| Shahar | |||
| Dushanbe | |||
|---|---|---|---|
| tojikcha Dushanbe | |||
|
|||
| 38°34′23″ shim. k. 68°47′11″ sharq. uz.HGYaO | |||
| Mamlakat |
|
||
| Maqomi | poytaxt | ||
| Ma’muriy bo‘linishi | 4 tuman (Ismoili Somoniy, Sino, Shohmansur, Firdavsiy) | ||
| Shahar raisi | Rustam Emomali | ||
| Tarixi va geografiyasi | |||
| Tashkil topgan | XVII asrning birinchi choragi | ||
| Ilk tilga olinishi | 1676 | ||
| Avvalgi nomlari |
gacha 1929 — Dyushambe gacha 1961 — Stalinobod |
||
| Shahar dan | 1925 | ||
| Maydoni | 203,2 km² | ||
| Markazining balandligi | 706 m | ||
| Iqlim turi | subtropik | ||
| Vaqt mintaqasi | UTC+5:00 | ||
| Aholisi | |||
| Aholisi | ▲ 1 228 400 kishi (2023) | ||
| Zichligi | - kishi/km² | ||
| Aglomeratsiyasi | Dushanbe aglomeratsiyasi (3 147 000) (2022) | ||
| Millatlar | tojiklar – 89,5 %, o‘zbeklar — 6,7 %, ruslar — 2,6 %, boshqa xalqlar — 1,2 % | ||
| Diniy e’tiqodlar | asosan musulmonlar | ||
| Aholisining atalishi | dushanbeliklar, dushanbelik erkak, dushanbelik ayol | ||
| Rasmiy til | tojik tili | ||
| Raqamli identifikatorlar | |||
| Telefon kodi | +992 37 | ||
| Pochta indeksi | 734000 | ||
| Avtomobil kodi | 01 va 05 | ||
|
|
|||
| dushanbe.tj | |||
Dushanbé (tojikcha Dushanbe [duʃæmˈbe], dan tojikcha — «Dushanba», 1929-yildan 1961-yilgacha — Stalinobod) — Tojikistonning, shahar respublika ahamiyatiga ega shahar, mamlakatning eng yirik ilmiy-madaniy, siyosiy, iqtisodiy, sanoat va ma’muriy markazi. Tojikistonning oliy davlat hokimiyati organlari Dushanbeda joylashgan.
1-iyul 2023-yil holatiga ko‘ra aholi soni — 1 228 400 kishi. Bu shahar Dushanbe aglomeratsiyasining markazi..
12-yanvar 2017-yildan buyon shahar meri — Rustam Emomali.
Etimologiyasi
Shahar 1925-yilda qishlog‘i Dyushambe negizida tashkil etilgan bo‘lib, bu qishloq ilgari Dyushambe-Bozor — «dushanba bozori» deb atalgan. Bu nomdagi tojikcha du shambe — «dushanba», so‘zma-so‘z — «shanbadan keyingi ikkinchi kun» (shambe — «shanba») va bozor — «bozor» ma’nosini bildiradi. Bozor kuni qishloqning muhim belgisi bo‘lgan va uning nomi aholi punkti nomiga kirgan. 1929-yilda Dyushambe nomi Stalinobod — «Stalin shahri» deb o‘zgartirildi (tojikcha obod («shahar») so‘zi kirill yozuvida an’anaviy ravishda abad shaklida yozilgan). 1961-yilda destalinizatsiya jarayonida shaharga uning asl nomi qaytarildi, biroq yozilishi Dushanbe.
Geografiyasi
Shahar 38° shimoliy kenglik va 68° sharqiy uzunlikda, aholi zich joylashgan hamda unumdor Hisor vodiysida, dengiz sathidan 750—930 metr balandlikda joylashgan. Shahar maydoni 2020-yilgacha 126,6 km² bo‘lgan, 2020-yilda esa 203,1825 km² gacha kengaytirilgan. Shahar orqali shimoldan janubga Varzob daryosi (Dushanbinka yoki Dushanbe-Daryo) oqib o‘tadi va shahar markazidagi sun’iy Komsomol ko‘lini suv bilan ta’minlaydi, sharqdan g‘arbga esa Kofarnixon daryosi oqadi. Shaharning shimolida Varzob darasi joylashgan bo‘lib, unda ko‘plab dam olish maskanlari mavjud.
Shaharning seysmik faolligi ancha yuqori bo‘lib, 1930—1940-yillardagi qurilish me’yorlariga ko‘ra 7—8 ball darajasida baholangan. Zilzilalarni kuzatish Dushanbe seysmologiya stansiyasi tomonidan olib boriladi.
