Sochi haqida

Shahar
Sochi
Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: Sochi panoramasi, Dengiz vokzali, Aeroport, Olimpiya mashʼalasi, Temiryo‘l vokzali, Olimpiya bog‘i
43°35′07″ sh. k. 39°43′13″ sh. u.HGYaO
Mamlakat  Rossiya
Federatsiya subyekti Krasnodar o‘lkasi
Shahar okrugi Sochi kurort-shahri
Ichki bo‘linishi 4 ta tuman
Rahbar Andrey Proshunin
Tarixi va geografiyasi
Asos solingan 1838-yilda
Shahar dan boshlab 1917-yildan
Maydoni shahar:
176,77 km²
shahar okrugi:
3506 km²
Markazining balandligi 65 m
Iqlim turi nam subtropik
Vaqt mintaqasi UTC+3:00
Aholisi
Aholisi shahar:
↗445 149 (2025)
shahar okrugi:
↗561 610 kishi (2025)
Zichligi 2518,24 kishi/km²
Aglomeratsiya Sochi aglomeratsiyasi
Aglomeratsiya aholisi 576 058 kishi
Millatlari ruslar, armanlar va boshqalar
Diniy konfessiyalar ko‘p konfessiyali
Aholining atalishi sochiliklar, sochilik erkak, sochilik ayol
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +7 862
Pochta indekslari 354000—354999
OKATO 03426
OKTMO 03726000001
GKGN raqami 0160220
Boshqa maʼlumotlar
Mukofotlar Орден Отечественной войны I степени
Shahar kuni 26-may
Norasmiy nomlari Rossiyaning kurort va yozgi poytaxti, Qora dengiz durdonasi

sochi.ru
Сочи (Россия)
Точка
Sochi
Moskva
Сочи (Краснодарский край)
Krasnodar
Точка
Sochi
Логотип Викисклада Vikiombordagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Sochi — shahar-kurort Krasnodar o‘lkasida, shimoli-sharqiy sohilida — Qora dengiz (Rossiyaning Qora dengiz sohili)da joylashgan; undan 260 km masofada — Krasnodar, 1615 km masofada esa — Moskva. Shahar maʼmuriy markazi bo‘lgan okrug — Sochi shahar okrugi. Shahar nomini Sochi daryosidan olgan; bu daryo shahar hududida Qora dengizga quyiladi.

Rossiyadagi eng yirik kurort-shahar va muhim transport tuguni, shuningdek, Rossiyaning Qora dengiz sohilidagi yirik iqtisodiy va madaniy markazdir. 2012-yilda Forbes jurnali Sochini mamlakatda biznes yuritish uchun eng yaxshi shahar deb topdi.

2007-yilda Sochi XXII qishki Olimpiya o‘yinlarining mezbon shahri etib tanlandi. 15-sentabr 2009-yilda Sochi Olimpiya shaharlari butunjahon ittifoqiga aʼzo bo‘ldi. Olimpiadaga tayyorgarlik davrida shahar va uning infratuzilmasini rivojlantirishga 324,9 milliard rubl sarflandi, shundan 221 milliard rubli xususiy investitsiyalar hissasiga to‘g‘ri keldi. 2018-yilda shahar quyidagi musobaqa o‘yinlariga mezbonlik qildi — futbol bo‘yicha jahon chempionati.

Shahar norasmiy ravishda Rossiyaning kurort va yozgi «poytaxti», shuningdek, «Qora dengiz durdonasi» deb ataladi.

19-iyul 2024-yildan buyon amaldagi shahar meri — Andrey Georgiyevich Proshunin.

Krasnodar o‘lkasida aholi soni bo‘yicha ikkinchi, Rossiyada 44-o‘rinni egallaydi; federatsiya subyektlari markazi bo‘lmagan shaharlar orasida esa beshinchi o‘rinda turadi.

Fizik-geografik tavsifi

Geografik joylashuvi

Sochining koinotdan ko‘rinishi, Sochi daryosidan (pastda) Mzimta daryosigacha (tepada). Suratning pastki qismida Sochi porti, yuqori qismida esa Sochi aeroporti

Shahar taxminan 43 daraja shimoliy kenglikda, yaʼni deyarli Nitsa, Olmaota, Toronto va Vladivostok bilan bir geografik kenglikda joylashgan. Sochi shahrining (Bosh pochta bo‘limining) koordinatalari — 43°35′07″ sh. k., 39°43′13″ sh. u. Shaharning tabiiy chegaralari (RSFSR Oliy Kengashi Prezidiumining 11-fevral 1961-yilgi farmoni bilan belgilangan):

Sochiga dam oluvchilarni jalb etuvchi asosiy omillar: iliq subtropik iqlim, dengiz, mineral buloqlar, tog‘larga yaqinlik va rivojlangan turistik-dam olish infratuzilmasi. Shahar hududidagi G‘arbiy Kavkazning odam oyog‘i yetmagan Kolxida o‘rmonlari (Kavkaz davlat biosfera qo‘riqxonasi) YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxati.

ga kiritilgan. Sochi shahrining Qora dengiz qirg‘og‘i bo‘ylab (shimoli-g‘arbdan janubi-sharqqa) uzunligi taxminan 99 km, Sochi shahar okrugining barcha 4 tumani va okrugga qarashli Qora dengiz akvatoriyasi qismi bilan birga umumiy uzunligi esa 140 km. Hududining kattaligi bo‘yicha kurort-shahar Sochi 28 ta davlatdan katta, jumladan, Lyuksemburg.

dan ham katta. Sochi shahrining barcha tumanlaridagi aholi punktlari maydoni 176,77 km², umumiy maydoni (shahar okrugi chegarasida Sochi kurort-shahri) — 3506 km².

Kurort-shaharning umumiy 3502 km² maydonining 81 foizi alohida muhofaza etiladigan hududlar va obyektlarga (Kavkaz davlat tabiiy biosfera qo‘riqxonasi, Sochi davlat tabiat buyurtma qo‘riqxonasi, Sochi milliy bog‘i) to‘g‘ri keladi. Shahar hududining 80 % idan ortig‘ini o‘simliklar qoplaydi; ular subtropik o‘rmonlardan tog‘ muzliklarigacha turli balandlik mintaqalarida uchraydi. Aholi punktlari shaharning 8,1 % hududini egallaydi. Sochi yer fondining 6,2 % i o‘rmonlar, 4,2 % i qishloq xo‘jaligi, 0,3 % i sanoat, energetika, transport va aloqa, 0,03 % i suv fondi yerlaridan iborat. Sochi vaqt mintaqasi — MSK (Moskva vaqti)da joylashgan. Amaldagi vaqtning UTCga nisbatan farqi +3:00 ni tashkil etadi.

Iqlim

Baxmal mavsumi Sochida
Aprel oyida Krasnaya Polyana tog‘larida

Sochining sohilbo‘yi qismi, Rossiyaning Qora dengiz sohilidagi Tuapsedan janubdagi barcha hududlar singari, nam subtropik iqlim mintaqasi (Cfa deb belgilanadi (Kyoppen iqlim tasnifiga ko‘ra). Bu hudud sohilning shimolroqda, Anapadan Tuapsegacha cho‘zilgan va chala qurg‘oqchil O‘rta dengiz iqlimi.

hukmron bo‘lgan qismidan keskin farq qiladi. Sochi kurort-shahri hududi Kavkazning janubiy yonbag‘rining katta qismini — Qora dengiz qirg‘og‘idan dengiz sathidan 3500 metrgacha ko‘tarilgan Bosh Kavkaz tizmasi cho‘qqilarigacha qamrab oladi. Shu sababli Sochida bir qancha tabiiy-iqlim mintaqalari farqlanadi: 200 metrgacha balandlikdagi, eni 450—2000 metr bo‘lgan sohil mintaqasi; 201—600 metr balandlikdagi tog‘oldi mintaqasi; 1001—1700 metr balandlikdagi baland tog‘ mintaqasi va 1701—1800 metr balandlikdagi alp mintaqasi.

Sochi iqlimiga dengiz (yozda salqinlashtiradi, qishda isitadi) va tog‘lar (shimoldan esadigan sovuq shamollardan himoya qiladi) kuchli taʼsir ko‘rsatadi. Iqlim juda nam, ayniqsa qirg‘oqbo‘yi hududlarda. Shunga o‘xshash iqlim qo‘shni Abxaziya.

da ham kuzatiladi. Yog‘ingarchilikning eng ko‘p qismi qish oylariga to‘g‘ri keladi; ko‘pincha yomg‘ir, kamroq qor yog‘adi. Qish iliq, yoz issiq va nam. Dengiz yaqinligi tufayli yozning yuqori harorati biroz pasayadi va tabiat hamda odamlar uchun qulay sharoit yuzaga keladi. Bunday iqlim turli subtropik va mo‘tadil mintaqa ekinlarini o‘stirish uchun mos. Sochi subtropiklarning shimoliy chegarasida joylashgani sababli qishda baʼzan ayoz va qor yog‘ishi mumkin, biroq shahar sohilida bunday holatlar nihoyatda kam uchraydi va bir-besh kungina davom etadi; ayrim yillarda esa umuman kuzatilmaydi.

Sochida cho‘milish mavsumi iyun boshidan oktabr oxiri — noyabr boshigacha davom etadi.

Yil davomida shaharning iqlimi:

  • mayning birinchi yarmi — oktabrning ikkinchi yarmi: davomli iqlimiy yoz;
  • oktabr oxiri — may boshi: salqin (kuz-bahor) mavsumi;
  • iqlimiy qish kuzatilmaydi.

