Radon
← Astat | Fransiy →
86 Xe ↑ Rn ↓ Og 86Rn
Oddiy moddaning tashqi ko‘rinishi
Rangsiz, biroz fluoressensiyalanuvchi radioaktiv gaz
Atomning xossalari
Nomi, belgisi, tartib raqami	Radon / Radon (Rn), 86
Atom massasi (molyar massa)	222,0176 (eng barqaror izotop) a. m. b. (g/mol)
Elektron konfiguratsiyasi	[Xe] 4f14 5d10 6s2 6p6
Atom radiusi	214 pm
Kimyoviy xossalari
Kovalent radius	150 pm
Elektrmanfiylik	2,2 (Poling shkalasi)
Oksidlanish darajalari	+2, +4, +6, +8
Ionlanish energiyasi (birinchi elektron)	1036,5 (10,74) kJ/mol (eV)
Oddiy moddaning termodinamik xossalari
Zichlik ( n. sh.)	(gaz, 0 °C da) 9,81 kg/m3 (suyuqlik, −62 °C da) 4,4 g/sm3
Erish harorati	202 K (−71,15 °C)
Qaynash harorati	211,4 K (−61,75 °C)
Molyar erish issiqligi	2,7 kJ/mol
Molyar bug‘lanish issiqligi	18,1 kJ/mol
Molyar issiqlik sig‘imi	20,79 J/(K·mol)
Kristall panjara oddiy moddaning
Panjara tuzilishi	kubsimon yoqlari markazlashgan
Boshqa xususiyatlari
Issiqlik o‘tkazuvchanligi	(300 K) (gaz, 0 °C da) 0,0036 Vt/(m·K)
CAS raqami	10043-92-2

Radon (kimyoviy belgisi — Rn, lot. Radon) — kimyoviy element 18-guruh ( eskirgan tasnif bo‘yicha — sakkizinchi guruhning asosiy guruhchasi, VIIIA) oltinchi davr kimyoviy elementlarning davriy sistemasi D. I. Mendeleyev, atom raqami 86.

Oddiy modda radon normal sharoitda — rangsiz inert gaz. Radioaktivdir, barqaror izotoplarga ega emas, inson salomatligi va hayoti uchun xavf tug‘dirishi mumkin, kanserogen hisoblanadi. Xona haroratida eng og‘ir gazlardan biridir.

Radonning eng barqaror izotopi — ²²²Rn, uning yarim yemirilish davri 3,8 sutkani tashkil etadi.

1899-yilda Pyer va Mariya Kyuri shuni aniqladilarki, gaz radiy bilan aloqada bo‘lganidan keyin ham bir oy davomida radioaktivligini saqlab qoladi. Ernest Rezerford va Robert Ouens o‘sha yilning o‘zida keyinroq shuni qayd etdilar, ya’ni toriy preparatlarining radioaktivligi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib turadi. Keyinchalik Rezerford buni toriy α-zarrachalardan tashqari ilgari noma’lum bo‘lgan qandaydir moddani ham chiqarishi, natijada toriy preparatlari atrofidagi havo asta-sekin radioaktiv bo‘lib qolishi bilan izohladi. U bu moddani toriy emanatsiyasi ( lot. emanatio — «ajralib chiqish») deb atashni va unga Em belgisini berishni taklif qildi. Rezerfordning 1901-yildagi keyingi kuzatishlari radiy preparatlari ham radioaktiv xossalarga ega va inert gaz kabi tutadigan ma’lum bir emanatsiyani chiqarishini ko‘rsatdi. Biroq u mazkur ishida emanatsiyani kashf etishda Kyuri er-xotinlarining ustuvorligini qayd etdi. 1903-yilda fransuz kimyogari Andre-Lui Debyern aktiniyning qisqa umrli emanatsiyasini kashf etdi.

Dastlab toriy emanatsiyasi toron, radiy emanatsiyasi esa niton (keyinchalik radon), aktiniy emanatsiyasi esa aktinon deb atalgan (bu nomlar, nitondan tashqari, hozir ham tez-tez qo‘llanadi). Barcha emanatsiyalar aslida atom raqami 86 bo‘lgan yangi element — inert gazning radionuklidlari ekani isbotlandi. Uni birinchi marta sof holda ajratib olib, zichligini Uilyam Ramzay va Robert Uitlou-Grey 1908-yilda o‘lchaganlar. Ular gazga niton ( lot. nitens, «yarqiraydigan») deb nom berishni taklif qilishgan. 1923-yilda gazga rasman radon nomi berildi va Em belgisi Rn bilan almashtirildi.

