Jeneva haqida

Shahar
Jeneva
frans. Genève
46°12′30″ sh. k. 06°08′30″ sh. u.HGYO
Mamlakat  Shveysariya
Kanton Jeneva
Kommuna Jeneva
Mer Sandrin Salerno[frans.]
Tarixi va geografiyasi
Ilk bor tilga olinishi Miloddan avvalgi 58-yil
Maydoni 15,93 km²
Markazining balandligi 378 m
Iqlim turi mo‘tadil
Vaqt mintaqasi UTC+1:00, yozda UTC+2:00
Aholisi
Aholisi ↗ 200 548 kishi (2017)
Aholi zichligi 12 589 kishi/km²
Aglomeratsiya aholisi ↗ 496 450 kishi (2015)
Aholi nomlanishi jenevalik (erkak), jenevalik (ayol), jenevaliklar
Rasmiy til fransuz tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +41 22
Pochta indeksi 1200
Avtomobil kodi GE
Rasmiy kod 6621
Boshqalar
Norasmiy nomi Kalvin shahri

ville-geneve.ch
 (frans.) (nem.) (ital.) (ingl.)
Женева на карте
Женева
Jeneva
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Jeneva (frans. Genève [ʒəˈnɛv], frankoprovans. Geneva, nem. Genf, ital. Ginevra, retoroman. Genevra) — Shveysariyaningjanubi-g‘arbiy qismida joylashgan shahar. U shu nomdagi fransuz tilida so‘zlashuvchi kantonning poytaxti va ma’muriy markazi , shuningdek, shu nomdagi kommunaning markazidir.

201 000 nafar aholisi (2017) bilan Jeneva mamlakatning kattaligi bo‘yicha ikkinchi shahridir. Chet el fuqarolari aholining 48 % ini tashkil etadi. Chegaralararo «Katta Jeneva» aglomeratsiyasida 915 000 kishi yashaydi. Shahar Jeneva ko‘li sohilida, undan Ronadaryosi oqib chiqadigan joyda, Fransiyabilan chegarada joylashgan. 2014-yilda Jeneva yashash uchun eng yaxshi shahar deb topilgan.

Shaharda ko‘plab xalqaro tashkilotlarning bosh qarorgohlari, jumladan, BMT, Qizil Xoch, Jahon savdo tashkiloti, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti, Yevropa yadroviy tadqiqotlar tashkiloti (CERN), 1946-yilgacha esa Millatlar Ligasiqarorgohi joylashgan. Jeneva, shuningdek, jahon moliya markazidir. Shahar yaqinida Katta adron kollayderijoylashgan. Bazel, Nyu-York va Strasburgbilan bir qatorda Jeneva nufuzli xalqaro tashkilotlardan biri joylashgan, biroq biror davlatning poytaxti bo‘lmagan dunyodagi kam sonli shaharlardan biridir.

Rona daryosi shaharni ikki qismga ajratadi. Ronaning chap sohilida Avliyo Pyotr sobori va gotika uslubidagi ratusha joylashgan tarixiy markaz, o‘ng sohilida esa Millatlar saroyi va temiryo‘l vokzali joylashgan. Asosiy diqqatga sazovor joyi — favvora bo‘lib, uning balandligi 147 metrga yetadi.

Miloddan avvalgi I asrda Yuliy Sezar tomonidan birinchi marta keltlar manzilgohi Genava sifatida tilga olingan. O‘rta asrlarda shahar turli Yevropa davlatlari hukmronligi ostida bo‘lgan. XVI asrda Reformatsiyao‘tkazilgan, XVIII–XIX asrlar chegarasida Jeneva Napoleon Fransiyasi tarkibida bo‘lgan. 1815-yilda kanton maqomida Shveysariya tarkibiga kirgan.

Etimologiyasi

Shahar qadimgi Rim matnlarida («Galliya urushi haqida qaydlar») Genava (lot. Genava) nomi bilan tilga olingan. Ehtimol, bu nom keltcha genawa so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, uning ildizi genu — «burilish» ma’nosini anglatadi; bu yerda egri-bugri daryo yoki estuariy (daryoning dengizga quyilish qismi).

O‘rta asrlardagi Jeneva grafligi, o‘rta asr lotin tilida pagus major Genevensis yoki Comitatus Genevensis (shuningdek, Gebennensis) nomlari bilan tanilgan, 1400-yildan keyin Savoyyaning Jeneva provinsiyasiga aylangan; ammo bu hudud shaharning o‘zigacha yetib bormagan. Keyinchalik, Reformatsiya dan so‘ng, u Jeneva yeparxiyasi qarorgohiga aylangan.

Shahar nomi ayrim zamonaviy tillarda turlicha shaklda qo‘llanadi: Geneva /dʒɪˈniːvə/ ingliz tilida, frans. Genève, nem. Genf , ital. Ginevra va retoroman. Genevra.

Shahar nomi genawa — «estuariy» so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, kelib chiqishi jihatidan Italiyaning port shahri Genuya (ital. Genova).

Tarixi

Jenevaning 1841-yilgi rejasi

Hozirgi shahar o‘rnidagi dastlabki manzilgohlar 2000 yildan ko‘proq avval paydo bo‘lgan. Miloddan avvalgi 120-yilda Rim qo‘shinlari bundan bir necha asr oldin keltlar tomonidan asos solingan va allaqachon rivojlangan, Rona daryosi Jeneva ko‘lidan oqib chiqadigan joydagi shaharni egallagan. IV asrda aholi xristianlikni qabul qilgan. XI asrda shahar Muqaddas Rim imperiyasitarkibiga kirgan. 1124-yilda Jeneva yepiskoplari o‘zlarining Jeneva hukmdorlari sifatida tan olinishiga erishib, shaharda Jeneva graflari hokimiyatiga barham berganlar. Shu bilan birga, Savoyya graflari yepiskoplik taxtiga o‘z oilasi vakillarini qo‘yganlar. Jeneva 1387-yilda o‘zini o‘zi boshqarish huquqini olgan.

Aynan 1526-yilda Jeneva, Fribur va Bern mudofaa ittifoqini tuzgan. 1530-yilda Savoyya gersogi Karl III Jenevaning mustaqilligini tan olishga majbur bo‘lgan.