Iqlim ko‘rsatkichlari:

  • O‘rtacha yillik harorat — +14,6 °C.
  • O‘rtacha harorat: yanvarda +6,3 °C; avgustda +24,3 °C.
  • O‘rtacha yillik shamol tezligi — 1,7 m/s.
  • O‘rtacha yillik havo namligi — 75 %.
  • O‘rtacha yillik suv harorati — +16,2 °C (eng yuqorisi +30,1 °C).
  • Yillik o‘rtacha yog‘in miqdori — 1651 mm.
  • Quyoshli kunlar soni — 48 (umumiy bulutlilik bo‘yicha), 125 (quyi qatlam bulutliligi bo‘yicha).
  • Bulutli kunlar soni — 154 (umumiy bulutlilik), 68 (quyi qatlam bulutliligi).
Sochi iqlimi
Ko‘rsatkich \Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq maksimal t, °C 22,4 23,5 30,0 33,7 34,7 35,2 39,4 38,5 36,0 32,1 29,1 23,5 39,4
O‘rtacha maksimal t, °C 9,9 10,4 12,7 17,0 21,2 25,4 27,9 28,6 25,2 20,7 15,6 12,0 18,9
O‘rtacha harorat, °C 6,3 6,5 8,6 12,3 16,6 20,9 23,7 24,3 20,5 16,2 11,4 8,3 14,6
O‘rtacha minimal t, °C 3,8 3,7 5,6 9,0 13,3 17,4 20,0 20,7 16,9 13,1 8,5 5,7 11,5
Mutlaq minimal t, °C −13,4 −12,6 −7 −3,8 3,0 7,1 12,6 10,4 2,7 −3,2 −5,4 −8,3 −13,4
Yog‘in (meʼyor), mm 177 134 133 109 107 95 120 106 140 177 175 178 1651
Suv harorati, °C 9,7 8,8 9,1 11,3 15,4 20,1 24,2 25,6 23,4 19,7 15,2 11,8 16,2
Quyosh nurlanishi davomiyligi, oyiga soat
Oy Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Quyosh nurlanishi, soat 96 105 145 161 221 258 279 281 226 195 121 86 2 174
Oylik o‘rtacha haroratning eng yuqori va eng past qiymatlari
Oy Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek
Eng issiq, °C 12,3 10,2 11,9 16,1 19,5 24,2 26,4 27,0 23,4 19,8 16,1 12,3
Eng sovuq, °C 0,7 0,8 3,0 8,3 13,8 17,8 20,1 20,4 16,5 11,2 6,3 4,3

Maʼmuriy-hududiy tuzilishi

Shaharning markaziy qismi ko‘rinishi
Shahar homiysi hisoblangan bosh farishta Mixail haykali
Adlerning Axun tog‘idan
Lazarevskoye panoramasi
Sochi shahrining tog‘li hududi. Axun tog‘idan Krasnaya Polyana tomonga ko‘rinish

Sochi shahri tarkibida 4 ta ichki shahar tumani — Adler, Lazarevskoye, Xosta va Markaziy tumanlar, shuningdek, Dagomis shahar tipidagi posyolkasi kiradi (Lazarevskoye tumani maʼmuriyati boshqaruvida). Ichki shahar tumanlari maʼmuriyatlari bevosita Sochi shahri maʼmuriyati rahbariga bo‘ysunadi. Tumanlarga esa Sochi shahri chegarasidagi 1 ta posyolka okrugi va 11 ta qishloq okrugi maʼmuriy jihatdan bo‘ysunadi.

Tumanlarning joylashuvi:

posyolkasigacha. Adler ichki shahar tumaniga Adlerdan tashqari 1 ta posyolka va 3 ta qishloq okrugi: Krasnopolyanskiy posyolka okrugi, Kudepstinskiy qishloq okrugi, Moldovskiy qishloq okrugi, Nijneshilovskiy qishloq okrugi bo‘ysunadi. Lazarevskoye ichki shahar tumaniga Lazarevskoyedan tashqari 6 ta qishloq okrugi bo‘ysunadi: Verxnelooskiy, Kirovskiy, Kichmayskiy, Ligotxskiy, Soloxaulskiy, Volkovskiy. Xosta ichki shahar tumaniga Xostadan tashqari 2 ta qishloq okrugi — Baranovskiy va Razdolskiy bo‘ysunadi. Markaziy ichki shahar tumanida na qishloq, na posyolka okrugi bor.

Tarix

Kolxida va Iberiya
Gruziya podshohligidagi maʼmuriy bo‘linish
Kavkaz bo‘yinining xaritasi. Y. Grassl tomonidan tuzilgan va chizilgan, 1856-yil

Sochi tumani va unga tutash Qora dengiz sohillari qadimiy tarixga ega, buni mintaqadagi arxeologik topilmalar tasdiqlaydi. Bu yerda antik davrgacha bo‘lgan zamonlar, antik davr, ilk va so‘nggi o‘rta asrlar, sovet hamda postsovet davrlari iz qoldirgan.

Ilk tarix

Kavkazning Qora dengizbo‘yi hududlarida topilgan eng qadimiy chaqmoqtosh qurollarning o‘xshashligiga asoslanib, dastlabki odamlar Sochi atrofiga Kolxida orqali Kichik Osiyodan bundan 400—350 ming yil avval, yaʼni ilk ashel davrida kirib kelgan deb taxmin qilinadi. Inson yashaganining eng qadimgi izlari Xosta atrofida, Mzimta daryosining quyi oqimidagi chap va o‘ng sohillarda hamda Psou daryosining o‘ng sohilida topilgan. Tosh davrining eng mashhur manzilgohi — Axshtir g‘ori bo‘lib, unda odamlar 250 ming yil oldin yashagan. Miloddan avvalgi uchinchi ming yillikda bu yerda Maykop madaniyatiga mansub qabilalar istiqomat qilgan, keyinchalik ularning o‘rnini dolmen madaniyati egallagan. Bu madaniyat bu yerda ming yildan ortiq davom etgan.

Miloddan avvalgi VIII—VII asrlarga oid Ossuriya manbalariga ko‘ra, aynan shu yerdan Old Osiyo va Kichik Osiyo mamlakatlariga kimmeriylar kirib kelgan. Gagra hududidagi eng qadimgi davlat tuzilmasi Kolxida (miloddan avvalgi XII asr) edi. Qadimgi Kolxida Qora dengiz (ning sharqiy sohili (Kavkazning Qora dengiz sohili) bo‘ylab joylashgan bo‘lib, Kolxida pasttekisligi va unga tutash hududlarni egallagan. Davlat hamda tarixiy viloyatning asosiy aholisi kolxlar edi. Miloddan avvalgi 335-yilda Psevdo-Skilak — antik davrning eng qadimgi geograflaridan biri — hozirgi axeylar va genioxlar deb ataluvchi qabilalarni tilga olgan. Ular hozirgi Gelendjikdan Buyuk Dioskuriya.

gacha bo‘lgan sohil bo‘ylab yashagan. Kavkaz Qora dengiz sohilining yunonlar tomonidan mustamlakalashtirilishi miloddan avvalgi taxminan VI—V asrlarda, genioxlar bilan faol savdo qilgan shahar-davlatlarning paydo bo‘lishi bilan boshlangan. Taxminan miloddan avvalgi 85-yilda genioxlar va Kolxida Pont podshohligiga qaram bo‘lib qolgan. Miloddan avvalgi 74-yilda genioxlar Pont podshosi Mitridat VI Evpatorning Rimga qarshi urushida ittifoqchi bo‘lgan. Miloddan avvalgi 66-yilda Dioskuriyada, qishlagan Mitridat VI Evpator uni do‘stona kutib olgan genioxlar yeridan o‘tib, axeylarni qochishga majbur qilgan va ularni taʼqib etgan.

Milodiy I—V asrlarda Kavkaz Qora dengiz sohilining rimliklar tomonidan mustamlakalashtirilishi kechgan. Milodiy I asrda qadimgi geograf Strabon Qora dengiz sohillarini tavsiflar ekan, hozirgi zixlar va genioxlar qabilalari bilan birga axeylarni ham tilga olgan. Ular hozirgi Gelendjik — , Tuapsedan hozirgi Adler — va Pitsundagacha bo‘lgan sohillarda yashagan. Strabonga ko‘ra, genioxlar antik dunyoda qaroqchilar sifatida tanilgan. Aristotel esa ularni odamxo‘r deb taʼriflagan.

Ilk o‘rta asrlar

Vizantiya va Fors o‘rtasidagi, asosan Vizantiya uchun muvaffaqiyatsiz yakunlangan bir qator urushlardan so‘ng imperator Yustinian 562-yilda shartnoma tuzishga muvaffaq bo‘ldi. Unga ko‘ra, G‘arbiy Kavkaz Vizantiya imperiyasi taʼsiri doirasiga o‘tdi. Kavkaz Qora dengiz sohilida Vizantiyaning harbiy va madaniy taʼsiri kuchaya boshladi.

Xalq rivoyatlarida aynan Yustinian xristianlashtirish tashabbuskori deb ko‘rsatiladi, holbuki bu jarayon aslida biroz avvalroq sodir bo‘lgan. Masalan, zixlar yepiskopi Damianning ismi 526-yilgi.

Konstantinopol sobori hujjatlarini imzolaganlar orasida uchraydi. IX asr boshida Egrisi-Lazika kuchayib borayotgan Abazgiya bilan birga Abxaz podshohligini tuzdi. Gruzin yilnomalariga ko‘ra, podsho Leon II o‘z podshohligini sakkiz knyazlikka bo‘ldi: Abxaziya, Tsxumi, Bediya, Guriya, Racha va Lechxumi, Svanetiya, Argveti hamda Kutaisi. Sochi Abxaziya eristavligi tarkibiga kirgan. Vizantiyaning Kavkaz Qora dengiz sohiliga bevosita taʼsiri eng kuchli bo‘lgan davr VI asrdan VIII asr boshigacha davom etgan. VIII asrning ikkinchi yarmida Vizantiya siyosiy taʼsirini saqlab qolgan bo‘lsa-da, Abxaz podshohligini tan olishga majbur bo‘ldi. 844-yilda Vizantiya Abxaz podshohligi ustidan hukmronligini tiklash maqsadida dengiz orqali ko‘p sonli qo‘shin yubordi. Biroq Vizantiya floti qirg‘oqqa yetmasidanoq bo‘ronda katta talafot ko‘rdi, sohilga yetgan qo‘shinlar esa mag‘lub bo‘lib, jami 40 minggacha askarini yo‘qotdi. Shundan so‘ng Vizantiya Abxaz podshohligini bo‘ysundirish urinishlaridan voz kechdi.