Rezerford 1936-yildagi ommaviy ma’ruzasida ularning tadqiqotlari natijalarini qisqacha shunday bayon qilgan:

Men unga [Kanadaning Monreal shahridagi Makgill universitetida 1898-yil dekabrdan 26-may 1899-yilgacha elektrotexnika professori bo‘lgan Ouensga] tajribalar o‘tkazishda yordam berdim va biz juda g‘alati hodisalarni aniqladik. Ma’lum bo‘lishicha, toriy oksidining radioaktiv ta’siri uning ustiga qo‘yilgan o‘n ikkita qog‘oz varag‘idan o‘ta olgan, ammo juda yupqa slyuda plastinka bilan to‘silgan. Bu xuddi qog‘oz g‘ovaklari orqali diffuziyalanadigan qandaydir modda chiqayotgandek tuyulardi. Asbobning havo harakatiga juda sezgirligi diffuziya haqidagi farazni qo‘llab-quvvatlardi. Keyin biz havo avval toriy oksidi ustidan, so‘ng ionlanish kamerasiga o‘tadigan tajribalarni o‘tkazdik. Ular radioaktivlikni havo orqali ko‘chirish mumkinligini ko‘rsatdi. Biroq havo oqimi to‘xtaganda ionlanish kamerasidagi faollik darhol yo‘qolmadi, balki eksponensial qonun bo‘yicha asta-sekin kamaydi. Qog‘ozdan diffuziya yo‘li bilan o‘tadigan, havo orqali tashiladigan va ma’lum vaqt davomida o‘z faolligini saqlab, o‘ziga xos qonuniyat bo‘yicha so‘nib boradigan bu gazsimon moddani men «toriy emanatsiyasi» deb atadim.

Men bu emanatsiyaning o‘zi ustidan o‘tgan jismlarni radioaktiv qilib qo‘yadigan nihoyatda o‘ziga xos xususiyatga ega ekanini aniqladim. Bu xususiyat, ehtimol, nurlanish ta’sirida jismlarning o‘zida qandaydir faollik paydo bo‘lishidan ko‘ra, moddiy substansiyaning ularning yuzasiga cho‘kishi bilan bog‘liq edi. Chunki shunday bo‘lsa, elektr maydoni qo‘llanganda cho‘kkan modda miqdori ortishi kerak edi. O‘sha davrda ko‘plab olimlar buyumlarni radioaktiv moddalar yaqiniga qo‘yib, takrorlash qiyin bo‘lgan g‘alati natijalarni olishardi. Aftidan, bularning barchasini biz toriyda aniqlagan emanatsiyaga o‘xshash emanatsiyalar mavjudligi bilan tushuntirish mumkin edi.

Bunday izohni to‘g‘ri deb hisoblashdan oldin emanatsiyaning haqiqiy tabiatini aniqlash zarur edi. Bu juda qiyin bo‘ldi, chunki mavjud modda miqdori har doim nihoyatda oz edi.

Radonni kimyoviy element sifatida kashf etish ko‘pincha nemis kimyogari Fridrix Dornga ham nisbat beriladi. Radonning kashf etilishidagi ustuvorlik masalalari Jeyms va Virjiniya Marshallning ishida ko‘rib chiqilgan. Unda radonni kimyoviy element sifatida birinchi kashf etgan olim Rezerford deb hisoblanishi kerakligi ko‘rsatilgan.

1900-yilda Dorn radonning ²²²Rn izotopini kashf etdi. Uning yarim yemirilish davri 3,823 sutka bo‘lib, Dorn bu haqda maqola e’lon qildi va unda Rezerfordning oldingi ishiga havola berdi. Rezerford esa avval Ouens bilan, keyin 1899-yilda yakka o‘zi radonning boshqa ²²⁰Rn (toron) izotopi bilan ishlagan. Uning yarim yemirilish davri taxminan 55,6 soniyadir. Rezerford nemis olimining ishlaridan xabardor bo‘lmagan, chunki Dorn o‘z maqolasini kichik tirajli nemis jurnalida e’lon qilgan. Rezerford nemis tilini bilmagan. Dorn radioaktivlik bilan mutlaqo qiziqmagan. Faqat 1902-yilda Rezerford va Soddi emanatsiya radon izotopi ekanini tajriba yo‘li bilan isbotladilar. Ular Makgill universitetidagi yangi fizik qurilma yordamida uni sovitib, suyuqlikka aylantirishga muvaffaq bo‘lishdi va bu haqda maqolalar chop etishdi.

