Ostona haqida

Poytaxt
Ostona
qozoq. Ostona / Astana
Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: Ostona markazi, «Qozog‘iston», Qozog‘iston Respublikasi Milliy muzeyi, «Ostona Arena», Ostona Opera teatri
51°08′ sh. k. 71°26′ sh. u.HGЯO
Mamlakat  Qozog‘iston
Maqomi poytaxt, respublika ahamiyatidagi shahar
Ma’muriy bo‘linishi 6 ta tuman
(Olmaota,
Boyqo‘ng‘ir,
Yesil,
Nura,
Sariarqa,
Sarayshiq)
Hokim Jenis Qosimbek
Tarixi va geografiyasi
Ilk bor tilga olinishi 1832
Avvalgi nomlari ...gacha 1961 — Aqmolinsk
...gacha 1992 — Selinograd
...gacha 1998 — Aqmola
...gacha 2019 — Ostona
...gacha 2022 — Nur-Sulton
Poytaxt dan boshlab 1997
Maydoni 797,33 km²
Markaz balandligi 347 ± 1 m
Iqlim turi keskin kontinental
Vaqt mintaqasi UTC+5:00
Aholisi
Aholisi ↗1 702 620 kishi (2026)
Zichligi 1839,63 kishi/km²
Aglomeratsiya aholisi 2 mln kishi (2026)
Milliy tarkibi qozoqlar — 83 %
ruslar — 8 %
ukrainlar — 1,4 %
tatarlar — 1,03 %
nemislar — 0,88 %
boshqalar — 5,78 % (2023-y.)
Diniy tarkibi musulmonlar, xristianlar va boshqalar
Aholi nomi ostonalik erkak, ostonalik ayol, ostonaliklar
Rasmiy til qozoq tili va rus tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +7 +7 7172
Pochta indeksi 010000
Avtomobil raqam kodi Z va 01
KATO kodi 710000000
Boshqa ma’lumotlar
Daryolar Ishim, Saribuloq, Oqbuloq

Ostonaning rasmiy sayti
 (qozoq.) (rus.) (ingl.)
Астана на карте
Ostona xaritada
Астана
Ostona
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Ostona (qozoq. Ostona / Astanafayl haqida, so‘zma-so‘z — «poytaxt»; ilgari Aqmolinsk, Selinograd, Aqmola, Nur-Sulton) — Qozog‘iston Respublikasining poytaxti 10-dekabr 1997-yildan buyon. Shahar mamlakat shimolida, Ishim daryosi bo‘yida joylashgan. Ma’muriy jihatdan oltita tumanga bo‘lingan. Ostona anklav hisoblanib, uning atrofini Aqmola viloyati hududi o‘rab turadi, biroq ma’muriy jihatdan viloyat tarkibiga kirmaydi.

Aqmolinsk 7-may 1862-yilda shahar maqomini olgan. Milliondan ortiq aholisi bor shaharga Ostona 2017-yil iyunida, aholi soni 1 002 874 nafarga yetgach aylandi. 1-oktabr 2025-yil holatiga ko‘ra, uning aholisi 1 612 512 kishini tashkil etgan. Aholi soni bo‘yicha Ostona Qozog‘istonda ikkinchi o‘rinda, undan oldinda esa Olmaota turadi.

Ostonaning umumiy maydoni — 797,33 km². Hozirgi shahar hokimi — Jenis Qosimbek.

Tabiiy-geografik xususiyatlari

Daryo Ishim (qozoq. Yesil)

Shahar hududi maydoni 797,33 km² (7-fevral 2017-yilda shahar tarkibiga 87,19 km² maydonga ega Aqmola viloyatining aholi punktlari bo‘lmagan hududi qo‘shilganidan so‘ng).

Shahar dasht tekisligida joylashgan. Uning relyefi suv toshqini qayiridan balandroq bo‘lgan past terrasalardan iborat. Dengiz sathidan eng past nuqta Ishim daryosi qayirida, aylanma yo‘l tashqarisida 337 m; eng baland nuqta aylanma yo‘l ortida, Shubarga tomon 407 m balandlikda joylashgan.

Asosan kashtan tuproqlar.

uchraydi. Shaharning geologik tuzilishi shimoliy qismida paleozoy davriga oid tabaqalanmagan yotqiziqlar, janubiy va g‘arbiy qismlarida esa o‘rta va yuqori to‘rtlamchi davr yotqiziqlaridan iborat. Shaharning katta qismi cho‘kindi jinslar, asosan qumli qumoq tuproqlar.

ustida joylashgan. Ostona Ishim daryosining ikki sohilida joylashib, o‘ng va chap qirg‘oq qismlariga bo‘linadi. Shahar gidrografik tarmog‘iga Ishim daryosidan tashqari uning kichik o‘ng irmoqlari Saribuloq va Oqbuloq ham kiradi. Shahar atrofidagi 25—30 km radiusda ko‘plab chuchuk va sho‘r ko‘llar mavjud.

Iqlim

2006-yildagi qish

Shahar iqlimi — keskin kontinental. Yoz issiq va quruq, qish sovuq va uzoq davom etadi. O‘rtacha yillik harorat 3,1 °C. Yillik yog‘in miqdori 300 mm . O‘rtacha yozgi harorat taxminan 20 °C, qishki harorat esa −15 °C bo‘lsa-da, yozda issiq 40 °C dan oshishi, qishda esa sovuq −50 °C gacha yetishi mumkin. Chunki qishda shaharga Sibirdan sovuq havo, yozda esa O‘rta Osiyodan.

issiq havo massalari keladi. Qurg‘oqchilik va kuchli shamollarga moyil dasht o‘rtasida joylashgani, yashash uchun noqulay iqlim sharoitini yumshatish maqsadida shahar atrofida yashil belbog‘ — daraxtlar va boshqa yirik yashil o‘simliklar ekiladigan hudud barpo etish bo‘yicha keng ko‘lamli loyiha amalga oshirilmoqda.

Ostona iqlimi,  Qozog‘iston
Ko‘rsatkich / Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq eng yuqori t, °C 5,0 8,2 22,1 29,7 36,1 40,1 41,6 38,7 36,2 26,7 18,5 5,2 41,6
O‘rtacha eng yuqori t, °C −10,3 −8,8 −1,5 12,2 20,9 25,8 26,6 25,2 18,9 10,4 −1,3 −8 9,3
O‘rtacha harorat, °C −14,5 −13,6 −6 6,5 14,5 19,6 20,6 19,1 12,6 5,0 −5,2 −12 4,0
O‘rtacha eng past t, °C −18,7 −18 −10,4 1,2 8,2 13,4 14,9 13,0 6,8 0,5 −8,7 −16 −1,1
Mutlaq eng past t, °C −51,6 −48,9 −37,2 −27,8 −10,8 −1,5 2,3 −2,2 −8,2 −25,3 −39,2 −43,5 −51,6
Yog‘in (me’yor), mm 17,9 16,6 20,0 21,8 33,4 40,1 56,1 31,4 20,9 26,1 28,9 24,8 338

Gidrografiya

Daryolar

Ko‘llar

Kanallar

Orollar

Ishim daryosida ikkita sun’iy orol mavjud: Yashil va sobiq «Gazmashapparat» AJ hududidagi nomsiz orol.

Ma’muriy bo‘linishi

Ostona Aqmola viloyati hududida joylashgan va viloyatning uchta tumani (Arshali, Selinograd va Shortandi) bilan chegaradosh. Shahar hududining kengayishi natijasida Aqmola viloyatining Selinograd tumani hududi ikki alohida qismga bo‘linib qolgan.

Ostona hududi va uning ichki ma’muriy bo‘linishi bir necha bor o‘zgargan. 2025-yilgi o‘zgarishlardan so‘ng shahar quyidagi 6 tumandan iborat bo‘lgan: Olmaota, Boyqo‘ng‘ir, Yesil, Sariarqa, Nura va Sarayshiq.