X asr o‘rtalariga kelib Abxaz podshohligi chegaralari eng keng hududga yetdi: butun G‘arbiy Gruziya va Sharqiy Gruziyaning katta qismini qamrab oldi, shimolda esa Qora dengiz sohili bo‘ylab hozirgi Anapagacha cho‘zildi. Quyi Kartlida Samshvilde shahrigacha yetib bordi, shuningdek, Tao-Klarjetining janubiy qismini egalladi. 1008-yildan Abxaz podshohligi yagona Gruzin podshohligiga aylandi.

XI—XIII asrlarda Gruziyada madaniy yuksalish yuz berdi. Bu Dovud Binokor (1089—1125) davri bo‘lib, Gruziya va Qora dengizbo‘yida ibodatxonalar qurilishi yanada faollashdi. Gruzin malikasi Tamara (1184—1212) va Rusudan (1212—1227) xristianlikni tarqatish orqali adigelar orasida o‘z taʼsirini mustahkamlashga urindi. Malika Tamaraning nomi Kavkaz tog‘liklari orasida nihoyatda mashhur edi. Adigelarning bir qismi diniy jihatdan Gruzin cherkoviga bo‘ysungan.

Sochi hududidagi eng qadimgi ibodatxona Adlerdagi «Janubiy madaniyatlar» sovxozi hududida joylashgan bazilika (g‘arbdan sharqqa cho‘zilgan to‘rtburchak bino) bo‘lib, 1954-yilda suv quvuri qurilishi vaqtida vayron qilingan. Taxminlarga ko‘ra, u VI asrda qurilgan. Yodgorlikni turli yillarda tarix fanlari nomzodlari L. N. Solovyov va N. V. Anfimov o‘rgangan. Yodgorlik sanasini aniqlashga imkon beruvchi eng qadimiy buyumlar — ikki tomoni o‘yma naqshli mehroboldi tosh plitalardir. Plitalarning bir tomoniga uchlari deyarli teng bo‘lgan xochlar o‘yilgan; shaklan ular Pitsunda ibodatxonasi qazilmalaridan topilgan xochlarga o‘xshaydi. Shu o‘xshashlikka asoslanib L. N. Solovyov yodgorlik qurilishini VI asrga mansub deb belgilagan. Bu xulosani xochlarning rombsimon ramkaga olingani va marmar plitalarning Konstantinopol marmaridan yasalganligi ham tasdiqlaydi. Ibodatxonalar qurilishi X—XII asrlarda eng faol kechgan. Bu davr Vizantiya imperiyasining eng yuksak rivojlanishi va Gruziyada markazlashgan davlat shakllanishi bilan bir vaqtda to‘g‘ri keladi. Shu davrda Kavkazda karvon savdosi ham gullab-yashnadi. Kavkazdagi xristianlik tarixini o‘rganuvchilar ko‘pincha ibodatxona va monastirlarning muhim savdo yo‘llari hamda tog‘ dovonlariga yaqin joylashganini taʼkidlashadi.

Sochidagi XI—XII asrlarga oid ibodatxonalar Xosta, Lesnoye, Kashtani, Loo, Axun tog‘i, Yefrem tog‘i etagida va boshqa joylarda bo‘lgan. Sohildan eng uzoqdagi Glubokiy Yar ibodatxonasi kuchli qalʼa devori bilan o‘ralgan edi; bu tog‘ ichkarisida xristianlarga munosabat unchalik do‘stona bo‘lmaganidan dalolat berishi mumkin. Cherkovlar ajralishidan ko‘p o‘tmay Kavkazga katolik missionerlari kelgan. XIII—XIV asrlarda vizantiyaliklar o‘rnini Qora dengiz sohilidagi qator savdo manzilgohlariga egalik qilgan genuyaliklar egallagan. Ularning faoliyat markazi Qrimdagi Kafa bo‘lgan. Kafa prefekti DʼAskoli adigelar huzuriga missioner D. de-Lukkani yuborgan. Genuyaliklarning mustamlakachiligi Kavkaz Qora dengiz sohiliga ham maʼlum darajada taʼsir ko‘rsatgan. Umuman olganda, Sochining o‘rta asrlar tarixi juda kam va yetarlicha o‘rganilmagan.

O‘tish davri

Desant tushirilishi: N. N. Rayevskiy Subashi yaqinida. Ivan Ayvazovskiy, 1839-yil
Ikki bolani sotayotgan cherkes knyazi. Uilyam Allan, 1814-yil

XIX asrning ikkinchi yarmigacha Katta Sochi hududida — Vardanedan Kudepsta daryosigacha — Kavkazning ubix xalqi yashagan. Turli hisob-kitoblarga ko‘ra, ularning soni 50—150 ming kishi bo‘lgan. Asosiy mashg‘ulotlari chorvachilik, dehqonchilik, bog‘dorchilik, hayvon boqish va asalarichilik edi.

Natijada rus-turk urushi 1828—1829-yillardagi urush bo‘yicha Adrianopol tinchlik shartnomasiga muvofiq, Qora dengizning Kuban daryosidan Avliyo Nikolay bandargohigacha bo‘lgan butun sharqiy sohili, jumladan, hozirgi Sochi hududi Rossiya imperiyasiga o‘tdi.

Sochi shahriga 21 aprel (3 may) 1838 oyida Aleksandriya forti sifatida asos solingan. Hozirgi Sochi hududida Kavkaz urushi davrida Muqaddas Ruh istehkomi (1837-yilda, kelajakdagi Adlerga asos bo‘lgan), shuningdek, Lazarevskiy va Golovinskiy (1839) fortlari qurilgan. Ular keyinchalik Lazarevskoye va Golovinka posyolkalariga aylangan. 1839-yilda Aleksandriya forti Navagin polkining 300 kishilik birinchi desanti muvaffaqiyatsiz tushirilgani xotirasiga Navaginskiy istehkomi deb o‘zgartirilgan. Yomon ob-havo tufayli yordamchi desant qayta tushirila olmagan va birinchi desant halok bo‘lgan. Faqat ikkinchi urinishda qirg‘oqda tayanch hudud egallangan. Hozir ham Sochining markaziy ko‘chalaridan biri Navaginskaya deb ataladi. Navaginskiy forti devorining bir qismi saqlangan. U Ellin qiyaligida, sovet davrida poliklinika joylashgan sobiq Politidi uyi hovlisida joylashgan.

Davom etayotgan Kavkaz urushida ubix aholisi podsho qo‘shinlariga qarshilik ko‘rsatgan. 1861-yil boshida knyaz Berzek boshchiligida cherkes xalqlarining birinchi parlamenti tuzilgan, ammo u uzoq yashamagan. 1862-yilda kapitan Baraxovich qo‘mondonligidagi podsho desanti cherkes parlamenti binosini yoqib yuborgan. 1864-yilda ubixlar qarshiligi butunlay bostirildi va Kavkaz urushi yakunlandi.

24 iyun (6 iyul) 1861 yili Aleksandr II Kuban kazak qo‘shinining vakolatli atamani general-adyutant Yevdokimov nomiga reskript (rasmiy maktub) yubordi. Unda cherkeslarni to‘liq quvib chiqarish va ularning mamlakatini anneksiya qilish yo‘li aniq belgilangan edi. Aleksandr maktubida shunday yozgan:

«Endilikda Xudoning yordami bilan Kavkazni to‘liq zabt etish ishi nihoyasiga yaqinlashmoqda. Dushman kayfiyatdagi tog‘liklarni ular egallab turgan unumdor yerlardan butunlay siqib chiqarish va bu yerlarga rus xristian aholisini abadiy joylashtirish uchun yana bir necha yillik qatʼiyatli harakatlar qolmoqda».

Yangi davr

1864-yilda Daxovskiy Post istehkomi qurildi. 1874-yildan Daxovskiy Posad, 1896-yildan esa Sochi (Sochi daryosi nomi bilan, chunki posad uning sohilida joylashgan edi) deb atalgan.

15 (28) sentabr 1902 Sochi shahriga asos bo‘lgan. Matsestada birinchi vannalar binosi ochilgan. 28 dekabr 1905 (10 yanvar 1906)dan 5 (18) yanvar 1906gacha Sochi respublikasi. 14 (27) iyun 1909 faoliyat ko‘rsatgan. Shu yili birinchi kurort — «Kavkaz Rivyerasi» ochilgan, bu Sochining kurort sifatida shakllanishi boshlanishi deb hisoblanadi. 23 aprel (6 may) 1913 oyida rus yozuvchisi P. A. Rossiyev tashabbusi bilan Sochi asos solinganining 75 yilligi ilk bor nishonlandi. Shu sana munosabati bilan polkovnik L. F. Dolinskiyning mablag‘i hisobidan A. S. Pushkin nomidagi kutubxona yaqinida yodgorlik o‘rnatildi. Sochi posadida quyidagi davriy nashrlar chop etilgan: 1917-yilgacha «Sochi kuryeri», «Qora dengiz o‘lkasi», «Sochi varaqasi», pravoslav jurnali «Sochi Avliyo Nikolay birodarligi xabarlari», Fevral inqilobidan keyin va Fuqarolar urushi: « davrida «Askar va ishchi», «Kuban o‘lka hukumati axborotnomasi»[manba 1753 kundan beri ko‘rsatilmagan]». 1917-yilda Sochiga shahar maqomi berildi. Fuqarolar urushi yillarida shahar navbatma-navbat bolsheviklar, Denikin tarafdorlari, Gruziyaning menshevik hukumati va Qora dengiz guberniyasini ozod qilish qo‘mitasi hukmronligi ostida bo‘ldi. Sochining amalda Rossiya tarkibida saqlanib qolishi general Ko‘ngillilar armiyasi A. I. Denikin qo‘shinlarining 1918-yil kuzi — 1919-yil qishidagi janglari natijasi bo‘lib, ular Sochi mojarosi davomida Sochi shahrini, Adler, va Gagrani, shuningdek, 1918-yil bahorida Gruziya.

