Suyuqliklar dinamikasi (fluid dynamics) — suyuqliklar mexanikasining harakatdagi suyuqlik oqimini o‘rganadigan bo‘limidir. Suyuqliklar dinamikasining ko‘plab tarmoqlari mavjud bo‘lib, aerodinamika va gidrodinamika suyuqliklar mexanikasining keng tanilgan yo‘nalishlaridan ayrimlaridir.
Ushbu maqolada suyuqliklar dinamikasi va uning qo‘llanilishi haqida batafsil tanishamiz.
Suyuqliklar dinamikasi nima?
American Heritage Dictionary lug‘atiga ko‘ra, suyuqliklar dinamikasi “suyuqlik va gazlarning harakatini o‘rganadigan amaliy fan sohasi”dir. U juda keng ko‘lamli qo‘llanilishlarga ega, masalan, kuch va momentlarni hisoblash, quvurlar orqali neftning massa sarfini aniqlash, ob-havo holatlarini bashorat qilish, yulduzlararo fazodagi tumanliklarni tushunish va yadro quroli portlashini modellashtirish.
Hisoblash suyuqliklar dinamikasi nima?
Hisoblash suyuqliklar dinamikasi (computational fluid dynamics) — suyuqliklar mexanikasining suyuqlik oqimlari bilan bog‘liq masalalarni yechish va tahlil qilishda sonli tahlil hamda algoritmlardan foydalanadigan bo‘limidir. Suyuqlik va gazlarning o‘zaro ta’sirini modellashtirish uchun zarur bo‘lgan hisob-kitoblarni bajarishda yuqori tezlikdagi superkompyuterlardan foydalaniladi.
Suyuqliklar dinamikasining qo‘llanilishi
Suyuqliklar dinamikasi quyidagi yo‘llarda qo‘llanilishi mumkin:
- Suyuqliklar dinamikasi samolyotga ta’sir qiluvchi kuchlarni hisoblashda ishlatiladi.
- U quvurlar orqali neft kabi moddalarning oqim sarfini aniqlashda qo‘llaniladi.
- Shuningdek, u transport muhandisligida ham qo‘llanilishi mumkin (bunda transport oqimi uzluksiz suyuqlik oqimi sifatida qaraladi).
Suyuqliklar dinamikasidagi tenglamalar: Bernulli tenglamasi
Bu yerda,
P/ρg — bosim napori (pressure head) yoki suyuqlik og‘irligining birligiga to‘g‘ri keladigan bosim energiyasi
v2/2g — kinetik napor yoki og‘irlik birligiga to‘g‘ri keladigan kinetik energiya
z — potensial napor yoki og‘irlik birligiga to‘g‘ri keladigan potensial energiya
P — bosim
ρ — zichlik
K — doimiy kattalik
Bernulli tenglamasi izotermik hamda adiabatik jarayonlar uchun turlicha bo‘ladi.
Bu yerda,
Z — balandlik nuqtasi
ρ — suyuqlikning zichligi
Tenglama quyidagicha ham yozilishi mumkin:
Bu yerda,
q — dinamik bosim
PO — umumiy bosim
P — statik bosim
Ko‘p beriladigan savollar – FAQ
S1
Suyuqliklar dinamikasi nima?
Suyuqliklar dinamikasi — suyuqliklar mexanikasining harakatdagi suyuqlik oqimini o‘rganadigan bo‘limidir.
S2
Suyuqliklar dinamikasining qo‘llanilishlari qanday?
Quyidagilar suyuqliklar dinamikasining qo‘llanilish sohalaridir:
- Suyuqliklar dinamikasi transport muhandisligida ham qo‘llanilishi mumkin.
- U samolyotga ta’sir qiluvchi kuchlarni hisoblashda ishlatiladi.
- U quvurlar orqali neft kabi moddalarning oqim sarfini aniqlashda qo‘llaniladi.
S3
Suyuqlik bosimini topish uchun tenglamani keltiring?
Bu yerda,
q — dinamik bosim
PO — umumiy bosim
P — statik bosim
S4
To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri: Suyuqliklar dinamikasi samolyotga ta’sir qiluvchi kuchlarni hisoblashda ishlatiladi.
TO‘G‘RI.
S5
Hisoblash suyuqliklar dinamikasi nima?
Hisoblash suyuqliklar dinamikasi — suyuqlik oqimlari bilan bog‘liq masalalarni yechish va tahlil qilishda sonli tahlil hamda algoritmlardan foydalanadigan suyuqliklar mexanikasi bo‘limidir.