2018-yildagi o‘zgarishlar

7-fevral 2018-yilgacha Ostona hududiga shaharning o‘zi (69 822 ga) bilan birga undan ajralgan ikkita yer uchastkasi ham kirgan: shahar sharqidagi 459 ga maydonli davlat o‘rmon ko‘chatzori hamda shahar shimolida, Qoyandi suv ombori yaqinidagi dala hovlilar massivi (unda 12 ta dala hovli birlashmasi mavjud). Bu massivning maydoni Davlat yer kadastriga ko‘ra 900 ga, Ostonaning bosh rejasiga ko‘ra 850 ga, shahar hududi balansiga ko‘ra esa (Qozog‘iston Respublikasi Hukumatining 16-mart 2018-yildagi 131-son qarori) 733 ga bo‘lgan.

7-fevral 2018-yilda Aqmola viloyati Selinograd tumanidan umumiy maydoni 8719 ga bo‘lgan, aholisi yashamaydigan yana uchta uchastka shahar chegarasiga kiritildi. Jumladan:

  1. xalqaro aeroport hududidagi mavjud shahar hududiga tutash 7300 ga maydonli uchastka;
  2. shahar janubidagi Milliy panteon hududi (959 ga);
  3. shaharning shimoli-g‘arbida qabriston tashkil etish uchun ajratilgan hudud (460 ga).

16-mart 2018-yilda Olmaota va Sariarqa tumanlarining ayrim hududlaridan to‘rtinchi tuman — Boyqo‘ng‘ir.

2022-yildagi o‘zgarishlar

2022-yil dekabr oxirida Yesil tumanidan yangi tuman ajratish loyihasi taklif qilindi. Uning hududi Qobonboy Botir shohko‘chasining g‘arbida joylashishi va Nura tumani deb nomlanishi ko‘zda tutilgan edi.

Loyihada shahar hududini quyidagicha taqsimlash nazarda tutilgan:

  • «Olmaota» tumani: 15 471 ga;
  • «Boyqo‘ng‘ir» tumani: 18 129 ga (shu jumladan, shahardan alohida joylashgan 460 ga maydonli qabriston hududi);
  • «Yesil» tumani: 20 022 ga (shu jumladan, alohida joylashgan 959 ga maydonli Milliy panteon hududi);
  • «Sariarqa» tumani: 6 775 ga;
  • «Nura» tumani: 19 336 ga.

1-yanvar 2023-yilda shaharning beshinchi tumani — «Nura» tashkil etildi.

TumanHududi
 km²
(chegaralar
16-03-2018 holatiga)
Aholisi
1-mart 2018-yil holatiga
(chegaralar
16-03-2018 gacha)
Aholisi
1-iyul 2018-yil holatiga
(chegaralar
16-03-2018 holatiga)
2025-yil boshidagi aholi
Olmaota154,71455 452307 263409 873
Boyqo‘ng‘ir181,29—213 952227 043
Yesil393,58197 435203 617293 451
Sariarqa67,75386 471323 134351 573
Nura246 763
Ostona:797,331 039 3581 047 9661 528 703

2025-yildagi o‘zgarishlar

2025-yilda ma’muriy-hududiy boshqaruvni maqbullashtirish maqsadida Olmaota tumanining janubiy qismida yangi ma’muriy birlik — Sarayshiq tumani tashkil etildi. Yangi tumanning umumiy maydoni 69,53 km² bo‘lib, Olmaota tumanining maydoni 85,18 km².

Ostona shahri hokimlari

11-sentabr 2018-yildan 13-iyun 2019-yilgacha shahar hokimi lavozimida Baxt Sultonov.

8-dekabr 2022-yilda hokim etib Jenis Qosimbek.

Aholisi

1-oktabr 2025-yil holatiga ko‘ra, shahar aholisi 1 612 512 kishini tashkil etdi.

Ostona aholisi sonining o‘zgarishi

Yil boshidagi aholi soni
1945 1989 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998
69 400↗281 252↗298 700↘292 200↗294 600↘293 200↘289 700↘287 200↗300 500
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
↗326 900↗381 000↗440 200↗493 100↗501 998↗510 533↗529 335↗550 438↗574 448
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
↗602 684↗605 254↗649 146↗697 156↗742 884↗778 198↗814 435↗852 882↗872 655
2017 20182019 2020 20212022 202320242025
↗972 672↗1 032 475↗1 127 238↗1 136 156↗1 184 411↗1 239 744↗1 354 556↗1 511 807↗1 544 142

Rasmiy Qozog‘iston statistika byurosi hisobiga ko‘ra, poytaxtda 1-yanvar 2017-yilda 972 672 nafar, 1-iyun 2017-yilda 1 002 874 nafar, 1-oktabr 2023-yilda esa 1 409 497 nafar aholi yashagan.

2009-yilgi aholini ro‘yxatga olish natijalariga ko‘ra, shahar aholisining atigi 36 % qismi Ostonada tug‘ilgan. Aholining asosiy qismini Qozog‘istonning boshqa hududlaridan ko‘chib kelganlar tashkil etadi. Jumladan, bunday migrantlarning 19,4 % qismi Aqmola viloyatida, 7,4 % qismi Turkiston viloyatida, har biri 6,3 % dan Qarag‘anda va Qo‘stanay viloyatlarida tug‘ilgan.

Qozog‘iston statistika ma’lumotlariga ko‘ra, mehnatga layoqatli yoshdagi (ayollar uchun 16—58, erkaklar uchun 16—63 yosh) shahar aholisi 1-oktabr 2016-yilda 478 432 kishini tashkil etgan. Shundan 21 ming nafari ishsiz, 92 ming nafari esa «ishchi kuchi tarkibiga kirmaydigan shaxslar» bo‘lgan.

Nikohga kirishning o‘rtacha yoshi: erkaklar — 27,5 yosh, ayollar — 25,3 yosh.

10 yil ichida, 1999-yildan 2009-yilgacha aholi soni 86,7 % ga o‘sgan. Har yili har ming kishiga 11 ta nikoh va 3 ta ajralish to‘g‘ri keladi.

Ostona aglomeratsiyasi

«Astanagenplan» ilmiy-tadqiqot va loyihalash instituti «Ostona aglomeratsiyasini hududiy rivojlantirishning mintaqalararo sxemasi» loyihasini ishlab chiqqan. 2015-yil noyabrida qabul qilingan ushbu hujjat aglomeratsiyaning umumiy maydoni 21,75 ming km² bo‘lgan chegaralarini belgilagan. Ularga Aqmola viloyatining Arshali, Selinograd va Shortandi tumanlaridagi 127 ta aholi punkti, shuningdek, Aqko‘l tumanining to‘rtta okrugi (Uryupin qishloq okrugi, Yenbek ovul okrugi, Kenes qishloq okrugi va Aqko‘l shahar ma’muriyati) kirgan. Mazkur shahar atrofi hududida 196 ming, Ostona shahrida esa 814 ming kishi yashagan. Ostona shahar atrofi aholisining zichligi har 9 kishi/ km² (butun Qozog‘iston bo‘yicha o‘rtacha zichlik har 7 kishi/ km²). Aglomeratsiyani rivojlantirish loyihasiga ko‘ra, 2020-yilda aholi soni 1,2 mln, 2030-yilda esa 1,5 mln kishidan oshishi kutilgan.

2019-yilda «Mamlakatni 2030-yilgacha hududiy-makoniy rivojlantirishning prognoz sxemasi» ishlab chiqilayotganda Ostona aglomeratsiyasi hududi asossiz ravishda kattalashtirilgani qayd etilgan: «Aglomeratsiyalarning amaldagi chegaralarini qayta ko‘rib chiqish zarur. Masalan, poytaxt (21,7 ming km²) va Olmaota (9,4) aglomeratsiyalarining maydoni Tokio (8,5), Chikago (6,8), Shanxay (3,5), San-Paulu (3,2) singari dunyoning eng yirik aglomeratsiyalari maydonidan ancha katta».. Bu muammoni «Aglomeratsiyalarni rivojlantirish to‘g‘risida»gi qonunni joriy etish orqali hal qilish mumkin. Unda aglomeratsiya mezonlari quyidagicha belgilangan: «aholisi besh yuz mingdan ortiq bo‘lgan poytaxt, respublika yoki viloyat ahamiyatidagi shahar (aglomeratsiya markazi) va uning atrofidagi, bir-biri bilan kundalik mehnat, ishlab chiqarish, ijtimoiy-madaniy va boshqa aloqalarga ega, hududiy jihatdan qo‘shilib ketishga moyil shaharlashgan aholi punktlaridan tashkil topgan mahalliy tizim». Shuningdek, aholi punktini aglomeratsiya tarkibiga kiritish mezonlari belgilangan: punkt aglomeratsiya markaziga geografik yaqin bo‘lishi va undagi mehnatga layoqatli aholining kamida 15 % qismi har kuni markazga borib-keluvchi mehnat migratsiyasida qatnashishi kerak.

