| Shahar | |||||
| San-Paulu | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| port. São Paulo | |||||
| Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: San-Paulu sobori, shaharning tarixiy markaziga Edifício Copan, Oktaviu Frias di Oliveyra ko‘prigi, Bandeyrantlar yodgorligi, Paulista muzeyi, San-Paulu san’at muzeyi — Paulista prospektida | |||||
|
|||||
| 23°30′ j. k. 46°37′ g‘. u.HGYaO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Shtat | San-Paulu | ||||
| Mer | Rikardu Nunyes (Ma’muriy-hududiy bo‘linish) | ||||
| Tarix va geografiya | |||||
| Asos solingan | 25-yanvar 1554 | ||||
| Ilk bor tilga olingan | 25-yanvar 1554 | ||||
| Maydoni | 1523 km² | ||||
| Dengiz sathidan balandligi | 800 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC−3:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | ↗11 904 961 kishi (2025) | ||||
| Zichligi | 7216,3 kishi/km² | ||||
| Aglomeratsiya aholisi | 19 889 559 | ||||
| Millatlar | oq tanli braziliyaliklar portugal, italyan, ispan kelib chiqishli, mulatlar, afrobraziliyaliklar | ||||
| Diniy e’tiqodlar | katoliklar (73,11 %), protestantlar (15,94 %), ateistlar (8,97 %) | ||||
| Aholining nomlanishi | san-paululiklar, san-paululik, paulistano | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +55 11 | ||||
| Pochta indekslari | 01000-000 | ||||
| Boshqa ma’lumotlar | |||||
| Laqablari | Selva de Pedra (tosh changalzor), Sampa | ||||
|
|
|||||
| capital.sp.gov.br (port.) | |||||
San-Paulu (port. São Paulo, Xalqaro fonetik alifbo (port.): [sɐ̃w ˈpawlu]) — Braziliyaning janubi-sharqida joylashgan shahar, shu nomdagi shtatning poytaxti. Bu mamlakatdagi, qit’adagi, portugal tilida so‘zlashuvchilar orasidagi va butun Janubiy yarimshardagi eng ko‘p aholili shahardir. U Tiyete daryosi vodiysida, sohilidan 70 km uzoqlikda, Atlantika okeaniga yaqin joylashgan..
Shahar apostol Pavelnomi bilan atalgan; u xotirlanadigan kunda shahar iyezuitlar tomonidan mahalliy hindular manzilgohi o‘rnida 25-yanvar (Avliyo Pavel kuni) sanasida, 1554-yilda asos solingan.
Shahar maydoni 1523 km², aholisi esa 11,3 million kishi (IBGE ma’lumotlariga ko‘ra, 2011-yil), bu esa uni aholi soni bo‘yicha G‘arbiy yarimshardagi uchinchi eng yirik shaharga aylantiradi..
Shaharning me’moriy qiyofasi turli davrlar va uslublar uyg‘unligidan shakllangan. San-Pauluda ko‘plab qadimiy binolar, muzeylar va cherkovlar saqlanib qolgan. Shu bilan birga, San-Paulu eng zamonaviy shaharlardan biri bo‘lib, uning katta qismi osmono‘par binolar bilan, asosan shisha va metalldan qurilgan (masalan, Paulista prospekti), jumladan Braziliyadagi balandligi bo‘yicha 11-o‘rindagi Miranti-du-Vali. Bunday turli uslublarning yonma-yon kelishi sun’iy yoki begona ko‘rinmaydi — aksincha, qadimiy cherkov eng zamonaviy bino fonida ham uyg‘un ko‘rinishi mumkin.
Gerbdagi shior: lot. NON DVCOR DVCO — «Meni boshqarmaydilar, men boshqaraman».
Tarix
Shaharning tashkil topishi
San-Paulu manzilgohi (o‘sha paytda San-Paulu-dus-Kampus-di-Piratininga) 25-yanvar 1554-yilda bir guruh iyezuit-missionerlar tomonidan, rahbarlari Manuel da Nobrega va Joze di Anshiyetaboshchiligida barpo etilgan. Ular shu yerda Kolejiu-di-San-Paulu-di-Piratininga (port. Colégio de São Paulo de Piratininga) deb nomlangan missiyani tupi-guarani hindularini katoliklikkao‘tkazish maqsadida tashkil etgan. Manzilgoh Serra-du-Mar tog‘ tizmasi etagida, Tiyetedaryosi bo‘yida, keyinchalik port shahri Santusbarpo etilgan qo‘ltiq manzarasi ko‘rinib turadigan, janubi-sharqiy sohildan g‘arbdagi keng va unumdor yassi tog‘likka olib boruvchi tabiiy o‘tish yo‘lida joylashgan edi. Bu hudud keyinchalik San-Paulu shtatiga aylangan.
XVII–XVIII asrlarda o‘zlarini bandeyrantlardeb atagan tadqiqotchilar guruhlari Janubiy Amerikaning o‘rmonlari va yangi hududlarini oltin, olmos, boshqa tabiiy boyliklar hamda qullarni izlab kezishgan. Aynan ular Braziliya hududining Tordesilyas chizig‘idang‘arbga kengayishi va qimmatbaho metall hamda toshlarning ko‘plab konlari ochilishida asosiy rol o‘ynagan, deb hisoblanadi. Bugun shaharda ularning rivojlanishga qo‘shgan hissasini yodga oluvchi bir necha yodgorlik bor, xususan, Monumentu-as-Bandeyras— San-Pauluning mashhur diqqatga sazovor joylaridan biri.
San-Paulu rasmiy ravishda shahar maqomini 1711-yildaolgan. XIX asrda shahar, asosan, qahvaeksporti hisobiga iqtisodiy ravnaq davriga kirdi. Qahva qo‘shni Santusshahridan xorijga jo‘natilardi. 1881-yildan so‘ng shtat va shaharlarga Italiya, Portugaliya, Ispaniya, Germaniya va boshqa mamlakatlardan ko‘chib kelish boshlandi. Muhojirlarni yangi yerlar va shtatdagi ulkan qahva plantatsiyalarida ishlash jalb etardi. XX asr boshlarida, avvalo, jahon iqtisodiy inqirozi va narxlarning pasayishi tufayli qahva eksportidan tushum keskin kamaydi. Natijada mahalliy tadbirkorlar sarmoyalarini San-Paulu sanoatini rivojlantirishga yo‘naltirdi. Bu shaharga, asosan, Italiyadan yangi muhojirlar oqimini jalb etdi. XX asrning birinchi yarmida shaharga yevropaliklardan tashqari ko‘plab yaponlar va arablarham ko‘chib keldi. XX asr davomida shaharning gullab-yashnayotgan iqtisodiyoti Braziliyaning kambag‘al hududlaridan, ayniqsa, Shimoli-sharqiy mintaqa.


Biroq XX asr oxirida sanoat kompaniyalariga ba’zan yanada qulay soliq sharoitlarini taklif qilgan Braziliyaning boshqa shaharlari bilan raqobat tufayli San-Paulu iqtisodiyotining asosiy faoliyati asta-sekin sanoatdan xizmat ko‘rsatish sohasigao‘tdi. Hozir shaharda ko‘plab mahalliy va xalqaro banklar, yuridik firmalar, turli sohalarda faoliyat yurituvchi transmilliy kompaniya va korporatsiyalarning ofislari mavjud bo‘lib, ular turli xizmatlarni taklif etadi.
Tarixdagi yana bir muhim voqea — Largu-San-Fransisku huquq maktabi ning (hozir San-Paulu universitetifakulteti) tashkil etilishi. U Resifi dagi huquq maktabi va Amazonas shtati Federal universiteti bilan birga Braziliyaning dastlabki uchta oliy ta’lim muassasasidan biri bo‘lgan. Imperatorning 1-mart 1828-yildagifarmoni bilan tashkil etilgan ushbu ta’lim muassasasi Braziliya imperiyasivujudga kelganidan ko‘p o‘tmay, huquqshunoslar va siyosatchilarga talab oshgani uchun dastlab monastir binosida ochilgan. Boy braziliyaliklar ta’lim, ayniqsa huquqiy bilim olish uchun tez-tez Yevropaga borishgan. Shu sababli imperator Pedru I milliy huquq maktabini tashkil qilish zarur, deb qaror qildi. Maktab butun mamlakatdan talabalarni jalb eta boshladi va bu shaharning bohema ziyolilar qatlamini shakllantirishda muhim omilga aylandi.
Ayrim iqtisodiy muammolarga qaramay, San-Paulu Lotin Amerikasining eng yirik biznes markazi bo‘lib qolmoqda. Aglomeratsiyaning ulkan bozori (20 milliondan ortiq aholi) xorijiy kompaniyalarni jalb qiladi. Xalqaro san’at biyennalesi (Bienal International de Arte) kabi madaniy tadbirlar tufayli shahar, avvalo, musiqa va san’at markazi sifatida shuhrat qozondi. Iqtisodiy o‘sish va eksport shahardagi ishsizlikni asta-sekin kamaytirmoqda; yomon nom chiqargan mahalliy jinoyatchilik ham tez pasaymoqda. Shahar ko‘plab tumanlarda rivojlanmoqda: tarixiy markaz davlat muassasalari va xususiy universitetlarni jalb qilmoqda, biznes tuzilmalari esa Itain Bibi, Vila Olimpiya va Berrini kabi yangi hududlarga ko‘chmoqda. Ishbilarmonlik tashriflari tufayli hozir shahar Rio-de-Janeyrodan ham ko‘proq mehmonni jalb qilmoqda. Rio-de-Janeyro so‘nggi bir asr davomida San-Pauluning asosiy raqibi bo‘lib kelgan.
Geografiya