Jenevadagi Reformatsiya

XVI asrda shahar Yevropadagi yirik Reformatsiyamarkaziga aylanib, ko‘plab diniy qochqinlarni, jumladan qo‘shni Fransiyadan kelganlarni qabul qilgan. Jenevada Ulrix Svingli va Jan Kalvinkabi Reformatsiya namoyandalari faoliyat yuritgan; Kalvin 1564-yilda vafot etguniga qadar Jenevani qattiqqo‘llik va despotik usulda boshqargan.

1584-yilda Jeneva Bern va Syurixbilan yana o‘zaro yordam shartnomasini tuzgan, ammo shaharning Shveysariya ittifoqiga qo‘shilishiga Savoyya gersoglarini qo‘llab-quvvatlagan 5 ta katolik jamoa qarshi chiqqan. 1602-yilda Savoyya gersogi Karl Emmanuel I Jenevani egallashga uringan. 11-dekabrdan 12-dekabrga o‘tar kechasi, 1602-yilda shahar tarixidagi eng muhim jang yuz berganva unda savoyyaliklar mag‘lubiyatga uchragan. Jenevaliklar har yili bu kunni «Hujum bayrami» yoki «Eskalad» sifatida nishonlaydi. 1603-yildagi shartnomaga ko‘ra, Jeneva uzil-kesil mustaqillikka erishgan.

1685-yilda Fransiyada diniy bag‘rikenglik haqidagi Nant edikti bekor qilingan va Jenevaga ko‘plabgugenotlar— qochqinlar kelgan. Ular orasida ko‘plab hunarmand va tadbirkorlar bo‘lgani shaharning rivojlanishiga xizmat qilgan. Jenevada savdo, bank ishi va soatsozlik ravnaq topgan.

Jenevada hukmron aristokratiya bilan aholining quyi qatlamlari o‘rtasidagi ziddiyatlar tufayli 1707 va 1737-yillarda qo‘zg‘olonlar yuz bergan. 1782-yilda yana bir qo‘zg‘olon bo‘lgan[ingl.]va u Fransiya, Sardiniya qirolligi hamda Bern qo‘shinlari yordamida bostirilgan.

1792-yilda shahar hukmdorlari ag‘darilib, Jeneva hamma uchun teng siyosiy huquqlarga ega respublika deb e’lon qilingan.

Napoleon davrida

1798-yilda Napoleon tomonidan shahar Fransiyaga qo‘shib olingan va buning uchun maxsus Leman departamentitashkil etilgan. Vena kongressi natijalariga ko‘ra, 1815-yilda u Shveysariya Konfederatsiyasiga qo‘shilgan.

1847-yilda 1841 va 1846-yillarda Jeyms Faziboshchiligida ro‘y bergan xalq qo‘zg‘olonlaridan so‘ng Jenevaning yangi, demokratikroq konstitutsiyasi qabul qilingan.

1907-yilda Jeneva parlamenti cherkovni kantondan ajratish to‘g‘risidagi hujjatni qabul qilgan. Birinchi jahon urushi dan so‘ng Jeneva Millatlar Ligasi ning bosh qarorgohiga aylangan. Bunga federal kansler Gyustav Ador va diplomat Vilyam Rappar yordam bergan. Ikkinchi jahon urushi dan keyin Jenevada BMT bo‘limi joylashgan..

Geografiyasi

Jenevaning SPOT sun’iy yo‘ldoshidan olingan kosmik surati

Jeneva 46°12' shimoliy kenglik va 6°09' sharqiy uzunlikda, Jeneva ko‘liningjanubi-g‘arbiy chekkasida, undan Ronadaryosi oqib chiqadigan joyda joylashgan. Shaharni Alp va Yura tog‘ tizmalari o‘rab turadi..

Jenevaning Salev tog‘idan ko‘rinishi — Fransiyada. Ufq ortida Yura tog‘lari ko‘rinadi

Shahar 15,93 km² maydonni egallaydi, kantonining umumiy maydoni esa 282 km² bo‘lib, bunga ikkita kichik anklav — Selini — Vokantonida joylashgan. Shahar bilan o‘ralgan ko‘l qismi 38 km² maydonni egallaydi va ba’zan u Peti-Lak («Kichik ko‘l») deb yuritiladi (frans. Petit lac). Kantonning boshqa Shveysariya kantonlari bilan chegarasi 4,5 km. Chegaralarning umumiy uzunligi 107,5 km bo‘lib, shundan 103 km Fransiya bilan chegaraga — shimolda En va janubda Yuqori Savoyya departamentlariga to‘g‘ri keladi.

Shahar maydonining 0,24 km² (1,5 %) qismi qishloq xo‘jaligi uchun foydalaniladi, 0,5 km² (3,1 %) o‘rmonlar bilan qoplangan. Qolgan hududning 14,63 km² (91,8 %) qismi binolar va yo‘llar, 0,49 km² (z,1 %) qismi daryolar va ko‘llar, 0,02 km² (0,1 %) qismi foydalanilmayotgan yerlardir.

Qurilgan hududlarning 3,4 % ini sanoat obyektlari, 46,2 % ini turarjoy va boshqa binolar, 25,8 % ini transport infratuzilmasi, 15,7 % ini bog‘lar, ko‘kalamzorlar va sport maydonlari egallaydi.

Daryolarning qo‘shilish joyi: Rona va Arv

Dengiz sathidan balandlik 373,6 m bo‘lib, u so‘nggi muzlik davrida paydo bo‘lgan va ko‘l o‘rtasida joylashgan Pyer-dyu-Niton nomli ikki qoyaning kattasi balandligiga teng. General Giyom-Anri Dyufur bu qoyani Shveysariyada geodezik tayanch nuqtasi qilib tanlagan. Jenevaning ikkinchi asosiy daryosi Arvbo‘lib, u shahar markazining g‘arbida Ronaga quyiladi. Monblan tog‘i shaharning deyarli har nuqtasidan ko‘rinadi va markazdan bir soatlik yo‘lda joylashgan.