Aprel oyida 1920-yilda sovet hokimiyati o‘rnatildi. Fuqarolar urushidan so‘ng Sochida kurort xo‘jaligini rivojlantirishga katta eʼtibor berildi. 20-iyun 1934-yilda Butunrossiya Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi Prezidiumi quyidagicha qaror qabul qildi:

2. Sochi shahri chegarasiga shahar atrofidagi Areda, Nijniy Razdolnaya, Noviye Sochi va Sobolyovka aholi punktlari hamda ularga tutash Budyonniy nomidagi, «Krasniy semenovod» va «Nijne-Razdolniy» kolxozlari yerlari; OGPU qishloq xo‘jaligi arteli, OGPU dam olish uyi, Lenin nomidagi qishloq xo‘jaligi kombinati yer uchastkasi va Sochi subtropik ekinlar meva tajriba stansiyasi kiritilsin.
3. Amaldagi qonunchilikdan istisno tariqasida Sochi shahri mustaqil maʼmuriy-xo‘jalik birligi qilib ajratilsin, Sochi shahar kengashi bevosita Azov-Qora dengiz o‘lka ijroiya qo‘mitasi.

ga bo‘ysundirilsin. 4. Sochi shahri mustaqil maʼmuriy-xo‘jalik birligiga ajratilishi munosabati bilan Sochi tumani markazi avvalgi tuman nomi saqlangan holda Adler qishlog‘iga ko‘chirilsin.

Zamonaviy Sochi kurort-shahrining rejasi.

30-yillarda shahar tarixida yangi bosqich boshlandi. 1933-yilda hukumat Sochi-Matsesta kurort tumanini qayta qurishning birinchi bosh rejasini tasdiqladi. 1934-yilda Aleksandr Denisovich Metelyov rahbarligida Sochi-Matsesta kurortini keng ko‘lamda qayta qurish boshlandi. Loyihaning bosh o‘qi Rivyera — Matsesta magistrali (keyinchalik Stalin prospekti, hozirgi Kurort prospekti) edi. Yangi sanatoriylar, kurortologiya instituti, teatrlar va boshqa infratuzilma barpo etildi. Davlat rahbarlari uchun dachalar qurildi. 1934-yilda xalq komissari K. Ye. Voroshilov tashabbusi bilan M. I. Merjanov — I. V. Stalinning shaxsiy meʼmori — loyihasi asosida Bocharov Ruchey dachasi qurilishi boshlandi. Hozir u Rossiya prezidentining rasmiy qarorgohidir. I. V. Stalin uchun to‘rtta dacha qurilgan, ulardan eng ko‘p tashrif buyurgani «Novaya Matsesta» edi (u ham Merjanov loyihasi asosida qurilgan, hozir sobiq kinoteatrida muzey joylashgan). 1937-yildan Sochi Krasnodar o‘lkasi tarkibiga kiradi.

1950-yillar. G‘alaba marshali G. K. Jukov Sochida dam olayotgan paytda

Ulug‘ Vatan urushi arafasida Sochida 61 ta davolash-sog‘lomlashtirish maskani ishlagan. Ular negizida 1941-yil dekabrda 51 ta gospital ochildi. Umuman, Ulug‘ Vatan urushi yillarida Sochi hududida 111 ta gospital faoliyat ko‘rsatdi.

27-avgust 1948-yilda Sochi respublika bo‘ysunuvidagi shaharga aylandi, 3-iyun 1958-yilda esa qayta o‘lka bo‘ysunuvidagi shahar toifasiga o‘tkazildi. Shunga qaramay, Sochi Krasnodar o‘lkasining qolgan qismidan alohida telefon hududiy kodini saqlab qoldi.

1961-yilda RSFSR Oliy Kengashi Prezidiumi farmoni bilan Adler va Lazarevskoye tumanlari kurort-shahar tarkibiga kiritilib, Sochi hududi sezilarli kengaytirildi. Kurort qirg‘oq bo‘ylab Magri posyolkasidan (u Tuapse tumani bilan chegarada) Psou daryosigacha cho‘zildi; o‘sha vaqtda bu daryo Gruziya SSR bilan chegarani tashkil etgan. Sochida 4 ta maʼmuriy tuman — Markaziy, Xosta, Adler va Lazarevskoye tumanlari tuzildi. 19-aprel 1993-yilda Rossiya Federatsiyasi Vazirlar Kengashi qaroriga muvofiq Sochi federal ahamiyatdagi kurort maqomini oldi.

2010-yillarda Sochi Rossiya prezidentining shaharga tez-tez kelishi, shuningdek, ko‘plab xalqaro uchrashuvlar va sport musobaqalari o‘tkazilishi tufayli «ikkinchi poytaxt» vazifasini bajara boshladi.

1967-yilgi gerb

Sochi shahrining Adler tumaniga bo‘ysungan Imereti pasttekisligi hududlaridan 1-fevral 2020-yilda Sirius shahar tipidagi posyolkasi ajratildi. U yangi munitsipal tuzilma — federal hududSirius sifatida shahar okrugi.

maqomini oldi. Shahar rahbarlari

Shahar oqsoqollari
  • Garbe, Reyngold Iogannovich (1874—1875)
  • Kostaryov, Nikolay Anatolyevich (1898—1902)
  • Godzi, Ivan Dmitriyevich (1902—1904)
  • Savich, Sergey Sergeyevich (1904)
  • Bonker, Anatoliy Maksimovich (…—1905—…)
  • Prilukov, Dmitriy Ivanovich (1905—1908)
  • Tarnopolskiy, Anton Vasilyevich (1908)
  • Klochanov, Fyodor Ivanovich (…—1908—1911—…)
  • Kostaryov, Nikolay Anatolyevich (…—1911—…)
  • Kartashov, Aleksey Yakovlevich (…—1913—1914)
  • Kochenovskiy, Dmitriy Ivanovich (vazifasini bajaruvchi, 1915—1917)
Shahar boshliklari
Sochi tumanida kurort masalalari bo‘yicha SSSR MIK va XKS vakillari
Sochi shahar ijroiya qo‘mitasi raislari
KPSS Sochi shahar qo‘mitasining birinchi kotiblari
Sochi shahri rahbarlari
Shahar rahbari Vakolat
boshlanishi
Vakolat
tugashi
Izohlar
1 Karpov, Nikolay Ivanovich 12-dekabr 1991 13-may 2001 Sochi tarixidagi birinchi mer saylovida saylangan 1-dekabr 1996
2 Mostovoy, Leonid Arkadyevich 13-may 2001 29-dekabr 2003 Saylovning ikkinchi bosqichida saylangan 13-may 2001
3 Kolodyajniy, Viktor Viktorovich 25-aprel 2004 17-aprel 2008 Saylangan 25-aprel 2004
4 Afanasenkov, Vladimir Nikolayevich 29-iyun 2008 30-oktabr 2008 16-aprel — 29-iyun 2008 — shahar rahbari vazifasini bajaruvchi
5 Xatuov, Jambulat Xizirovich 30-oktabr 2008 20-yanvar 2009 Shahar rahbari vazifasini vaqtincha bajargan
6 Paxomov, Anatoliy Nikolayevich 12-may 2009 9-sentabr 2019 20-yanvar — 12-may 2009 — shahar rahbari vazifasini bajaruvchi. 26-apreldagi saylovda g‘alaba qozonib, 12-mayda qasamyod qilgan va lavozimga kirishgan
7 Kopaygorodskiy, Aleksey Sergeyevich 11-sentabr 2019 14-may 2024 9-sentabr — 11-sentabr 2019 — shahar rahbari vazifasini bajaruvchi. 10-sentabrda Sochi shahar majlisi deputatlari tomonidan saylangan, 11-sentabrda lavozimga kirishgan. 10-dekabr 2020-yilda Sirius posyolkasining Sochi shahri Adler tumani tarkibidan chiqarilib, unga federal hudud maqomi berilishi munosabati bilan qayta mer etib saylangan.
8 Proshunin, Andrey Georgiyevich 17-iyun 2024 hozirgaqadar vaqt vazifasini vaqtincha bajaruvchi

Aholisi

Aholi soni

Sochi kurort-shahar munitsipal tuzilmasining aholisi — 561 610 kishi (2025), shu jumladan shahar aholisi — 445 149 kishi (2025). Aholi soni bo‘yicha Sochi 5-o‘rinda, Janubiy federal okrug shaharlari orasida Rostov-Don (1 143 123), Volgograd (1 012 219), Krasnodar (1 154 885), Astraxan (465 990); va Rossiyada 44-o‘rinda turadi. Qora dengiz bo‘yidagi shaharlar orasida Sochi 2014-yilgacha aholi soni bo‘yicha 3-o‘rinda bo‘lib, Odessa va Samsundan keyin va Sevastopol, , Trabzon va Varna.