Radon quyidagi radioaktiv yemirilish qatorlari ²³⁸U, ²³⁵U va ²³²Th tarkibiga kiradi. Radon yadrolari tabiatda doimo ona yadrolarning radioaktiv yemirilishidan hosil bo‘ladi. Yer po‘stidagi muvozanat miqdori massa bo‘yicha 7⋅10^–16% ni tashkil etadi. Kimyoviy inertligi tufayli radon «ona» mineralning kristall panjarasini nisbatan oson tark etib, yerosti suvlari, tabiiy gazlar va havoga o‘tadi. Tabiiy radonning to‘rtta izotopi (218, 219, 220, 222) ichida eng uzoq yashaydigan izotop ²²²Rn bo‘lgani sababli, aynan uning ushbu muhitlardagi miqdori eng ko‘p bo‘ladi.

Havodagi radon konsentratsiyasi birinchi navbatda geologik sharoitga (masalan, granitlar tarkibida ko‘p uran bo‘lgani uchun radonning faol manbai hisoblanadi, dengizlar ustidagi havoda esa radon kam bo‘ladi), shuningdek, ob-havoga bog‘liq (yomg‘ir paytida radon tuproqdan chiqadigan mikroyoriqlar suv bilan to‘ladi; qor qoplami ham radonning havoga chiqishiga to‘sqinlik qiladi).

zilzilalar oldidan seysmik faollik tufayli havodagi radon konsentratsiyasining ortishi kuzatiladi. Bu vaqtda radonning yerdan ajralib chiqishi eksgalyatsiya (exhalation) deb ataladi.

Radon olish uchun radiy-226 ning istalgan tuzining suvli eritmasidan havo o‘tkaziladi. Havo o‘zi bilan radon-222 ni olib chiqadi; bu izotop radiy-226 ning radioaktiv yemirilishida hosil bo‘ladi. So‘ng havo oqimi bilan olib ketilishi mumkin bo‘lgan, tarkibida radiy tuzi mavjud eritmaning mayda tomchilarini ajratish uchun havo yaxshilab filtrlanadi. Gazlar aralashmasidan sof radon olish maqsadida kimyoviy faol moddalar (kislorod, vodorod, suv bug‘lari va hokazolar) chiqarib tashlanadi. Qolgan qismi suyuq azot bilan kondensatsiyalanadi, so‘ng kondensatdan azot va inert gazlar (argon, neon va hokazolar) haydab ajratiladi.

Bir gramm radiy-226 dan bir sutkada taxminan 0,1 mm³ radon-222 hosil bo‘ladi.

Radon — rangsiz va hidsiz, bir atomli og‘ir radioaktiv gaz. Uning xona haroratida suvda eruvchanligi 460 ml/l ni tashkil etadi, bu yengilroq inert gazlarnikidan yuqori. Organik erituvchilarda va insonning yog‘ to‘qimasida radonning eruvchanligi suvdagidan o‘nlab marta yuqori. Gaz polimer plyonkalarU quyidagi sorbentlarda oson adsorbsiyalanadi: faollashtirilgan ko‘mir va silikagel.

Radonning o‘z radioaktivligi uning lyuminessensiyasini keltirib chiqaradi. Gazsimon va suyuq radon ko‘kimtir nur chiqaradi; qattiq radon suyuq azot haroratigacha sovitilganda esa nurlanish rangi dastlab sariq, keyin qizg‘ish-to‘q sariqqa aylanadi.

Gaz razryadida radonning nurlanishi ko‘k rangda bo‘ladi, chunki uning ko‘rinadigan spektrida ayniqsa 8 ta chiziq ajralib turadi, ularning to‘lqin uzunligi 3982 dan 5085 Å (398,2 nm dan 508,5 nm gacha) va ular asosan spektrning ko‘k qismida joylashgan, biroq barqaror izotoplari yo‘qligi sababli radondan gaz razryadli yoritish asboblarida foydalanib bo‘lmaydi.