Joylashuvi
San-Paulu yassi tog‘likdajoylashgan bo‘lib, u Serra-du-Mar (port. Serra do Mar, «dengiz tog‘ tizmasi»)ning bir qismidir. Bu tizma, o‘z navbatida, Braziliya yassi tog‘ligideb ataladigan katta hudud tarkibiga kiradi. Yassi tog‘likning dengiz sathidan balandligi 800 m bo‘lib, Atlantika okeani dan atigi 70 km uzoqlikda joylashgan. Shunisi e’tiborliki, shahar orqali Jadiy tropigio‘tadi. Shaharning eng baland nuqtasi — Jaraguatog‘i bo‘lib, u butun shtathamda Serra-da-Kantareyratizmasining eng baland cho‘qqisidir. Hudud tektonik jihatdan juda barqaror, bu yerda seysmik faollik kuzatilmaydi.
Tiyete daryosi bir vaqtlar shaharning asosiy chuchuk suv manbai va aholi dam oladigan joy bo‘lgan. Ammo XX asrning ikkinchi yarmida daryo sanoat korxonalarining oqova suvlari bilan ifloslandi. Uning irmog‘i — Pinyeirusdaryosi ham xuddi shunday ahvolga tushdi. Hozir har ikki daryoni tozalash bo‘yicha faol dastur amalga oshirilmoqda; uni Yaponiya xalqaro hamkorlik bankikabi xalqaro taraqqiyot banklari moliyalashtiradi. Shahar ichida kema qatnaydigan daryolar yo‘q, biroq suv transporti Tiyete daryosida, ayniqsa uning janubga tomon quyi oqimida, shuningdek Parana daryosi yaqinida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Chunki Tiyete La-Plata.
havzasining bir qismidir. Shaharda tabiiy ko‘llar yo‘q, biroq ikkita suv ombori— Guarapiranga va Billings mavjud. Ulardan elektr energiyasi ishlab chiqarish, chuchuk suvni saqlash va shahar aholisi dam olishi uchun foydalaniladi. Dastlabki o‘simlik qoplami turli xil keng bargli doim yashil o‘simliklardan iborat edi. Shaharda boshqa hududlardan keltirilgan o‘simliklar ko‘p, chunki yumshoq iqlim va yog‘inning mo‘lligi tropik, subtropik hamda mo‘tadil mintaqalardagi aksariyat o‘simlik turlarini o‘stirish imkonini beradi. Masalan, bu yerda evkaliptzorlar juda keng tarqalgan..
Iqlim
San-Paulu tog‘li hududga xos, subekvatorial iqlimdan tropikiqlimga o‘tish xususiyatlarini namoyon etadi. Dekabrdan fevralgacha yomg‘irli, yilning qolgan qismida esa quruq mavsum kuzatiladi. Shunga qaramay, yomg‘irli mavsumda harorat kamdan kam hollarda 30 °C ga yetadi; quruq mavsum esa iliq kunlar va salqin tunlar bilan ajralib turadi. San-Paulu past geografik kenglikda (deyarli aynan Jadiy tropigikengligida) joylashganiga qaramay, janubdan sovuq havo massalari kirib kelganda kuchli sovuq tushishi mumkin. Hatto bir marta — 25-iyun 1918-yilda— rasman qor bo‘roni qayd etilgan. Yomg‘irlar, ayniqsa issiq oylarda, ancha kuchli bo‘ladi; iyul va avgustda esa deyarli yog‘maydi. San-Paulu ham, unga tutash dengiz sohili ham hech qachon tropik siklonlarzarbasiga uchramagan; bu yerda quyunlarham deyarli kuzatilmaydi. So‘nggi yillarda avgust qish oyi bo‘lishiga qaramay, quruq va issiq kelmoqda, harorat ba’zan 28 °C ga yetadi. Bu hodisa «veranico» (deb ataladi ( port. — «kichik yoz»).
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yanv | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori harorat, °C | 33 | 37 | 38 | 32 | 29 | 28 | 28 | 33 | 35 | 34 | 35 | 32 | 38 |
| O‘rtacha eng yuqori harorat, °C | 27,1 | 28,2 | 27,8 | 25,9 | 22,9 | 23,0 | 22,4 | 24,0 | 24,4 | 25,3 | 25,9 | 26,7 | 25,3 |
| O‘rtacha harorat, °C | 22,8 | 23,1 | 22,4 | 20,9 | 18,3 | 17,2 | 16,6 | 17,7 | 18,0 | 19,7 | 20,9 | 21,9 | 20,0 |
| O‘rtacha eng past harorat, °C | 20,0 | 20,2 | 20,0 | 18,6 | 15,5 | 14,5 | 13,7 | 14,3 | 15,2 | 16,5 | 17,8 | 18,9 | 17,1 |
| Mutlaq eng past harorat, °C | 12 | 13 | 12 | 8 | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 7 | 10 | 12 | 2 |
| Yog‘in miqdori (me’yor), mm | 226 | 213 | 163 | 68 | 64 | 50 | 31 | 29 | 71 | 92 | 108 | 172 | 1285 |
| Manba: Ob-havo va iqlim, Weatherbase | |||||||||||||
Aglomeratsiya

San-Paulu rasman «Grande São Paulo» («Katta San-Paulu») deb ataladigan yirik aglomeratsiya tarkibiga kiradi. U 39 ta munitsipalitetni va 19 milliondan ortiq aholini o‘z ichiga oladi ( 2005-yilholatiga ko‘ra, IBGE ma’lumotlari).
San-Paulu juda katta hududga yoyilgani uchun uning aglomeratsiyasinianiqlashning ikki usuli bor. «Kengaytirilgan metropoliten statistik hududi» (Complexo Metropolitano Expandido) bo‘yicha u 29 million aholisi bilan dunyodagi ikkinchi eng yirik shahar hisoblanadi. Torroq ta’rifga ko‘ra, Katta San-Paulu (Região Metropolitana de São Paulo) Kampinas, Bayshada-Santista va boshqa qo‘shni hududlarni o‘z ichiga olmaydi. Bu hududda qariyb 19,7 million kishi yashaydi ( 2006-yilholatiga ko‘ra), bu esa uni dunyodagi beshinchi eng yirik aglomeratsiyaga aylantiradi.
Shahar tumanlari

San-Paulu shahri subprefekturalar (subprefeituras) deb ataladigan 31 ta shahar ma’muriy hududiga bo‘lingan. Har bir subprefektura bir necha okrugdan (ko‘pincha ikki yoki uchta) iborat. Eng ko‘p okrugga ega subprefektura — tarixiy va ishbilarmonlik markazida joylashgan Se (port. Subprefeitura da Sé), tarixiy va ishbilarmonlik markazida joylashgan bo‘lib, sakkizta okrugga ega. Ma’muriy bo‘linish bilan birga, geografik radial taqsimot ham mavjud. Uni 2007-yilda shahar meri Jilbertu Kassabjoriy etgan. Unga ko‘ra, shahar o‘nta hududga (tarixiy markaz, kengaytirilgan markaz, shimol, janub, sharq, g‘arb, shimoli-sharq, shimoli-g‘arb, janubi-sharq va janubi-g‘arb) ajratilgan. Har bir hudud avtobuslari va ko‘cha belgilarining o‘ziga xos rangi bilan farqlanadi. Bu taqsimot subprefektura yoki tumanlar chegaralariga bog‘liq emas: ba’zan bir tuman ikki yoki undan ortiq geografik hudud tarkibida bo‘lishi mumkin. Subprefektura boshqaruvi joylashgan tuman odatda subprefekturaning o‘zi bilan bir xil nomlanadi; M’Boy-Mirim bundan mustasno.
| Shahar subprefekturalari | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nomi | Maydoni | Aholisi | Nomi | Maydoni | Aholisi | |||
| 1 | Arikanduva | 21,5 km² | 266 838 | 17 | Mo‘oka | 35,2 km² | 305 436 | |
| 2 | Butantan | 56,1 km² | 345 943 | 18 | Parel’yeyrus | 353,5 km² | 110 909 | |
| 3 | Kampu-Limpu | 36,7 km² | 508 607 | 19 | Penya | 42,8 km² | 472.247 | |
| 4 | Kapela-du-Sokorru | 134,2 km² | 561 071 | 20 | Perus | 57,2 km² | 109.218 | |
| 5 | Kaza-Verdi | 26,7 km² | 313 176 | 21 | Pinyeirus | 31,7 km² | 270 798 | |
| 6 | Sidadi-Ademar | 30,7 km² | 370 759 | 22 | Pirituba | 54,7 km² | 390.083 | |
| 7 | Sidadi-Tiradentis | 15 km² | 248 762 | 23 | Se | 26,2 km² | 373 160 | |
| 8 | Ermelinu-Matarazzu | 15,1 km² | 204 315 | 24 | Santana | 34,7 km² | 327 279 | |
| 9 | Fregueziya-du-O | 31,5 km² | 391 403 | 25 | Jasanan/Tremembre | 64,1 km² | 255 435 | |
| 10 | Guayanasis | 17,8 km² | 283 162 | 26 | Santu-Amaru | 37,5 km² | 217 280 | |
| 11 | Ipiranga | 37,5 km² | 427 585 | 27 | San-Mateus | 45,8 km² | 422 199 | |
| 12 | Itaym-Paulista | 21,7 km² | 358 888 | 28 | San-Migel-Paulista | 24,3 km² | 377 540 | |
| 13 | Itakera | 54,3 km² | 488 327 | 29 | Vila-Mariya | 26,4 km² | 302 899 | |
| 14 | Jabakuara | 14,1 km² | 214.200 | 30 | Vila-Mariana | 26,5 km² | 311 019 | |
| 15 | Lapa | 40,1 km² | 270 102 | 31 | Vila-Prudenti | 33,3 km² | 523 138 | |
| 16 | M’Boy-Mirim | 62,1 km² | 480 823 | |||||
Demografiya
| 1872 | 1890 | 1900 | 1920 | 1940 | 1950 | 1950 | 1960 | 1960 | 1970 | 1970 | 1970 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 31 385 | ↗64 934 | ↗239 820 | ↗579 033 | ↗1 326 261 | ↗2 199 096 | ↘2 198 096 | ↗3 781 446 | ↗3 825 351 | ↗5 924 615 | ↗5 978 977 | ↘5 924 612 |
| 1980 | 1980 | 1980 | 1991 | 1991 | 1996 | 2000 | 2000[…] | 2007 | 2008 | 2009 | 2010[…] |
| ↗8 493 226 | ↗8 587 665 | ↘8 493 217 | ↗9 646 185 | ↘9 626 894 | ↗9 800 000 | ↗10 405 867 | ↗10 434 252 | ↗10 886 534 | ↗10 990 249 | ↗11 037 593 | ↗11 253 503 |
| 2011[…] | 2012 | 2013 | 2014 | 2015[…] | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 |
| ↗11 316 149 | ↗11 376 685 | ↗11 821 873 | ↗11 895 893 | ↗11 967 825 | ↗12 038 175 | ↗12 106 920 | ↗12 176 866 | ↗12 252 023 | ↗12 325 232 | ↗12 396 372 | ↘11 451 999 |
| 2024 | 2025 | ||||||||||
| ↗11 895 578 | ↗11 904 961 |
Etnik xilma-xillik va aholi soni
San-Paulu Braziliyashaharlari orasida aholisi etnik jihatdan eng xilma-xil bo‘lgan shahar hisoblanadi. Qul savdosi Braziliyada 1850-yilda taqiqlangach, shtat yer egalari qahva plantatsiyalarida ishlayotgan afrikalik ishchilarni muhojirlar bilan almashtira boshladilar. Bu amaliyotni senator Nikolau Vergueyru (Nicolau Vergueiro) boshlab bergan: u o‘z plantatsiyalarida ishlash uchun Yevropadan nemislar, shveysariyaliklar va portugallarni olib kelgan.
Keyinchalik, qulchilik bekor qilingach , 1888-yilda San-Pauluga ko‘plab muhojirlar kela boshladi. Ularning aksariyati Italiyadan kelganlaredi. 1897-yilda italyanlar aholi sonining qariyb yarmini tashkil qilgan. Portugallar, ispanlar, nemislar, yahudiylar va arablar ham katta miqdorda ko‘chib kelgan. 1908 yildan 1950-yilgacha bo‘lgan davrda ham ko‘plab yapon muhojirlari kelgan..
Butun Braziliyada bo‘lgani kabi, San-Paulu aholisi ham turli etnik guruhlar aralashmasidan iborat bo‘lib, xilma-xil ko‘p millatli jamiyatni tashkil etadi. Bugungi kunda 100 dan ortiq etnik guruh vakillari shaharni o‘z uyi deb biladi. Eng yirik etnik guruhlar quyidagilar:
- 6 000 000 italyanlar (xususan, boshqa guruhlar kabi, muhojirlar avlodlari). San-Pauluda kelib chiqishi italyan bo‘lgan aholi dunyoning istalgan boshqa shahriga, hatto Milan va Rimdagidan ham ko‘proq.
- 3 million portugal.
- 3 million afrikalik.
- 1 000 000 arablar.
- 400 000 nemis.
- 326 000 yapon. Bu Yaponiyadan tashqaridagi eng yirik yapon hamjamiyatidir..
- 120 000 xitoyliklar.
- 60 000 boliviyaliklar.
- 50 000 yunonlar.
- 50 000 koreyslar.
- 40 000 yahudiylar.
- 25 000 armanlar.
San-Paulu aholisi irqiy tarkibi bo‘yicha (rasmiy atamalar va statistikaga ko‘ra) 8 million oq tanli, 2,6 million metis, 527 000 afrikalik kelib chiqishlilar, 456 000 , osiyolik kelib chiqishlilar va 18 ming tubjoy hindular.
Tillar
Butun Braziliyada bo‘lgani kabi, aholining aksariyati portugal tilidaso‘zlashadi. Biroq Italiyadan ko‘plab muhojirlar kelgani sababli, shahardagi portugal tiliga italyan tili, ayniqsa uning neapolitan va venetsiyacha lahjalari sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Shaharda italyan lahjalari qishloq hududlariga xos kaypirashevasi bilan aralashib ketgan. Shahar shevasi, avvalo, XX asr boshlarida Neapol va uning atrofidan kelganlar joylashgan Mo‘oka tumanida shakllangan.
Shaharda, ayniqsa muhojirlar orasida, boshqa tillar ham qo‘llaniladi. Ulardan biri yapon tili bo‘lib, dunyodagi eng katta yapon diasporasi yashaydigan Liberdadi tumanida keng tarqalgan. Garchi yapon kelib chiqishli braziliyaliklarning aksariyati faqat portugal tilida gaplashsa-da, ayrimlari ajdodlarining tili va an’analarini saqlab qolgan. Xitoy va Koreyadan kelgan muhojirlarning bir qismi ham o‘z tillarida so‘zlashadi, biroq ularning ulushi katta emas.
Ingliz va ispan tillari maktablarda asosiy chet tillari sifatida o‘qitiladi, ammo shahar aholisining juda oz qismi bu tillarda ravon so‘zlasha oladi.
Iqtisodiyot

