi. Mamlakatda LTE standartidagi aloqa xizmatlarini ko‘rsatish litsenziyasiga ega yagona kompaniya bo‘lgan beCloud o‘z tarmog‘idan boshqa operatorlarga ham foydalanish imkonini beradi. 2015-yil oxiridan — MTSga, 2016-yildan — life:) mobil operatoriga va UNET.by provayderiga, 2019-yil martidan esa A1 kompaniyasiga. 2019-yil dekabrida A1 beCloud bilan Belarusda 4G mobil aloqasini rivojlantirish bo‘yicha 3 yillik strategik hamkorlikni e’lon qildi. 2020-yildan boshlab A1 kompaniyasi 800 MGts diapazonidagi 4G tarmog‘i qishloq joylarda ham ishlashi uchun o‘z infratuzilmasining bir qismini baza stansiyalari va transport tarmog‘iga ajratdi. Natijada 2020-yil avgustidan 2021-yil sentabrigacha 4G qamrovi Gomel viloyatida — 96,4 % gacha, Mogilyov viloyatida — 81% gacha, Minsk viloyatida — 89% gacha, Vitebsk viloyatida — 75% gacha, Brest viloyatida — 67% gacha kengaydi. 2022-yil noyabrida A1 kompaniyasi beCloud infratuzilma operatorining qariyb 1,5 mingta LTE baza stansiyasida yangi 2600 MGts diapazonidan foydalana boshladi.

2018-yil 1-iyuldan boshlab Ukrainada 1800 MGts va 2600 MGts diapazonlaridagi 4G tarmog‘i joriy etila boshladi.

Rossiyada

2012-yil 3-noyabrda SkyLine-WiMAX Rossiyaning janubida LTE pro texnologiyasi asosidagi yangi Canopy PMP 450 4G simsiz keng polosali ulanish platformasini sinovdan o‘tkaza boshladi.

2016-yil 1-dekabr holatiga ko‘ra, Rossiyaning 85 ta hududidan 83 tasida 4G/LTE tarmoqlari faoliyat yuritgan.

Ikkala standartdagi tarmoqlarni rivojlantirishning eng katta muammosi shuki, ularga bir xil chastota diapazonlari zarur. 2008-yil may oyining birinchi yarmida «Skartel» kompaniyasi simsiz keng polosali tarmoqlarni joriy qilishga zarur chastotalarga egalik qiluvchi o‘nga yaqin korxonani sotib ola boshladi. Shu yilning ikkinchi yarmida Rossiyadagi birinchi tijorat WiMAX tarmog‘i ishga tushirildi. 2009-yil 9-noyabrda Aloqa, axborot texnologiyalari va ommaviy kommunikatsiyalar sohasini nazorat qilish federal xizmati (Roskomnadzor) 2300—2400 MGts diapazonida simsiz keng polosali aloqa xizmatlarini ko‘rsatish litsenziyalarini berish bo‘yicha to‘rtta tanlov e’lon qildi. Tanlovlar 2010-yilning 18 va 25-fevrali, 4 va 11-martiga rejalashtirilib, Rossiyaning 40 ta hududini qamrab olgan edi. Natijada 40 ta litsenziyaning 39 tasi «Svyazinvest» kompaniyasiga, shulardan 38 tasi uning sho‘ba korxonasi «Rostelekom»ga tegdi. «Svyazinvest» g‘olib bo‘lmagan yagona hudud Checheniston Respublikasi bo‘ldi; shu tariqa bitta litsenziya «Vaynax Telekom» YoAJga berildi. Biroq Mudofaa vazirligi ushbu chastotalarni darhol faqat «Vaynax Telekom» YoAJ uchun kelishib berdi, «Rostelekom» esa 2011-yil noyabrigacha kutishiga to‘g‘ri keldi.