Aynan 2020-yildagi koronavirus pandemiyasi davrida poytaxt karantin hududi chegaralari belgilanganida Aqmola viloyatining quyidagi aholi punktlari shu hududga kiritilgan: Talapker, Qorao‘tkel (Ilinka), Qoyandi, Qo‘shchi, Jibek Joli.

Milliy tarkib

1897-yilgi aholini ro‘yxatga olishga ko‘ra, Aqmolinskda 9707 kishi yashagan. Shundan ruslar — 4619 nafar (47,58 %), qozoqlar — 3020 (31,11 %), tatarlar — 1035 (10,66 %), mordvalar — 223 nafar (2,30 %), nemislar — 205 (2,11 %), yahudiylar — 173 (1,78 %), ukrainlar — 101 nafar (1,04 %), boshqa millatlar — 331 nafar (3,41 %).

1989—2009-yillardagi aholini ro‘yxatga olish hamda 2017—2022—2025-yillardagi baholashga ko‘ra, aholining etnik tarkibi:
1989%1999%2009%2017%2018% 2022 % 2025 %
jami281 252100 %319 324100 %613 006100 %972 672100 %1 030 577100 % 1 239 744 100 % 1 528 703 100 %
Qozoqlar49 79817,71 %133 58541,83 %425 29869,38 %750 94677,20 %805 71878,18 % 1 005 147 81,08 % 1 258 208 82,3 %
Ruslar152 14754,10 %129 48040,55 %122 21519,94 %137 33314,12 %138 17513,41 % 140 569 11,34 % 131 620 8,61 %
Ukrainlar26 0549,26 %18 0705,66 %12 7832,09 %14 1271,45 %14 1761,38 % 14 329 1,16 % 21 516 1,41 %
Tatarlar93393,32 %82862,59 %89701,46 %11 2991,16 %11 6241,13 % 12 788 1,03 % 15 696 1,03 %
O‘zbeklar6400,23 %4290,13 %71861,17 %10 2381,05 %10 6421,03 % 11 558 0,93 % 9 477 0,62 %
Nemislar18 9136,72 %95913,00 %69161,13 %90590,93 %92430,90 % 9509 0,77 % 13 474 0,88 %
Koreyslar13290,47 %20280,64 %41720,68 %62240,64 %65490,64 % 7353 0,59 % 8 737 0,57 %
Qirg‘izlar940,03 %1960,06 %25670,42 %45060,46 %47410,46 % 5715 0,46 % 4 517 0,3 %
Ozarbayjonlar9970,35 %9020,28 %26180,43 %36960,38 %38110,37 % 4416 0,36 % 5 007 0,33 %
Belaruslar82202,92 %57611,80 %37520,61 %40340,41 %40520,39 % 4047 0,33 % 6 218 0,4 %
Ingushlar23110,67 %18220,57 %21290,35 %25900,27 %26420,26 % 2826 0,23 % 3 356 0,22 %
Polyaklar24120,98 %25370,79 %21790,36 %26850,28 %26870,26 % 2734 0,22 % 3 986 0,26 %
Uyg‘urlar530,02 %1610,05 %6890,11 %12100,12 %13150,13 % 1611 0,13 % 2 469 0,16 %
Chechenlar5140,18 %7520,24 %9510,16 %12690,13 %13280,13 % 1529 0,12 % 1 893 0,12 %
Boshqirdlar11870,42 %8700,27 %9250,15 %11590,12 %12170,12 % 1332 0,11 % 1 886 0,12 %
Armanlar8140,29 %5760,18 %9460,15 %11740,12 %12040,12 % 1309 0,11 % 1 409 0,09 %
Moldavanlar10040,36 %6290,20 %6210,10 %7720,08 %7830,08 % 831 0,07 % 1 185 0,078 %
boshqalar54981,64 %36490,83 %80891,32 %10 3711,07 %10 6701,04 % 12 141 0,98 % 38 049 2,49 %

Tarix

Bo‘zoq shahristoni
«Sak jangchilari» favvorasi «Hazrat Sulton» masjidi fonida, Qozog‘iston Milliy muzeyi
Aqmolinsk qal’asi rejasi
Qozog‘iston parlamenti
Qozog‘iston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi
Qozog‘iston Respublikasi Mudofaa vazirligi

Hozirgi shahar hududidagi qadimgi va o‘rta asr manzilgohlari

Hozirgi shahar hududi qadimda karvon yo‘llari kesishgan qulay manzil bo‘lgan. Arxeologlar shahar hududida bronza davri, ilk temir davri va o‘rta asrlarga oid ashyolarni topganlar. Jumladan, 2001 va 2005-yillarda Quyg‘enjar hududidagi bronza va ilk temir davri qabristonlari o‘rganilgan. 2007-yilda Mustaqillik saroyi yonidagi Sig‘anoq ko‘chasida (2011-yildan Sh. Qaldayoqov ko‘chasi) joylashgan podshoh qo‘rg‘oni qisman tadqiq qilingan. Ostona ma’muriy chegaralari kengaytirilgach, shahar markazidan 11 km masofadagi Bo‘zoq shahristoni ham uning hududiga kirgan. O‘lchami 400 ga 200 m bo‘lgan bu dehqonlar manzilgohi ekanini 30 ga maydondagi ariq qoldiqlari ko‘rsatadi. Manzilgoh dastlab VII—VIII asrlarda mavjud bo‘lib, keyin tashlab ketilgan. X—XI asrlarda yana yashash boshlangan, so‘ng yana bo‘shab qolgan va XII—XIV asrlarda qayta tiklangan.

Aqmolinsk

1829-yilda Qo‘nirqo‘lja Qudaymendin sulton, Tovkaxonning avlodi, Rossiya hukumatiga Aqmola mavzesida tashqi okrug ochish iltimosi bilan murojaat qildi. Bunga 1822-yilda imperator Aleksandr I tomonidan M. M. Speranskiy ishlab chiqqan «Sibir qirg‘izlari to‘g‘risidagi nizom»ni joriy etish haqidagi farmon sabab bo‘lgan. Nizom qozoq juzlaridagi xon hokimiyatini bekor qilgan. Yangi ma’muriy tartib avvalgi tuzumni tiklashga, hatto qozoq yerlarini Rossiyadan ajratishga intilgan ayrim qozoq xonlarining keskin qarshiligiga uchragan. Eng qat’iy qarshilik O‘rta juzdagi ta’sirchan va ko‘p sonli Abilayxon avlodidan bo‘lgan Qosimovlar oilasi tomonidan ko‘rsatilgan. Bu oilaning oqsoqoli Qosim Abilayxonov barcha qarindoshlari bilan Qo‘qon xonligi hududiga ko‘chib o‘tgan. U yerdan uning tarafdorlari Aqmolinsk tashqi okrugining janubiy volostlariga bosqinlar uyushtirib, Rossiya boshqaruvini qabul qilgan qozoq ovullarini talagan. Qo‘nirqo‘lja Qudaymendin o‘z arizasida tasarrufidagi Qarpiq va Oltoy volostlarida, Aqmola mavzesi yaqinida tashqi okrug tashkil etishni so‘ragan. G‘arbiy Sibir general-gubernatori Ivan Velyaminov qal’a qurish va Aqmolinsk okrugiga asos solish uchun podpolkovnik Fyodor Kuzmich Shubin Ikkinchi[qozoq.] — Borodino jangida qatnashgan, o‘sha paytda Petropavl qal’asining komendanti bo‘lgan zobitni yuborishni buyurgan.