2012-yilda San-Pauluda aholi jon boshiga yillik daromad 43 839 realni tashkil etgan va bu ko‘rsatkich bo‘yicha shahar dunyoda 13-o‘rinni egallashi kutilgan ( 2020-yil). IBGE, ma’lumotlariga ko‘ra, yalpi ichki mahsulot (YIM) aynan 2012-yilda 499,4 milliard real (R$) yoki 174,4 milliard AQSH dollarini tashkil etgan. Bu Braziliya YIMining qariyb 12 foizi va San-Paulu shtati YIMining 36 foiziga teng. Shahar Braziliyaning eng yirik moliyaviy markazi va dunyodagi eng yirik markazlardan biridir; iqtisodiyotning bu tarmog‘i tez rivojlanmoqda. Tarixan shaharda yirik sanoat sektori mavjud bo‘lgan, ammo hozir butun mamlakat biznesiga xizmat ko‘rsatadigan xizmatlar sohasi yetakchilikka o‘tmoqda. Ko‘plab baholashlarda shaharning jahon iqtisodiyotidagi ahamiyati ortib borayotgani qayd etiladi, garchi jiddiy ijtimoiy muammolar bu o‘sishni sekinlashtirsa ham. Moliyaviy xizmatlardan tashqari, shahar iqtisodiyotida boshqa ko‘plab tarmoqlar ham saqlanib qolgan.

San-Paulu Merkosuriqtisodiyotining eng yirik moliyaviy markazidir. Shahar ko‘plab muhim iqtisodiy forum va konferensiyalarga mezbonlik qiladi; bu uni nafaqat iqtisodiy, balki mintaqaning madaniy hamda ilmiy markaziga ham aylantiradi. Bu yerda kichik uchrashuvlardan yirik xalqaro ko‘rgazmalargacha turli tadbirlar — kuniga 200 dan ortiq xalqaro tadbir o‘tkaziladi. Ular pavilon va konferensiya markazlarida qariyb 250 ming m2 maydonni egallaydi. Mehmonxonalar maydoni hisobga olinmagan, ular yana 70 ming m2qo‘shadi. Klublar, madaniy va biznes maydonlari bilan birga bu ko‘rsatkich 430 ming m2ga yetadi. Shahar gastronomik maskanlardan madaniyat muassasalarigacha ko‘plab sayyohlik obyektlari bilan ham faxrlana oladi. Xususan, shaharda 12 ming restoran 40 dan ortiq milliy oshxona taomlarini taklif qiladi; 70 muzey, 200 dan ortiq kinoteatr hamda 50 ga yaqin teatr va galereya faoliyat yuritadi.
Agar San-Paulu shahri alohida mamlakat bo‘lganida, uning YIMi dunyoda 47-o‘rinni egallardi, Misr YIMidan katta bo‘lar, Yangi Zelandiya, Isroil yoki Ukraina YIMiga deyarli teng kelar, AQSHshtatlarining yarmidan ko‘pining YIMidan yuqori bo‘lardi. Shaharda qariyb 30 ming millioner, ya’ni Braziliyadagi barcha millionerlarning 60 foizi yashaydi. 2005 shaharda yig‘ilgan soliqlar hajmi R$ 90 milliard real bo‘lgan, budjet esa 15 milliard realni (R$) tashkil etgan. Shaharda 1 500 ta bank va filiallar, 70 ta savdo markazi ishlaydi. Braziliyada vakolatxonalari mavjud transmilliy korporatsiyalarning 63 foizi aynan shu shaharda vakolatxonaga ega. Mystery Shopping International ma’lumotlariga ko‘ra, Oscar Freire ko‘chasi dunyodagi eng hashamatli ko‘chalardan biri sifatida sakkizinchi o‘rinda turadi. BM & F Bovespa birjasi Braziliyaning asosiy moliya va tovar birjasi hisoblanib, Lotin Amerikasidagi eng yirik va savdo hajmi bo‘yicha dunyoda uchinchi birjadir; uning kunlik aylanmasi 6 milliard realga (R$) yetadi.
Shaharda mijozlari soni bo‘yicha dunyodagi eng yirik onlayn-bankning bosh ofisi joylashgan — Nubank.
Transport
Avtomobil yo‘llari
San-Paulu shahridan Braziliyaning 10 ta muhim avtomagistrali o‘tadi. Avtomobillar shahar va uning atrofidagi asosiy transport vositasi bo‘lib qolmoqda. Asosiy yo‘llar quyidagilar:

- Prezident Dutra shossesi (Rodovia Presidente Dutra, BR-116) — San-Pauluni mamlakatning sharqiy va shimoli-sharqiy hududlari bilan bog‘laydi; asosiy yo‘nalishi — Rio-de-Janeyro.
- Rejis Bittankort shossesi (Rodovia Régis Bittencourt, BR-116) — San-Pauluni mamlakat janubidagi hududlar bilan bog‘laydi; asosiy yo‘nalishlari — Kuritiba va Portu-Alegri.
- Fernan Dias shossesi (Rodovia Fernão Dias, BR-381) — shaharni mamlakat shimolidagi hududlar bilan bog‘laydi; asosiy yo‘nalishi — Belu-Orizonti.
- Anshiyeta shossesi (Rodovia Anchieta, SP-150) — shaharni okean sohili bilan bog‘laydi va asosan Santusportidan yuklarni tashish uchun ishlatiladi; uning asosiy manzili ham shu shahardir.
- Muhojirlar shossesi (Rodovia dos Imigrantes, SP-150) — shaharni okean sohili bilan bog‘laydi va asosan ichki turizmga xizmat qiladi. Asosiy yo‘nalishlari — Santus, San-Visenti, Guaruja va Praya-Grandi.
- Kastelu Branku shossesi (Rodovia Castelo Branco, SP-280) — shaharni mamlakatning g‘arbiy va shimoli-g‘arbiy hududlari bilan bog‘laydi. Asosiy yo‘nalishlari — Ozasku, Sorokaba, Bauru va Kampu-Grandi.
- Rapozu Tavares shossesi (Rodovia Raposo Tavares, SP-270) — shaharni mamlakat g‘arbiy hududlari bilan bog‘laydi. Asosiy yo‘nalishlari — Kotiya, Sorokaba, Prezidenti-Prudenti.
- Ananguera shossesi (Rodovia Anhangüera, SP-330) — shaharni mamlakat shimoli-g‘arbiy hududlari bilan bog‘laydi. Asosiy yo‘nalishlari — Brazilia, Kampinas, Ribeyran-Pretu.
- Bandeyrantlar shossesi (Rodovia dos Bandeirantes, SP-348) — shaharni mamlakat shimoli-g‘arbiy hududlari bilan bog‘laydi va shtatdagi, ehtimol, butun mamlakatdagi eng yaxshi yo‘l hisoblanadi. Asosiy yo‘nalishlari — Kampinas, Ribeyran-Pretu, Pirasikaba va San-Joze-du-Riu-Pretu.
- Ayrton Senna shossesi (Rodovia Ayrton Senna, SP-70) — shaharni shtatning sharqiy hududlari va shimoliy sohili bilan bog‘laydi. Asosiy yo‘nalishlari — San-Paulu/Guarul’yus xalqaro aeroporti , San-Joze-dus-Kampus va Karaguatatuba.
San-Paulu 1940-yillardan 1980-yillargacha tez rivojlangan. O‘sha davrda ko‘plab yo‘llar yetarli rejalashtirishsiz qurildi. Natijada shaharning asosiy yo‘llarida avtomobillar haddan tashqari ko‘paydi va tirbandliklar odatiy holga aylandi. Buning oldini olish uchun sobiq gubernator Mariu Kovas hukumati shahar atrofida Mariu Kovas halqa yo‘lini (Rodoanel Mario Covas) qurishga qaror qildi. Bu ishni DERSA.
kompaniyasi o‘z zimmasiga oldi. 2008-yilda qurilgan Oktaviu Frias di Oliveyra ko‘prigi dunyo miqyosidagi diqqatga sazovor joyga aylandi. Bu bitta tayanch ustunida o‘zaro kesishuvchi ikkita yo‘l qismi joylashgan dunyodagi yagona vantli ko‘prikdir (maqolaning ma’lumot kartasidagi rasm).
Aeroportlar

San-Pauluda uchta aeroport bor. Ulardan ikkitasi muhim xalqaro aeroport: San-Paulu–Guarul’yus xalqaro aeroporti (GRU kodi) va Kongonyas–San-Paulu xalqaro aeroporti (CGH kodi). Ular xalqaro va ichki reyslarga xizmat ko‘rsatadi. Shuningdek, shaharda Kampu-di-Marti aeroporti mavjud bo‘lib, u markazdan shimolda joylashgan va asosan xususiy samolyotlar hamda vertolyotlar uchun ishlatiladi. Bu yerda dirijabllar dan iborat Goodyear Blimp guruhi ham joylashgan.
Guarul’yus aeroporti shaharning asosiy xalqaro havo darvozasidir. U San-Paulu markazidan 25 km shimoli-sharqda, Guarul’yusshahrida joylashgan. Kongonyas aeroporti asosan mahalliy va ichki reyslarni, jumladan Rio-de-Janeyro, Belu-Orizonti va Brazilia shaharlariga qatnovlarni qabul qiladi..
Temiryo‘llar