Iqlimi
Shahar iqlimi — ichki kontinental subtropik bo‘lib, tog‘lar orasida joylashgani tufayli biroz yumshaydi. Dushanbeda yoz uzoq va issiq, yog‘ingarchilik juda kam. Qish nisbatan qisqa bo‘lib, nam havo oqimi tufayli ko‘p yog‘in yog‘adi va bu jihatdan O‘rta dengiz iqlimini bir oz eslatadi. Bahor seryomg‘ir va nisbatan uzoq davom etadi, tez-tez momaqaldiroq kuzatiladi. Kuz boshida havo nisbatan quruq bo‘ladi, keyinchalik esa yomg‘irli va nam bo‘lib qoladi.
Quruq (iyun — oktabr) va nam (dekabr — may) mavsumlar yaqqol ajralib turadi. Yanvarning o‘rtacha harorati +1 °C, iyulniki esa +28 °C. Yanvarda vodiylarda harorat 0 °C dan 2 °C gacha o‘zgaradi, baland tog‘larda −28 °C gacha pasayadi; iyulda vodiylarda 23 °C dan 30 °C gacha, tog‘larda esa 4 °C dan 15 °C gacha bo‘ladi. Yog‘ingarchilikning eng ko‘p miqdori qish va bahorga to‘g‘ri keladi, yoz va kuzda yomg‘ir kam yog‘adi.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yanv | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 21,6 | 23,1 | 29,6 | 33,8 | 38,8 | 42,8 | 49,0 | 42,8 | 38,9 | 36,8 | 29,7 | 24,3 | 49,0 |
| O‘rtacha maksimal t, °C | 9,4 | 10,6 | 15,6 | 20,6 | 26,1 | 32,8 | 35,6 | 34,4 | 30,0 | 23,3 | 15,6 | 10,6 | 22,1 |
| O‘rtacha harorat, °C | 1,7 | 4,0 | 8,8 | 15,1 | 19,7 | 24,8 | 27,4 | 25,4 | 20,3 | 14,2 | 8,6 | 4,0 | 14,5 |
| O‘rtacha minimal t, °C | −0,6 | 1,7 | 5,6 | 9,4 | 13,3 | 17,8 | 19,4 | 17,2 | 12,8 | 7,8 | 3,3 | 0,6 | 9,0 |
| Mutlaq minimal t, °C | −26,6 | −17,3 | −13,4 | −7,8 | 1,2 | 8,4 | 10,9 | 8,1 | 3,0 | −4,4 | −13,5 | −19,5 | −26,6 |
| Yog‘ingarchilik (me’yor), mm | 66 | 75 | 108 | 105 | 66 | 6 | 3 | 1 | 3 | 31 | 45 | 60 | 568 |
| Manba: Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial Hong Kong Observatory | |||||||||||||
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yanv | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| O‘rtacha maksimal t, °C | 10,3 | 12,7 | 18,1 | 23,6 | 29,2 | 34,8 | 38,0 | 35,9 | 32,5 | 24,1 | 15,7 | 11,4 | 23,9 |
| O‘rtacha harorat, °C | 4,9 | 6,9 | 12,1 | 16,6 | 21,4 | 26,0 | 28,7 | 26,5 | 22,7 | 15,9 | 9,5 | 5,9 | 16,4 |
| O‘rtacha minimal t, °C | −0,7 | 1,1 | 6,1 | 9,6 | 13,6 | 17,1 | 19,3 | 17,0 | 12,9 | 7,7 | 3,1 | 0,4 | 9,0 |
| Manba: www.weatheronline.co.uk | |||||||||||||
Atrof-muhit holati
Havo sanoat korxonalari va avtomobil transporti, shuningdek, afg‘on shamollari deb ataladigan chang bo‘ronlari tufayli ifloslanadi; vodorod sulfid manbai esa shaharning shimoliy qismidagi hamda Dushanbinka daryosi o‘zani bo‘ylab joylashgan zavodlar va tabiiy gaz ajralishlari (umumiy hajmning 80 %) hisoblanadi.
Tarixi




Dushanbinka daryosi sohilida miloddan avvalgi III (ehtimol, IV) asrdayoq yirik qadimiy shahar Kushonlar davrida paydo bo‘lgan. Qadimiy sopol buyumlar topilmalari shahar devorlari tashqarisida shahraklar («kichik shaharchalar») deb atalgan qishloq manzilgohlari bo‘lganini ko‘rsatadi.
Hujjatlarda qishlog‘i Dushanbe nomi birinchi marta 1676-yil oxirida tilga olingan. U yo‘llar kesishgan joyda paydo bo‘lgan, dushanba kunlari bu yerda katta bozor faoliyat ko‘rsatgan. Nomi ham shundan kelib chiqqan (dushanbe so‘zi tojik tilida — «dushanba» degani). qishloqda 500 dan ortiq xonadon bo‘lib, taxminan 8000 kishi yashagan.