Iqlimi

O‘rtacha harorat va yog‘in miqdori, 1961—1990-yillar

Jeneva iqlimi Kyoppen tasnifi bo‘yicha dengiz mo‘tadil iqlimiga kiradi. Qish iliq bo‘lib, odatda kechalari yengil sovuq, kunduzlari esa erish kuzatiladi. Yoz salqin va yoqimli. Yog‘in miqdori mo‘tadil bo‘lib, yil davomida nisbatan bir tekis taqsimlanadi, biroq kuz boshqa fasllarga qaraganda yomg‘irliroq. Qishda Jeneva ko‘liyaqinidagi hududlar uchun muz yomg‘irlarixosdir. Yozda ko‘plar ko‘lda cho‘milib, Jeneva va Bon-de-Paki kabi jamoat plyajlarida vaqt o‘tkazadi. Yilning eng sovuq oylarida Jenevada qor yog‘adi, ammo har doim ham emas. Yaqin tog‘larda chang‘i sportibilan shug‘ullanish uchun yetarli qor tushadi. Jahonga mashhur Verbye va Kran-Montana chang‘i kurortlariga avtomobilda borish atigi ikki soat vaqt oladi. Salev tog‘i (1400 m) Fransiyahududida joylashgan bo‘lib, shahar markazidan janub tomonda ko‘rinadi, Monblanesa Alp tog‘larining eng baland cho‘qqisi bo‘lib, shaharning deyarli istalgan nuqtasidan ko‘rinadi. 2000—2009-yillarda o‘rtacha yillik harorat 11 °C, yil davomidagi quyosh nuri tushish davomiyligi 2003 soat bo‘lgan.

Jeneva iqlimi (1981—2015-yillar me’yori)
Ko‘rsatkich \ Davr Yanv. Fev. Mart Apr. May Iyun Iyul Avg. Sent. Okt. Noy. Dek. Yil
Mutlaq eng yuqori t, °C 17,3 20,6 24,9 27,5 33,8 36,5 39,7 37,6 34,8 27,3 23,2 20,8 39,7
O‘rtacha eng yuqori t, °C 4,5 6,4 11,3 15,1 19,9 23,7 26,7 26,0 21,0 15,5 8,9 5,4 15,4
O‘rtacha harorat, °C 1,8 2,7 6,4 9,9 14,4 18,0 20,5 19,8 15,7 11,3 5,8 2,8 10,8
O‘rtacha eng past t, °C −1,2 −0,9 1,7 4,7 9,1 12,2 14,3 13,9 10,7 7,4 2,5 0,2 6,2
Mutlaq eng past t, °C −19,9 −20 −13,3 −5,2 −2,2 1,3 3,0 4,8 0,2 −4,7 −10,9 −17 −20
Yog‘in (me’yor), mm 71 62 65 64 77 83 74 75 92 94 84 80 919

Boshqaruv

Shahar kengashi (frans. Conseil administratif) Jenevaning ijro etuvchi hokimiyat organi bo‘lib, har biri alohida departamentga mas’ul besh a’zodan iborat kollegial organ sifatida ishlaydi. Departament raisi mervazifasini bajaradi. Departamentlar vazifalari, muvofiqlashtirish choralari va Shahar parlamenti qabul qilgan qonunlarning ijrosi Shahar kengashi tomonidan amalga oshiriladi. Shahar kengashiga saylovlar har to‘rt yilda o‘tkaziladi. Ijro hokimiyati majlislari Pale-Eynar saroyida (frans. Palais Eynard) Bastionlar bog‘i yaqinida (frans. Parc des Bastions) bo‘lib o‘tadi. Bino neoklassik uslubda 1817 yildan 1821-yilgachaqurilgan. Shahar parlamenti 1842-yilda tashkil etilgan.

Shahar parlamenti (frans. Conseil municipal) 80 nafar a’zodan iborat qonun chiqaruvchi hokimiyat organidir; a’zolar 4 yilga saylanadi. Shahar parlamenti me’yor va qoidalarni belgilaydi, ularni keyinchalik Shahar kengashi va ma’muriyat amalga oshiradi. Parlament majlislari ochiq o‘tkaziladi. Shahar kengashi a’zolaridan farqli ravishda, Shahar parlamenti a’zolari professional siyosatchi emas, ularning ish haqi qatnashgan majlislariga bog‘liq. Ovoz berish huquqiga ega har qanday jenevalik Shahar parlamentiga saylanishi mumkin. Parlament shaharning eski qismidagi Otel-de-Vil ratushasida (frans. Hôtel de Ville) majlis o‘tkazadi.

Aynan 2010-yilda Jeneva Shahar kengashida Shveysariya sotsial-demokratik partiyasining ikki vakili (ulardan biri mer), Shveysariya erkin demokratik partiyasining bir a’zosi, Shveysariya Yashillar partiyasi ning bir a’zosi va «A gosh tut! Jenev» (frans. À gauche toute! Genève) («Butunlay chapga! Jeneva») partiyasining bir a’zosi bo‘lgan.

Saylovlar

Aynan 2007-yilda bo‘lib o‘tgan parlament saylovlarida eng ko‘p ovozni Shveysariya sotsial-demokratik partiyasi olgan — 21,4 %. Boshqa eng mashhur partiyalar: Shveysariya xalq partiyasi (19,92 %), Shveysariya Yashillar partiyasi (17,96 %) va Shveysariya Liberal partiyasi (13,43 %). Parlament saylovlarida jami 39 413 ovoz berilgan, ishtirok darajasi 46,8 % bo‘lgan.

Aynan 2009-yilda Katta kengashga (frans. Grand Conseil) saylovda Jenevada 83 167 saylovchi ro‘yxatga olingan, ulardan 32 825 nafari (39,5 %) ovoz bergan. Munitsipal saylovlarda Shveysariya Yashillar partiyasi (15,8 %) yetakchi bo‘lgan. Kanton saylovlarida ular ikkinchi o‘rinni egallagan. Ikkinchi eng mashhur partiya Erkin demokratik partiya. Liberallar (14,1 %) bo‘lib, kanton saylovlarida birinchi o‘rinni olgan. Shveysariya sotsial-demokratik partiyasi esa munitsipal saylovlarda uchinchi (13,8 %), kanton saylovlarida esa to‘rtinchi o‘rinni egallagan.

2009-yilda Shveysariya Kantonlar kengashi ga saylovlarda 83 103 saylovchi ro‘yxatga olingan, ulardan 38 325 nafari (46,1 %) ovoz bergan.

Aynan 2011-yilda barcha munitsipalitetlarda mahalliy saylovlar o‘tkazilgan. Jeneva munitsipal kengashidagi 80 o‘rin uchun saylovlarda 117 051 saylovchi ro‘yxatdan o‘tgan va 41 766 nafari (35,7 %) ovoz bergan. 41 766 byulletendan 244 tasi toza, 440 tasi haqiqiy emas yoki o‘qib bo‘lmaydigan, 1 744 tasida esa ro‘yxatda ko‘rsatilmagan ism qayd etilgan.