Normal sharoitda radonning zichligi 9,73 kg/m³ bo‘lib, bu havo zichligidan taxminan 7,6 marta katta.

Kimyoviy jihatdan radon asl (inert) gazlar ichida eng faolidir, chunki uning tashqi elektron qobig‘idagi elektronlarning ionlanish energiyasi nisbatan past.

Radon ftor bilan kimyoviy birikmalar hosil qiladi. Masalan, radon diftoridi RnF₂ oq rangli uchuvchan bo‘lmagan kristall moddadir.

Radon ftoridlari kuchli ftorlovchi reagentlar (masalan, galogen ftoridlari: ClF₃, BrF₅, IF₇).

RnF kationli birikmalar ham olingan⁺: RnF[SbF₆], RnF[Sb₂F₁₁].

Ftordan tashqari, radon kislorod bilan ham ikki elementli birikmalar hosil qilishi mumkin. Xususan, radon trioksidi olingan, biroq radonning boshqa oksidlarini olish tasdiqlanmagan.

Bundan tashqari, radon turli klatratlar tarkibiga kirishi mumkin; ular doimiy stexiometrik tarkibga ega bo‘lsa-da, radon atomlari ishtirokida kimyoviy bog‘ hosil qilmaydi.

Radondan tibbiyotda radon vannalari tayyorlashda foydalaniladi. Radon qishloq xo‘jaligida uy hayvonlari yemini faollashtirish uchun, metallurgiyada domna pechlari va gaz quvurlaridagi gaz oqimining tezligini aniqlashda indikator sifatida ishlatiladi. Geologiyada havo va suvdagi radon miqdorini o‘lchash uran va toriy konlarini, shuningdek, yer yuzasi va yerosti havosida radon miqdorining ko‘payishi bilan namoyon bo‘lishi mumkin bo‘lgan faol tektonik yoriqlarni izlash uchun; gidrogeologiyada esa yerosti va daryo suvlari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni o‘rganish uchun qo‘llanadi.

Yerosti suvlaridagi radon konsentratsiyasining o‘zgarishidan zilzilalarni bashorat qilishda foydalanish mumkin.

Radon sog‘liq uchun zararli^[ingl.], u radiotoksik va kanserogen. Inson organizmiga kirib, u o‘pka saratoniga olib keluvchi jarayonlarga hissa qo‘shadi. Radon va uning hosila izotoplari yadrolarining o‘pka to‘qimasida yemirilishi mikrokuyishni keltirib chiqaradi, chunki alfa-zarrachalarning barcha energiyasi deyarli yemirilish joyining o‘zida yutiladi. Radon ta’sirining chekish. AQSH Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, radon o‘pka saratonini, asosan bronxogen (markaziy) turini keltirib chiqaruvchi omillar ichida chekishdan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Radon nurlanishi sababli yuzaga keladigan o‘pka saratoni saraton tufayli o‘limlarning eng ko‘p uchraydigan oltinchi sababidir.

Radon va uning yemirilish mahsulotlari atrof-muhitdagi tabiiy va texnogen radionuklidlardan inson organizmi o‘rtacha oladigan umumiy samarali nurlanish dozasining yarmidan ko‘prog‘ini tashkil etadi.

Hozirgi vaqtda ko‘plab mamlakatlarda aholini himoya qilish choralarini optimallashtirishning dastlabki bosqichi sifatida binolardagi radon konsentratsiyasini monitoring qilish ishlari olib borilgan.

Radiologik himoya bo‘yicha xalqaro komissiya (ICRP) referens darajani belgiladi: radon izotoplari va ularning yemirilish mahsulotlarining ekvivalent muvozanatli hajmiy faolligi (EMHF) ish joylarida 200 Bk/m³.

Rossiyada suvdagi, birinchi navbatda yerosti suv manbalaridagi radon uchun aralashuv darajasi 60 Bk/kg.