dan biroz oldinda turgan. Aholi soni
18881897192619311939195919621967197019731975
268↗1000↗10 433↗12 000↗49 813↗81 912↗174 000↗188 000↗224 031↗241 000↗264 000
19761979198219851986198719891990199119921993
→264 000↗287 353↗300 000↘292 000↗323 000↘317 000↗336 514↘314 000↗342 000↗344 000↗352 000
19941995199619971998199920002001200220032004
↗353 000↘330 000↗331 000↗359 000↘335 000↗359 300↘358 600↘332 900↘328 809↘328 800↘328 000
20052006200720082009201020112012201320142015
↗328 500↗329 481↗331 059↗334 282↗337 947↗343 334↘343 300↗360 324↗368 011↗394 651↘389 946
201620172018201920202021202320242025
↗401 291↗411 524↗424 281↗438 726↗443 562↗466 078↘446 599↘444 989↗445 149

1-yanvar 2025-yil holatida shahar aholi soni bo‘yicha 44-o‘rinda, jami 1124 ta Rossiya Federatsiyasi shaharlari.

ichida edi. 1-yanvar 2018-yil holatiga ko‘ra, Sochi federatsiya subyekti markazi bo‘lmagan shaharlar ichida aholi soni bo‘yicha beshinchi o‘rinda (Tolyatti, Novokuznetsk, Naberejniye Chelni va Balashixa).

dan keyin). Sochi aholisi sonining muqobil baholari

Sochi shahar maʼmuriyatida uy-joy-kommunal xo‘jaligida suv va elektr energiyasi isteʼmoli, poliklinikalarga murojaatlar hamda maktab o‘quvchilari soni tahliliga asoslangan muqobil aholi baholari mavjud. Unga ko‘ra, yozgi kurort mavsumining eng tig‘iz davrida emas, balki mavsum oralig‘ida ham Sochi aholisi 600 ming kishidan oshadi. Shahar maʼmuriyati bu o‘sishni tug‘ilishning ko‘payishidan ko‘ra Rossiyaning boshqa hududlaridan doimiy yashash uchun ko‘chib kelish bilan bog‘laydi. Maʼmuriyat fikricha, aholi 200 ming kishiga ko‘paygan. Bu o‘sish 2012-yildan keyin kuzatilgan; o‘shanda Sochi aholisi taxminan 400 ming kishi edi. Rosstat maʼlumotlariga ko‘ra, Butunrossiya aholi ro‘yxati o‘tkazilgach, Sochi shahar okrugida 564 ming kishi yashagani aniqlangan. Sochi meri Aleksey Kopaygorodskiy 2022-yil sentabrda so‘nggi 10 yil ichida Sochi shahar okrugi aholisi ikki baravar ko‘payib, 720 ming kishiga yetganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu baho uy-joy-kommunal xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash va transport korxonalari maʼlumotlari asosida hisoblangan. Kopaygorodskiy shunday degan:«Biz barcha hisob-kitoblarni ikki shaklda — Rosstat maʼlumotlari va shahar infratuzilmasiga tushayotgan haqiqiy yuklama ko‘rsatkichlari asosida olib boramiz. Haqiqiy ko‘rsatkichlar resurs taʼminoti kompaniyalari va munitsipal korxonalar uchun asos bo‘ladi. Bu barcha tizimlarning uzluksiz ishlashini taʼminlash, shuningdek, yangi ijtimoiy obyektlar va kommunal infratuzilmani qurish uchun, jumladan, kurort mavsumining eng tig‘iz oylariga oid prognozlarni tuzishga yordam beradi».

Milliy tarkibi

Maʼlumotlar manbasi — 1897-yilgi Butunrossiya aholi ro‘yxati maʼlumotlariga ko‘ra, Sochi shahrida 1352 kishi yashagan, jumladan, ona tili bo‘yicha ruslar 532 (38 %), ukrainlar 269 (20 %), mingrellar — 163 (12 %), armanlar — 81 (6 %), turklar — 74 (5,5 %), gruzinlar — 57 (4 %), nemislar — 53 (4 %), qolganlar (yunonlar (26), forslar (27), belaruslar (21), yahudiylar (13) va boshqalar) — 10,5 %. Ayni paytda Sochi okrugida, Qora dengiz guberniyasi hududida 13153 kishi yashagan. Tuapsedan Gagragacha bo‘lgan hududning milliy tarkibi ushbu ro‘yxatga ko‘ra quyidagicha edi:

Sochi shahrining 2010-yilgi aholi ro‘yxati bo‘yicha milliy tarkibi (soni 100 kishidan oshgan millatlar keltirilgan, qavsda millatini ko‘rsatganlar orasidagi ulushi berilgan):

2021-yilgi Butunrossiya aholi ro‘yxati maʼlumotlariga ko‘ra:

Xalq Soni,
kishi
Umumiy aholiga
nisbatan ulushi, %
Ruslar 324 096 69,54 %
Armanlar 30 080 6,45 %
Gruzinlar 3 557 0,76 %
Ukrainlar 2 568 0,55 %
Adigelar (cherkeslar) 2 307 0,50 %
Tatarlar 1 791 0,38 %
boshqalar/ko‘rsatilmagan 101 679 21,82 %
jami 466 078 100,0 %

Sochi aglomeratsiyasi

Rossiyaning Qora dengiz sohilidagi markaz bo‘lgan Sochi shahri inson resurslari, investitsiyalar, moliya, intellektual va boshqa turdagi resurslarni o‘zida jamlaydi. Krasnodar o‘lkasida investitsiyalarning katta qismi Sochiga to‘g‘ri keladi; u bu ko‘rsatkich bo‘yicha faqat Krasnodardan ortda. Bu omillar Sochi atrofida aglomeratsiya shakllanishiga olib keldi. Sochi aglomeratsiyasining deyarli butun hududi yagona munitsipal tuzilma — Sochi shahar okrugi doirasida joylashgan. Faqat kichik qismi 2020-yilda Adler tumanidan ajratilgan federal hudud Sirius.

ga to‘g‘ri keladi. Iqtisodiyot

Umumiy holat

Shaharning yirik va o‘rta korxonalari aylanmasi, milliard rubl
Yil
Milliard rubl
2014
136
2015
150
2016
170,8
2017
191,3

Sochi — Krasnodar o‘lkasi va Rossiyaning yirik iqtisodiy markazi. Iqtisodiy geograf Natalya Zubarevich fikricha, shahar «dam olish poytaxti» bo‘lishi bilan birga yirik sanoat markazlari qatori mamlakat rivojlanishining istiqboli va yo‘nalishlarini belgilovchi «harakatlantiruvchi kuch» vazifasini bajaradi. Sochi iqtisodiyotining asosini savdo, qurilish, kurort va turizm sohasi tashkil etadi. 2015-yildagi tuzilishi: chakana savdo (59 %), qurilish (15 %), kurortlar va turizm (11 %), sanoat (10,6 %), transport (3,5 %) va qishloq xo‘jaligi (0,9 %). Sochi mamlakatda inson va moliyaviy kapitalni jalb qiluvchi asosiy markazlardan biri bo‘lib, so‘nggi 10 yilda shahar iqtisodiyotiga kiritilgan investitsiyalar 1,1 trillion rubldan oshdi. 2016-yilda Sochining o‘rta va yirik korxonalari aylanmasi 170,8 milliard rubldan oshdi. Oldingi yilga nisbatan aylanma 14,2 % ga ko‘paydi.

Mutaxassislar shaharning Rossiya iqtisodiyotiga qo‘shgan hissasini yuqori baholashadi va uni rivojlanish hamda investitsiyaviy jozibadorlik reytinglariga tez-tez kiritishadi. 2010-yilda Sochi «Urbanika» instituti tuzgan «Hayot sifati bo‘yicha Rossiya shaharlari reytingi»da birinchi o‘rinni egalladi. Mutaxassislar shaharning jadal rivojlanishini, 2014-yilgi Olimpiada arafasidagi yirik investitsiyalarni, qulay ekologik muhit va aholining yuqori xavfsizligini qayd etdi. 2012-yilda Sochi «Biznes uchun eng yaxshi 30 shahar» reytingida birinchi bo‘ldi. «Forbes» jurnali shu reytingni eʼlon qilgan. 2014-yilda Sochi hayot darajasiga ko‘ra shaharlar rivojlanishini ko‘rsatuvchi «Rossiyaning eng yirik shaharlari integral reytingi»da beshinchi o‘rinni egalladi.

Reyting baholari

  • Reyting agentligi AKRA 2023-yilda Sochi shahriga barqaror prognoz bilan A(RU) reytingini berdi. Reyting 2023 va 2024-yillarda tasdiqlandi, 2025-yilda A+(RU) darajasiga ko‘tarilib, o‘sha yili va keyinchalik 2026-yilda tasdiqlandi. 2026-yilning keyingi davrida reyting bekor qilindi.

Turizm

Sochi — xalqaro darajadagi yil bo‘yi faoliyat yuritadigan kurort. 2024-yil maʼlumotlariga ko‘ra, shaharning umumiy mehmonxona xonalari fondi 2024-yil yozida 75 580 ta xonani tashkil etgan. Mehmonlarni davolash xizmatlari ko‘rsatuvchi 56 sanatoriy va pansionat qabul qilgan, besh yulduzli mehmonxonalardagi joylar soni esa 3 mingdan oshgan.

2022—2025-yillarda Sochiga sayyohlar oqimi barqaror oshgan: 2022-yilda kurortga 7,2 million, 2023-yilda qariyb 7,6 million, 2024-yilda esa rekord darajada — qariyb 8 million kishi tashrif buyurgan. 2025-yilda sayyohlar soni deyarli shu darajada — taxminan 7,9 million bo‘lib, Krasnodar o‘lkasiga kelgan umumiy sayyohlarning qariyb 37 % ini tashkil etgan — Krasnodar o‘lkasihududida. Eng ko‘p tashrif buyuriladigan oy anʼanaviy ravishda avgust bo‘lib qoldi: 2024-yilda mehmonxonalar va boshqa joylashtirish maskanlarining bandligi 93,2 % ga yetdi.