Ma’muriy bo‘linishi

Shahar 8 tumanga bo‘lingan, ularning ayrimlari bir necha mahalladan iborat. Chap sohilda Jonksyon (frans. Jonction), Santr, Plenpale va Akasya (frans. Centre. Plainpalais et Acacias), O-Viv (frans. Eaux-Vives), Shampel (frans. Champel), o‘ng sohilda esa quyidagi tumanlar joylashgan: Sen-Jan va Sharmiy (frans. Saint-Jean et Charmilles), Servet-Pti-Sakone (frans. Servette-Petit-Saconnex), Grot-Sen-Jerve (frans. Grottes-Saint-Gervais), Paki va Nasyon (frans. Paquis et Nations).

Aholisi

Gulli soat (frans. L'horloge fleurie) Ke-dyu-Jeneral-Gizon sohilbo‘yida (frans. Quai du Général-Guisan) («Ingliz bog‘i») Jeneva festivali (frans. Fêtes de Genève) paytida, 2012-yilda.
Pyer-Fasio ko‘chasi (frans. Rue Pierre-Fatio), Jeneva.
Aholi soni, kishi
1980 1990 2000 2010 2015
156 505 ↗ 171 042 ↗ 177 964 ↗ 187 470 ↗ 198 072

Avgust 2013-yilida Jeneva aholisi 194 458 kishini tashkil etgan. Jeneva shahri aglomeratsiya — Gran-Jenev (Katta Jeneva,frans. Grand Genève) nomi bilan tanilgan hududning markazidir. Katta Jeneva butun Jenevakantonini, shuningdek, Nyon (frans. Nyon) tumanini ( Vo kantonida) hamda qo‘shni Fransiyaning Yuqori Savoyya va Endepartamentlarining ayrim hududlarini qamrab oladi. 2011-yilda Fransiya, Vo va Jeneva hududlaridan iborat aglomeratsiya aholisi 915 000 kishini tashkil etgan. Ularning uchdan ikki qismi Shveysariyada, qolgan uchdan biri esa Fransiyada yashagan. Hozir Jeneva aglomeratsiyasi aholisi yiliga 1,2 % ga barqaror ko‘paymoqda va tez orada 1 million kishiga yetishi mumkin.

Jeneva shahri va shu nomdagi kantonning rasmiy tili — fransuz tilibo‘lib, u Romandiya. Natijada immigratsiya 1960—1980-yillarda ispan, portugal, italyan tillarida so‘zlashadi. Ingliz tili ham ko‘plab ingliz tilida so‘zlashuvchi chet ellik mutaxassislar va xalqaro tashkilotlar hamda bank sohasidagi xorijiy xodimlar sababli keng tarqalgan. Ingliz tilida so‘zlashuvchi xorijliklarning Jenevada bir necha yil yashaganidan keyin ham fransuz tilini yetarli bilmasligi tobora dolzarb muammoga aylanmoqda.

Aholining aksariyati ( 2000-yilma’lumotlariga ko‘ra) fransuz tilida so‘zlashadi (128 622 kishi yoki 72,3 %). So‘zlashuvchilar soni bo‘yicha ikkinchi o‘rinda ingliz tili (7 853 kishi yoki 4,4 %), uchinchi o‘rinda ispan tili (7 462 kishi yoki 4,2 %) turadi. Shuningdek, shaharda 7 320 kishi (4,1 %) italyan tilida, 7 050 kishi (4 %) nemis tilida va 113 kishi retoroman tilida so‘zlashadi..

Aynan 2008-yilda Jeneva aholisining 44,3 % i Shveysariya fuqarosi bo‘lmagan. 1999-2009-yillar davrida aholi soni 7,2 % ga o‘zgargan: 3,4 % immigratsiya, 3,4 % tug‘ilish va o‘lim ko‘rsatkichlari hisobiga.

2008-yilda aholining 47,8 % ini erkaklar, 52,2 % ini ayollar tashkil etgan. Jami 46 284 (24,2 %) shveysariyalik erkak, 45 127 (23,6 %) xorijlik erkak, 56 091 (29,3 %) shveysariyalik ayol va 43 735 (22,9 %) xorijlik ayol bo‘lgan. 2000-yil ma’lumotiga ko‘ra, munitsipalitetning 43 296 aholisi (24,3 %) Jenevada tug‘ilib, shu yerda yashagan, 11 757 kishi (6,6 %) ayni kantonda, 27 359 kishi (15,4 %) Shveysariyaning boshqa hududlarida, 77 893 kishi (43,8 %) mamlakatdan tashqarida tug‘ilgan.

2008-yilda Shveysariya fuqarolarining 1147 nafar, xorijlik fuqarolarning 893 nafar farzandi tug‘ilgan. Shu davrda 1114 shveysariyalik va 274 xorijlik fuqaro vafot etgan. Immigratsiya va emigratsiyani hisobga olmaganda, Jenevadagi Shveysariya fuqarolari soni 33 nafarga, xorijliklar esa 619 nafarga ko‘paygan. 465 shveysariyalik erkak va 498 shveysariyalik ayol mamlakatdan ko‘chib ketgan, boshqa mamlakatlardan esa Shveysariyaga 2 933 xorijlik erkak va 2 662 xorijlik ayol kelgan. 2008-yilda shveysariyalik aholi soni 135, xorijliklar soni esa 3 181 kishiga oshgan. Aholi o‘sishi 1,8 % ni tashkil etgan.

2000-yilda bolalar va o‘smirlar (0–19 yosh) 18,2 % ni, kattalar (20–64 yosh) 65,8 % ni, keksalar (64 yoshdan katta) 16 % ni tashkil etgan.

2000-yil ma’lumotlariga ko‘ra, munitsipalitetda hech qachon turmush qurmagan 78 666 kishi, nikohdagilar 74 205 kishi, bevalar 10 006 kishi va ajrashganlar 15 087 kishi yashagan.

2000-yilda munitsipalitetda 86 283 ta xususiy uy xo‘jaligi bo‘lib, har biriga o‘rtacha 1,9 kishi to‘g‘ri kelgan. 44 373 uy xo‘jaligi bir kishidan, 2 549 tasi esa besh yoki undan ortiq kishidan iborat edi. Jami 89 269 uy xo‘jaligining 49,7 % ida bir kishi yashagan, 471 nafar katta yoshli kishi ota-onasi bilan istiqomat qilgan. Qolganlaridan 17 429 tasi farzandsiz er-xotinlardan, 16 607 tasi farzandli er-xotinlardan, 5 499 tasi bir ota yoki ona va bir yoki bir necha farzanddan, 1 852 tasi esa yaqin qarindosh bo‘lmagan kishilardan iborat edi.