1826-yilda Tojikistonning hozirgi poytaxti Dushanbe-Qo‘rg‘on deb atalgan. Dushanbe shahri ko‘rsatilgan birinchi xarita 1875-yilda tuzilgan. O‘sha paytda shahar tik qirg‘oqdagi qal’a bo‘lib, unda 10 000 kishi yashagan. Shahar mahallalari hunarmandlarning kasbiga va milliy jamoalarga qarab bo‘lingan. Ijtimoiy hayot markazlari karvonsaroylar bo‘lgan. 14 ta mahalla masjidida maktablar, shaharda esa 2 ta madrasa.
bo‘lgan. Buxoro amirligi tarkibida edi. 1920-yilda Buxoroning so‘nggi amiri Sayid Olimxon shu shaharga qochib kelgan, biroq keyingi yil fevralda Qizil armiya hujumi sababli bu yerdan ham qochgan. 1922-yil boshida shahar bosmachilar qo‘shinlari tomonidan Anvar posho, ammo 14-iyul 1922-yilda yana bolsheviklar hokimiyati ostiga o‘tib, Tojikiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining poytaxti deb e’lon qilingan. Bu respublika O‘zSSR tarkibida bo‘lgan va 1929-yilda alohida Tojikiston Sovet Sotsialistik Respublikasi.
qilib ajratilgan. 1924—1929-yillarda shahar rasman Dyushambe deb atalgan. 16-oktabr 1929-yilda u Stalinobod deb qayta nomlangan. Bu nom SSSR rahbari I. V. Stalin sharafiga berilgan. 10-noyabr 1961-yilda shaharga dastlabki nomi — Dushanbe.
qaytarilgan. 1929-yilda Tojikiston poytaxtini Toshkent va Moskva bilan bog‘lagan birinchi temiryo‘l qurildi. Bu shaharda to‘qimachilik, elektrotexnika va oziq-ovqat sanoati, shuningdek, mashinasozlik rivojiga turtki bo‘ldi. 1931-yil noyabrda Dushanbe shahar kengashi prezidiumi Moskva shahar kengashiga Tojikiston poytaxtiga homiylik qilish iltimosi bilan murojaat qildi va Moskva kengashi bunga rozilik bildirdi. Moskva, xususan, Tojikistonning radioaloqa va pochta sohalariga homiylik qildi. «Mosradiostroy» tresti Dushanbe — Toshkent — Moskva aloqasi uchun Dushanbeda keng eshittirishga mo‘ljallangan qisqa to‘lqinli radiostansiya qurdi.
1930—1933-yillarda shaharda issiqlik elektr stansiyasi binosi qurildi.
1940-yillarning birinchi yarmida sement, avtomobillarni ta’mirlash va elektromexanika zavodlari ishga tushirildi.
1941—1945-yillardagi Ikkinchi jahon urushi davrida Moskva, Leningrad va SSSRning Yevropa qismidagi boshqa shaharlardan o‘nlab yirik korxonalar Dushanbega evakuatsiya qilindi; shahar shifoxona va gospitallarida Qizil armiyaning yarador askarlari sog‘lig‘ini tikladilar. Shu bilan birga minglab dushanbeliklar Ikkinchi jahon urushi frontlarida jang qildi, ularning ko‘pchiligi halok bo‘ldi.
1950—1960-yillarda shaharda keng ko‘lamli qurilish, jumladan, turar joy massivlari va yirik ma’muriy hamda ijtimoiy obyektlar barpo etilishi davom etdi.
1990-yil fevralda Dushanbeda ommaviy tartibsizliklar yuz berdi. 25 kishi halok bo‘ldi, 565 kishi jarohat oldi.
Shahar maydoni 2020-yilgacha 126,6 km² bo‘lgan, 2020-yilda 203,1825 km² gacha kengaytirildi. Natijada aholi soni 863,4 ming kishidan (1-yanvar 2020-yil) 1 million 185,4 ming kishiga (1-yanvar 2021-yil) oshdi.
Aynan 2025-yilda MDH Davlat rahbarlari kengashi Dushanbega Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligining «Mehnat shuhrati shahri. 1941—1945-yillar» faxriy unvonini berdi.
Rasmiy ramzlar
Dushanbening rasman tasdiqlangan ramzi — gerb. Uning mualliflari S. Qurbonov va A. N. Zanevskiydir.
Ma’muriy-hududiy bo‘linish

Dushanbe — Tojikistonda tumanlarga bo‘lingan yagona shahar. Shu sababli uning xalq deputatlari kengashi va ijro hokimiyati (hukumat) Tojikiston Respublikasining «Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida»gi qonuniga muvofiq viloyat maqomiga ega. Poytaxt tumanlaridagi ijro hokimiyatiga tuman raislari rahbarlik qiladi. Tojikiston Respublikasining «Tojikiston Respublikasi poytaxti maqomi to‘g‘risida»gi qonuni Dushanbening poytaxt vazifalarini bajarishiga oid tashkiliy, huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy shartlarni belgilaydi.
18-iyul 2013-yilda Dushanbe hududini uch baravar kengaytirish rejalari e’lon qilindi.