2010-yil 28-dekabrda Radiochastotalar bo‘yicha davlat komissiyasi qarori bilan notijorat tashkilot — 4G konsorsiumi tuzildi. Unga «VimpelKom» OAJ, «Mobilniye TeleSistemi» OAJ, «MegaFon» OAJ va «Rostelekom» OAJ asoschi a’zolar sifatida birlashdi. Konsorsiumning maqsadi Rossiyada 800 va 900 MGts, 1,8, 2,1 hamda 2,5—2,7 GGts diapazonlarida 4G tarmoqlarini joriy qilish imkoniyatlari va shartlarini o‘rganish hamda bu chastotalar uchun tanlov shartlarini ishlab chiqish edi (o‘sha paytda ularning aksar qismi harbiylar tasarrufida bo‘lgan). Mobil aloqa kompaniyalarining ishtiroki Rossiyada LTE tarmoqlari rivojlanishiga ishonchni oshirdi; shuningdek, 4G konsorsiumiga a’zolik kelajakda chastotalarni taqsimlashda afzalliklar berishi mumkin edi. 2011-yil yanvarida Rossiyada LTE tarmoqlarini tashkil etish imkoniyati qonuniylashtirildi. Shu sabab 2011-yil fevralida Tele2 kompaniyasi Shvetsiyada LTE tarmog‘ini qurish tajribasiga tayanib, konsorsiumga qo‘shilmoqchi bo‘ldi, ammo bu amalga oshmadi. 2011-yil iyul oxirida konsorsium Aloqa vazirligiga LTE rivoji uchun 2G va 3G tarmoqlariga ajratilgan chastotalardan foydalanmasdan, raqamli dividend — 694—915 MGts diapazonidagi resurslar hamda 2,5—2,7 GGts diapazonidan foydalanish lozimligi to‘g‘risidagi tadqiqotini taqdim etdi. Ushbu tadqiqot asosida Radiochastotalar bo‘yicha davlat komissiyasi ikki diapazonli tarmoqlarni (791—862 MGts va 2500—2600 MGts, FDD) faqat to‘rtta operator, yana uchta ishtirokchi esa bir diapazonli tarmoqlarni qura oladi, degan qaror qabul qildi. Roskomnadzor mazkur chastotalar bo‘yicha tanlovlarni 2012-yil fevralida o‘tkazishga va’da berdi, biroq ularni hali o‘tkazmadi. Rossiya bo‘ylab «Skartel» va Mudofaa vazirligi ishtirokida tashkil etilgan «Osnova Telekom» (2012-yil yanvarida chastotalar olgan), Moskvada «MegaFon» va MTS, hududlarda esa «Rostelekom» tanlovsiz chastotalar olishi ko‘zda tutilgan.

2011-yil sentabrda Federal monopoliyaga qarshi xizmat chastota resurslarini taqsimlashda hududiy operatorlarning manfaatlari hisobga olinmagani va boshqa operatorlar hamon 4G konsorsiumiga kira olmagani sabab Aloqa va ommaviy kommunikatsiyalar vazirligi hamda 4G konsorsiumiga nisbatan ma’muriy ish ochish bilan tahdid qildi.

Shu bilan birga, 2011-yil sentabrida Rossiyaning sakkizta hududi va 29 ta shahrida 3,4—3,45 GGts hamda 3,5—3,55 GGts diapazonlarida WiMAX litsenziyalarini berish tanlovlari o‘tkazildi. Keyinchalik Roskomnadzor oltita hududda atigi bittadan ariza topshirilgani sabab tanlovlarni o‘tmagan deb topdi; qolgan ikki hudud (Checheniston Respublikasi va Ingushetiya Respublikasi) uchun litsenziyalarni mos ravishda «Vaynax Telekom» YoAJ va «Ingushelektrosvyaz» qo‘lga kiritdi. Rossiya Federatsiyasi shaharlarida aloqa xizmatlarini ko‘rsatish uchun eng ko‘p litsenziyalar to‘plamini «TransTeleKom» kompaniyasi — «Rossiya temir yo‘llari» OAJning sho‘ba korxonalaridan biri — oldi. Ushbu diapazon santimetrli to‘lqinlar diapazoniga kiradi. Uning o‘ziga xos xususiyati — signal binolar devorlaridan yomon o‘tadi, shuning uchun qamrovni ta’minlashga ko‘proq baza stansiyalari zarur bo‘ladi.