Mamlakatda magistral temiryo‘l tarmog‘i nisbatan sust rivojlangan bo‘lsa-da, San-Paulu va Rio-de-Janeyroshaharlarini bog‘laydigan tezyurar temiryo‘l qurish loyihasi mavjud. Bu yo‘nalishdagi poyezdlar soatiga 280 km tezlikka erishishi, safar esa qariyb 1 soat 30 daqiqa davom etishi ko‘zda tutilgan. Loyiha mamlakat hukumati tomonidan hali rasman e’lon qilinmagan; hukumat unga qo‘shimcha investorlar qidirmoqda.
Yana bir muhim temiryo‘l loyihasi — «Bandeyrantlar ekspressi» (Expresso Bandeirantes). Bu o‘rtacha tezlikdagi liniya San-Paulu va Kampinasni bog‘lab, hozirgi 1,5 soatlik safar vaqtini 50 daqiqagacha qisqartirishi kerak. U Jundiai va Kampinas aeroportiga ham xizmat ko‘rsatadi. Liniya San-Paulu markazini Guarul’yus aeroporti bilan bog‘laydigan tarmoqqa qo‘shiladi. Bundan tashqari, shahar markazini Guarul’yus va Kongonyas aeroportlari bilan bog‘lash bo‘yicha 2007-yildaboshlangan ishlar davom etmoqda; bu liniyalar Braziliya temiryo‘l tarmog‘ining umumiy rivojlanishida muhim o‘rin tutadi.
Metro va shahar atrofi temiryo‘llari

San-Paulu metropoliteni 101,3 km uzunlikdagi tarmoqqa ega bo‘lib, odatda shunchaki «metro» (Metrô) deb ataladi. Tarmoqda 6 ta yo‘nalish va 89 ta bekat ishlaydi. Bundan tashqari, shahar va uning atrofidagi tumanlarga CPTM deb nomlangan 261,7 km uzunlikdagi shahar atrofi poyezdlari tarmog‘i xizmat qiladi. Ikki tizim ish kunlarida 8,5 million yo‘lovchini tashiydi. Kelgusi yillarda ishga tushirilishi rejalashtirilgan yangi yo‘nalishlar bu raqamni oshirishi kerak. Mazkur loyihalar natijasida liniyalarning umumiy uzunligi hozirgi 323 km dan 500 km dan ortiqqa yetadi, bunga 10 yil ichida erishish ko‘zda tutilgan.
San-Pauluda tramvay yo‘nalishlari qolmagan, garchi XX asrning birinchi yarmida bu transport turi mashhur bo‘lgan. Biroq metro tizimi yetarlicha zamonaviy, xavfsiz va samarali bo‘lib, NBR ISO 9001 standartiga muvofiq dunyodagi eng yaxshilaridan biri hisoblanadi. Tizimda 4 ta liniya ishlab turibdi, yana bittasi qurilmoqda. Ular CPTM tarmog‘i bilan qulay tutashgan. Metro liniyalari quyidagilar:
- 1-liniya — ko‘k: shaharning shimoliy va janubiy tumanlarini bog‘lovchi birinchi metro liniyasi. Unda 2-, 3-, 4-liniyalar hamda CPTM poyezdlariga o‘tish bekatlari mavjud; Tiyete va Jabakuara avtobus terminallari ham shu liniyada joylashgan.
- 2-liniya — yashil: asosan Paulista prospektiostidan o‘tib, Ipiranga va Vila-Madalena tumanlarini bog‘laydi. Unda 1- va 4-liniyalarga o‘tish bekatlari bor. Bu shaharda ochilgan uchinchi metro liniyasidir.
- 3-liniya — qizil: eng gavjum va ochilish tartibi bo‘yicha ikkinchi metro liniyasi. U shaharning sharqiy va g‘arbiy tumanlarini bog‘laydi. Unda 1- va 4-liniyalarga, shuningdek CPTMtizimiga o‘tish bekatlari hamda Barra-Funda avtobus terminali mavjud.
- 4-liniya — sariq (qurilmoqda): 2009-yilda ochilishi rejalashtirilgan bo‘lib, Luz bekati ni shahar markazidan g‘arbiy tumanlar bilan bog‘laydi. Unda 1-, 2-, 3-liniyalar va CPTM tarmog‘iga o‘tish bekatlari bo‘lishi ko‘zda tutilgan.
- 5-liniya — binafsharang: shaharning g‘arbiy hududlaridagi ayrim tumanlarga xizmat ko‘rsatish uchun qurilgan, ammo hozir uning boshqa tarmoq bilan bog‘lanmagan kichik qismigina ishlamoqda. Birlashtiruvchi uchastka bir necha yildan so‘ng ochiladi. CPTM tizimiga o‘tish Santo-Amaru bekatida mavjud.
- 6-liniya — to‘q sariq (rejalashtirilmoqda): qurilishi 2008-yildae’lon qilingan; ochilishi 2012-yilga, bu liniya Fregueziya-du-O okrugini shahar markazi bilan bog‘laydi. Undan 1- va 4-liniyalarga hamda CPTM tarmog‘iga o‘tish mumkin..

Shahar atrofi poyezdlari tizimi — CPTM — yer ustida harakatlanuvchi poyezdlar xizmat ko‘rsatadigan quyidagi liniyalarga ega:
- 7-liniya — yoqutrang: ilgari San-Paulu temiryo‘llarining bir qismi bo‘lgan. Shahar markazidagi Luz bekatini San-Pauluning shimoli-sharqiy tumanlari orqali Fransisku-Moratu shahri bilan bog‘laydi. Yana bir uchastkasi Jundiai shahrigacha boradi. Bu CPTMning eng uzun liniyasi.
- 8-liniya — olmosrang: ilgari Sorokabana temiryo‘llaritarkibida bo‘lgan. Juliyu-Prestis bekati ni San-Paulu tumanlari orqali Itapevi shahri bilan bog‘laydi. Liniya davomida San-Roke yaqinidagi Amador-Buena bekatigacha yana 4 ta bekat mavjud.
- 9-liniya — zumradrang: u ham sobiq Sorokabana temiryo‘lining bir qismi bo‘lib, Birlashgan Millatlar prospekti bo‘ylab Ozaskushahrigacha boradi. Metro 5-liniyasiga o‘tish bekatlari mavjud.
- 10-liniya — nefritrang: ilgari San-Paulu temiryo‘llarining janubiy qismi bo‘lgan, hozir esa metro 7-liniyasining ABC mintaqasiga davomi hisoblanadi..
- 11-liniya — marjonrang: shaharning sharqiy tumanlari orqali Guayanasis okrugigacha boradi, davomiy qismi esa Moji-das-Kruzisdagi universitet kampusigacha yetadi..
- 12-liniya — sapfirrang: shaharning shimoli-sharqiy hududlarini Braz bekatidan Itakuakesetuba shahrigacha kesib o‘tadi..
Avtobuslar va trolleybuslar

Avtobus tarmog‘i San-Paulu jamoat transportining asosidir. Unga davlat va xususiy kompaniyalar xizmat ko‘rsatadi; tarmoqda 17 mingga yaqin avtobus mavjud, jumladan Busscar. Busscar shahardagi trolleybus va avtobus ishlab chiqaradigan yagona kompaniya hisoblanadi. Firma xizmat ko‘rsatiladigan tumanlarga qarab turli rangga bo‘yalgan qariyb 210 ta trolleybusga ham ega (masalan, och yashil — g‘arbiy tuman, to‘q ko‘k — shimoliy tuman). Shaharda asosan Marcopolo Tourino rusumidagi trolleybuslar ishlaydi..
rusumidagi trolleybuslar ishlaydi. So‘nggi yillargacha shaharda ko‘plab xususiy, ko‘pincha norasmiy yo‘nalishli taksilar bo‘lgan, ammo hozir ularning deyarli barchasi hukumat tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilib, rasmiy ranglarda bo‘yalgan va rasmiy transport tizimiga qo‘shilgan.
San-Pauluda avtobuslar harakati maxsus markazlardan nazorat qilinadi. Bunda kompyuterda modellashtirish, avtobuslarning joylashuvini aniqlash uchun global joylashuvni aniqlash tizimi va elektron yo‘l haqi to‘lash tizimlari kabi ko‘plab zamonaviy texnologiyalardan foydalaniladi. Shaharda vodorod dvigatelli ekologik toza avtobuslar ham bor; ular ayniqsa gavjum yo‘nalishlarda ishlaydi.
Shaharda bir necha yirik avtovokzal ham mavjud. Xususan, Tiyete terminali dunyodagi ikkinchi eng yirik avtovokzal hisoblanadi. Undan qatnaydigan avtobuslar mamlakatning shimoliy tumanlaridan tashqari ko‘pchilik shtatlaridagi 565 shaharga, hatto Urugvay, Paragvay, Argentina, Chili va Boliviyakabi boshqa mamlakatlarga ham boradi. Alohida yo‘nalishlar shahar aeroportlariga qatnaydi.
Vertolyotlar
San-Paulu aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan vertolyotlar sonining ko‘pligi bilan ham tanilgan. Shaharda qariyb 400 ta vertolyot uchib, yiliga 70 mingga yaqin parvozni amalga oshiradi. Ularga xizmat ko‘rsatish uchun shaharda qariyb yuzta qo‘nish maydonchasi bor. Bu boy aholiga yo‘llardagi tez-tez yuz beradigan transport muammolaridan qochish imkonini beradi. Shahardagi ko‘plab kompaniyalarning o‘z vertolyotlari bor, boshqalari vaqtincha ijaraga oladi, yana ayrimlari havo taksisi xizmatidan foydalanadi.
Turizm
San-Paulu tungi hayoti bilan mashhur. Sayohat qo‘llanmalarida shahardagi 13 000 restoranlar, 15 000 barlar va tungi klublar sanab o‘tiladi. Ular turli uslublarda bezatilgan bo‘lib, mahalliy aholi va mehmonlar bu yerda vaqt o‘tkazadi.
Boshqa sayyohlik maskanlari — Rua Oscar Freire[ingl.] savdo ko‘chasi va ko‘plab me’moriy yodgorliklar, jumladan Avliyo Benedikt monastiribo‘lib, u shahar markazida joylashgan.