Dushanbe 4 tumanga bo‘lingan, har birining o‘z ma’muriyati (tuman hukumati):
| Tuman nomi | Avvalgi nomi | Maydoni, km² |
Aholisi, kishi (2019) |
Tuman raisi |
|---|---|---|---|---|
| 1. Ismoili Somoniy | Oktabr tumani | 37,6 | 148 700 | Qodirzoda Ruslan Rajab |
| 2. Sino | Frunze tumani | 62,2 | 326 100 | Saidzoda Tojiddin Niyoz |
| 3. Firdavsiy | Markaziy | 54,5 | 209 000 | Umed Gurezoda |
| 4. Shohmansur | Temiryo‘l tumani | 48,9 | 162 600 | Bilol Ibrohim |
2020-yilda Dushanbe hududi Rudakiy tumani hisobiga kengaytirildi: shaharga 7 659,25 gektar yer o‘tkazildi. Jami 35767 ta xo‘jalik va 218260 kishi, jumladan, Rossiya jamoatidan — 9 ta aholi punkti, Chimteppadan — 12 ta, Sariqishtidan — 8 ta qishloq to‘liq va 5 tasi qisman, Choryakkorondan — 2 ta qishloq to‘liq va 6 tasi qisman, Gulistondan — 5 ta qishloq to‘liq va 1 tasi qisman, Chortepadan — 2 ta qishloq to‘liq va 2 tasi qisman, Navobod posyolkasidan — 2 gektar hudud qo‘shildi. Dushanbening umumiy maydoni 20 318,25 gektarga yetdi, shundan Sino tumani — 6224,39, Firdavsiy — 5447,96, Shohmansur — 4888,90 va Ismoili Somoniy — 3759,00 gektarni tashkil etdi. Bu aholi sonining 863,4 ming kishidan (1-yanvar 2020-yil) 1 million 185,4 ming kishiga (1-yanvar 2021-yil) oshishiga olib keldi.
Aholisi
Tojikiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 1-yanvar 2022-yildagi aholini ro‘yxatga olish natijasida Dushanbe aholisi 1201,8 ming kishini tashkil etgan. Aholi zichligi — 5914,4 kishi/km². Milliy tarkibi: tojiklar — 89,5 %, o‘zbeklar — 6,7 %, ruslar — 2,6 %, boshqa xalqlar — 1,2 %. 2010-yilda aholining umumiy o‘sishi 3,46 % bo‘lgan.
Dushanbeda mamlakat aholisining 12,16 % dan ortig‘i yashaydi. Aholi sonini bevosita hisoblash 1 marta, har 10 yilda o‘tkaziladigan aholi ro‘yxati orqali amalga oshiriladi. Ro‘yxatga olishlar oralig‘ida esa tug‘ilish va o‘lim holatlari hamda doimiy yashash uchun ko‘chib kelgan yoki ketgan kishilar soniga asoslanib joriy hisob yuritiladi.

| Aholi soni | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1939 | 1989 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 |
| 82 597 | ↗592 200 | ↘584 300 | ↗584 500 | ↘546 900 | ↘523 400 | ↘511 900 | ↘505 600 |
| 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |
| ↘501 100 | ↗518 800 | ↗538 600 | ↗564 000 | ↗579 300 | ↗591 600 | ↗605 000 | ↗616 900 |
| 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| ↗630 000 | ↗644 300 | ↗658 000 | ↗674 200 | ↗693 200 | ↗711 200 | ↗731 100 | ↗748 000 |
| 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| ↗764 300 | ↗775 800 | ↗788 700 | ↗802 700 | ↗816 200 | ↗831 400 | ↗846 400 | ↗863 400 |
| 2021 | 2022 | ||||||
| ↗1 185 400 | ↗1201800 | ||||||
Sovet davrida shahar aholisining salmoqli qismini ruslar va rus tilida so‘zlashuvchilar tashkil etgan. Biroq SSSR parchalanishi va undan keyingi fuqarolar urushi jarayonida ularning deyarli barchasi shaharni tark etgan.
Sanoat
Poytaxt sanoat majmuasiga turli mulkchilik shaklidagi 230 ta sanoat korxonasi kiradi; ularda poytaxtning qariyb 19 ming aholisi ishlaydi. Bu korxonalar 300 dan ortiq turdagi mahsulot ishlab chiqaradi. Ishlab chiqarilgan iste’mol tovarlari umumiy hajmining qariyb 30 % ini (oziq-ovqat mahsulotlari bilan birga) poytaxt ishlab chiqaruvchilarining mahsulotlari tashkil etadi. Poytaxtda ishlab chiqariladigan asosiy eksport mahsulotlari — paxta ip-kalavasi, tayyor paxta matolari, paypoq mahsulotlari, kabel mahsulotlari, armatura, qayta ishlangan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, savdo uskunalari va boshqalar. 10 dan ortiq qo‘shma sanoat korxonasi faoliyat yuritadi.