Kartye-de-Grot hududidagi turarjoy binolari (frans. Quartier des Grottes)
Jeneva, havodan olingan surat

2000-yilda 743 ta uyda (10,6 %) jami 6 990 uydan faqat bir oila, 2 758 tasida (39,5 %) esa bir nechta oila yashagan. Jami binolarning 2 866 tasi ko‘p funksiyali bo‘lib, ularning aksariyati (41,3 %) turarjoy sifatida foydalanilgan. 603 ta bino (8,6 %) yashash imkoniyati ham bo‘lgan savdo va sanoat maqsadlariga xizmat qilgan. Bir oilalik uylarning 197 tasi 1919-yilgacha, 20 tasi esa 1990—2000-yillardaqurilgan. Bunday uylarning aksariyati (277 tasi) 1919-1945-yillarda qurilgan..

2000-yilda munitsipalitetda 101 794 xonadon bo‘lgan, ulardan 27 084 tasi uch xonali, 21 889 tasi bir xonali, 11 166 tasi besh yoki undan ortiq xonali edi. Jami xonadonlarning 85 330 tasida (83,8 %) doimiy, 13 644 tasida (13,4 %) vaqtincha yashalgan, 2 820 tasi (2,8 %) bo‘sh turgan. 2009-yilda har 1000 aholiga 1,3 ta yangi qurilgan uy to‘g‘ri kelgan.

Taxminan 2003-yilga kelib Jenevada odatiy xonadonni ijaraga olishning o‘rtacha narxi oyiga 1163,30 Shveysariya franki (CHF) ($930, £520, €740 — 2003-yil kursi bo‘yicha) bo‘lgan. Bir xonali xonadonning o‘rtacha ijara narxi 641,60 CHF ($510, £290, €410), ikki xonali xonadonniki taxminan 1126,37 CHF ($900, £510, €720), uch xonali xonadonniki qariyb 1126,37 CHF ($900, £510, €720), olti va undan ortiq xonali xonadonniki esa 2691,07 CHF ($2150, £1210, €1720) bo‘lgan. Jenevada o‘rtacha ijara narxi mamlakat bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichdan (1116 CHF) 4,2 % yuqori edi. 2010-yilda bo‘sh turarjoylar ulushi 0,25 % ni tashkil etgan.

Iyun 2011-yilida Jeneva va uning chekka hududlarida xonadonning o‘rtacha narxi 13 681 CHF (1 m² uchun) edi. Hashamatli xonadonlarda o‘rtacha narx 17 589 CHF (1 m² uchun) gacha ko‘tarilishi, eski yoki oddiy xonadonlarda esa 9 847 CHF bo‘lishi mumkin edi. Jeneva va chekka hududlardagi uylar uchun o‘rtacha narx 11 595 CHF (1 m² uchun, 2011-yil iyun) bo‘lib, eng past narx 4 874 CHF, eng yuqori narx 21 966 CHF edi.

Aholi sonining o‘zgarishi

Villym Monter hisoblashicha, 1550-yilda shahar aholisi 12 000—13 000 kishini tashkil etgan. Keyinchalik bu ko‘rsatkich ikki baravar oshib, 25 000 kishiga yetgan, ya’ni 1560-yilda.

Ta’lim

Jeneva universiteti

Shaharning o‘z universiteti — Jeneva universiteti. 1559-yilda Jan Kalvin tomonidan tashkil etilgan Jeneva akademiyasi — teologik va gumanitar seminariya edi. XIX asrda akademiya din bilan aloqasini yo‘qotgan va 1873-yilda, tibbiyot fakulteti ochilishi bilan Jeneva universitetiga aylangan. 2011-yilda universitet Yevropada 35-o‘rinni egallagan.

Jeneva xalqaro munosabatlar instituti xalqaro munosabatlarni o‘qitishni dunyoda birinchilardan bo‘lib yo‘lga qo‘ygan ilmiy muassasalardan biridir. Hozir u huquqshunoslik, siyosatshunoslik, tarix, iqtisodiyot, xalqaro munosabatlar va taraqqiyot sotsiologiyasi bo‘yicha magistratura hamda doktorantura dasturlarini taklif etadigan Yevropaning eng nufuzli institutlaridan biridir.

Jenevada dunyodagi eng qadimgi xalqaro maktab ham mavjud. Jeneva xalqaro maktabi tashkil etilgan vaqt — 1924-yil ; u Millatlar Ligasi bilan hamkorlikda faoliyat boshlagan.

Jeneva diplomatiya va xalqaro munosabatlar maktabi — Shato-dyu-Pont hududida joylashgan xususiy universitetdir (frans. Château de Penthes) — Jeneva ko‘liga qaragan qadimiy qasr.

Kantonning davlat maktab tizimi Jeneva hududida boshlang‘ich maktablar (frans. écoles primaires) (4–12 yosh) va yo‘nalishga ajratish bosqichidan (frans. cycles d'orientation) (12–15 yosh) iborat. 15 yoshgacha maktabda o‘qish majburiy. O‘rta ta’lim kollejlarda (15–19 yosh) davom ettiriladi. Ularning eng qadimiysi — Kalvin kollejibo‘lib, uni dunyodagi ilk umumta’lim maktablaridan biri deyish mumkin. Umumiy va kasbiy maktablar (15–18/19 yosh) ham bor. Kasbiy maktablar to‘liq va qisqartirilgan o‘quv kurslarini taklif etadi.

Jenevada xususiy maktablar ham mavjud. Shahardagi barcha ta’lim va tadqiqot muassasalari orasida CERN, ehtimol, dunyoda eng mashhuridir. Katta adron kollayderitufayli uning shuhrati yanada oshgan. 1954-yildatashkil etilgan CERN Yevropadagi dastlabki qo‘shma ilmiy loyihalardan biri bo‘lib, elementar zarralar fizikasibo‘yicha yirik laboratoriyaga aylangan. Dunyoning turli mamlakatlaridan fiziklar CERNda modda, fundamental kuchlar va Koinot materiyasini tadqiq qilish uchun yig‘ilgan.