San-Pauluda mo‘yna savdosi taqiqlangan. Mo‘ynali buyumlar savdosiga taqiq 2014-yildan beri amal qiladi.
Ta’lim va fan
Statistika
Shaharda 2725 ta boshlang‘ich maktab, 2998 ta maktabgacha ta’lim muassasasi, 1199 ta o‘rta maktab va 146 ta oliy ta’lim muassasasi faoliyat yuritadi. Bu San-Pauluni mamlakatning eng yirik ta’lim markaziga aylantiradi. Shaharda turli bosqichlarda ta’lim olayotgan 2 850 133 nafar o‘quvchi va talaba hamda 153 284 nafar o‘qituvchi bor.
| Bosqich | O‘quvchilar / talabalar soni | Davlat muassasalari ulushi (%) | O‘qituvchilar | Muassasalar soni | Davlat muassasalari ulushi (%) | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Maktabgacha ta’lim muassasalari | 371 838 | 72,75 | 17 878 | 2 998 | 24,25 | 2007 |
| Boshlang‘ich maktablar | 1 591 536 | 82,11 | 71 569 | 2 725 | 55,27 | 2007 |
| O‘rta maktablar | 457 680 | 84,15 | 28 009 | 1 199 | 51,96 | 2007 |
| Oliy ta’lim muassasalari | 429 079 | 11,22 | 35 828 | 146 | 4,11 | 2005 |
Ta’lim omili Inson taraqqiyoti indeksi (ITI) tarkibida, munitsipalitetda 2000-yil holatiga ko‘ra, 0,919 ni tashkil qilgan — bu nisbatan yuqori ko‘rsatkich bo‘lib, BMT Taraqqiyot dasturi (PNUD) yordamida sezilarli oshgan. Savodsiz aholi (o‘qiy olmaydiganlar) ulushi IBGE ning 2007-yildagi aholini ro‘yxatga olish ma’lumotlariga ko‘ra 4,9 foizgacha tushgan. Bu ko‘rsatkich faqat Kuritiba, Portu-Alegri, Florianopolis, Rio-de-Janeyro, Vitoriya va Belu-Orizonti shaharlarida yaxshiroq edi. Shunday qilib, 2007-yilITI bo‘yicha San-Paulu Braziliya shtatlari poytaxtlari orasida to‘qqizinchi o‘rinni egallagan. O‘rta ta’lim bo‘yicha milliy imtihon (ENEM)ning 2007-yildaginatijalariga ko‘ra, shahardagi uchta maktab mamlakatning eng yaxshi yigirmata maktabi qatoriga kirgan: Colégio Vértice, Colégio Bandeirantes va Móbile mos ravishda uchinchi, o‘ninchi va yigirmanchi o‘rinlarni egallagan. Biroq shahar tumanlari o‘rtasidagi katta ijtimoiy tafovutlar sababli ayrim kambag‘al hududlarda maktablar va resurslar yetishmasligidan ta’lim olish qiyin. Bunday hududlarda jinoyatchilik va zo‘ravonlikning yuqoriligi yangi maktablar qurilishini ham ko‘pincha qiyinlashtiradi.
Oliy ta’lim muassasalari

Ta’lim deyarli to‘liq mamlakatning rasmiy tili — portugal tilidaolib boriladi. Shuningdek, ingliz va ispan tillarini.
o‘rganish majburiydir. Shaharda bir nechta universitet va boshqa oliy ta’lim muassasalari bor. Ularning eng yiriklari:
- San-Paulu universiteti (Universidade de São Paulo, USP);
- San-Paulu Pontifik katolik universiteti (Pontifícia Universidade Católica de São Paulo, PUC-SP);
- Juliu di Meskita Filyu nomidagi San-Paulu shtati universiteti (Universidade Estadual Paulista Júlio de Mesquita Filho, Unesp);
- Makkenzi presviterian universiteti (Universidade Presbiteriana Mackenzie, Mackenzie);
- San-Paulu federal universiteti (Universidade Federal de São Paulo, UNIFESP);
- San-Paulu metodist universiteti (Universidade Metodista de São Paulo, UMESP);
- Reklama va marketing oliy maktabi (Escola Superior de Propaganda e Marketing, ESPM-SP);
- Jetuliu Vargas jamg‘armasi (Fundação Getúlio Vargas, FGV-SP);
- Armandu Alvares Pentiyadu jamg‘armasi (Fundação Armando Alvares Penteado, FAAP);
- Anyembi Morumbi universiteti (Universidade Anhembi Morumbi);
- Braziliya kapital bozori instituti (Instituto Brasileiro de Mercado de Capitais, Ibmec-SP);
- San-Paulu texnologiya fakulteti (Faculdade de Tecnologia do Estado de São Paulo, FATEC);
- Kasper Liberu ijtimoiy kommunikatsiya kolleji (Faculdade de Comunicação Social Cásper Líbero).
Fan


San-Paulu Lotin Amerikasidagi eng yirik ilmiy tadqiqot va yangi texnologiyalarni ishlab chiqish markazlaridan biridir. XXI asr boshlarida xususiy kompaniyalarning bu maqsadlarga ajratadigan xarajatlari ortmoqda. Mashhur universitetlar va davlat laboratoriyalarining mavjudligi shaharni tadqiqot muassasalari ochish uchun jozibador qiladi. Bu muassasalar ilmiy ishlar uchun zarur infratuzilma va malakali mutaxassislarni ta’minlaydi. Ilmiy muassasalarning rivojlanishiga shtat hukumati tadqiqotlarga katta mablag‘ ajratishi ham yordam beradi. Bu, avvalo, mamlakatning eng yirik ilmiy jamg‘armalaridan biri — San-Paulu ilmiy tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi (Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo — Fapesp) orqali amalga oshiriladi.
Shaharning asosiy ilmiy muassasalari:
- Texnologik tadqiqotlar instituti (Instituto de Pesquisas Tecnológicas, IPT) kampusda , 240 ming m² maydonda, Armandu di Salles Oliveyra universitet shaharchasida joylashgan. Lotin Amerikasidagi eng yirik ilmiy muassasalardan biri bo‘lib, 13 ta maxsus bino va 30 ta laboratoriyaga ega. Institut yangi texnologiyalar bo‘yicha tadqiqotlar, metallurgiya, energetika, amaliy geologiya, kimyo va boshqa muhandislik sohalarida sinov va tahlillar bilan shug‘ullanadi. Shuningdek, u texnologiya sohasidagi yangi korxonalar uchun inkubator vazifasini bajaradi.
- Energetika va yadroviy tadqiqotlar instituti (Instituto de Pesquisas Energéticas e Nucleares, IPEN) 1956-yilda «Atom energetikasi instituti» nomi bilan San-Paulu universitetitarkibida ochilgan. Hozir institut ma’muriy jihatdan Yadro energiyasi bo‘yicha milliy komissiyaga (CNEN) bo‘ysunadi. U Armandu di Salles Oliveyra universitet shaharchasida (CUASO) 500 ming m² maydonni egallaydi. Bu yerda yadro energetikasi uchun materiallar va uskunalar tadqiq qilinib, texnologik ishlanmalar yaratiladi, yadro reaktorlari, xavfsizlik tartiblari va radiatsiyadan himoya usullari o‘rganiladi. Institut San-Paulu universiteti bilan birga magistratura va doktorantura darajasidagi tadqiqotchilar tayyorlash dasturlarini ham yuritadi.
- Butantan instituti (Instituto Butantan) — 1901-yilda Butantan fazendasida tashkil etilgan biotibbiy tadqiqot markazi. Hozir u San-Paulu sog‘liqni saqlash kotibiyatiga bo‘ysunadi. Bu yerda turli antigenlar va vaksinalarishlab chiqariladi. Institut mamlakatdagi qon zardobi ning asosiy ishlab chiqaruvchisi bo‘lib, zaharli hayvonlarni o‘rganishi bilan xalqaro miqyosda tanilgan. Uning tarkibida 14 ta laboratoriya va biotexnologik tadqiqot markazi faoliyat yuritadi.
- Biologiya instituti (Instituto Biológico) — 1927-yilda shtatning qahvachilik tarmog‘ini qo‘llab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan tadqiqot instituti. Hozir u biologik xavfsizlikni ishlab chiqish va tadqiq etish, fito- va zoosanitariya standartlarini belgilash bilan shug‘ullanadi. Bu yerda laboratoriya sinovlari ham o‘tkazilib, vaksinalar va antigenlar. Institut xodimlari ko‘plab fundamental ilmiy tadqiqotlar olib boradi va patogen mikroorganizmlar kolleksiyasini saqlaydi..
- Paster instituti (Instituto Pasteur) — San-Paulu sog‘liqni saqlash kotibiyati bilan bog‘liq bo‘lgan, quturish va hayvonlarning boshqa kasalliklarini ilmiy o‘rganishga ixtisoslashgan institut. 1903-yildatashkil etilgan bo‘lib, bakteriologiya va hayvon kasalliklari patologiyasi bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazadi. Bu Lotin Amerikasidagi ushbu sohaning eng mashhur muassasalaridan biridir.
- San-Paulu tropik tibbiyot instituti (Instituto de Medicina Tropical de São Paulo, IMTSP) — 1959-yilda San-Paulu universitetining tibbiyot fakulteti bo‘linmasi sifatida tropik va endemik kasalliklarni tashxislash, davolash, nazorat qilish va oldini olish bo‘yicha tadqiqot hamda texnologiya dasturlarini amalga oshirish va moliyalashtirish uchun tashkil etilgan institut. 2000-yilda u to‘liq ichki mustaqillikka ega ixtisoslashtirilgan muassasaga aylantirildi. Institut turli ilmiy sohalarga katta hissa qo‘shadi va shtatda ixtisoslashtirilgan xizmatlarni ishlab chiqish, takomillashtirish hamda joriy etish markazi hisoblanadi.
- O‘rmonchilik instituti (Instituto Florestal) — 1896-yilda hududning mahalliy o‘simlik turlarini saqlash maqsadida «San-Paulu botanika bog‘i» nomi bilan tashkil etilgan tadqiqot instituti. Institut yovvoyi turlarni saqlash, o‘rmonlarni tiklash va o‘rmon xo‘jaligini oqilona yuritish usullarini tadqiq qiladi, atrof-muhitni muhofaza qilish dasturlarini amalga oshiradi. U ko‘plab bog‘lar va qo‘riqxonalarni boshqaradi.
Madaniyat
Adabiyot

San-Pauluda iyezuitlarning dastlabki missiyalari Braziliyahududida 16-asr boshlarida tashkil etilgan. Iyezuitlar Portugaliya tojiga yangi kashf etilgan mamlakat, uning aholisi, she’riyati va musiqasi haqida ko‘plab hisobotlar yozgan. Ular orasida Manuel da Nobrega va Joze di Anshiyetaning asarlari ham bor edi. Ular Piratiningakoloniyasida yoki uning yaqinida yashagan. Ularning sa’y-harakatlari tufayli tupi tilidagiko‘plab asarlar, xususan bu tilning lug‘at va grammatikasiga oid darsliklar yozib olingan.
Aynan 1922-yilda markazi San-Pauluda bo‘lgan Braziliya modernizm harakati turli yo‘llar bilan madaniy mustaqillikka erishishga urindi. Braziliya Lotin Amerikasidagi boshqa mamlakatlar kabi rivojlanish bosqichlaridan o‘tgan, ammo uning siyosiy va madaniy mustaqillikka erishishi qiyinroq kechgan. Braziliyaning birinchi imperatori Pedru I— Portugaliya qirollik sulolasia’zosi edi; Braziliya esa imperiya hukmronligi ostida 1889-yilgachaqolgan. Portugal madaniyati bilan aloqalar sabab Braziliya yozuvchilari mamlakat tabiati va ko‘p millatli xususiyatini kam tasvirlagan. Shunga qaramay, ozod etilgan sobiq qullarning ko‘pligi madaniyatga o‘ziga xos Afrika ta’sirini olib kirdi, Yevropaning turli qismlaridan ketma-ket kelgan muhojirlar esa mamlakatda o‘z adabiy uslubi va milliy o‘zligini shakllantirishga yordam berdi. Braziliya adabiyotining klassik modernistlari qatorida Mariu di Andradi va Osvald di Andradikabi yozuvchilar bor. Mariu di Andradi Paulicéia desvairada (1922) va Macunaíma (1928) kabi asarlari bilan Braziliya madaniy harakatiga asos soldi. Bu asarlarda modernizm unsurlari bilan Braziliya folklori keng namoyon etilgan va milliy qahramon yaratishga urinilgan. Osvald di Andradining she’riyati va ilg‘or nasri, xususan Serafim Ponte Grande (1933) va provokatsion manifestlari ham shahar adabiyotining an’anaviy asarlardan uzoqlashishiga ta’sir ko‘rsatdi.
Ommaviy axborot vositalari
Braziliyaning eng muhim ikki kundalik gazetasi — Folha de S.Paulo va O Estado de S. Paulo— San-Pauluda nashr etiladi. Bundan tashqari, mamlakatning yetakchi uchta haftalik yangiliklar jurnalining tahririyatlari ham shu yerda joylashgan: Veja, Época va ISTOÉ.
Mamlakatdagi eng yirik beshta televideniye tarmog‘idan ikkitasi — Rede Bandeirantes[ingl.] va RecordTV[ingl.]— shaharda joylashgan, yana ikkitasi — Sistema Brasileiro de Televisão va RedeTV! — Ozaskuda, San-Paulu metropoliten hududidagi shaharda joylashgan. Rede Globo, mamlakatning eng mashhur telekanali, San-Pauluda katta yangiliklar byurosi va ko‘ngilochar dasturlar ishlab chiqarish markaziga ega.
Musiqa