Sanoatning tarkibiy bo‘linishi
Yetakchi tarmoqlariga ko‘ra sanoat quyidagicha bo‘linadi:
Yengil sanoat — poytaxt sanoat majmuasining eng rivojlangan tarmog‘i. Bu, avvalo, asosiy xomashyo resurslari (paxta, ipak qurti pillasi va boshqalar) respublikaning o‘zida yetishtirilishi bilan izohlanadi. Uning tarkibiga quyidagi korxonalar kiradi:
- «Tekstil» ochiq aksiyadorlik jamiyati (to‘qimachilik va yigiruv-to‘quv ishlab chiqarishi), yiliga 25 ming tonna paxta tolasini qayta ishlash quvvatiga ega
- «SP VT Rohi Abreshim» mas’uliyati cheklangan jamiyati (xom ipakni qayta ishlash va tayyor ipak mahsulotlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan Vetnam–Tojikiston qo‘shma korxonasi)
- «Nafisa» ochiq aksiyadorlik jamiyati (paypoq mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxona)
Elektrotexnika sanoati va mashinasozlik respublikaning «Tojiktekstilmash» ishlab chiqarish birlashmasi, «Tojikkabel», «Pomir», «ELTO» ochiq aksiyadorlik jamiyatlari (elektron texnika va elektr maishiy buyumlar ishlab chiqarish) kabi yirik korxonalarni o‘z ichiga oladi; «Torgmash» ochiq aksiyadorlik jamiyati savdo korxonalari uchun uskunalar ishlab chiqaradi.
Oziq-ovqat va qayta ishlash sanoati oziq-ovqat mahsulotlarining barcha turlarini, jumladan, vino va aroq mahsulotlarini ishlab chiqaradi. Tarmoqning eng yirik korxonalari yog‘-moy va sut kombinatlari, konserva zavodlari, vino va pivo zavodlari, shuningdek, non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalardir.
Qurilish materiallari sanoati g‘isht zavodlari, sement zavodi, shifer zavodi hamda qurilish materiallari, temir-beton konstruksiyalar va buyumlar ishlab chiqaruvchi boshqa korxonalarni o‘z ichiga oladi.
Metallurgiya — armatura zavodi; bu respublikadagi eng yirik korxonalardan biri bo‘lib, cho‘yan quyma, suv, gaz va neft quvurlari armaturasini ishlab chiqaradi.
Shaharning boshqa eng yirik korxonalari:
- «Nosochi-Tojik» ochiq aksiyadorlik jamiyati
- Tojiksement
- «Guliston» yopiq aksiyadorlik jamiyati
- «Nafisa» ochiq aksiyadorlik jamiyati
- «Barqi Tojik» ochiq aksiyadorlik xolding kompaniyasi
Boshqa yirik korxonalar:
- Dushanbe issiqlik elektr markazi
- 1-sonli temir-beton konstruksiyalar zavodi
- Dushanbe temir-beton konstruksiyalar va qurilish detallari zavodi
- «Fonon» zavodi
- «Humo» ochiq aksiyadorlik jamiyati (sobiq «TojikGidroAgregat»)
- Dushanbe nostandart uskunalar zavodi
Savdo va xizmat ko‘rsatish sohasi
Shaharda ko‘plab supermarket va savdo markazlari faoliyat yuritadi. Ayniqsa, Dushanbedagi qurilish jadallashgan davrda savdo markazlari tobora ko‘proq qurila boshladi.
O‘rta Osiyo uchun an’anaviy bo‘lgan bozorlar Dushanbeda ham muhim o‘rin tutadi.
Bozorlar
- Dehqon bozori (buzib tashlangan)
- Shohmansur, «Yashil bozor» nomi bilan ham tanilgan (buzib tashlangan)
- Barakat yoki Putovskiy bozori (buzib tashlangan)
- Safariyon (ilgari Ajina bozori)
- Mamlakatdagi eng yirik ulgurji bozor — «Korvon» MChJ
- Sultoni Kabir (buzib tashlangan)
- Saxovat
- Jal-Jam (buzib tashlangan)
- Farovon
- Mehrgon (2017-yilgacha — «Poytaxt-90»)
- Kushoniyon
Transport
Dushanbe shahrida temiryo‘l, havo va avtomobil transporti mavjud.
Shaharda Dushanbe temiryo‘l stansiyasi bor. Temiryo‘l transportini Tojikiston Respublikasi Transport vazirligi tarkibidagi «Tojikiston temiryo‘li» davlat unitar korxonasi boshqaradi.
Shaharning sharqiy qismida Dushanbe aeroporti joylashgan. 2014-yilda to‘rtta teleskopik yo‘lovchi ko‘prigi bilan jihozlangan yangi terminal qurildi.
Shahar transporti
Dushanbeda transport xizmatining asosiy qismi avtomobil transportiga to‘g‘ri keladi. Shaharda 35 ta avtotransport korxonasi ishlaydi. Taxminan 200 ta trolleybusga ega trolleybus parki mavjud. Trolleybus qatnovi shaharda 1-may 1955-yilda boshlangan. Ikkita tezkor avtomobil yo‘li shaharni shimol–janub va sharq–g‘arb yo‘nalishlarida kesib o‘tadi. 2015-yilda Dushanbe trolleybus zavodida ishlab chiqarilgan 100 ga yaqin trolleybus foydalanishga topshirilgan. Shuningdek, yangi rusumdagi avtobuslar ham ishga tushirilgan.