Dastlab Rossiya istehkomini Nura daryosi bo‘yidagi Aqmola mavzesida, hozirgi shahardan 30 verst janubda qurish rejalashtirilgan. Biroq Nura va Ishim daryolari har bahor katta hududlarni suv bosishi, bu holat bugun ham uchrashi sababli, joy noqulay deb topilgan. Shuning uchun istehkom Ishim daryosi bo‘yidagi Qorao‘tkel mavzesiga ko‘chirilgan, ammo qal’aning dastlabki Aqmolinsk nomi saqlanib qolgan. Shunday qilib, hozirgi shaharga 1830-yilda Aqmolinsk kazaklar forposti asos solgan; M. Speranskiy ishlab chiqqan ma’muriy tizimga ko‘ra, u «Aqmolinsk prikazi» maqomiga ega edi. Forpost Ishimning o‘ng sohilida, hozir Kenesari ko‘chasidagi stadion joylashgan hududda qurilgan. U botqoqlikdagi kichik orolda bo‘lib, unga yetib borish qiyin edi. Devori dastlab yog‘ochdan qurilgan, yong‘indan so‘ng g‘ishtdan qayta tiklangan. Mutaxassislar fikricha, stadion poydevorining bir qismi shu forpostning eski devorlariga tayanadi. Harbiy xizmatdan bo‘shagan askarlar oilalari bilan forpost devorlaridan tashqariga joylashgan. Forpost atrofidagi aholi punkti Kazaklar o‘lkasi deb atalgan. Aqmolinsk okrug prikazining rasmiy ochilishi 22 avgust (3 sentabr) 1832 oyida bo‘lib o‘tgan. Aqmolinsk tashqi okrugining bosh sultoni etib Qo‘nirqo‘lja Qudaymendin, o‘rinbosari etib uning ukasi Aristan Qudaymendin tayinlangan. Okrug tarkibiga Arg‘in qabilasining To‘qa-Qarpiq, Tinali Qarpiq, Qoreke Oltoy, Qirg‘iz To‘rtuvil, Temesh, Sarimo‘rat, Saydali Oltoy, Aytxo‘ja Qarpiq, Tama, Jag‘alboyli, Oltoy, Taraqti va Tung‘atar Qarpiq volostlari kirgan.

1838-yil may oyida qal’a qamal qilingan ; qozoq qo‘zg‘olonchilari uni olti kun o‘rab turgan. Qamal davomida qal’a vayron qilingan va faqat Kenesari Qosimov qo‘zg‘oloni bostirilgach qayta tiklangan.

16 (28) iyun 1863 yilda Sibir istehkomlari tizimida muhim o‘rin tutgan Aqmolinsk istehkomiga okrug shahri maqomi berilgan.

1854-yildan 1868-yilgacha Aqmolinsk shahri Aqmolinsk okrugi markazi bo‘lib, quyidagi viloyat tarkibiga kirgan: Sibir qirg‘izlari viloyati.

1868-yilda Oliy hukmdorning Hukumat Senatiga 21-oktabrda yuborgan 46380-sonli «Orenburg va Sibir idoralariga qarashli qirg‘iz dashtlari hamda Ural va Sibir kazak qo‘shinlarini boshqarishni qayta tashkil etish to‘g‘risida»gi farmoni bilan Aqmola viloyati tashkil etilib, uning viloyat markazi Aqmolinsk shahri bo‘lgan:

Orenburg va Sibir idoralariga qarashli qirg‘iz dashtlari, shuningdek, Ural va Sibir kazak qo‘shinlarini boshqarishdagi qiyinchilik va noqulayliklarni bartaraf etish maqsadida buyuramiz: 1. Orenburg va Sibir qirg‘izlari viloyatlari, Semipalatinsk viloyatining hozirgi hududlari hamda Ural va Sibir kazak qo‘shinlari yerlaridan 4 viloyat — Ural, To‘rg‘ay, Aqmola va Semipalatinsk viloyatlari tashkil etilsin… 3. Aqmola viloyati Sibir qirg‘izlari viloyatining Ko‘kshetau, Atbasar, Aqmolinsk okruglari, Sibir kazak qo‘shinlarining 1, 2, 3, 4, 5-polklari va 6-polk okrugining bir qismi yerlari hamda Omsk va Petropavl shaharlaridan tashkil etilsin… 4. Viloyat markazlari etib… Aqmola viloyatida Aqmolinsk belgilansin, ammo bu shaharda viloyat boshqarmasi uchun bino tayyor bo‘lguncha boshqarma vaqtincha Omskda qolsin…

1900-yilda shahar boshlig‘i etib Yevgraf Alekseyev.

saylangan. Sovet davrida shaharning iqtisodiy rivojlanishiga Qartali yo‘nalishida 1931—1936-yillarda qurilgan temir yo‘l katta ta’sir ko‘rsatgan.

Lug‘atlarda me’yoriy urg‘u «Aqmólinsk» shaklida qayd etilgan, mahalliy talaffuzda esa «Aqmolínsk» deyiladi.

14-iyun 1959-yil kuni ko‘prik qulagan va buning oqibatida 6 kishi halok bo‘lgan (guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, taxminan 100 kishi).

Selinograd

20-mart 1961-yilda Aqmolinsk umumittifoq qo‘riq yerlarni o‘zlashtirish markazi sifatida Selinograd deb qayta nomlangan. Jumladan, Shimoliy Qozog‘iston va Janubiy Sibir qo‘riq yerlari bilan bog‘liq holda, shahar Qo‘riq o‘lka markaziga aylangan; bu o‘lka mamlakatni don bilan ta’minlashda umumittifoq ahamiyatiga ega edi.

Ilgari Selinogradda Qozog‘istondagi eng yirik qishloq xo‘jaligi mashinalari zavodi — «Selinselmash» ishlab chiqarish birlashmasi, shuningdek, «Kazaxselmash» zavodi (sobiq SSSRning 50 yilligi nomidagi zavod) faoliyat yuritgan. U shamol eroziyasiga duchor hududlar uchun qishloq xo‘jaligi mashinalari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan edi.

1960-yillardan keng ko‘lamli qurilish ishlari boshlandi. 1961—62-yillardagi bosh rejaga ko‘ra (loyihaning bosh me’mori G. Ya. Gladshteyn) shahar janubi-sharqidagi bo‘sh yerlarda namunaviy loyihalardagi ko‘p qavatli uylar bilan yangi turar joylar barpo etildi. Muhim jamoat binolari paydo bo‘ldi:

  • Qo‘riq yerlar saroyi (Madaniyat saroyi; 1960—64-yillar, me’morlar O. Krauklis, D. Danneberg, P. Fogel) — hozir konsert zaliga aylantirilgan «Ostona»;
  • Yoshlar saroyi (1976-yil, me’morlar A. T. Polyanskiy va boshqalar) — hozir «Jastar» saroyi;
  • «Ishim» mehmonxonasi — hozir «Grand Park Yesil» mehmonxonasi;
  • telemarkaz va boshqalar.

16-iyun 1979-yilda shahar hududiy ma’muriyati va D. A. Qunayev ko‘magi bilan aholining norozilik namoyishlari o‘tkazilgan. Ular Shimoliy Qozog‘istonda nemis avtonomiyasini tuzish loyihasiga qarshi qaratilgan bo‘lib, ushbu reja amalga oshirilmay qolishiga sabab bo‘lgan.

Aqmola

6-iyul 1992-yilda shahar tarixiy nomi — Aqmola deb qayta nomlangan. Aqmola so‘zi qozoq tilidan «Oq ziyoratgoh» (yoki «oq qabr», shuningdek, «oq mo‘l-ko‘llik» degan talqini ham bor) deb tarjima qilinadi. Bu shahar yaqinida, taxminan 20 kilometr masofada xuddi shu nomdagi mavze borligi va uning oq ohaktoshli tepaligi ustida Abilayxon hurmat qilgan mahalliy qipchoq Niyozbiy dafn etilgani bilan izohlanadi. 1829-yilda Tovkaxon avlodi Qo‘nirqo‘lja Qudaymendin sulton Rossiya hukumatiga Aqmola mavzesida markazi bo‘lgan «tashqi okrug» ochish iltimosi bilan murojaat qilgan. Dastlab hozirgi shahardan 30 verst janubda, Nura daryosi bo‘yidagi Aqmola mavzesida Rossiya istehkomini qurish rejalashtirilgan. Ammo bu yer qurilish uchun oldin ham, hozir ham yaroqsiz, chunki Nura va Ishim daryolari har bahor katta hududlarni suv ostida qoldiradi (bu hodisa hozir ham muntazam sodir bo‘ladi). Shu bois istehkom Ishim daryosidagi Qorao‘tkel mavzesida, hozirgi shahar o‘rnida qurilgan; shunga qaramay, qal’aning dastlabki Aqmolinsk nomi saqlangan.