Shahar ko‘plab musiqa festivallari va turli uslublarda ijod qiluvchi mashhur musiqachilari bilan tanilgan.
Mashhur samba uslubidagi qo‘shiqchi va bastakor Adoniran Barboza San-Paulu radiosi rivojlana boshlagan davrda mashhur bo‘lgan. U Valinyus shahrida 1912-yildatug‘ilgan va San-Pauluning kam ta’minlangan aholisi, xususan Beyshadu (Bela-Vista) va Braz tumanlaridagi italyan muhojirlari hamda xarobazorlarda yashovchilar orasida katta shuhrat qozongan. Demônios da Garoaan’anaviy uslubda ijro etuvchi guruhi hanuz shaharda mashhur bo‘lgan uning qo‘shiqlarini kuylaydi.
1960-yillarning oxiridan boshlab psixodelik rok Os Mutantes. Guruhning muvaffaqiyati ko‘pincha boshqa tropikaliyayo‘nalishidagi musiqachilar bilan bog‘lanadi, biroq guruhning o‘ziga xos xususiyatlari va g‘oyalari ham bor edi. Kiyinish va o‘zini tutish uslubiga ko‘ra ular ko‘pincha «San-Pauluga xos» deb qaraladi. Os Mutantes guruhi bosh vokalchi Rita Li 1972-yildayakka ijodini boshlaguniga qadar beshta albom chiqardi. 1990-yildan boshlab guruh xorijda ham tanila boshladi. Rivoyatga ko‘ra, Kaliforniyadagi braziliyalik talaba guruh yozuvlari tushirilgan vinil plastinkani unutib qoldirgan. Yozuvlar uning qo‘shnilariga yoqib, oxir-oqibat guruhning AQSHda mashhur bo‘lishiga sabab bo‘lgan. 2000-yilda guruhning ingliz tilidagi Technicollordiski Shon Lennon.

Aynan 1980-yillarda , iqtisodiy tanazzul davrida, shaharda pank va garaj musiqasiyo‘nalishlari mashhur bo‘ldi. Buni odatda ishsizlikning ortishi va yoshlar uchun iqtisodiy istiqbolning yo‘qligi bilan bog‘lashadi. Bar va klublardagi rok-guruhlar tarkibida o‘z imkoniyatini kutayotgan ishsiz musiqachilar ko‘p edi. Shu davrda Ira! va Titãskabi guruhlar mashhur bo‘ldi. 1990-yillarda yetakchi musiqa yo‘nalishi dram-n-beysbo‘lib, uning vakillari orasida DJ Marky, DJ Patife, XRS, Drumagick va Fernanda Portu bor edi. Shaharda og‘ir metallyo‘nalishidagi ko‘plab guruhlar ham vujudga kelgan, masalan: Angra, Antidemon, Torture Squad, Korzus va Dr. Sin.
Klassik musiqa ham San-Pauluda doimo mashhur bo‘lgan. Amaral Viyeyra, Osvaldu Laserda va Edson Zampronya kabi taniqli braziliyalik klassik bastakorlar shu shaharda tug‘ilgan va hanuz shu yerda ijod qilmoqda. San-Pauluda ikki mashhur opera teatri — San-Paulu munitsipal teatri va San-Pedru teatri faoliyat yuritadi. Ayrim opera tomoshalari Kredikard-Xollkabi zallarda namoyish etiladi. Mahalliy bariton Paulu Szot xalqaro Toni mukofotini 2008-yilda «Janubiy Tinch okeani» (South Pacific) myuziklidagi roli uchun olgan.. San-Paulu shtati simfonik orkestri ham Lotin Amerikasi va dunyodagi eng mashhur orkestrlardan biri hisoblanadi.
Teatrlar
Braziliyadagi ilk teatr tomoshasi aynan San-Pauluda qo‘yilgan, deb hisoblanadi. Shaharga asos solganlardan biri, portugaliyalik iyezuit Joze di Anshiyeta, shahar asoschilaridan biri, missiyalarda mahalliy hindular sahnalashtirgan qisqa pyesalarni o‘zi yozgan. Biroq iyezuit missiyalari yopilgach, shahar teatr va umuman madaniy ahamiyatini yo‘qotdi. Faqat 20-asr boshida, qahva plantatsiyalari shtatga boylik keltirgani tufayli, bu yerda yangi spektakllar qo‘yila boshlandi; ularni, avvalo, Yevropadan ko‘chib kelganlar sahnalashtirdi. Bu paytda mamlakatda allaqachon mashhur teatrlar bor edi. Xususan, Pedru II truppalarni Ribeyran-Pretugataklif qilgan; teatrlar esa Manaus va Rio-de-Janeyroda teatrlar faoliyat yuritgan. Biroq San-Paulu faqat avangard harakatdavrida madaniy ahamiyat kasb eta boshladi. Aynan shu yerda Braziliya komediya teatri (Teatro Brasileiro de Comédia, TBC) birinchi marta faoliyat boshladi. 60-yillarda mamlakatning eng mashhur spektakllarini ikkita guruh sahnalashtirgan; ulardan biri Arena teatri edi. Ushbu San-Paulu teatri 1948-yilda. 1958-yilda truppa «Eles não usam black tie» («Ular qora galstuk taqmaydi») pyesasini sahnalashtirdi. Asar muallifi Janfranchesku Guarnyeribo‘lib, bu yollanma ishchilar hayoti haqida yozilgan ilk sof braziliyalik drama hisoblanadi.
Aynan 1964-yilgi davlat to‘ntarishidan so‘ng teatr spektakllari Braziliya tarixigako‘proq e’tibor qarata boshladi. Arena teatri harbiy hukumat senzurasiga qarshi kurash maydoniga aylandi. O‘sha davrda Ofisina teatri ham katta rol o‘ynadi; aynan shu yerda tropikaliyaharakati boshlandi. Bu yerda sahnalashtirilgan ko‘plab pyesalar tarixiy voqealar haqida edi, masalan «O Rei da Vela», «Galileu Galilei» (1968), «Na Sela das Cidades» (1969) va «Gracias Señor» (1972).
Hozir shaharda turli janrlardagi pyesalar sahnalashtiriladi. Klassik musiqa, balet va avangard spektakllardan bahramand bo‘lish mumkin bo‘lgan o‘nlab teatrlar faoliyat yuritadi.
Muzeylar

Braziliya tarixi, siyosati va iqtisodiyotida ulkan ahamiyatga ega bo‘lgan San-Paulu amalda ochiq osmon ostidagi katta muzeydir: shaharning ko‘plab tuman va binolari tarixiy qimmatga ega. Shu bilan birga, shaharda turli san’at janrlarinamunalarini namoyish etadigan mashhur muzey va san’at galereyalari ham ko‘p. Ularda diniy va zamonaviy san’at asarlari, ilmiy, siyosiy, diniy ahamiyatdagi to‘plamlar va boshqa eksponatlar saqlanadi. Eng mashhurlari:
- Paulista muzeyi yoki Ipiranga muzeyi (Museu Paulista) — Braziliya mustaqilligi e’lon qilinganini xotirlash maqsadida qurilgan ilk muzey. U 7-sentabr 1895-yilda «Tabiiy tarix muzeyi» nomi bilan ochilgan, 1919-yilda esa faqat tarix muzeyiga aylantirilgan. Hozir uning kolleksiyasida san’at asarlari, mebellar, kiyim-kechak va Braziliya tarixidagi mashhur shaxslarga, jumladan yangi hududlarni tadqiq qilgan sayohatchilar va imperatorlarga tegishli buyumlarni o‘z ichiga olgan qariyb 100 ming eksponat bor. Muzeyda qariyb 100 ming jildli kutubxona hamda 40 mingga yaqin qo‘lyozmaga ega Tarixiy hujjatlar markazi (Centro de Documentação Histórica) ham joylashgan.
- Lotin Amerikasi memoriali (Memorial da América Latina) — binolarining umumiy maydoni 78 ming m 2dan ortiq bo‘lgan muzey. U Lotin Amerikasi mamlakatlari, aholisining kelib chiqishi va madaniyatini tanishtirish maqsadida qurilgan. Hozir muzey Lotin Amerikasi parlamenti (Parlatino) shtab-kvartiralaridan biri ham hisoblanadi. Bino Oskar Nimeyer loyihasi asosida qurilgan. Unda mintaqa mamlakatlariga oid buyumlar doimiy kolleksiyasi joylashgan katta pavilyon, Lotin Amerika tarixining turli jihatlarini yoritadigan kitoblar, gazeta, jurnal, videomaterial va hujjatlar kutubxonasi hamda 1679 kishini sig‘dira oladigan auditoriya mavjud.
- Muhojirlar memoriali (Museu da Imigração va Memorial do Imigrante) — Braziliyaga kelgan muhojirlarning hujjatlari va esdalik buyumlarini to‘plash hamda saqlash uchun ochilgan muzey. U shaharning eng qadimiy binolaridan birida joylashgan. Bino 1886—1888-yilda Braz okrugida muhojirlarga vaqtincha turar joy beradigan mehmonxona sifatida qurilgan. 1882 ...dan 1978-yilgacha shaharga 60 dan ortiq millat vakillari kelgan. Bu guruhlarning barchasi ushbu binoda yashagan, bu holat hozirgi muzeyning hujjat va materiallarida aks etgan. Mehmonxonada odatda bir vaqtning o‘zida 3 mingga yaqin kishi yashagan, ayrim vaziyatlarda ularning soni 8 mingga ham yetgan. Muzeyda muhojirlargaoid materiallardan tashqari, sobiq San-Paulu temiryo‘lining yog‘och yo‘lovchi vagonlari qayta tiklangan namunalari ham bor.
- San-Paulu universitetining arxeologiya va etnologiya muzeyi — Amerika qit’asi, avvalo Braziliya, shuningdek O‘rta yer dengizi, Yaqin Sharq va Afrikaning tarixdan oldingi davrlardan bugungi kungacha bo‘lgan moddiy madaniyatiga oid 120 ming buyum va tasvir kolleksiyasini o‘z ichiga oladi.
- San-Paulu universitetining zoologiya muzeyi (Museu de Zoologia da USP) — qariyb 700 ming m 2maydonni egallaydi. Bu yerda mamlakatning tropik va subtropik faunasiga mansub hayvonlar to‘plangan; eng qadimgi namunalarning yoshi 50 yildan oshadi. Muzey foyesida universitet xodimlari olib borayotgan asosiy tadqiqot yo‘nalishlari haqida ma’lumot berilgan. Hayvonlar an’anaviy tasnifga ko‘ra guruhlarga ajratilgan: baliqlar, amfibiyalar, sudralib yuruvchilar, qushlar, sutemizuvchilarva ayrim umurtqasizlar, masalan bo‘g‘imoyoqlilar, marjonlar va mollyuskalar. Muzeyda zoologiya ga ixtisoslashgan, mutaxassislar va keng jamoatchilikka mo‘ljallangan adabiyotlar kutubxonasi ham mavjud. Undagi 73,8 ming material orasida 8473 nomdagi kitob, 2364 gazeta va jurnal, ko‘plab dissertatsiyalar va xaritalar saqlanadi.