Respublika poytaxtining markazida — Abu Ali ibn Sino shohko‘chasida — 1976-yilda qurilgan Dushanbe avtovokzali joylashgan. 2013-yilda avtovokzal tubdan rekonstruksiya va qayta tashkil etildi. Avtovokzal faoliyati Asian Express kompaniyasiga o‘tganidan so‘ng avtobus qatnovlari mamlakatning deyarli barcha hududlariga yo‘lga qo‘yildi.
2020-yil boshidagi holatga ko‘ra, avtotransport tarmog‘i Dushanbe shahrida 83 ta yo‘nalishdan iborat bo‘lib, ulardan 26 tasi avtobus, 8 tasi trolleybus, 49 tasi yo‘nalishli taksi yo‘nalishidir. Har kuni bu yo‘nalishlarda 355 ta avtobus, 54 ta trolleybus va 1120 ta mikroavtobus ishlaydi; bundan tashqari, 1550 dan ortiq taksi (11 ta taksi xizmati tarkibida) har kuni yo‘lga chiqadi. Avtobus parki mahalliy yig‘ilgan Akia Ultra LF12 (Yeni) va Anadolu Isuzu Citibus (Yeni) avtobuslaridan, trolleybus parki esa Trolza-5275.03 «Optima», BKM 32100D va ZiU-682G-016 (018) rusumlaridan iborat; yo‘nalishli taksilarda Mercedes-Benz Sprinter va Hyundai H-1/Starex mikroavtobuslari ishlatiladi.
So‘nggi yillarda jamoat transporti infratuzilmasini rivojlantirish va kengaytirish sezilarli darajada faollashdi. Yangi bekatlar qurilmoqda, zamonaviy avtobus va trolleybuslar xarid qilinmoqda, yangi yo‘nalishlar ochilmoqda.
2013-yilda Dushanbe avtodrom va karting trassasi ochilgan Markaziy Osiyodagi birinchi shahar bo‘ldi.
2025-yilda Dushanbeda metro qurilishi ishlarini boshlash rejalashtirilgan.
Me’morchilik


27-aprel 1927-yilda Tojikiston Respublikasi Xalq komissarlari kengashi «Dushanbe shahrini qurish to‘g‘risida»gi qarorni qabul qildi. Dastlab, 1930-yilgacha, shaharda faqat xom g‘ishtdan bir qavatli binolar qurildi. 1930-yil yanvarda yangi g‘isht zavodi qurilib, mahsulot ishlab chiqarishni boshladi. Shu paytga kelib me’mor Vaulin loyihalari asosida Lenin ko‘chasida (hozirgi Rudakiy shohko‘chasi) Xalq komissarlari kengashi binosi (keyinchalik Vazirlar kengashi, hozir esa respublika Qishloq xo‘jaligi vazirligi joylashgan) hamda Lenin va Kuybishev ko‘chalari burchagida Yer ishlari xalq komissarligi binosi (hozirgi Adliya vazirligi) barpo etilgan edi.
1933-yilda issiqlik elektr stansiyasi binosi qurildi. Bu Dushanbedagi yig‘ma temir-betondan qurilgan birinchi bino edi (qurilish 1930-yilda boshlangan). O‘sha yili tikuv fabrikasi ishga tushirildi.
1936-yil oktabrda Dushanbe temiryo‘l vokzalining birinchi binosi qurildi.
1930-yillarning oxiriga kelib Dushanbeda 4295 ta bino bo‘lib, ularning mutlaq ko‘pchiligi bir qavatli edi.
1940-yillarning birinchi yarmida sement, avtomobil ta’mirlash va elektromexanika zavodlari ishga tushirildi.
1946-yilda Lenin maydonidagi Hukumat uyi qurilishi yakunlandi; uning qurilishi 1940-yillarda boshlangan edi.
1950-yillarda uch va to‘rt qavatli turar joy binolari qurildi. Shu davrda Dushanbeda Respublika ommaviy kutubxonasi, Davlat banki, Tojikiston SSR Kommunistik partiyasi Markaziy qo‘mitasi, o‘lkashunoslik muzeyi, G‘alaba maydonidagi Ichki ishlar vazirligi, A. Lohutiy nomidagi davlat akademik drama teatri va boshqa binolar barpo etildi.
1960-yillarda aeroport, yangi temiryo‘l vokzali va «Dushanbe» mehmonxonasi qurildi.
1972-yilda shaharlararo avtomatik telefon stansiyasi ishga tushirildi.
2011-yilda shaharda dunyodagi eng baland bayroq ustuni qurildi.