Aynan 2011-yilda 89 244 kishi (37 %) to‘liq o‘rta, 107 060 kishi (44,3 %) esa oliy — universitet yoki amaliy fanlar oliy maktabi (nem. Fachhochschule) ta’limiga ega bo‘lgan. Oliy ma’lumotlilarning 32,5 % i shveysariyalik erkaklar, 31,6 % i shveysariyalik ayollar, 18,1 % i xorijlik erkaklar va 17,8 % i xorijlik ayollar edi.

2011—2012-o‘quv yillarida Jeneva ta’lim tizimida 92 311 o‘quvchi va talaba, asosan, universitet talabalari bo‘lgan. Jeneva kantonining ta’lim tizimi sakkiz yillik boshlang‘ich maktabni o‘z ichiga oladi; 2011—2012-o‘quv yillarida unda 32 716 o‘quvchi o‘qigan. O‘rta maktab dasturi uch yillik majburiy ta’lim va besh yillik ixtiyoriy chuqurlashtirilgan ta’limdan iborat. Jenevada uch yillik majburiy o‘rta ta’lim dasturida 13 146 o‘quvchi, besh yillik ixtiyoriy dasturda 10 486 o‘quvchi, universitetdan tashqari kasbiy yo‘nalishda esa munitsipalitetdan 10 330 o‘quvchi tahsil olgan. Xususiy maktablarda 11 797 o‘quvchi o‘qigan.

Jenevada 5 ta yirik kutubxona mavjud: Jeneva munitsipal kutubxonalari (frans. Bibliothèques municipales Genève), Ijtimoiy xizmat oliy maktabi (frans. Haute école de travail social), Ijtimoiy fanlar instituti (frans. Institut d'études sociales), Sog‘liqni saqlash oliy maktabi (frans. Haute école de santé), Jeneva muhandislik kolleji (frans.  École d'ingénieurs de Genève) va San’at hamda dizayn oliy maktabi (frans. Haute école d'art et de design). 2008-yilda Jeneva kutubxonalarida 877 860 ta kitob va boshqa axborot manbalari mavjud bo‘lgan. O‘sha yili 1 798 980 marta kitob abonement orqali berilgan.

Jamiyat va madaniyat

Ommaviy axborot vositalari

Shaharning asosiy gazetasi — kundalik Tribune de Genève[frans.]gazetasi 1-fevral 1879-yilda Jeyms T. Beyts tomonidan tashkil etilgan; uning 187 000 ga yaqin o‘quvchisi bor. Le Courrier[frans.]gazetasi 1868-yilda tashkil etilgan (dastlab Rim-katolik cherkovitomonidan qo‘llab-quvvatlangan, 1996-yildan esa mustaqil; asosan Jenevada tarqaladi, biroq Romandiyaning boshqa kantonlariga ham kirishga intiladi). Gazetalar Le Temps[frans.] (bosh qarorgohi Jenevada) va Le Matin (bosh qarorgohi Lozannada) Jenevada ham, butun Romandiyada ham keng tarqalgan.

Jeneva — fransuz tilida so‘zlashuvchi Shveysariyaning asosiy OAV markazi. Shaharda Shveysariya teleradioeshittirish korporatsiyasigategishli ko‘plab fransuz tilidagi radio va televideniye tarmoqlarining bosh qarorgohlari joylashgan. Korporatsiya Shveysariya radio va televideniyesi (frans. Radio télévision suisse) sifatida mashhur. Har ikkala tarmoq butun Romandiyani qamrab oladi. Saylovlar kabi alohida holatlarda Jenevaga oid maxsus dasturlar ayrim mahalliy radiochastotalarda efirga uzatiladi. Shuningdek, shaharda YesFM (FM 91.8 MHz), Radio Cité (notijorat radio, FM 92.2 MHz), OneFM (FM 107.0 MHz, Vokantonida ham efirga uzatiladi) va Shveysariya xalqaro radiosi (ingl. World Radio Switzerland) (FM 88.4 MHz) kabi radiostansiyalar mavjud.

Fransiyaga yaqinligi tufayli Jenevada fransuz tilidagi ko‘plab telekanallarni tomosha qilish mumkin. Léman Bleu[frans.] — 1996-yilda tashkil etilgan mahalliy kabel telekanalidir.

An’analar va urf-odatlar

Jenevada sentabrning birinchi payshanbasidan birinchi shanbasigacha Jen-Jenevua (Jeneva ro‘zasi) (frans. Jeûne genevois) nishonlanadi. Mahalliy an’anaga ko‘ra, bu odat Jenevaga gugenotlar ning Avliyo Varfolomey kuni.

12-dekabr kuni Jeneva Eskalad — 11—12-dekabr kunlaridagi tarixiy voqea xotirasiga nishonlanadigan bayramdir ( 1602-yil). O‘shanda katolik gersog Savoyyalik Emmanuel qo‘shinlari hujum qilib erkin kalvinchi shahar qal’asi devorlarini egallashga uringan, biroq jenevaliklar katoliklarning kutilmagan tungi hujumini qaytarganlar. An’anaga ko‘ra, bayramda shokolad qozonchalarga sabzavot shaklidagi marsipanlar solinadi. Rivoyatga ko‘ra, bu shirinliklar savoyyaliklar ustiga ag‘darilgan qaynoq sho‘rva qozonini anglatadi. Shuningdek, otlar va XVII asr qurollari ishtirokida tantanali yurish o‘tkaziladi.

Din

Jeneva tarixan protestant shahri sanalgan va Jan Kalvin, Giyom Farel hamda boshqa islohotchilar qarorgohi bo‘lgani uchun «Protestantlar Rimi» sifatida tanilgan. Biroq so‘nggi yuz yillikda Fransiya va asosan Rim-katolik mamlakatlaridan kelgan katta immigratsiya oqimi Jenevaning diniy tarkibini sezilarli o‘zgartirgan. 2000-yilda Jenevada protestantlar ham, katoliklar ham katta ulushni tashkil etgan. 2000-yilgi aholini ro‘yxatga olishga ko‘ra, 66 491 jenevalik (37,4 %) Rim-katolik cherkoviga, 24 105 kishi (13,5 %) esa Shveysariya islohotchi cherkoviga mansub bo‘lgan. 8 698 kishi (taxminan 4,89 %) musulmon, 3 959 kishi (2,22 %) pravoslav cherkoviizdoshi, 220 kishi (taxminan 0,12 %) Shveysariya xristian-katolik cherkovi, 2 442 kishi (taxminan 1,36 %) esa boshqa xristian cherkovlari a’zosi bo‘lgan. Ro‘yxatga olish ma’lumotlariga ko‘ra, shaharda 2 601 kishi (taxminan 1,46 %) yahudiylikdiniga e’tiqod qilgan, 707 kishi buddist, 474 — , boshqalari hinduiy, 424 kishi esa boshqa e’tiqod vakillari bo‘lgan. 41 289 kishi (taxminan 23,2 %) hech bir cherkovga mansub bo‘lmay, ateistyoki agnostikhisoblangan. 26 575 kishi (taxminan 14,93 %) diniy mansubligi haqidagi savolga javob bermagan. Shaharda raeliylar.