- San-Paulu san’at muzeyi (Museu de Arte de São Paulo, MASP) — jurnalistlar Assis Shatobrian va Pyetro Mariya Bardi tomonidan tashkil etilgan. Uning hozirgi binosi me’mor Lina Bo Bardi loyihasiga ko‘ra qurilgan va 1968-yilda, me’mor Lina Bo Bardi loyihasi asosida qurilgan. Ikki qator ustun og‘irligi 9,2 ming tonna bo‘lgan, 74 metrlik kub shaklidagi binoni ushlab turadi. Muzey Lotin Amerikasidagi G‘arb san’ati tarixiga oid eng yaxshi kolleksiyalardan biriga ega. Unda Edgar Dega, Pyer-Ogyust Renuar, Amedeo Modilyani va Pyer Bonnar.
- kabi buyuk rassomlarning asarlari ham bor. Bandeyrantlar saroyi kolleksiyasi (Acervo do Palácio dos Bandeirantes) — shtat hukumati qarorgohi ham bo‘lgan saroyda Kandidu Portinari, Aldu Bonayi, Janira, Almeyda Junior, Viktor Brasheret, Ernestu di Fiori va Aleyjadinyukabi braziliyalik rassomlarning muhim asarlari to‘plangan. Bundan tashqari, bu yerda mustamlaka davri mebellari, charm va kumush buyumlar kolleksiyasi ham mavjud. Muzeyning eklektik uslubdagi devorlari San-Paulu tarixidan hikoya qiladigan pannolar bilan bezatilgan.
- Tasvir va ovoz muzeyi (Museu da Imagem e do Som, MIS) — 1990-yilmay oyida ochilgan ushbu muzeyning asosiy maqsadi musiqa asarlari, kinofilmlar, fotosuratlar, grafik dizayn namunalari hamda Braziliya zamonaviy san’atining boshqa ko‘rinishlarini saqlashdir. Unda mavzular bo‘yicha ajratilgan 200 mingdan ortiq tasvirlar to‘plami bor. Shuningdek, 1 600 ta videokasseta, hujjatlar va musiqiy to‘plamlar, 12 750 ta asar 8 va 16 mm standartidagi tasmalarda saqlanadi. Muzey konsertlar, kino va videofestivallar, fotosurat hamda grafika ko‘rgazmalarini ham o‘tkazadi.
- Zamonaviy san’at muzeyi (San-Paulu)
- San-Paulu universitetining zamonaviy san’at muzeyi
Madaniy va ijtimoiy tadbirlar hamda badiiy aksiyalar
Shaharda ko‘plab iqtisodiy va madaniy tadbirlar o‘tkaziladi. Ularning jadvalini e’lon qiladigan maxsus jurnallar va veb-saytlar, masalan «San-Paulu madaniy taqvimi» (port. Agenda Cultural de São Paulo).

Xalqaro san’at biyennalesi
San-Paulu san’at biyennalesi 1951-yildan beri har ikki yilda bir marta o‘tkaziladi. U o‘sha paytda Venetsiya biyennalesi namunasi asosida braziliyaliklarni xorijiy san’at bilan tanishtirish uchun tashkil etilgan. Hozir ushbu tadbir Braziliya va boshqa madaniyatlar o‘rtasidagi muloqotni sezilarli rivojlantiradi. 26-biyennale 2004-yilda o‘tkazilib, unga qariyb 2 million kishi tashrif buyurgan.
Gey-parad
San-Pauluda dunyodagi eng yirik gey-paradlardan biri o‘tkaziladi. Birinchi marta 1997-yilda tashkil etilgan. Unda 3 milliondan 5 milliongacha kishi qatnashadi. Paradning asosiy qismi Paulista prospektida bo‘lib o‘tadi. Odamlar san’at muzeyi yonida yig‘ilib, bir necha soat davomida prospekt bo‘ylab yuradi.
Moda haftaligi

Dunyoning eng asosiy moda haftaliklaridan biri (London, Nyu-York, Milan va Parijdagi haftaliklar bilan bir qatorda) — San-Paulu moda haftaligi (SPFW). U Ibirapuera bog‘ida o‘tkaziladi. Ushbu tadbir 1996-yilda nomi bilan Morumbi Fashion Brasilnomi bilan tashkil etilgan va Lotin Amerikasining moda olamidagi eng yirik tadbiridir. 2001-yilda hozirgi nomini olgan. Braziliya moda sanoati ushbu tadbirga katta e’tibor qaratadi; unda butun dunyodan top-modellar qatnashadi.
SPFW braziliyaliklarni moda olami bilan tanishtirish maqsadida tashkil etilgan. Hozir bu juda mashhur tadbirga aylangan, ko‘rgazmaga kitoblar, oshpazlik namunalari va boshqa yo‘nalishlar ham qo‘shilgan. 2007-yilda tadbirning asosiy mavzusi atrof-muhit bo‘lgan.
Iso sharafiga yurish
Iso sharafiga yurish — har yili payshanba kuni Corpus Christi bayramida Zona-Norti tumanida o‘tkaziladigan evangelistlar paradi. Yurishni 1980-yillarda tashkil topgan, 21-asr boshida mashhurligi keskin oshgan pyatidesyatniklar diniy oqimiga mansub «Masihda qayta tug‘ilish» cherkovi (Igreja Renascer em Cristo) uyushtiradi. 2006-yildarasmiy baholashlarga ko‘ra, yurishda qariyb 3 million kishi qatnashgan. Evangelistlar Braziliyaning barcha hududlaridan ushbu yurish uchun San-Pauluga keladilar. Unda xristian musiqa guruhlari chiqish qiladi; so‘nggi yurishda 30 dan ortiq guruh qatnashgan.
Xalqaro elektron til festivali
Xalqaro elektron til festivali san’at, texnologiya va ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirishga qaratilgan notijorat madaniy tashkilot tomonidan o‘tkaziladi. Shu maqsadda ko‘rgazmalar, munozaralar, ma’ruzalar, kurslar va konferensiyalar tashkil etiladi.
Elektron san’at festivali
Har ikki yilda bir marta Videobrasil madaniy uyushmasi «Xalqaro elektron san’at festivali»ni o‘tkazadi. U San-Pauluga butun dunyodan rassomlarni jalb qiladi. Festival davomida ko‘rgazmalar, madaniy namoyishlar, xususan internet- va CD-san’at ko‘rgazmalari tashkil etiladi. San’at ko‘rgazmalari, munozara va uchrashuvlar yangi g‘oyalarni ilgari surib, Braziliya zamonaviy san’atiga yangi yo‘nalishlar taklif etadi. Festivalda sohaning taniqli ustalari asarlari ko‘rsatiladi. Rafael Fransa va Olyar Eletroniko singari braziliyalik kashshoflar hamda xalqaro mehmonlar tadbirda qatnashadi. Har bir tadbirning asosiy mavzusi bo‘ladi.
Sport



Xuddi Braziliya, ning boshqa shaharlaridagi kabi, San-Pauluda ham futbol eng mashhur sport turidir. Shaharning eng mashhur jamoalari — «San-Paulu», «Korintians» va «Palmeyras». Shaharda yana uchta uncha taniqli bo‘lmagan jamoa, shuningdek qo‘shniSantusjamoasi ham o‘ynaydi. U Santus.
shahrida joylashgan. «Pakaembu» stadioni keng tanilgan; bu yerda mashhur Pele — «Braziliya futboli qiroli» ko‘p marta o‘ynagan. Bundan tashqari, shaharda bitta klubga tegishli dunyodagi eng katta stadion — «Morumbi» bor. U 150 000 tomoshabinni sig‘dira oladi («Marakana»dan keyingi ikkinchi ko‘rsatkich). Bu «San-Paulu».
| Klub | Liga | Stadion | Tashkil etilgan |
|---|---|---|---|
| San-Paulu | A seriya | «Morumbi» (80 000, rekord — 138 032) | 1930 |
| Korintians | A seriya | «Arena Korintians» (48 000) | 1910 |
| Palmeyras | A seriya | «Alyans Park» (43 700) | 1914 |
| Portugeza Desportos | C seriya | «Kaninde» (19 717, rekord — 25 000) | 1920 |
| Juventus | Ikkinchi mintaqaviy divizion | «Rua-Javari» (2730, rekord — 9000) | 1924 |
| Nasional-Atletiko | Uchinchi mintaqaviy divizion | «Nikolau Alayona» (9650, rekord — 22 000) | 1919 |
Avtosport ixlosmandlari «Interlagos» trassasiga — San-Paulu chekkasidagi Joze Karlus Pase nomidagi avtodromga katta e’tibor qaratadi. Interlagos trassasi 1939—1940-yillarda qurilgan, 1990-yilda to‘liq rekonstruksiya qilingan. Uning qiziq jihati shundaki, unda harakat soat miliga teskari yo‘nalishda amalga oshiriladi. 2009-yilgacha Braziliya Gran-prisi odatda Formula-1.
bo‘yicha jahon chempionatining yakuniy bosqichi bo‘lar edi. Shaharda Anyembi Morumbi universiteti joylashgan — u o‘yin dizayni bo‘yicha diplom bera boshlagan Braziliyadagi birinchi universitetdir.