Rossiyada LTE standartiga asoslangan tarmoqlarning birinchi tijorat ishga tushirilishi Novosibirskda 2011-yil dekabr oxirida «Skartel» kompaniyasi tomonidan amalga oshirildi. Kompaniya 2012-yil mayida butun uskunasini ushbu texnologiyaga o‘tkazishni rejalashtirgan edi. Moskvada esa birinchi LTE tarmog‘i (2012-yil mart) tadbirkor Yevgeniy Roytmanga tegishli «Antares» kompaniyalar guruhi tomonidan ishga tushirildi. 2012-yil 16-noyabr holatiga ko‘ra, LTE Rossiyaning 23 dan ortiq yirik shahrida faoliyat ko‘rsatgan.

2011-yil oxirida Tomskda Rossiyaning ilk 4G stansiyalari ishlab chiqaruvchi zavodi ochildi.

2012-yil 23-aprelda mobil aloqa operatori MegaFon Rossiyadagi «katta uchlik» operatorlari orasida birinchi bo‘lib mijozlariga to‘rtinchi avlod (4G) mobil aloqa xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini berdi. Rossiyada to‘rtinchi avlod tarmog‘i ishga tushirilgan birinchi shahar Novosibirsk bo‘ldi, keyingi shahar esa — Moskva.

2014-yil I choragi oxirida Rossiyada to‘rtinchi avlod mobil aloqa (LTE) abonentlari soni qariyb 2 mln nafarni tashkil etgan. Yil oxiriga borib 3 mln abonent, 2018-yilga kelib esa 20 mln abonent bo‘lishi kutilgan.

To‘rtinchi avlod mobil aloqa texnologiyalaridan telemeditsina, xavfsizlik va jamoat tartibini saqlash, masofaviy ta’lim, transportni boshqarish va boshqa sohalarda ham foydalanish mumkin.

2015-yilda MegaFon Uralning 95 ta shahrida 4G tarmog‘ini ishga tushirdi. Operator hisob-kitoblariga ko‘ra, qariyb 10 mln kishi 4G tarmoqlaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ldi.

Rossiyadagi 4G tarmog‘i mavjud shaharlar ro‘yxati

Rossiyada davlat tomonidan to‘rtinchi avlod mobil va statsionar aloqa uchun operatorlarga chastota spektri ajratilishi. Hozirda Rossiyaning jami 64 ta hududida 4G tarmoqlari faoliyat yuritadi.

2014-yil 1-may holatiga ko‘ra, quyidagi operatorlar 4G tarmoqlaridan tijorat maqsadida foydalangan:Yota, Freshtel, MegaFon — 55 ta hududda,MTS, Sotovik — 27 ta hududda. «Bilayn» — 11 ta hududda. «MOTIV» — Ural hududida.

Baza stansiyasining qamrov radiusi nurlanish quvvatiga, maksimal ma’lumot uzatish tezligi esa radiochastota va baza stansiyasigacha bo‘lgan masofaga bog‘liq. 1 Mbit/s tezlik uchun nazariy chegara 3,2 km (2600 MGts) dan 19,7 km (450 MGts) gacha.


Tezkor internet tarmoqlari kichik posyolka va qishloqlarga ham yetkazilgan. Masalan, Yeremizino-Borisovskaya, Ternovskaya, Vperyod va boshqa ko‘plab xutor, stanitsa va qishloqlarni tilga olish mumkin (ushbu aholi punktlarini Tele2 (4G) qamrab oladi).

Adabiyotlar

  • V. Vishnevskiy, S. Portnoy, I. Shaxnovich. WiMAX ensiklopediyasi. 4G sari yo‘l. — M.: Texnosfera, 2009. — 472 bet. — ISBN 978-5-94836-223-6.
  • Vishnevskiy V. M., Lyaxov A. I., Portnoy S. L., Shaxnovich I. L. Axborot uzatuvchi keng polosali simsiz tarmoqlar. M.: Texnosfera, 2005

Havolalar