«Aqmola» nomini «oq qabr» deb talqin qilish salbiy taassurot uyg‘otgani sababli nom kelib chiqishining boshqa rasmiy talqini ham ilgari surilgan: bu hududda savdo yarmarkalari o‘tkazilib, qimiz, shubat va boshqa sut mahsulotlari ko‘p sotilgan; shu bois Aqmola nomi «oq mo‘l-ko‘llik» ma’nosini anglatgan, deb hisoblangan.

Poytaxtning ko‘chirilishi

Qozog‘istonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyev fikricha, Olmaota mamlakat poytaxtiga qo‘yiladigan talablarga javob bermay qolgan: shahar mamlakat markazida emas, balki janubi-sharqida, Qirg‘iziston va Xitoy chegarasida joylashgan. Olmaotada ekologik va seysmik vaziyat ham noqulay edi. Nazarboyev yangi poytaxtni tanlashda 32 ta mezonga: ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlar, iqlim, landshaft, seysmik sharoit, rivojlanish istiqbollari, inson resurslari va boshqa omillarga asoslangan. Oliy Kengash deputatlarini ko‘chirishga ishontirar ekan, prezident «yangi poytaxt orqali Qozog‘iston nafaqat yangi ijtimoiy-siyosiy markazga, balki mamlakatning eng yirik ilmiy, madaniy va ishbilarmonlik markaziga ham ega bo‘ladi», degan.

6-iyul 1994-yilda Qozog‘iston Oliy Kengashi poytaxtni ko‘chirish to‘g‘risida qaror qabul qilgan: Olmaotadan Aqmolaga. Prezident tasdiqlagan qurilish rejasining dastlabki bosqichida Aqmolada 175 ta obyekt barpo etish belgilangan, ulardan 102 tasi 1996-yildayoq tugatilib foydalanishga topshirilishi kerak edi. Ammo iqlim sharoiti va quruvchilarda tajriba yetishmagani sababli dastlab qurilish sust kechgan. Shu bois Nazarboyev ishni shaxsiy nazoratiga olib, muhim inshootlar qurilishi sifatini o‘zi tekshirgan.

10-dekabr 1997-yilda Qozog‘iston prezidenti Nursulton Nazarboyev poytaxtni ko‘chirish bo‘yicha yakuniy qarorni qabul qilgan. Yangi poytaxt sifatida Aqmolaning xalqaro taqdimoti 10-iyun 1998-yilda bo‘lib o‘tgan.

Ostona (1998—2019)

Yangi poytaxt barpo etilishi Qozog‘istonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyevning eng muhim strategik qarorlaridan biri sanaladi. U poytaxtni ko‘chirish g‘oyasini ilk bor 1994-yilda bildirgan: 6-iyul 1994-yilda Oliy Kengash sessiyasida Nazarboyev deputatlarni poytaxtni Aqmolaga ko‘chirishga ko‘ndirgan. O‘shanda ko‘pchilik iqtisodiy inqiroz sharoitida mamlakat bunday qimmat qurilishni uddalay olishiga shubha qilgan. 15-sentabr 1995-yilda poytaxtni Olmaotadan ko‘chirish to‘g‘risidagi farmon chiqarilgan; 20-oktabr 1997-yilda Nazarboyev 10-dekabr 1997-yildan boshlab Aqmolani Qozog‘iston poytaxti etib belgilagan farmonni imzolagan.

6-may 1998-yilda Qozog‘iston prezidenti Nursulton Nazarboyevning «mahalliy ijroiya va vakillik organlari murojaatlari, Aqmola jamoatchiligi istaklari hamda Qozog‘iston Respublikasi Hukumati huzuridagi Davlat onomastika komissiyasi xulosasini hisobga olib» chiqargan farmoni bilan Aqmola shahri Ostona deb qayta nomlandi. Ostona toponimi qozoqcha «astana» — «poytaxt», «poytaxtga oid» degan ma’noni anglatadi. 10-iyun 1998-yilda yangi poytaxtning xalqaro taqdimoti bo‘lib o‘tgan.

Keyinchalik Poytaxt kuni 6-iyulga ko‘chirilgan, chunki aynan shu kuni Qozog‘iston Oliy Kengashi mamlakat poytaxtini ko‘chirish to‘g‘risidagi qarorni qabul qilgan. Shuningdek, bu — Qozog‘iston Respublikasining birinchi prezidentining tug‘ilgan kuni. Poytaxt kuni davlat bayrami hisoblanadi.

1999-yilda Ostona YUNESKO qarori bilan «Tinchlik shahri» unvonini olgan.

Poytaxt maqomi berilib, maxsus iqtisodiy zona — «Ostona — yangi shahar» tashkil etilgach, shahar mamlakatda kattaligi bo‘yicha ikkinchi o‘ringa chiqdi va unda zamonaviy arxitektura hamda shaharsozlik loyihalari amalga oshirila boshlandi. Aholi soni 270 ming kishidan (1996-yil) 700 ming kishigacha (2011-yil) yetdi; shahar maydoni esa 700 km² dan oshdi. Bunga yangi ma’muriy-ishbilarmonlik markazi va unga tutash mavzelar qurilishi sabab bo‘ldi.

Ostonada bir qator muvofiqlashtiruvchi organlarni joylashtirish rejalashtirilgan. Ular Yevroosiyo iqtisodiy hamjamiyatiga tegishli. Shaharda boshqa yirik tadbirlar, jumladan sport musobaqalari ham o‘tkaziladi. Masalan, 2011-yilda Ostona 7-qishki Osiyo o‘yinlariga mezbonlik qilgan. Bundan tashqari, 2017-yilda shahar xalqaro ixtisoslashtirilgan ko‘rgazmani Expo 2017.

qabul qilgan. 2017-yil fevralda Aqmola viloyati Selinograd tumanining umumiy maydoni 8719 ga bo‘lgan uchta uchastkasi Ostona hududiga berilgan. Maybaliq ko‘li yaqinidagi 7300 ga maydonli uchastka aeroport hududi va muhofaza zonalarini kengaytirish hamda suv bosishining oldini olish uchun mo‘ljallangan. Maybaliq ko‘li atrofidagi bir qism hududlardan aholining qisqa muddatli dam olishi uchun rekreatsiya zonasi sifatida foydalanish rejalashtirilgan. Umumiy maydoni 1419 ga bo‘lgan boshqa ikkita uchastkada (ilgari Aqmola viloyati Selinograd tumanining Qobonboy botir va Talapker qishloq okruglariga tegishli) Qozog‘iston Respublikasi Milliy panteoni hamda yangi shahar qabristoni joylashtirilishi belgilangan.

2017-yil iyun boshida Ostona aholisi 1 million kishidan oshdi. Shahar dunyoning jadal rivojlanayotgan poytaxtlaridan biriga aylandi: 1997-yildan buyon uning yalpi hududiy mahsuloti 190 baravar, sanoati 30 baravar, investitsiyalari 50 baravar oshdi.

Nur-Sulton (2019—2022)

Nom o‘zgartirilishi paytida xaritada bir vaqtda ko‘rsatilgan eski va yangi nomlar. 26-mart 2019-yil.

20-mart 2019-yilda Qozog‘istonning yangi prezidenti Qosim-Jomart Toqayev prezidentlik qasamyodini qabul qilgach, inauguratsiya nutqida Ostonani Qozog‘iston Respublikasining birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyev sharafiga Nur-Sulton deb qayta nomlashni taklif qildi. Biroq poytaxt nomini defis bilan yozish taklif etilgan. Nomning ikki tarkibiy qismi arab tilidan tarjima qilinganda nur (arab. نور‎) «yorug‘lik» va sulton (arab. سلطان‎) «hokimiyat», «hokimiyat organi», «nufuz» ma’nolarini bildiradi. Taklifni Qozog‘iston parlamenti va shahar maslahati deputatlari qo‘llab-quvvatlagan. 21-mart 2019-yilda nom o‘zgartirilishiga qarshi fuqarolar Ostonada ruxsat etilmagan aksiyalarga chiqqan.