Iqtisodiyot

Jeneva avtomobil saloni, 2008.

Jeneva iqtisodiyoti asosan xizmat ko‘rsatish sohasiga yo‘naltirilgan. Shahar moliyaviy xizmatlarningmuhim va qadimiy markazi bo‘lib, asosan xususiy bank xizmatlari ga ixtisoslashgan (taxminan 1 trillion AQSHdollari miqdoridagi aktivlarni boshqaradi), shuningdek, moliyalashtirish va xalqaro savdo bilan shug‘ullanadi.

Jeneva quyidagi xalqaro kompaniyalarning bosh qarorgohlariga mezbonlik qiladi: Japan Tobacco International, Mediterranean Shipping Company, Gunvor, Vitol, Merck Serono, SITA, SGS, STMicroelectronics va Weatherford. Boshqa ko‘plab transmilliy kompaniyalar , jumladan, Caterpillar, DuPont va Cargill ning xalqaro bosh qarorgohlari Jenevada joylashgan. Shuningdek, bu yerda quyidagi kompaniyalarning Yevropa bosh ofislari ham bor: Take-Two Interactive, Electronic Arts, Invista, Procter & Gamble va Oracle. Hewlett-Packard kompaniyasining Yevropa, Afrika va Yaqin Sharqdagi bosh ofislari Merenda, Jeneva yaqinida joylashgan. Meren shahrida yana bir aviakompaniyaning bosh qarorgohi mavjud — PrivatAir.

Jenevada ko‘p yillardan beri qo‘l soatlari (Baume & Mercier, Charriol, Chopard, Franck Muller, Patek Philippe, Gallet & Co., Jaeger-LeCoultre, Rolex, Universal Genève, Raymond Weil, Omega, Vacheron Constantin, Frédérique Constant) ishlab chiqarish an’anasi mavjud. Oziq-ovqat aromatizatorlari va parfyumeriya kompozitsiyalari (xushbo‘y qo‘shimchalar) ishlab chiqaruvchi kompaniyalar parfyumeriya sanoati, kosmetika va maishiy kimyo sohalariga xizmat qiladi. Bu kompaniyalar: Firmenich va Givaudan — Jenevada o‘z bosh qarorgohlari va asosiy ishlab chiqarish quvvatlariga ega.

Xususiy sektor ish beruvchilar tashkilotlari, jumladan Fédération des Entreprises Romandes Genève (FER Genève) va Fédération des métiers du bâtiment (FMB) tomonidan boshqariladi.

Ko‘plab kishilar Jenevadagi xalqaro tashkilotlar ofislarida ishlaydi (mart oyidagi ma’lumotlarga ko‘ra, taxminan 22 233 kishi). 2012).

Jeneva avtomobil saloni — dunyodagi eng muhim xalqaro avtomobil ko‘rgazmalaridan biridir. U Palekspo nomli xalqaro aeroport yaqinidagi yirik ko‘rgazma markazida o‘tkaziladi.

Aynan 2009-yilda Jeneva «Xorijlik xodimlar uchun dunyodagi eng qimmat shaharlar» ro‘yxatida 4-o‘rinni egallagan. Avvalgi yilga nisbatan 8-o‘rindan 4-o‘ringa ko‘tarilgan. Jeneva faqat Tokio, Osaka va Moskvadan keyinda, Gonkongdan oldinda bo‘lgan.

Ma’lumotlarga ko‘ra, 2011-yilga kelib Jenevada ishsizlik 6,3 % ni tashkil etgan. 2008-yilda atigi 5 kishi iqtisodiyotning birlamchi sektorida ishlagan va bu yo‘nalishda 3 ta firma bo‘lgan. 9 783 kishi iqtisodiyotning ikkilamchi sektorida ishlagan va bu sohada 1200 ta firma faoliyat yuritgan. 134 429 kishi iqtisodiyotning uchlamchi sektorida ishlagan , bu sektorda esa 12 489 ta firma bo‘lgan. Munitsipalitetning band bo‘lgan 91 880 aholisidan 47,7 % ini ayollar tashkil etgan.

2008-yilda to‘liq ish bilan bandlik ekvivalenti jami 124 185 ni tashkil etgan. Birlamchi iqtisodiy sektorda 4 ta ish o‘rni mavjud bo‘lib, ularning barchasi qishloq xo‘jaligiga tegishli edi. Ikkilamchi sektorda 9 363 ta ish o‘rni bo‘lgan: ulardan 4 863 tasi (51,9 %) ishlab chiqarish, 4 451 tasi (47,5 %) qurilish sohasida. Uchlamchi sektorda 114 818 ta ish o‘rni bo‘lgan: 16 573 tasi (14,4 %) ulgurji yoki chakana savdo yoxud transport vositalari dvigatellarini ta’mirlash, 3 474 tasi (3 %) yuk tashish va saqlash, 9 484 tasi (8,3 %) mehmonxona va restoranlar, 4 544 tasi (4 %) axborot sanoati, 20 982 tasi (18,3 %) sug‘urta va moliya, 12 174 tasi (10,6 %) texnik mutaxassislik va ilmiy faoliyat, 10 007 tasi (8,7 %) ta’lim, 15 029 tasi (13,1 %) sog‘liqni saqlash sohalariga tegishli edi.

Aynan 2000-yilda 95 190 kishi ishga munitsipalitet hududiga kelgan, 25 920 kishi esa undan tashqariga qatnagan. Munitsipalitet ishchi kuchini jalb qiluvchi markazdir: tashqaridan keladigan har bir 3,7 ishchiga munitsipalitetdan chiqib ishlaydigan 1 kishi to‘g‘ri kelgan. Jenevaga qatnab ishlovchilarning taxminan 13,8 % i Shveysariyaning boshqa hududlaridan kelgan, 0,4 % i esa mamlakatdan tashqariga ishga qatnagan. Aholining 38,2 % i ishga borishda jamoat transportidan, 30,6 % i shaxsiy avtomobildan foydalangan.