Radon ta’siri bilan bog‘liq nurlanish yuklamasini quyidagilar ham oshiradi: doimiy ishlaydigan lyuminofor massalar; ular tarkibida tabiiy urandan kimyoviy ajratib olingan, asriy muvozanatda bo‘lgan qatorlar uran-238 va uran-235ning a’zolari, asosan, radiy-226 bo‘lib, u radon-222gacha yemiriladi. Bunday lyuminofor massalardan sezilarli miqdorda radon ajralishi ular bilan jihozlangan ko‘p sonli asboblarni saqlashni xavfli qiladi. Ayniqsa eski aviatsiya burilish va sirpanish ko‘rsatkichlari, aviagorizontlar, kemalarning devor soatlari, uchlari nur taratuvchi tumblerlar va avtomatlar, shuningdek DP-63-A gamma-nurlanish indikatorlarining shkala yoritgichlari radonni ko‘p ajratadi (keyingi modellarda ular oz elektr iste’mol qiladigan elektrolyuminessent yoritgichlar bilan almashtirilgan, shu bois xavf tug‘dirmaydi). Lyuminofor massa shisha ostida emas, ochiq holda joylashgan mahsulotlar ayniqsa xavflidir: xonani radiy changi bilan ifloslantirishning jiddiy xavfi yuzaga keladi.

Radon izotoplari darajasini hisobga olishda ularning uchuvchan bo‘lmagan yemirilish mahsulotlari (yarim yemirilish davrlari turlicha bo‘lgan poloniy, qo‘rg‘oshin, vismut va boshqa izotoplar) faolligini ham hisobga olish lozim.

Radon darajasini o‘lchash imkonini beradigan ancha oddiy testlar mavjud. Ayrim mamlakatlarda bunday tekshiruvlar radon miqdori yuqori joylarda tizimli ravishda o‘tkaziladi. Radon darajasini o‘lchash uchun raqamli qurilmalar (emanometrlar) sotuvda mavjud. Radon darajasini tezkor tekshirish moslamalari arzon, ayrim hollarda esa bepul. Tahlilni o‘tkazish uchun tegishli yo‘riqnomalar ishlab chiqilgan. Radon darajasini o‘lchash to‘plamiga yig‘uvchi moslama kiradi; uni turar joy binosining eng quyi qavatida 2—7 sutkaga o‘rnatish zarur. Keyin yig‘uvchi moslama tahlil uchun laboratoriyaga yuboriladi. Radon darajasini uzoq muddat (bir yilgacha) o‘lchash asboblari ham mavjud. Qurilish boshlanishidan avval yerdan ajralayotgan radon miqdorini o‘lchash mumkin. Radon konsentratsiyasi kundan kunga o‘zgarishi mumkin, shuning uchun inson ko‘p vaqt o‘tkazadigan xonalarda radonning o‘rtacha konsentratsiyasini aniqlash uchun uzoq muddatli o‘lchovlar kerak.

Radon konsentratsiyasi ob-havo o‘zgarishi kabi omillar tufayli tabiiy tebranishlarga uchraydi. Shu sababli dastlabki test o‘rtacha radon konsentratsiyasi haqida aniq bo‘lmagan natija berishi mumkin. Havodagi radon darajasi sutkaning eng sovuq qismida, bosim farqlari eng katta bo‘lganda maksimal bo‘ladi. Shu sababli radon konsentratsiyasi yuqori ( 4 pKi/l) ekani aniqlansa, gaz ajralishini bartaraf etish bo‘yicha qimmatroq tadbirlarga kirishishdan oldin qayta o‘lchash maqsadga muvofiq. 4 dan 10 pKi/l gacha bo‘lgan ko‘rsatkichlar uzoq muddatli test o‘tkazish zarurligini bildiradi. 10 pKi/l dan yuqori ko‘rsatkichlar gaz ajralishiga qarshi choralarni ortiqcha kechiktirmaslik uchun faqat qo‘shimcha qisqa muddatli test o‘tkazishni talab qiladi. Agar sotuvchi radon darajasini 4 pKi/l yoki undan past qiymatga tushira olmagan bo‘lsa, ko‘chmas mulk xaridorlariga xaridni kechiktirish yoki undan voz kechish tavsiya etiladi.

Radonning yarim yemirilish davri atigi 3,8 sutka bo‘lgani uchun manbani olib tashlash yoki ajratib qo‘yish xavfni sezilarli darajada kamaytiradi. Odatda xonani shamollatish radon konsentratsiyasini pasaytiradi. Yaxshi shamollatiladigan xonalarda radon konsentratsiyasi tashqi havodagi darajaga yaqinlashishga moyil (odatda 10 Bk/m³, 1 dan 100 Bk/m³).