2024-yil yakunlariga ko‘ra, Sochi kurort-turizm majmuasi tashkilotlari ko‘rsatgan ish va xizmatlar hajmi 69,1 milliard rubldan oshdi. Eng gavjum mavsumda kurortda bir vaqtning o‘zida 175 ming nafargacha sayyoh bo‘lgan.

Sayyohlar oqimining sezilarli qismi tog‘li hududdagi Krasnaya Polyana, «Roza Xutor» va «Gazprom Polyana» kurortlariga to‘g‘ri keladi. 2024-yil yozida ularga tashriflar avvalgi yilga nisbatan o‘rtacha 10 % ga oshdi. Qishda esa shu kurortlar Sochi turizmining yil bo‘yi davom etishini taʼminlaydi.

2022-yil fevralidan keyin xalqaro mehmonxona operatorlari Accor, Marriott, Hyatt va IHG Rossiyadagi rivojlanish va yangi loyihalarni boshlashni to‘xtatib, mavjud obyektlarni boshqarishni saqlab qoldi; Radisson Hotel Group va Rixos Hotels esa faoliyatini to‘liq davom ettirdi. Sochidagi ayrim mehmonxonalar xalqaro brendlarini asta-sekin Rossiya brendlariga almashtirmoqda.

1-yanvar 2025-yildan Sochida vaqtincha yashash xizmatlari qiymatining 1 % i miqdoridagi turistik soliq amal qilmoqda. U 2018-yildan joriy etilgan tajriba kurort yig‘imining o‘rnini egalladi.

Savdo, moliya va xizmatlar

Shahardagi o‘rta va yirik korxonalarning chakana savdo aylanmasi (umumiy aylanmaning qariyb 30 % i) 2016-yilda 57,2 milliard rublni tashkil etdi. Shahar hududida isteʼmolchilik sohasiga oid 8 769 ta obyekt faoliyat yuritadi: 5013 ta doimiy chakana savdo korxonasi, 1450 ta umumiy ovqatlanish korxonasi, 335 ta ulgurji savdo korxonasi va 1083 ta xizmat ko‘rsatish korxonasi. Sochida 1807 ta oziq-ovqat do‘koni, 2708 ta nooziq-ovqat do‘koni, 294 ta aralash tovarlar do‘koni, 178 ta dorixona, 16 ta avtosalon, 20 ta yonilg‘i quyish shoxobchasi qoshidagi do‘kon, 945 ta pavilyon va kiosk ochilgan. Aholining savdo maydonlari bilan taʼminlanganligi 1106,7 m² har 1000 kishiga to‘g‘ri keladi.

2017-yil maʼlumotlariga ko‘ra, Sochida aholi jon boshiga yillik savdo aylanmasi Rossiya bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichdan 1,75 baravar yuqori (bir kishiga yiliga 373 527 rubl). Bu ko‘rsatkich milliondan ortiq aholiga ega barcha shaharlardan, shu jumladan Sankt-Peterburg va Moskvadan ham yuqori. Yuqori savdo aylanmasini sayyohlar oqimining kattaligi va shahardagi o‘rtacha ish haqining yuqoriligi taʼminlaydi. Doimiy aholi hisobiga shakllanadigan yillik chakana savdo aylanmasi qariyb 96,2 milliard rubl (52 %), sayyohlar hissasiga esa taxminan 87,83 milliard rubl (48 %) to‘g‘ri keladi.

2016-yilda shahar umumiy ovqatlanish sohasida o‘rta va yirik korxonalar aylanmasi 7 milliard rublni (umumiy aylanmaning qariyb 36 % ini) tashkil etdi. Sochida 1450 ta umumiy ovqatlanish korxonasi, jami 90473 o‘rin ochilgan. 2016-yilda aholiga ko‘rsatilgan pullik xizmatlar bozori 34,3 million rublni tashkil etdi; sohada 3393 kishi ishlagan, korxonalar umumiy soni 1083 ta bo‘lgan.

Shaharda «Bank Zenit Sochi» ro‘yxatdan o‘tgan va Rossiyaning yetakchi banklari bo‘limlari joylashgan: o‘nlab qo‘shimcha idoralarga ega Sberbank, Alfa-Bank, VTB banki, Binbank, «Vostochniy» banki, Gazprombank, Inteza banki, «Pervomayskiy» banki, Promsvyazbank, Rosbank, Rosselxozbank, «Russkiy Standart», Rusfinans bank, Uralsib, Unicredit bank va boshqalar. «Finam» brokerlik operatsiyalari markazi ham ochilgan.

Sanoat va qishloq xo‘jaligi

2016-yilda shahar o‘rta va yirik sanoat korxonalari jo‘natgan tovarlar hajmi 19 milliard 421 million rubl bo‘lgan. Energiya, gaz va suv taqsimoti hissasiga 11 milliard 975 million rubl to‘g‘ri kelgan. Sohadagi eng yirik korxonalar: Adler issiqlik elektr stansiyasi va Sochi issiqlik elektr stansiyasi. Qayta ishlash sanoati hissasiga 3 milliard 370 million rubl to‘g‘ri kelgan. Eng yirik korxonalar: Lazarevskoye kemasozlik zavodi va taʼmirlash-mexanika zavodi. Foydali qazilmalar jo‘natish hajmi 76 million rubl bo‘lgan. Eng yirik korxona — «Sochinerud».

Qayta ishlash sanoatida oziq-ovqat korxonalari ustunlik qiladi: ular ishlab chiqarish hajmining 92,3 % ini tashkil etadi. Yirik korxonalar: Sochi go‘sht kombinati, Forel yetishtirish xo‘jaligi, «Primorskaya» bedana fermasi, Sochi non kombinati va Lazarevskoye non zavodi.

2016-yilda jo‘natilgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari hajmi 49,8 million rublni tashkil etdi. Sabzavotlar, sitrus mevalar, mevalar (jumladan, issiqsevar ekinlar — feyxoa, mushmula, kivi) va gullarni yetishtirish bilan «Verlioka», «Vosxod» va «Pobeda» yirik qishloq xo‘jaligi korxonalari shug‘ullanadi. Parranda go‘shti ishlab chiqaruvchi yagona korxona — Adler parrandachilik fabrikasi. Choy yetishtirish va qayta ishlash bilan beshta korxona — «Dagomischay», «Soloxaulskiy chay», «Matsestinskiy chay», «Xosta chay», «Shapsugskiy chay» hamda qator fermerlar shug‘ullanadi.

Aloqa

Statsionar aloqa bo‘yicha eng yirik federal operator — 2014-yilda Sochida bo‘lib o‘tgan qishki Olimpiya o‘yinlarining rasmiy hamkori «Rostelekom». 2014-yilgi Sochi Olimpiya o‘yinlarining bosh hamkori esa «MegaFon» OAJ mobil aloqa operatori bo‘lgan. U 2G, 3G va 4G tarmoqlarida aloqa xizmatlari, yuqori tezlikdagi mobil internet (LTE tarmog‘ida 50 Mbit/soniyagacha), shuningdek, mobil televideniye, navigatsiya, ko‘ngilochar va biznesga mo‘ljallangan aloqa xizmatlari kabi ko‘plab qo‘shimcha xizmatlarni taqdim etgan. Bozorda «VimpelKom» OAJ («Bilayn» brendi) universal aloqa operatori ham faoliyat yuritadi; u mobil aloqa (2G, 3G, WiMax), statsionar aloqa (jumladan, IP-telefoniya), keng polosali internet va raqamli televideniyeni o‘z ichiga olgan xizmatlarning to‘liq turini taklif qiladi. Bundan tashqari, «Mobilniye TeleSistemi» (MTS), Tele2 (2G/3G/4G standartida) va LTE standartidagi Yota kabi mobil operatorlar mavjud. 21-aprel 2012-yildan Sochida statsionar telefon raqamlari yetti xonali; shahar kodi — 862.

Transport

Sochi temiryo‘l vokzali (meʼmor A. N. Dushkin)

Sochi — Rossiya janubidagi yirik transport tuguni. Shaharga Sochi xalqaro aeroporti, oltita temiryo‘l vokzali: Sochi, Adler, Lazarevskaya, Xosta, Krasnaya Polyana, Loo va elektr poyezdlar to‘xtaydigan ko‘plab temiryo‘l platformalari xizmat ko‘rsatadi.

Sochi aeroporti terminali

Sochida Sochi dengiz savdo porti.

mavjud. Shahar transporti asosan yo‘nalishli taksilar, taksilar va avtobuslardan iborat (qarang: Sochi avtobusi). Muqobil xizmatlar — avtomobillarni prokatga olish va ijaraga olish.

Sovet davrida shahar ichki havo transporti ham mavjud bo‘lib, vertolyot yo‘nalishlari Sochi xalqaro aeroportini Krasnaya Polyana, va Aibga vertodromlari, shuningdek, Sochi markazidagi (Krasnodar halqa yo‘lidan keyin Sochi daryosi bo‘yida, hozirgi ulgurji sabzavot bozori o‘rnida) vertodrom bilan bog‘lagan. Trolleybus.

loyihalashtirilgan, ammo amalga oshirilmagan. Shahar hududi qirg‘oq bo‘ylab uzoq cho‘zilgani bois shahar yo‘lovchi tashishida elektr poyezdlardan ham foydalaniladi. 2014-yilgi qishki Olimpiada munosabati bilan shahar elektr poyezdlari tizimi rivojlantirilib, modernizatsiya qilingan (qarang: Sochi elektr poyezdlari). Biroq «Mostovik» kompaniyasi batafsil ishlab chiqqan yengil metro loyihasi hamda tezkor osma arqon yo‘llari tarmog‘i («havo metrosi») muqobil loyihasi amalga oshirish uchun qabul qilinmagan.