23-martda Toqayev shahar nomini o‘zgartirish haqidagi farmonni imzolagan. Shuningdek, 23-mart 2019-yildagi 238-VI QRQ-sonli qonun bilan Qozog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 2-moddasiga poytaxt nomini o‘zgartirishga oid tuzatish kiritilgan. Ostona hokimi Baxt Sultonov shahar qayta nomlangach ham uning aholisi «ostonaliklar» deb atalishini aytgan. Nur-Sulton aholisiga hujjatlarini yangilash shart emasligi, Ostona nomi yozilgan eski hujjatlar ham amal qilishda davom etishi belgilangan.

Tanqidchilarning fikricha, shahar nomini o‘zgartirish qarori konstitutsiyaga zid bo‘lgan, chunki Qozog‘iston Konstitutsiyasining 2-bandi 48-moddasiga ko‘ra: «1-band, 48-moddada belgilangan asoslar va tartibda Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti (saylangan Prezident) vakolatlari muddatidan oldin tugatilganda yoki u lavozimidan chetlatilganda Prezident vakolatlarini o‘z zimmasiga olgan shaxs Qozog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasiga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish tashabbusi bilan chiqa olmaydi». Qozog‘iston Adliya vazirligi esa poytaxt nomini o‘zgartirish bo‘yicha konstitutsiyaviy tuzatishlar Konstitutsiyaga to‘liq mos kelishini ta’kidlagan (referendum o‘tkazish taklifini parlament ilgari surishi mumkin; prezident esa o‘zgartirish loyihasini parlament ko‘rib chiqishiga topshirishni tanlasa, loyiha respublika referendumiga chiqarilmaydi).

Ostona (2022-yildan)

Aynan 2022-yil yanvardagi ommaviy norozilik namoyishlaridan keyin so‘ng shahar nomini yana Ostona deb o‘zgartirish masalasi ham ko‘tarilgan.

2022-yil yanvar voqealaridan so‘ng Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev mamlakat siyosiy tizimini isloh qilish bo‘yicha qator choralarni amalga oshirgan. Islohotning bir qismi Konstitutsiyaga, jumladan, poytaxt nomini Ostona deb qaytarishga doir tuzatishlarni kiritishdan iborat bo‘lgan. Tuzatishlar qabul qilingach, Toqayev 19-sentabr 2022-yilda poytaxtni Ostona deb qayta nomlash farmonini imzolagan. Farmon imzolangan kundan kuchga kirgan.

2025-yilda MDH Davlat rahbarlari kengashi Ostonaga Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligining «Mehnat shuhrati shahri. 1941—1945-yillar» faxriy unvonini bergan.

Iqtisodiyot

Minoralar: Qozog‘iston Temir Joli va «Shimol yog‘dusi» turar joy majmuasi (qurilish yakunlanayotgan paytda)
«Ostona tantanasi» turar joy majmuasi
«Moskva-park» ishbilarmonlik markazi
Ishim daryosi (qozoq. Yesil)

Shahar iqtisodiyotining asosini savdo, transport, aloqa va qurilish tashkil etadi. Yalpi mahsulotga savdo sektori qo‘shgan hissa bo‘yicha mamlakat iqtisodiyoti — Qozog‘iston — miqyosidagi viloyatlar va respublika ahamiyatidagi shaharlar orasida Ostona Olmaotadan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Ikki shaharning jami hududiy mahsuloti — Olmaota va Ostonaning — mamlakatdagi savdo sohasi hajmining yarmidan ko‘prog‘ini tashkil etadi. Qozog‘istonda chakana savdo aylanmasi hajmi bo‘yicha ham Ostona ikkinchi o‘rinda turadi.

Ostona qurilish sur’atlari bo‘yicha respublikada yetakchi. Qozog‘istonda foydalanishga topshirilgan barcha turar joy ko‘chmas mulkining 2009-yilda beshdan bir qismi Ostonaga to‘g‘ri kelgan. Besh yildan ortiq vaqt davomida shahar turar joy binolarini foydalanishga topshirish hajmida yetakchilik qilgan.

Shaharning sanoat ishlab chiqarishi asosan quyidagilarga yo‘naltirilgan: qurilish materiallari, oziq-ovqat mahsulotlari, ichimliklar va mashinasozlik. Ostona qurilish metall buyumlari va beton, ya’ni tayyor beton qorishmasi hamda beton qurilish buyumlarini ishlab chiqarish bo‘yicha Qozog‘istonda yetakchi. Bundan tashqari, shaharda qurilish metall konstruksiyalari, radiatorlar , markaziy isitish qozonlari va yuk ko‘tarish-transport uskunalarini ishlab chiqarish ulushi ham yuqori.

Shaharga investorlarni jalb etish va yangi raqobatbardosh ishlab chiqarishlarni rivojlantirish uchun maxsus iqtisodiy zona — «Ostona — yangi shahar» faoliyat yuritadi. MIZ ning afzalligi — maxsus huquqiy tartib bo‘lib, unda soliq va bojxona imtiyozlari ko‘zda tutilgan. MIZ hududida turli yo‘nalishdagi loyihalar amalga oshirilmoqda.

Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti N. A. Nazarboyevning 17-mart 2006-yildagi 67-son farmoni bilan shaharning 2030-yilgacha barqaror rivojlanish strategik rejasi tasdiqlangan. Unda shaharning davlat poytaxti sifatida shakllanishi va barqaror rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari belgilangan. Rejani «Astana Innovations» aksiyadorlik jamiyati ishlab chiqqan. Ostona hokimligi (munitsipaliteti) ko‘magida «Aqlli shahar»ning 4 ta tajriba loyihasi amalga oshirilgan: «Aqlli poliklinika», «Aqlli maktab», «Aqlli ko‘cha yoritilishi» va «Aqlli to‘lovlar». Ularning muhim xususiyati — investitsiya mablag‘lari hisobidan moliyalashtirilishidir.

2024-yilda Ostona budjetining daromad qismi 945 330 089 tenge bo‘lgan. Shundan soliq tushumlari — 698 140 892 tenge, soliqdan tashqari tushumlar — 770 354 ming tenge, asosiy kapitalni sotishdan tushum — 3 000 000 tenge, transfert tushumlari — 243 418 843 tenge. 2011-yilda Ostonada asosiy kapitalga investitsiyalar 1 kishiga hisoblaganda 818 ming tengeni tashkil etgan. Uy-joy qurilishiga xususiy investitsiyalar har ming aholiga 89,1 mln tenge bo‘lgan (2011). Har 1 ming kishiga bank omonatlari 429 mln tenge, banklar bergan kreditlar 358,7 mln tenge (2011). 2015-yil yakuniga ko‘ra, Ostonada aholi jon boshiga o‘rtacha daromad 3,7 mln tengeni tashkil etgan.

2022-yilda yalpi hududiy mahsulot 10 672 480,5 tenge bo‘lgan. Ostona YHMning respublika ko‘rsatkichidagi ulushi 10,3 %. Aholi jon boshiga YHM 17 490,2 AQSH dollarini tashkil etgan. 2022-yil YHM tarkibida tovarlar ishlab chiqarish 15,5 %, xizmatlar ko‘rsatish 77,9 % bo‘lgan. YHMda eng katta ulush ulgurji va chakana savdo, avtomobil hamda mototsikllarni ta’mirlashga — 22,4 %, professional, ilmiy va texnik faoliyatga — 9,6 %, qayta ishlash sanoatiga — 8,2 % to‘g‘ri kelgan.

Bajarilgan ilmiy-texnik ishlar hajmi 19,7 mln tenge, har 1 ming kishiga hisoblaganda bo‘lgan.

Transport

Temir yo‘l transporti

Ostona — temir yo‘l tuguni bo‘lib, Petropavl — Qarag‘anda — Balxash va Barnaul — Pavlodar — Ostona — Qartali — Magnitogorsk yo‘nalishlari tutashgan joyda joylashgan. Shaharda milliy temir yo‘l kompaniyasining bosh ofisi joylashgan: «Qozog‘iston Temir Joli».