Kommunal xizmatlar

Jeneva kantoni munitsipalitetlarini suv, tabiiy gaz va elektr energiyasi bilan Jeneva davlatning «Servis-Endyustriyel-dyu-Jenev» (frans. Services Industriels de Genève) kompaniyasi ta’minlaydi. Ichimlik suvining asosiy qismi (80 %) Jeneva ko‘lidan, qolgan 20 % i esa dastlab Arvdaryosidan kelib tushadigan yerosti suvlaridan olinadi. Elektr energiyasining 30 % i kantonning o‘zida, gidroelektr stansiyalari ning Ronadaryosidagi uchta to‘g‘onida — Syuje, Verbua va Shansi-Puni (frans. Seujet, Verbois, Chancy-Pougny) ishlab chiqariladi. Bundan tashqari, elektr energiyasining 13 % i kantondagi chiqindi yoqish zavodi «Le-Shenuvye» (frans. Les Cheneviers) hisobiga olinadi. Qolgan 57 % elektr energiyasi Shveysariya ning boshqa kantonlari va Yevropa mamlakatlaridan yetkaziladi. «Servis-Endyustriyel-dyu-Jenev» davlat kompaniyasi faqat qayta tiklanuvchi manbalardan olingan elektr energiyasini xarid qiladi va atom elektr stansiyalari yoki issiqlik elektr stansiyalarida ishlab chiqarilgan elektrdan foydalanmaydi. Shaharga tabiiy gazni G‘arbiy Yevropadan Shveysariyaning Gaznat kompaniyasi yetkazadi; u Jeneva kantoni munitsipalitetlariga gaz yetkazib berishning uchdan ikki qismini ham ta’minlaydi. «Servis-Endyustriyel-dyu-Jenev» transport kompaniyalari, xizmat ko‘rsatuvchilar va yirik korxonalarga telekommunikatsiya xizmatlarini ham taklif etadi. 2003 yildan 2005-yilgacha «Voisin, voisine» («Qo‘shni, qo‘shnicha») sinov loyihasi ishlagan. Unda optik tolali kabel va Triple playtexnologiyasi Sharmiy tumanidagi yakuniy foydalanuvchilar bozorida sinovdan o‘tkazilgan (frans. Charmilles).

Transport

Jeneva vokzali

Jenevadagi asosiy shahar transport turlari — tramvaylar, trolleybuslar va avtobuslar. Ushbu jamoat transporti turlarini Transports Publics Genevois boshqaradi.

Shahar transportining yana bir turi — kichik yo‘lovchi kemalari (suv tramvaylari) bo‘lib, ular Mouette Genevoise nomi bilan tanilgan. Kemalar shahar qirg‘og‘ida joylashgan Jeneva ko‘liko‘rfazi bo‘ylab qatnaydi. Suv tramvaylarining jami to‘rtta yo‘nalishi mavjud.

Gyugo d’Alezi. Parij dan Jenevaga sayohatni reklama qiluvchi plakat. Fransiya, 1895-yil.

Jeneva ko‘li bo‘yidagi boshqa shaharlar bilan Jenevani CGNkemachilik kompaniyasining yo‘lovchi qatnovlari bog‘laydi. Kompaniya flotida XX asr boshlariga oid sakkizta kema bor. Dastlab ularning barchasi eshkakli g‘ildirakli bug‘ kemalari bo‘lgan. Keyinchalik uchtasidagi bug‘ mashinasi dizel-elektr qurilmaga almashtirilgan, ammo sakkizalasida ham eshkakli g‘ildiraklar saqlangan.

Jenevaga Shveysariya davlat temiryo‘llari va xalqaro aeroport.

Xalqaro tashkilotlar

Millatlar saroyi

Jenevada Birlashgan Millatlar Tashkilotibo‘limi, shuningdek, boshqa xalqaro tashkilotlarning bosh qarorgohlari joylashgan, jumladan:

Shaharda quyidagi xalqaro korporatsiyalarning bosh qarorgohlari ham bor: Japan Tobacco, Mediterranean Shipping Company S.A., Serono, SITA, SGS, STMicroelectronics, shuningdek, quyidagi kompaniyalarning Yevropadagi bosh bo‘linmalari joylashgan: Caterpillar, DuPont, Electronic Arts, Hewlett-Packard, Invista, Procter & Gamble va Sun Microsystems.

Diqqatga sazovor joylar

Jenevaning janubdan ko‘rinishi. Salev tog‘i (Fransiyada) oldingi planda ko‘rinadi; orqada oq cho‘qqili Monblanundan 70 km janubi-sharqda joylashgan. Monblanning chap tomonida Le-Mol.
Jenevaning Salev tog‘idan ko‘rinishi.
Avliyo Pyotr sobori

Adabiyot va musiqada shahar

Reformatsiya devori.
Chapdan ikkinchi — Jan Kalvin

Aleksandr Ivanovich Gersen o‘zining «Zerikkanimdan» asarida Jeneva tarixi va jenevaliklarning urf-odatlarini tasvirlashga katta o‘rin ajratadi.

Paulo Koelyo «O‘n bir daqiqa» asarida Jenevani tilga oladi; uning boshqa «Xiyonat» romani voqealari esa Jeneva va uning atroflarida kechadi.

Klifford Saymak «Shahar» asarida Yerda qolgan so‘nggi odamlarni Jenevaga joylashtiradi.

Jenevada Viktor Suvorovning (asl ismi Vladimir Bogdanovich Rezun) «Akvarium» kitobidagi qahramon Jenevada Bosh razvedka boshqarmasining (GRU) rasmiy rezidenturasi ofitseri sifatida ishlagan.

Muallifi Meri Shelli bo‘lgan «Frankenshteyn yoxud Zamonaviy Prometey» romanida Jeneva asar bosh qahramoni Viktor Frankenshteynning tug‘ilgan shahri sifatida tilga olinadi.

Rus bastakori Dmitriy Shostakovich ning «Oltin asr» baletidagi polka nomida shahar nomi eslatiladi.

Yozuvchi Alber Koen ning «Hukmdorning muhabbati» asari voqealari Jenevada bo‘lib o‘tadi. Unda Millatlar Ligasi saroyi.

Adabiyotlar

Havolalar