So‘nggi yillarda Dushanbeda soxta neoklassitsizm uslubidagi binolar, jumladan, 22 qavatli «Dushanbe-Plaza» majmuasi, «Bozori Mehrgon» savdo markazi, «Buxoro Palas» turar joy majmuasi, O‘rta Osiyodagi eng katta «Navro‘zgoh» choyxonasi, Tojikiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi va Soliq qo‘mitasi binolari qurildi. Shuningdek, O‘rta Osiyodagi eng katta teatr ham qurilmoqda..
Diqqatga sazovor joylar va turizm
Dushanbe asosan bir qavatli binolardan iborat shahar. Ikki va to‘rt qavatli turar joylar, oliy o‘quv yurtlari hamda turli muassasalar binolari markaziy ko‘chalarda, shahar chekkalarida esa kamroq uchraydi. Dushanbe me’morchiligiga turli uslublarning qo‘shilib ketishi xos. 1930-yillarda konstruktivizm ta’sirida qurilgan binolar ham saqlanib qolgan. Biroq binolarning katta qismi XX asrning ikkinchi yarmi — XXI asr boshlarida milliy uslubda qurilgan: ustunli uylar, oval yoki uchli ravoqlar, bo‘rtma haykaltaroshlik tasvirlari, haykallar va boshqa bezaklar bilan bezatilgan.
Shahar orqali aeroportgacha eng asosiy va eng uzun avtomobil yo‘li — A. Rudakiy shohko‘chasi cho‘zilgan bo‘lib, unda asosiy diqqatga sazovor joylar joylashgan. Bu yerda shaharning bosh maydonlari va universitetlari bor. Tojik davlatchiligi ramzi Ismoil Somoniyga.
1929-yilgacha Dushanbega faqat so‘qmoq yo‘llar olib borgan. Hozirgi shaharda bog‘lar va sun’iy ko‘llar bor. Varzob daryosi baland qirg‘oqdan shaharga kirib keladigan joyda S. Ayniy nomidagi madaniyat va istirohat bog‘i joylashgan. Bog‘ markazida rangli marmar bilan bezatilgan shu nomdagi maqbara bor. Undan soyali xiyobonlar tarqaladi. Do‘stlik xiyobonidagi daraxtlar Afrika va Osiyo mamlakatlari yozuvchilarining birinchi konferensiyasi ishtirokchilari tomonidan ekilgan. Hozir bu ko‘chatlar ulkan chinorlarga aylangan..
Shaharda ma’muriy idoralar, madaniyat va maishiy xizmat markazlarining chiroyli binolari qad ko‘targan. Ular qatoriga Hukumat uyi, parlament binosi, Borbad nomidagi kinokonsert zali («Ko‘hi Borbad»), «Dushanbe» (2017-yilgacha «Poytaxt»), «Tojikiston», «Serena» va «Hyatt» mehmonxonalari, choyxonalar — «Rohat», «Sadbarg» maishiy xizmat uylari va boshqalar kiradi. Shaharning yana bir o‘ziga xos jihati — Tojikistonning taniqli arboblariga o‘rnatilgan yodgorliklarning ko‘pligi, shuningdek, buyuk mutafakkirlar va faylasuflar — A. Firdavsiy, A. Rudakiy, Ibn Sino, Umar Xayyom, S. Ayniy sharafiga haykallar o‘rnatilgan. S. Ayniy nomidagi maydonda 2013-yil martigacha Behzod nomidagi Respublika birlashgan tarix-o‘lkashunoslik va tasviriy san’at muzeyi joylashgan edi.
Shahar hukumati Dushanbeni rekonstruksiya qilishning bosh rejasini tasdiqlaganidan keyin markaziy ko‘chalar o‘zgara boshladi. So‘nggi yillarda shaharning markaziy maydoni ko‘rinishi yangilandi. Qayta qurish maqsadida ko‘plab ma’muriy va turar joy binolari buzib tashlandi. Respublikadagi eng yirik Lenin haykali 1992-yilda olib tashlandi. Uning o‘rniga tojik-fors adabiyotining mumtoz namoyandasi A. Firdavsiy haykali, 1999-yilda esa Ismoil Somoniy haykali o‘rnatildi. 2007-yilda poytaxtdagi madaniyat va istirohat bog‘idan Lenin haykali olib tashlandi. 2000-yillarda 1910-yillarda qurilgan (shahardagi birinchi g‘ishtin bino) shahar kasalxonasi, Ofitserlar uyi, «Dinamo» stadioni va Lenin nomidagi bog‘ buzib tashlandi.
Poytaxtda «Poytaxt-80» turar joy majmuasi, 22 qavatli «Dushanbe-Plaza» biznes markazi, Milliy kutubxona va muzeyning yangi binolari, «Bog‘i Rudakiy» shahar bog‘i va undagi A. Rudakiy haykali, Tojikiston Respublikasining davlat gerbi va bayrog‘i o‘rnatilgan yangi maydonlar (balandligi 165 metr bo‘lgan bayroq ustuni dunyodagi eng baland ustun hisoblanadi) va boshqa obyektlar paydo bo‘ldi.