2017-yilda shaharning janubi-sharqiy qismida yangi temir yo‘l vokzali qurilib, unga Nurli Jol nomi berilgan; u barpo etilayotgan Mingyillik xiyoboni yonida joylashgan.

Avtomobil transporti

Yirik avtomobil yo‘llari tuguni: shahar orqali M-36 Chelyabinsk — Olmaota va A1 Ostona — Petropavl.

avtomobil yo‘llari o‘tadi. 2019-yil oxirida Ostona atrofidagi aylanma yo‘l to‘liq ochilgan.

Shahar transporti

Shahar transporti avtobuslardan iborat (92 ta yo‘nalish, 871 ta avtobus), ulardan 15 tasi elektr avtobus (2020-yil oxirigacha 100 taga yetishi kerak edi). Shahar yo‘nalishlari tarmog‘ining umumiy uzunligi (2004) — 1720 km, yillik yo‘lovchi tashish hajmi — 115 mln kishi, yo‘l haqi — 110 tenge; to‘lov faqat transport kartasi yoki QR-kodni skanerlash orqali amalga oshiriladi.

Trolleybus qatnovi 1983-yilda yo‘lga qo‘yilgan (3 ta yo‘nalish, ammo 2006-yildan faqat 1 ta, 4-sonli yo‘nalish qolgan; kontakt tarmog‘i — 51,7 km, trolleybuslar soni — 40 ta). 2008-yilda davlat maxsus komissiyasi shahardagi yagona trolleybus parkini elektr ta’minoti kompaniyasi oldidagi qarzlar tufayli zarar ko‘rayotgan deb topib, uni butunlay yopgan.

Ilgari (1940-yillarda) Selinogradda qisqa muddat shahar jamoat transporti vazifasini keng izli, elektrlashtirilmagan «Gorvetka» shahar ichki yo‘lovchi temir yo‘li bajargan.

Madaniyat va istirohat bog‘ida ilgari bolalar tor izli temir yo‘li , Sovet Ittifoqi Qahramoni Mixail Yaglinskiy nomi bilan atalgan yo‘l faoliyat yuritgan. U 9-iyun 1946-yilda ochilgan. 2002-yil boshida Bolalar temir yo‘li shahar balansiga o‘tkazilgan, ammo 2002-yil aprelidayoq butunlay tugatilgan: relslar olib tashlangan, shpallar izi tekislangan, vokzal binosida kafe ochilgan.

Ostona yengil metrosi

2011-yilda quyidagi liniya qurilishini boshlash rejalashtirilgan edi: tezyurar tramvay. Uzunligi 16,4 km va to‘qqizta bekatdan iborat yengil relsli tramvay liniyasining birinchi bosqichi 1-dekabr 2013-yilgacha tugatilishi rejalashtirilgan, lekin o‘sha yili qurilish boshlanmagan. 2013-yil noyabrda Nursulton Nazarboyev qimmatligi sababli LRT qurilishidan voz kechilishini, uning o‘rniga tezyurar avtobuslar yo‘lga qo‘yilishini ma’lum qilgan. Oxir-oqibat LRT qurilishi faqat 2017-yilda poyezdlar yurishi kerak bo‘lgan estakadalar qurilishi bilan boshlangan. 11-iyun 2025-yilda Xitoyning Tanshan shahrida ishlab chiqarilgan, har biri to‘rtta vagondan iborat dastlabki ikki tarkib relslarga qo‘yilgan. Qatnovni 2025-yilda ochish rejalashtirilgan edi.

16-may 2026-yilda Ostona yengil metrosi.

Astana Bike velosiped turargohi

Havo transporti

Nursulton Nazarboyev nomidagi xalqaro aeroport

Shaharda Nursulton Nazarboyev nomidagi xalqaro aeroport mavjud bo‘lib, u barcha turdagi havo kemalarini qabul qila oladi. Aeroport shahar markazidan 16 km masofada joylashgan.

2017-yildagi rekonstruksiyadan so‘ng aeroportning o‘tkazish qobiliyati yiliga 8,2 mln yo‘lovchiga yetgan. Yangi yo‘lovchi terminalining umumiy maydoni 47 ming m². Nursulton Nazarboyev aeroportining yuk terminali yiliga 15 ming tonna yukni qabul qilish quvvatiga ega.

Daryo transporti

2008-yildan buyon shahar hududida Ishim daryosida kema qatnovi tashkil etilgan. Shahar hokimligi «Kema qatnovli Yesil» dasturi doirasida «Yesil-Ostona» ixtisoslashgan davlat kommunal korxonasini tuzgan. Ilk navigatsiya mavsumi 2008-yilda ochilgan.

Velosiped transporti

2014-yildan boshlab Ostonada velosiped ijarasi — Astana Bike tizimi ishlamoqda. 2017-yilga kelib unda 40 ta stansiya va jami 1000 ta velosiped bo‘lgan; tizim qisqa masofali safarlarga mo‘ljallangani uchun stansiyalar orasidagi masofa 500 metrdan oshmagan. Bir mavsumlik ro‘yxatdan o‘tish 10 000 tenge, RFID karta uchun esa garov 5,5 dollar. Velosiped ijarasining dastlabki yarim soati bepul, keyingi har bir soati 100 tenge (55 sent). Uch soatdan keyin tizim velosipedni qaytarish kerakligini eslatadi; to‘rtinchi va undan keyingi har soat 1000 tengedan hisoblanadi.

Ta’lim

Poytaxt aholisining 91,2 %—92 % qismi hozir qozoq tilini biladi, Ostona aholisining 64 % qismi esa uni uyda va kundalik turmushdagi asosiy muloqot tili deb hisoblaydi.

Kollejlar

  • Umumiy ovqatlanish va xizmat ko‘rsatish kolleji
  • Ostona shahri politexnika kolleji
  • Tibbiyot kolleji
  • Innovatsion texnologiyalar kolleji
  • Moliya-iqtisodiyot kolleji
  • Gumanitar kollej (Pedagogika kolleji)
  • QazGYU gumanitar-huquq kolleji
  • Yevroosiyo gumanitar instituti kolleji
  • «Turan» kolleji
  • Boshqaruv kolleji
  • Menejment, biznes va ta’lim kolleji (KMBt)
  • Moliya akademiyasi kolleji
  • Oziq-ovqat ishlab chiqarishi iqtisodiyoti, texnologiyasi va standartlashtirish kolleji
  • Qozog‘iston iste’molchilar ittifoqi savdo-iqtisodiyot kolleji
  • Iqtisodiyot-huquq kolleji
  • Qozog‘iston texnologiya va biznes universiteti kolleji
  • Transport va kommunikatsiyalar kolleji
  • Qozog‘iston xalqaro lingvistika kolleji (KILC)

Oliy ta’lim muassasalari

Ostonada o‘n beshdan ortiq oliy ta’lim muassasasi joylashgan, jumladan:

Til tarkibi

2025—2026-o‘quv yili ma’lumotlariga ko‘ra, Ostona o‘quvchilarining ta’lim tillari bo‘yicha tarkibi:

TilSoniFoiz
Qozoqcha150.61758.91 %
Ruscha105.02941.08 %
Jami255.646100 %

Madaniyat

Shaharda Aqmola viloyat filarmoniyasi, muzeylar (Qozog‘iston Respublikasi Milliy muzeyi, tarixiy-o‘lkashunoslik muzeyi, tasviriy san’at muzeyi, Saken Seyfullin muzeyi), teatrlar ( Kulash Bayseitova nomidagi Milliy opera va balet teatri, Qalibek Quanishpayev, nomidagi qozoq musiqali drama teatri, Maksim Gorkiy nomidagi Davlat akademik rus drama teatri), Milliy kosmik markaz, «Nur Alem» kelajak energiyasi muzeyi va kutubxonalar mavjud. Shahar madaniy-ma’rifiy muassasalari qatoriga Kongress-holl, Yoshlar saroyi va Prezident madaniyat markazi ham kiradi.

Markaziy Osiyodagi eng yirik ikkita teatr — «Ostona Opera» va «Ostona Balet»dan tashqari, Qozog‘iston poytaxtida Nazarboyev tashabbusi bilan Qozoq milliy xoreografiya akademiyasi ochilgan. 2020-yilda ham Nazarboyev tashabbusi bilan yangi bino qurilgan. Bu bino K. Quanishpayev nomidagi Davlat akademik qozoq musiqali drama teatriga tegishli bo‘lib, maydoni 22 mingdan ortiq m².