Uyda radon konsentratsiyasini kamaytirishning to‘rtta asosiy usuli mavjud:

• shamollatishni yaxshilash va yerto‘lalardan radonning yashash xonalariga kirishiga yo‘l qo‘ymaslik
• Yerto‘ladan radonni chiqarib yuborish tizimini o‘rnatish
• Musbat bosimli shamollatish tizimlarini o‘rnatish

EPA ma’lumotiga ko‘ra, radon konsentratsiyasini kamaytirish uchun birinchi navbatda radonni binodan chiqarib yuboradigan deflektorli quvurlar tizimi va ventilyatordan foydalaniladi. AQSH Atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi (EPA) radonning xonaga kirishiga to‘sqinlik qiluvchi usullarni tavsiya etadi. Masalan, tuproq ostidan havoni so‘rib chiqarish radonning uyga kirishining oldini oladi: uy ostidagi radon quvurlar orqali tashqariga chiqarilib, havoda suyultiriladi. EPA boshqa choralarni qo‘llamasdan faqat tirqishlarni germetiklashni tavsiya etmaydi, chunki bunday usul radon darajasining sezilarli va barqaror pasayishini ta’minlamaydi.

Musbat bosimli shamollatish tizimini issiqlik almashtirgich (rekuperator yoki regenerator) bilan birlashtirib, tashqi havo bilan almashinuv jarayonida energiyani qaytarish mumkin. Chunki havoni shunchaki tashqariga chiqarish yetarli bo‘lmasligi, aksincha, uy ichiga havo so‘rilishiga olib kelishi mumkin. Yerto‘lalar ustiga qurilgan uylarda bo‘shliqni qoplovchi plastik qatlamlar o‘rnatish mumkin — bu radon uchun to‘siq vazifasini bajaradi. Plastik qatlam ostidan radonni ochiq havoga chiqarish uchun shamollatish quvuri va ventilyator ishlatiladi. Radonni chiqarishning bu usuli «membrana ostidan so‘rib chiqarish» deb ataladi va to‘g‘ri qo‘llanganda yerto‘lali uylarda radonni chiqarishning eng samarali usuli hisoblanadi.

Radonning barqaror izotoplari yo‘q. Eng barqarori ²²²Rn (T_1/2 = 3,8235 sutka) bo‘lib, u tabiiy radioaktiv oilaga — uran-238 (uran-radiy oilasi) qatoriga kiradi va radiy-226 ning bevosita yemirilish mahsulidir. Ba’zan «radon» nomi aynan shu izotopga nisbatan ishlatiladi. Yana bir tabiiy izotopi toriy-232 yemirilish qatoriga kiradi: ²²⁰Rn (T_1/2 = 55,6 s); u ba’zan toron (Tn) deb ataladi. Yana bir tabiiy izotopi uran-235 (uran-aktiniy) yemirilish qatoriga kiradi: ²¹⁹Rn (T_1/2 = 3,96 s); u aktinon (An) deb ataladi. Uran-radiy oilasining yon tarmoqlaridan biriga (tarmoqlanish koeffitsiyenti 2⋅10⁻⁷) juda qisqa umrli (T_1/2 = 35 ms) radon-218 ham kiradi. Radonning yuqorida qayd etilgan barcha izotoplari alfa-yemirilishga uchraydi. Shu to‘rt nuklid radonning tabiiy izotoplari ro‘yxatini to‘liq tashkil etadi. Yana 30 ta sun’iy Rn izotopi ma’lum, ularning massa sonlari 195 dan 228 gacha. Ayrim neytron yetishmaydigan radon izotoplarida ham qo‘zg‘algan metastabil holatlar; bunday holatlarning 13 tasi ma’lum. Yengil Rn izotoplarining asosiy yemirilish turlari — alfa-yemirilish, pozitron yemirilishi va elektron tutib olish. Massa soni A=212 dan boshlab alfa-yemirilish ustunlik qiladi. Og‘ir radon izotoplari (A=223 dan boshlab) asosan beta-minus-yemirilish orqali yemiriladi.

• Webelements saytida radon
• Kimyoviy elementlarning ommabop kutubxonasida radon
• Radonning inson organizmiga ta’siri — bibliografiya