Rasmiy «Avtostat» maʼlumotlariga ko‘ra, 2015-yilda Sochida avtomobillashuv darajasi 435 ta (har 1000 aholiga) avtomobilni tashkil etgan (avt./1000 kishi). Dinamika: 2010-yil — 279 avt./1000 kishi; 2011-yil — 298 avt./1000 kishi; 2012-yil — 446 avt./1000 kishi; 2013-yil — 452 avt./1000 kishi; 2014-yil — 323 avt./1000 kishi; 2015-yil — 435 avt./1000 kishi.

Shahar markazidan tranzit transport harakatini kamaytirish uchun aylanma avtomobil yo‘li.

qurilgan. Shaharda ikkita funikulyor va uchta osma arqon yo‘li ham bor (Dendropark, «Zarya» sanatoriysi va «Neva» pansionati yonida); Krasnaya Polyanada ham bir nechta osma arqon yo‘li mavjud.

Quvur transportining eng muhim obyektlaridan biri — 7-iyun 2011-yilda Rossiya bosh vaziri Vladimir Vladimirovich Putin ishtirokida ochilgan, uzunligi 172 kilometr bo‘lgan Jubga — — Lazarevskoye — Sochi gaz quvuridir. Uning uzunligining 90 % i Qora dengiz tubi bo‘ylab qirg‘oqqa parallel o‘tadi.

Funikulyorlar

Sochida ikkita funikulyor: qurilgan: «Sochinskiy» sanatoriysi funikulyori va Orjonikidze nomidagi sanatoriy funikulyori. Ammo ularning hech biri jamoat transporti hisoblanmaydi, chunki ular faqat tegishli sanatoriylarda dam oluvchilarga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan.

Hozir faqat «Sochinskiy» sanatoriysi funikulyori ishlaydi, Orjonikidze nomidagi sanatoriy yo‘nalishi esa foydalanilmaydi va tashlandiq holatda.

Taʼlim va fan

Rossiya xalqaro Olimpiya universiteti

Taʼlim

Sochida 70 dan ortiq umumtaʼlim maktabi mavjud.

Poytaxtdagi mashhur oliy taʼlim muassasalari filiallaridan tashqari, Sochining o‘zida ham federal ahamiyatga ega oliy o‘quv yurtlari bor:

O‘rta maxsus taʼlim muassasalari:

  • Sochi davlat universiteti qoshidagi iqtisodiyot-texnologiya kolleji
  • Sanʼat kolleji
  • Ko‘p madaniyatli taʼlim kolleji
  • Tibbiyot kolleji
  • Kasb-hunar texnikumi
  • Kuban yuridik kolleji
  • Sochi moliya-yuridik kolleji
  • Sochi gumanitar-iqtisodiyot kolleji
  • Avtomobil yo‘llari kolleji

Fan

Geografik va iqlimiy jihatdan Sochi Rossiya fani uchun beqiyos ahamiyatga ega. Rossiyadagi yagona subtropiklar mintaqasi botanika, tibbiyot, kurortologiya va dengizbo‘yi qurilishi sohalaridagi ilmiy tadqiqotlar uchun faol foydalaniladi. Ilm-fanni rivojlantiradigan oliy o‘quv yurtlaridan tashqari, Sochida butun Rossiya miqyosida ahamiyatli qator ilmiy-tadqiqot muassasalari ham mavjud:

Madaniyat va sanʼat

Teatrlar va konsert zallari

Qishki teatr, maydondan ko‘rinishi
Sochi simfonik orkestri, Oleg Soldatov va Yoxanna Bayshtaynerning Kamer va organ musiqasi zalidagi konserti, 13-dekabr 2013-yil

Festivallar va tanlovlar

KVN

Kutubxonalar

A. S. Pushkin nomidagi kutubxona

Shahardagi barcha kutubxonalar — shahar, tuman, bolalar, yoshlar va mahallalar kutubxonalari — Sochi shahrining markazlashtirilgan kutubxona tizimiga birlashtirilgan. Kitoblarni maqsadli taqsimlash Sochi kutubxona kollektori orqali tartibga solinadi. Sochining asosiy kutubxonalari:

Ommaviy axborot vositalari

Gazetalar

  • Sochi xalq gazetasi;
  • Sochi yangiliklari

Televideniye

Radiostansiyalar

Din

Bosh farishta Mixail sobori
Sochi shahridagi Avliyo Vladimir kafedral sobori

Shaharda 30 dan ortiq ibodatxona va kichik ibodatxona Rus pravoslav cherkoviga tegishli. 28-dekabr 2018-yilda Muqaddas sinod — Rus pravoslav cherkovi qarori bilan Sochi yeparxiyasi Sochi kurort-shahri munitsipal tuzilmasi va Tuapse tumani ning Krasnodar o‘lkasi maʼmuriy chegaralarida tashkil qilindi. 2019-yilda Pravoslavlik tantanasi bayrami munosabati bilan Moskva va butun Rusning muqaddas patriarxi Kirill Sochi shahridagi havoriylarga teng ulug‘ knyaz Avliyo Vladimir ibodatxonasiga Sochi yeparxiyasi kafedral sobori maqomini berish haqidagi farmonni imzoladi.

Yagona katolik Avliyolar Simon va Faddey havoriylari ibodatxonasiga qatnovchilarning katta qismini Mesxetiyadan kelgan arman katoliklari tashkil etadi. Rim-katolik mazhabi tarafdorlari orasida son jihatidan ikkinchi guruh Ukraina va Belarusdan chiqqan, polyak ildizlariga ega kishilar va boshqalardir. Adler va Lazarevskoye.

da rim-katolik jamoalari mavjud. Arman aholisining asosiy qismi Arman apostol cherkovi tarafdorlaridir. Sochida shahar hududidagi to‘rtta jamoani birlashtiruvchi arman vikariy yeparxiyasi markazi joylashgan.

Sochi musulmon jamoasi hayotidagi so‘nggi yillarning muhim masalalaridan biri — shahar markazida katta jome masjidi qurishdir. Bu masala mahalliy musulmonlar (adigelar, adigeylar, shapsuglar, kabardinlar, tatarlar, ozarbayjonlar, turklar va boshqalar) uchun dolzarbdir. Txagapsh ovulidagi mavjud masjid kichik va namozxonlarning aksariyati uchun borish qiyin. 2008-yil boshida Birlashgan Arab Amirliklaridan homiy bilan Sochining Bitxa mikrotumanida jome masjidi qurilishiga mablag‘ ajratish bo‘yicha kelishuvga erishilgan. Sochi musulmonlari rahbari — Said Qurbonov.

2008-yilda Sochi ravvini Arye Edelkopf Semyon Vaynshtok bilan Sochida Qora dengiz sohili aholisi uchun sinagoga va yahudiy jamoat markazini qurish yuzasidan maslahatlashuvlar o‘tkazgan.

Hali SSSR davridayoq Sochida baptistlar jamoasi kuchli mavqega ega edi. Hozir protestantlarning faoliyati ancha jonlangan. Yangi jamoalar paydo bo‘lgan, jumladan: Yevangelik xristianlar, yettinchi kun adventistlari, Yangi apostol cherkovi.

Meʼmorchilik

Shimoli-g‘arbiy Kavkazning boshqa tarixiy aholi punktlaridan farqli ravishda, Sochining meʼmoriy va shaharsozlik merosi asosan sovet davrida qurilgan binolardan shakllangan. Ikkinchi jahon urushidan avval Sochi-Matsesta kurorti juda qisqa fursatda «umumdavlat ahamiyatidagi eng yirik davolash-sog‘lomlashtirish maskani»ga aylandi. Bunga shaharni qayta qurish bosh rejasining qabul qilinishi yordam berdi: unga asosan ko‘plab sanatoriy-kurort obyektlari qurildi va infratuzilma sezilarli kengaytirildi.

1920-yillar oxiridan 1930-yillar oxirigacha va urushdan keyingi davrda Sochining meʼmoriy qiyofasini mamlakatning eng mashhur meʼmorlari yaratdi. Kurort prospektining ikki tomonida (30 kilometrdan ortiq qismida) meʼmoriy ansambllarning dinamik majmuasi shakllantirildi; baland relyef nuqtalaridagi salobatli binolar, yonbag‘irlardagi terasalar va dengizga qaragan fasadlar ustunlik qildi. Sochi meʼmorchiligida eklektika va modern uslubidagi kam sonli yorqin asarlar hamda sovet meʼmorchiligining konstruktivizm, sovet neoklassitsizmi va «tarixiy» uslublardagi namunalari uyg‘unlashgan. Ularning aksariyati ko‘p pog‘onali «saroy» ansambllari tarkibiga kiradi.

Sochida shaharsozlikning birinchi to‘lqini XIX—XX asrlar chegarasiga to‘g‘ri keladi va imperator Nikolay IIning loyihasi bilan bog‘liq: shu loyiha natijasida zodagonlar va savdogarlar mablag‘i hisobiga «Kavkaz Rivyerasi» kurorti barpo etildi. Aynan shu davrda faqat Qora dengiz bo‘yidagi kurort shaharlarga xos o‘ziga xos meʼmoriy qiyofa shakllandi. O‘sha paytda urf bo‘lgan Yevropa modern uslubi keng tarqaldi; unda qalʼa devorlari va qasr unsurlari sezilardi.

Xorijiy va rossiyalik meʼmorlar loyihalari asosida Sochida ko‘plab villalar qurildi. Eng qadimiy namunalardan biri — V. A. Xludov dachasi (hozir shahardagi «Rivyera» bog‘ida qayta tiklangan), u 1896-yilda moskvalik meʼmor L. N. Kekushev loyihasi asosida qurilgan. 1902—1903-yillarda meʼmor R. I. Budnik loyihasi bo‘yicha romantik qasrni eslatuvchi faxverk konstruksiyali A. V. Yakobson dachasi barpo etildi. 1910-yilda Sochi shahar rahbari N. A. Kostaryov atrofdagi binolardan ajralib turadigan eklektika uslubidagi g‘ishtli «Vera» villasini qurdirdi.