6-iyul 2000-yilda Azat Boyarlin loyihasi asosida poytaxtda «Hayot daraxti» favvorasi bunyod etilgan. Inshoot hayotning abadiy aylanishini ifodalovchi ramziy ma’noga ega. Maydon ochilishi Qozog‘iston prezidentining 60 yilligiga bag‘ishlangan. Ostona tashkil topganining 20 yilligi munosabati bilan 6-iyul 2018-yilda poytaxtda Sovet Ittifoqi Qahramoni Manshuk Mametova haykali o‘rnatilishi belgilangan edi. Muallifi — Murat Mansurov.

Ostonada ko‘plab madaniy tadbirlar o‘tkaziladi. 24—30-oktabr 2006-yilda Ostonada MDHga a’zo davlatlarning IV yoshlar Delfiya o‘yinlari bo‘lib o‘tgan. Tadbirni Qozog‘iston Milliy Delfiya qo‘mitasi va Xalqaro Delfiya qo‘mitasi hamkorlikda tayyorlab o‘tkazgan. 24—29-sentabr 2012-yilda Ostonada Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligiga a’zo davlatlarning Yettinchi ochiq yoshlar Delfiya o‘yinlari o‘tkazilgan. O‘yinlarda 16 mamlakatdan mingdan ortiq san’at vakili qatnashgan: Avstriya, Ozarbayjon, Armaniston, Afg‘oniston, Belarus, Bolgariya, Gruziya, Italiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Moldova, Rossiya, Ruminiya, Tojikiston, Turkiya, Ukraina.

Shaharda yana bir nechta festivallar: musiqiy (Ostona-Arqau, Jas qanat, The Spirit of Tengri), kino (Astana) va boshqa yo‘nalishlarda o‘tkaziladi.

San’at asarlarida Ostona

Tashqi rasmlar
SSSR pochta konvertlari rasmlarida Selinograd manzaralari

Aqmola (1998-yildan Ostona, 2019—2022-yillarda Nur-Sulton) 10-dekabr 1997-yilda Qozog‘istonning yangi poytaxtiga aylanganidan beri shaharga bag‘ishlab ko‘plab qo‘shiq va musiqiy asarlar yaratilgan. Qozog‘iston estrada xonandalari Nag‘ima Yeskaliyeva, Altinay Jorobayeva, Qayrat Nurtas, Ali Oqapov, «Dos-Muqasan», «Bayterek», «Arnau», «Jigitter» musiqa guruhlari va boshqa ko‘plab ijrochilar repertuarida Qozog‘iston poytaxtiga bag‘ishlangan qo‘shiqlar bor.

KVN

Sparta — Oliy liga KVN ning 2017-yilgi chempioni.

Shahar ramzlari

Gerb

Gerb doira shaklida. Uning markaziy elementi ikki ramz — Bayterek va shaniroqning birlashmasidan iborat. Gerbning butun maydoni ikki halqaga ajratilgan. Tashqi halqa buyuk dasht tarixini ifodalaydi. Qizil rang olovni anglatadi. Ichki halqada Qozog‘iston mustaqilligi va Ostonaning ulug‘vorligi ramzlari aks etgan. Havorang Qozog‘iston bayrog‘i rangini ifodalaydi.

Bayroq

Ostona bayrog‘i eni va bo‘yi nisbati 1:2 bo‘lgan havorang to‘g‘ri to‘rtburchak matodan iborat. Uning markaziga Ostona gerbi joylashtirilgan va gerbdan har tomonga oltinrang quyosh nurlari taraladi.

Din

Islom

Pravoslavlik

Katoliklik

Yahudiylik

Diqqatga sazovor joylar

Teatrlar va konsert zallari, muzeylar

Ostona Opera
Markaziy konsert zali «Qozog‘iston»
Ostona sirki

Ostonada 27 ta kutubxona mavjud bo‘lib, 2011-yilda ularning xizmatidan har ming aholiga 153 kishi foydalangan. Shaharda 8 ta davlat muzeyi bor; 2011-yilda ularga 415 500 kishi tashrif buyurgan va 68 514 ta ekskursiya o‘tkazilgan. 10 ta dam olish va ko‘ngilochar bog‘ 2011-yilda 1492,2 ming tashrif buyuruvchini qabul qilgan, 99 ta tadbir o‘tkazilgan; shuningdek, 6 ta davlat muzeyi va 6 ta kinoteatr faoliyat yuritgan.

Binolar

  • QTJ minorasi — Qozog‘iston temir yo‘llari binosi, shaharning eng baland inshootlaridan biri.
  • Transport minorasi — Transport va kommunikatsiyalar vazirligi binosi, shaharning eng baland inshootlaridan biri.
  • «Shimol yog‘dusi» — uchta baland minoradan iborat turar joy majmuasi.
  • «Ostona tantanasi» — baland qavatli turar joy binosi.
  • «Duman» ko‘ngilochar markazi — tarkibida okeanarium, 5D kinoteatr, dinozavrlar bog‘i va boshqa ko‘plab obyektlar bor.
  • Keruen — savdo-ko‘ngilochar markaz.
  • MEGA Silkway — savdo-ko‘ngilochar markaz.
  • «Abu-Dabi Plaza» — umumiy maydoni 500 ming m² dan ortiq, 75 qavatli ko‘p funksiyali majmua. Qozog‘iston va Markaziy Osiyodagi eng baland bino hamda MDHdagi.

Qabristonlar

Sport

Ostona Arena
«Alau» muz saroyi
«Qazaqstan» yengil atletika sport majmuasi
Baris Arena

30-yanvardan 6-fevral 2011-yilgacha Ostona va Olmaotada bo‘lib o‘tgan tadbir — 7-qishki Osiyo o‘yinlari.

Sport klublari

Klub Sport turi Tashkil etilgan Liga Stadion
Ostona Futbol 2009 Qozog‘iston futbol premyer-ligasi Ostona Arena
Jenis Futbol 1964 Qozog‘iston futbol premyer-ligasi Ostona Arena
Baris Shaybali xokkey 1999 Kontinental xokkey ligasi Baris Arena
Ostona Shaybali xokkey 2011 Qozog‘iston xokkey ligasi «Qozog‘iston-2» sport majmuasi
Pro Team Astana Velosport 2007 UCI ProTour Sariarqa
Ostona Basketbol 2000 VTB yagona ligasi, Qozog‘iston basketbol ligasi Sariarqa
Poytaxt aviaklubi Planer sporti, Parashyut sporti 2009 Severniy aerodromi

Sport inshootlari

Birodarlashgan shaharlar

Ostonaning quyidagi birodarlashgan shaharlari:

Shahar Yil Mamlakat
Anqara- Turkiya
Istanbul- Turkiya
Izmir- Turkiya
Moskva- Rossiya
Sankt-Peterburg- Rossiya
Qozon2004 Rossiya
Amman- Iordaniya
Riga- Latviya
Toshkent- O‘zbekiston
Gdansk1996 Polsha
Varshava2002 Polsha
Kiyev1998 Ukraina
Seul2004 Koreya Respublikasi
Dubay- BAA
Pekin- Xitoy
Manila- Filippin
Tbilisi2005 Gruziya
Bishkek2011 Qirg‘iziston
Xanoy- Vyetnam
Nitssa2013 Fransiya
Oulu2013 Finlyandiya
Belgrad2016 Serbiya
Ufa 2017  Rossiya
Ashxobod 2017  Turkmaniston
Nusantara 2023  Indoneziya

Medallar

Qozog‘iston Respublikasi Prezidentining 2-iyun 1998-yildagi farmoni bilan yangi poytaxt taqdimoti sharafiga «Ostona» esdalik medali ta’sis etilgan.

Ushbu medal bilan mukofotlangan mashhur shaxslar qatorida:

Ostonaning 10 yilligini nishonlash munosabati bilan yubiley «Ostonaning 10 yilligi» medali ta’sis etilgan. Ushbu medalni birinchilardan bo‘lib Ulug‘ Vatan urushi faxriylari olgan.

Mashhur tug‘ilganlar

Galereya

Havolalar