Shahar muammolari

XX asr boshidanoq San-Paulu Braziliyaning iqtisodiy markazi bo‘lgan. Jahon urushlari va Buyuk depressiya tufayli qahva ning AQSH va Yevropa ga yetkazib berilishi keskin qisqardi. Natijada qahva magnatlari sarmoyalarini sanoatga yo‘naltirdi va San-Paulu mamlakatning eng muhim sanoat markaziga aylandi.
Ko‘plab yangi ish o‘rinlarining paydo bo‘lishi mamlakatning boshqa hududlaridan, ayniqsa shimoliy shtatlardan muhojirlar oqimini kuchaytirdi. Aholisi qariyb 32 000 kishi bo‘lgan 1880-yildagi San-Paulu keyinchalik aholisi 250 000 kishiga yetgan shaharga aylandi, xususan 1900, 1 800 000 , keyin 1940, 4 750 000 1960-yilda va 8 700 000 , so‘ng 1980.
Bunday tez o‘sish shaharda ko‘plab muammolarni keltirib chiqardi.
Uy-joy tanqisligi va markaziy hududlarning huvillab qolishi
Aholini ro‘yxatga olishning 2000-yildagi, IBGE, SEADE va boshqa tashkilotlar tomonidan o‘tkazilgan ma’lumotlari, davr: 2000—2004-yillaroralig‘ida munitsipalitetda qariyb 800 mingta turar joy yetishmagan. Bu 3 million aholili shaharning uy-joy fondiga teng bo‘lib, xarobazorlar (favelalar) va aholisi haddan tashqari zich ko‘p kvartirali uylarda yashovchilar soniga mos keladi. Bu tanqislik mamlakatdagi jami uy-joy yetishmovchiligining taxminan 10 foizini tashkil etadi (butun mamlakat bo‘yicha u 8 millionta turar joy deb baholanadi). 2006-yilda munitsipalitetning qariyb 1 523 km² maydonidan 31 km² hududini 2 mingdan ortiq favela.
egallagan. Uy-joy tanqisligi bilan birga, IBGE va SEADE ma’lumotlari shaharning an’anaviy markaziy va janubi-sharqiy tumanlarida aholi kamayib borayotganini ham ko‘rsatadi. Bu kamayish yiliga 5 foizga yetadi.
Hududiy va ijtimoiy ajralish

San-Paulu shahri jiddiy hududiy-ijtimoiy segregatsiya (сегрегация)muammosiga ham duch kelmoqda; uni hal qilish mutaxassislar orasida doimiy munozara mavzusidir. Shahar demografiyasini o‘rganuvchi ko‘plab tadqiqotchilar Pinyeirus, Tiyete va Tamanduatey daryolari orasidagi hududlar tarixan shahar hokimiyati tomonidan rejalashtirishda alohida e’tiborga olinganini va investitsiyalarningasosiy qismi aynan shu yerga yo‘naltirilganini ta’kidlaydi. Hozir ular shahardagi eng yaxshi ijtimoiy ko‘rsatkichlarga ega hududlardir. Infratuzilma va ijtimoiy xizmatlar tizimi rivojlangan bo‘lsa ham, ularning aholi zichligi shahardagi eng past ko‘rsatkichlardan biridir. Faqat Ibirapuera, Kampu-Belu, Vila-Nova-Konseysan va Vila-Olimpiya kabi tumanlarda aholi sezilarli ko‘paymoqda. Boshqa tumanlarda yashash xarajatlarini to‘lay olmaydigan kambag‘al aholi deyarli infratuzilmasi yo‘q shahar chekkalariga ko‘chishga majbur. Shuni ham ta’kidlash kerakki, mazkur daryolar orasidagi hududlarda ham ijtimoiy jihatdan chetga surilgan mahallalar, masalan, Eliopolis favelasi mavjud. Daryolardan tashqarida esa Morumbi, Jardin-Analiya-Franku, Tatuape va Serra-da-Kantareyra kabi rivojlangan tumanlar ham bor.

Markaz va chekka hududlar o‘rtasidagi ajralishdan tashqari, bir tumanning o‘zida ham ijtimoiy tafovutlar ko‘zga tashlanadi. Masalan, Morumbida nufuzli turar joylar favelalar bilan yonma-yon joylashgan. Bu hodisa shaharni rejalashtirish tarixidagi o‘ziga xos jarayonlar natijasida yuzaga kelgan. So‘nggi shunday jarayon Berrini prospektining ishbilarmonlik hududiga aylantirilishi edi. Ushbu o‘zgarishning bir jihati shundaki, Berrini prospekti atrofidagi hudud Pinyeirus daryosi yaqinidagi nosog‘lom tabiiy sharoit sababli ilgari kam aholi yashaydigan joy bo‘lgan. Shu bois aholi daryodan uzoqroqqa, Bruklintumaniga joylashishni afzal ko‘rgan. Berrini prospekti atrofidagi hududning aholi bilan to‘lishi ofis binolari qurilishiga katta sarmoyalar kiritilishi natijasida yuz berdi. Bu binolar tumanning qiyofasini sezilarli o‘zgartirdi.

So‘nggi yigirma yilda jozibador bo‘lmagan tumanlarni yangilash yoki jentrifikatsiya (джентрификация)qilish holatlari, ayniqsa Joze Serra va Jilbertu Kassab boshqaruvi davrida ko‘paydi. Nova-Luz tumanining qayta qurilishi bunga misoldir.
Shahar markaziy tumanlarining tobora tanazzulga yuz tutishi natijasida hududlarni deurbanizatsiya qilish, qayta ixtisoslashtirish va qayta jonlantirish jarayonlari keng tarqaldi. Markaz yaqinida joylashgan, ilgari infratuzilmasi kam bo‘lgan Kapan-Redonda kabi tumanlar tarixan kambag‘al aholini jalb qilgan, ammo hozir ularda iqtisodiy faollik sezilarli oshmoqda. Ular savdo va infratuzilmaga investitsiya yo‘naltiriladigan markazlarga aylandi.
Ayrim tadqiqotlar 1970-yillarda «iqtisodiy mo‘jiza» nomi bilan tanilgan katta iqtisodiy o‘sish shaharga, asosan, Shimoli-sharqiy mintaqadan yangi muhojirlarni jalb qilganini ta’kidlaydi; bu segregatsiya muammolarini qisman yumshatgan.
Transport muammolari

San-Paulu aholisi qariyb 6 million avtomobilga ega. Shu sababli tig‘iz soatlarda shaharda ko‘pincha tirbandliklar yuz beradi. 1996-yildan boshlab shahar hokimiyati transport sharoitlarini yaxshilash uchun bir qator choralar ko‘rdi. Xususan, yo‘llar yaxshilandi, markazdagi avtoturargohlar soni cheklab qo‘yildi va yuk mashinalari shaharning aylanma yo‘llaridan foydalanishga yo‘naltirildi. Shunga qaramay, tirbandlik jiddiy muammo bo‘lib qolmoqda. 2008-yil mart oyida umumiy uzunligi 266 km bo‘lgan rekord tirbandlik qayd etildi.
Hozir transport sharoitlarini yaxshilash maqsadida hukumat metro va shahar atrofi poyezdlari CPTMtizimini rivojlantirish, avtobus yo‘nalishlarini ochish, Marjinal-Tiyete va Marjinal-Pinyeirus shosselarini kengaytirish, halqa yo‘l qurish va yo‘ldan foydalanish uchun to‘lov joriy etishga katta mablag‘ sarflamoqda.
Jinoyatchilik
Shaharda jinoyatchilik va zo‘ravonlik darajasi, ayniqsa chekka tumanlar va qo‘shni munitsipalitetlarda, juda yuqori bo‘lib qolmoqda. 2006-yilholatiga ko‘ra, shtat poytaxtlari orasida jinoyatchilik darajasi bo‘yicha u to‘rtinchi o‘rinda turadi; undan yuqorida faqat Boa-Vista, Palmas va Natal. Shaharda yiliga 23,7 ta qotillik har 100 ming aholiga to‘g‘ri keladi. Bu ko‘rsatkich mamlakatning Resifi (90,9), Kuritiba (49,3), Belu-Orizonti (49,2) va Rio-de-Janeyro (37,7) kabi boshqa yirik shaharlaridagi ko‘rsatkichdan past. Bundan tashqari, so‘nggi 8 yil davomida jinoyatchilik darajasi izchil kamayib kelmoqda. Masalan, 2007-yilda 63 foizga kamaygan, bu 1999-yilga nisbatan olingan ko‘rsatkichdir..
- Yillik qotilliklar soni

Qora bozor va kontrafakt mahsulotlar savdosi
San-Paulu kontrabanda, pirat va qalbaki mahsulotlar savdosining markazi sifatida tanilgan.[ma’lumotlarni yangilash], bunday savdo asosan shahar markazining bir necha joyida, jumladan 25-mart ko‘chasi, Santa-Ifigeniya ko‘chasi va metro bekatlari atrofida amalga oshiriladi. Bu yerda dasturiy ta’minot, film va musiqa albomlarining pirat nusxalari quyidagi disklarda sotiladi: CD va DVD[ma’lumotlarni yangilash]shuningdek, xalqaro mashhur kompaniyalar mahsulotiga taqlid qilib yasalgan sumka, futbolka va boshqa kiyim-kechak hamda aksessuarlar sotiladi. Biroq so‘nggi yillarda noqonuniy mahsulotlar savdosining hajmi kamayishni boshlagan.[ma’lumotlarni yangilash].


Atrof-muhitning ifloslanishi
Shaharda havoning ifloslanishi katta muammodir. Bunga, avvalo, avtomobillar sonining ko‘pligi sabab bo‘lmoqda.
Shahar suv manbalari, xususan asosiy daryolari Tiyete va Pinyeirusning ifloslanishidan ham aziyat chekmoqda. Tiyete daryosida bir necha yildan buyon tozalash dasturi amalga oshirilmoqda. Suv sifatining yomonligidan tashqari, so‘nggi o‘n yilliklardagi urbanizatsiya jarayoni, ayniqsa markaziy va yangi hududlarda, boshqa ko‘plab muammolarni keltirib chiqardi. Bu hududlar aholisi shahar tashqarisidagi manbalardan suv olishda qiynaladi. Bundan tashqari, bu yerda shaxsiy transport jamoat transportidan ustun bo‘lib, atrof-muhitning yanada ko‘proq ifloslanishiga olib keladi. Shaharda va butun aglomeratsiyada suv ta’minoti muammosi munitsipalitet hukumatini jiddiy tashvishga solmoqda: San-Paulu atrofida yirik suv manbalari yo‘q, shu bois suv uzoq hududlardan olib kelinishi kerak. Suvning ifloslanishi muammosi shaharning kengayib borishi sababli ayniqsa dolzarbdir. Bu chekka hududlardagi kambag‘al aholini suv bilan ta’minlashni yanada qiyinlashtiradi.
Havolalar
- São Paulo Official Tourism Home Page — San-Paulu turizmining rasmiy sahifasi (ingl.). Murojaat qilingan sana: 16-dekabr 2019-yil. Hujjat asl manbadan 15-mart 2013-yilda arxivlangan.
- São Paulo Official Home Page — San-Pauluning rasmiy sahifasi (ingl.). Murojaat qilingan sana: 9-iyul 2007-yil. Hujjat asl manbadan 11-iyul 2007-yilda arxivlangan.
- São Paulo Official Tourist Agency Site — San-Paulu rasmiy turizm agentligi sayti (port.)
- São Paulo City Hall Website — San-Paulu shahar hokimiyati sayti (port.)
- São Paulo Metro Underground Official Website — San-Paulu metrosining rasmiy veb-sayti Arxiv nusxasi 17-may 2008-yilda Wayback Machine (ingl.)
- Bovespa — São Paulo Stock Exchange Website — San-Paulu fond birjasi sayti Arxiv nusxasi 27-sentabr 2007-yilda Wayback Machine (ingl.) (port.) (ishlamaydigan havola)
- VisitSP — mehmonxonalar, restoranlar, barlar va yangiliklarni qamrab olgan San-Paulu sayohat qo‘llanmasi (ingl.)
- The New York Times — San-Paulu bo‘yicha sayohat qo‘llanmasi (ingl.)
- Maplink — San-Paulu ko‘chalari bo‘yicha yo‘lko‘rsatkich (port.). Hujjat asl manbadan 21-avgust 2008-yilda arxivlangan.
- Virtual otkritkalar (ingl.). Hujjat asl manbadan 5-iyul 2007-yilda arxivlangan.
- Osmono‘par binolar (ingl.)
- San-Paulu temiryo‘l tizimi fotogalereyasi (ingl.). Hujjat asl manbadan 27-aprel 2006-yilda arxivlangan.