Ishqalanish — qattiq jismlar sirtlari, suyuqlik qatlamlari va bir-biriga nisbatan sirpanayotgan material elementlarning nisbiy harakatiga qarshilik ko‘rsatuvchi kuchdir.
Ishqalanishning bir necha turlari:
- Quruq ishqalanish — o‘zaro tegib turgan ikki qattiq sirtning nisbiy yonlama harakatiga qarshilik ko‘rsatadi.
- Suyuqlik ishqalanishi — bir-biriga nisbatan harakatlanayotgan yopishqoq suyuqlik qatlamlari orasidagi ishqalanishni ifodalaydi.
- Moylangan ishqalanish — suyuqlik ishqalanishining bir ko‘rinishi bo‘lib, bunda moylovchi suyuqlik ikki qattiq sirtni bir-biridan ajratib turadi.
- Sirt ishqalanishi — qarshilik kuchining bir qismi bo‘lib, jism sirti bo‘ylab oqayotgan suyuqlik harakatiga qarshilik ko‘rsatadi.
- Ichki ishqalanish — qattiq material deformatsiyaga uchraganda, uni tashkil etuvchi elementlar orasidagi harakatga qarshilik ko‘rsatuvchi kuchdir.
Suyuqlik ishqalanishi nima?
Suyuqlik ishqalanishi bir-biriga nisbatan harakatlanayotgan suyuqlik qatlamlari orasida yuz beradi. Oqimga bo‘lgan bu ichki qarshilik qovushoqlik deb ataladi. Kundalik tilda suyuqlikning qovushoqligi uning “quyuqligi” sifatida tasvirlanadi.
Barcha haqiqiy suyuqliklar siljishga ma’lum darajada qarshilik ko‘rsatadi va shu sababli qovushoq bo‘ladi. Siljishga umuman qarshilik ko‘rsatmaydigan, ya’ni qovushoq bo‘lmagan qovushoqsiz suyuqlik yoki ideal suyuqlik tushunchasidan foydalanish foydalidir.
Suyuqlik ishqalanishiga misollar
- Agar ikkita yupqa shisha plastinka orasida nam sirt bo‘lsa, plastinkalar bir-biriga yopishib qolganini ko‘rasiz va faqat yuqoridagi plastinkani ushlab turganingizda pastdagisi tushib ketmaydi.
- Biror jism suyuqlikka tashlansa, sachrash darajasi o‘sha suyuqlikdagi suyuqlik ishqalanishiga bog‘liq bo‘ladi.
- Oqayotgan daryo yuzasida yengil chang zarralari tez harakatlanishini ko‘rish mumkin. Bunga suvning yuqori qatlamida dinamik suyuqlik ishqalanishi kamroq bo‘lgani sababli, yuqori qatlamdagi tezlik gradientining katta bo‘lishi sabab bo‘ladi.
Ko‘p beriladigan savollar – FAQ
S1
Suyuqlik nima?
Suyuqlik — aniq shaklga ega bo‘lmagan va tashqi bosim ta’siriga oson bo‘ysunadigan modda.
S2
Ishqalanish nima?
Ishqalanish — qattiq jismlar sirtlari, suyuqlik qatlamlari va bir-biriga nisbatan sirpanayotgan material elementlarning nisbiy harakatiga qarshilik ko‘rsatuvchi kuchdir.
S3
Ishqalanishning turli turlari qaysilar?
Ishqalanishning turli turlari quyidagilar: Quruq ishqalanish Suyuqlik ishqalanishi Moylangan ishqalanish Sirt ishqalanishi Ichki ishqalanish
S4
To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri: Suyuqlik ishqalanishi bir-biriga nisbatan harakatlanayotgan suyuqlik qatlamlari orasida yuz beradi.
To‘g‘ri.
S5
Noturg‘un suyuqlik deganda nima tushuniladi?
Oqish jarayonida ixtiyoriy ikki nuqtadagi tezligi bir-biridan farq qiladigan suyuqlik noturg‘un suyuqlik deyiladi.