Qurilishning ikkinchi to‘lqini 1930-yillarga to‘g‘ri keldi. Sochida «mehnatkashlar kurorti» barpo etilib, qurilishga o‘sha davr uchun ulkan miqdor — 1 milliard 400 million rubl sarmoya kiritildi. Shaharda Stalin klassitsizmi rivojlandi. Mashhur meʼmorlar ish olib bordi: Vladimir Shchuko, Aleksey Shchusev, Ivan Joltovskiy, aka-uka Vesninlar, Konstantin Chernopyatov, Ivan Kuznetsov, Karo Alabyan, Aleksey Dushkin, Pavel Yeskov. 1934-yilda Sochini qayta qurishning birinchi bosh rejasi qabul qilindi. Shu davrda I. Stalinning Novaya Matsestadagi hukumat dachasi ham qurildi. Binolar majmuasi meʼmor M. Merjanov loyihasi asosida 1937-yilda barpo etildi.

1935-yilda Axun tog‘iga yo‘l qurildi. Tog‘ cho‘qqisida (660 metr balandlikda) meʼmor S. I. Vorobyov loyihasi bo‘yicha qadimgi svan qo‘riqlash minoralari uslubida 30 metrli tomosha minorasi barpo etildi. Hozir u meʼmorchilik va shaharsozlik yodgorligidir. Rivyera ko‘prigi, Vereshchaginskiy va Matsesta viaduklari kabi muhandislik inshootlari qisqa muddatda qurildi — ular fuqarolik meʼmorchiligi yodgorliklaridir. Shu davrda Sochi badiiy muzeyi va Qishki teatr kabi meʼmoriy yodgorliklar ham barpo etildi.

1936-yilda Sochining bosh magistrali — Stalin nomidagi prospekt (hozir Kurort prospekti) qurilishi yakunlandi; u sanatoriylar va turar joy massivlarini bog‘laydi. Magistralning ikki tomonida neoklassitsizm uslubida ulkan binolar qurildi. 1934-yildan 1939-yilgacha saroylarni eslatuvchi, keng tanilgan 19 ta sanatoriy barpo etildi: «Primorye», «Pravda», «Zolotoy kolos», S. M. Kirov nomidagi, Sergo Orjonikidze nomidagi, Frunze nomidagi, Fabritsius nomidagi, Voroshilov nomidagi, «Metallurg», «Iskra» va boshqalar.

Sport

Olimpiya o‘yinlari

Fisht stadioni va Sochidagi Olimpiya mashʼalasi

Qishki Olimpiya o‘yinlariga mezbonlik qilish uchun Sochi ilk bor 1994-yilda, ikkinchi bor 1998-yilda nomzodini qo‘ygan. 2007-yildagi uchinchi urinish muvaffaqiyatli yakunlangan. Ko‘plab mehmonxonalar va siyosiy qo‘llab-quvvatlash shaharning boshqa nomzodlardan ustun kelishiga asosiy sabab bo‘lgan. Sochi qishki Olimpiya o‘yinlari.

o‘tkazilgan subtropik iqlimli birinchi shahar bo‘ldi. Qishki Olimpiya o‘yinlari 7—23-fevral 2014-yil kunlari Sochida o‘tkazildi. Qishki Paralimpiya o‘yinlari esa 7—16-mart 2014-yil kunlari o‘tdi. O‘yinlar uchun 5-6 yil davomida ikkita — sohilbo‘yi va tog‘ klasterida ko‘plab sport va infratuzilma inshootlari qurildi. Tog‘larda, Krasnaya Polyana atrofida tog‘ chang‘isi, chang‘i poygasi, biatlon, snoubord, fristayl, tramplindan chang‘ida sakrash, bobsley, chana sporti va skeleton bo‘yicha musobaqalar o‘tkazildi. Qora dengiz sohilidagi Imereti pasttekisligida Olimpiada uchun maxsus qurilgan Olimpiya bog‘ida va undagi sport inshootlarida Olimpiya hamda Paralimpiya o‘yinlarining rasmiy ochilish va yopilish Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlari doirasida quyidagi sport turlari bo‘yicha musobaqalar ham bo‘lib o‘tdi: xokkey, konkida tez yugurish, figurali uchish, kyorling, short-trek.

Boshqa sport tadbirlari

Sochida har yili shaxmat bo‘yicha Rossiya jamoaviy chempionati.

o‘tkaziladi. «Bolshoy» muz saroyi «Sochi» xokkey klubi

ning uy arenasi hisoblanadi. 2010-yil oktabrda Formula-1 Rossiya Gran-prisini 2014-yilda Sochida o‘tkazish to‘g‘risida shartnoma imzolangan. Formula-1 poygalari Sochida 2014-yildan 2021-yilgacha har yili o‘tkazilgan. Formula-1 trassasi Sochi Olimpiya bog‘ida qurilgan, uning loyihasini German Tilke.

ishlab chiqqan. Sochida professional jamoaviy sport turlari ham rivojlangan. «Jemchujina» futbol klubi Rossiyaning birinchi divizionida o‘ynagan, biroq moliyaviy mablag‘ yetishmasligi tufayli 2011-yilda chempionatdan chiqib ketgan. Shu nomdagi gandbol klubi esa Rossiya chempionatining bronza medali (2007) va Rossiya U-23 chempionatining kumush medali (2010) sovrindori bo‘lgan. Jamoa mintaqaviy darajada ham ko‘plab unvonlarga ega. «Sochi» gandbol klubi 2010-yildan birinchi ligada qatnashadi.

2014-yilda Sochida «Sochi xokkey klubi» professional xokkey jamoasi tashkil etilib, u Kontinental xokkey ligasi.

da qatnashmoqda. 2014-yilda Adler tumanida ekstremal havo sarguzashtlari bog‘i Skypark AJ Hackett Sochi.

faoliyat boshladi. 22—28-fevral 2017-yil kunlari shaharda III Butunjahon qishki harbiy o‘yinlari.

o‘tkazildi. Olimpiadadan keyingi 3 yil davomida (2014—2016-yillarda) Sochi yozgi va qishki sport turlari bo‘yicha turli darajadagi 324 ta sport tadbiriga mezbonlik qildi. 2014-yilda 71 ta, 2015-yilda 94 ta, 2016-yilda 159 ta tadbir, mintaqaviy va o‘lka miqyosidagilarni ham qo‘shganda esa 207 ta tadbir o‘tkazildi.

2018-yilda «Dinamo» klubi (Sankt-Peterburg) negizida «Sochi» futbol klubi tashkil etildi va u Premer-ligada qatnashadi.

2018-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionati

2018-yilda Sochi 11 ta mezbon shahardan biri bo‘ldi: futbol bo‘yicha jahon chempionatining. Uchrashuvlar Olimpiya bog‘idagi «Fisht».

» stadionida o‘tkazildi. Shaharda futbol bo‘yicha jahon chempionatining 6 ta o‘yini bo‘lib o‘tdi; tashkilotchi — FIFA 2018:

Janubiy mol maydonida, Sochi dengiz portida, jahon chempionatining barcha kunlarida muxlislar festivali faoliyat yuritdi. Festival doirasida tomoshabinlar hududi, texnik hudud, tijorat hamkorlari va homiylarning ko‘rgazma hududi tashkil etildi. Maydon nogironligi bo‘lgan insonlar uchun zarur barcha qulayliklar bilan jihozlandi. O‘yinlarni tomosha qilish uchun ekran o‘rnatildi. Shuningdek, sahna majmuasi, umumiy ovqatlanish obyektlari, bolalar maydonchasi va axborot chodiri tayyorlandi.

Xalqaro va mintaqalararo aloqalar

Xalqaro aloqalar

6—16-iyul 2016-yilda Sochida IX Butunjahon xor o‘yinlari bo‘lib o‘tdi va o‘sha 2016-yili shahar XIX Butunjahon yoshlar va talabalar festivalining 2017-yildagi o‘tkazilish joyi etib tanlandi.

Birodarlashgan shaharlar ro‘yxati keltirilgan jadval

Baden-Baden shahri 2023-yil mart oyida shahar bilan aloqalarni to‘xtatdi.

Sobiq birodarlashgan shaharlar

Xorijiy konsulliklar

Tashkilotlarga aʼzolik

Shahar davlatlararo munosabatlarda

Krasnodar o‘lkasida joylashgan, Sochidagi Rossiya mintaqalari vakolatxonalari

Mashhur kishilar

Mashhur tug‘ilganlar

Sochi turli sohalarda dunyoga ko‘plab mashhur insonlarni yetishtirib bergan shahar. Jumladan: sport, sanʼat, siyosat va biznes.

Faxriy fuqarolar

1966-yildan buyon taxminan 30 kishi «Sochining faxriy fuqarosi» unvoniga sazovor bo‘lgan. 1937-yilda Sochi kurort-shahrining faxriy pioneri etib quyidagi shaxs saylangan: Boris Iliodorovich Rossinskiy.

Shahar mukofotlari

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 8-may 1980-yildagi farmoniga muvofiq, Sochi shahri Sovet armiyasi va Harbiy-dengiz floti harbiy xizmatchilarining salomatligini Ulug‘ Vatan urushi yillarida davolash va sog‘lig‘ini tiklashga doir fidokorona mehnati uchun quyidagi mukofot bilan taqdirlangan: I darajali Vatan urushi ordeni.

Sochi filateliyada

Sochi kurort-shahar sifatida birinchi marta SSSR pochta markalarida 1939-yildan boshlab tasvirlana boshladi. 1949-yilda Sochi ustidan uchib o‘tayotgan Il-12 samolyoti tasvirlangan pochta markasi chiqarildi.

Havolalar