Tojikiston poytaxtida 8 ta teatr, 8 ta muzey, 5 ta kinoteatr, 4 ta kutubxona va boshqalar faoliyat ko‘rsatadi. Shahar atrofida ko‘plab sanatoriylar, pansionatlar va sayyohlik bazalari mavjud. Poytaxtga eng yaqin tog‘-chang‘i kurorti Taqobda joylashgan; Xo‘ja-Obigarm pansionati termal buloqlari bilan, xususiy sport-sog‘lomlashtirish majmualari va kottejlar esa Dushanbe yaqinidagi Varzob darasida joylashgan.
Boshqa diqqatga sazovor joylar
- Prezident saroyi va Do‘stiy (Do‘stlik) maydoni
- Vahdat saroyi
- Tojikiston milliy muzeyi (yangi bino)
- Tojikiston Respublikasi Milliy qadimiyat muzeyi: bu yerda mintaqaning boy tarixini aks ettiruvchi ko‘plab eksponatlar, jumladan, Xatlon Buddasi nomi bilan tanilgan, balandligi 14 m bo‘lgan va 1966-yilda mamlakat janubidagi qazishmalardan topilgan haykal saqlanadi.
- Tojikiston milliy muzeyi (sobiq K. Behzod nomidagi Respublika birlashgan tarix-o‘lkashunoslik va tasviriy san’at muzeyi)
- Tojikiston geologiya muzeyi
- Tojikiston milliy kutubxonasi — Markaziy Osiyodagi eng yirik kutubxona
- Tojik-fors adabiyoti mumtoz namoyandalari hamda Tojikiston fan va madaniyat arboblari yodgorliklari
- S. Ayniy nomidagi Tojik akademik opera va balet teatri
- A. Jo‘rayev nomidagi Tojikiston davlat filarmoniyasi
- Musiqa asboblari muzeyi
- A. Lohutiy nomidagi Tojik akademik drama teatri
- V. Mayakovskiy nomidagi rus davlat drama teatri
- M. Vohidov nomidagi davlat yoshlar teatri
- 3 ta yozgi amfiteatr
- Sirk binosi
- Komsomol ko‘li va unga tutash bog‘
- Umar Xayyom nomidagi madaniyat va istirohat bog‘i
- Tojikiston rassomlar uyushmasi ko‘rgazma zali
- Davlat qo‘g‘irchoq teatri («Luhtak»)
- S. Ayniy nomidagi Tojik akademik opera va balet teatri
- Qo‘g‘irchoq teatri
Kinoteatrlar
- «Kayhon»
- «Navro‘z»
- «8 Mart» (buzib tashlangan)
- «Jomiy» (buzib tashlangan)
- «Yoshlar» («Javonon») (buzib tashlangan)
- «Vatan»
- «Zebuniso»
- «Gorkiy nomidagi kinoteatr» (2014-yilda bino Muhammadjon Qosimov nomidagi «Ahorun» teatriga berilgan)
- «Orlyonok»
Maydonlar
- Do‘stiy maydoni, 43 metrli ravoq va Ismoil Somoniy
- Davlat bayrog‘i maydoni
- Rudakiy nomidagi maydon
- S. Ayniy nomidagi maydon va S. Ayniy haykali
- Abu Ali ibn Sino nomidagi maydon
- Qoraboyev nomidagi maydon
- Kuybishev nomidagi maydon (vokzal oldidagi)
- Moskvaning 800 yilligi nomidagi maydon (sobiq Teatr maydoni)
- Shahidon maydoni (sobiq Putovskiy nomidagi maydon)
Bog‘lar va xiyobonlar
- Tojikiston Fanlar akademiyasi botanika bog‘i
- «Bog‘i Rudakiy» shahar bog‘i (sobiq Lenin nomidagi shahar markaziy madaniyat va istirohat bog‘i)
- S. Ayniy nomidagi madaniyat va istirohat bog‘i
- Shohmansur tumanidagi shahar bog‘i
- Komsomol ko‘li va «Javoniy» («Yoshlik») bog‘i
- «Bo‘ston» xiyoboni
- Kuybishev nomidagi xiyobon
- Mironenko nomidagi xiyobon
- «G‘alaba» bog‘i, unda G‘alaba yodgorligi va ikki stansiyali osma yo‘l joylashgan
- Umar Xayyom nomidagi madaniyat va istirohat bog‘i
- «Delfin» akvaparki
- Shahar bolalar bog‘i
- «Do‘stii xalqo» («Xalqlar do‘stligi»)
- Luchob bog‘i
- Dushanbe hayvonot bog‘i — Tojikistondagi shu turdagi yagona muassasa. Hayvonot bog‘i 1960-yilda tashkil etilgan va 30-aprel 1961-yilda tashrif buyuruvchilar uchun ochilgan. Uning kolleksiyasida 111 dan ortiq turdagi hayvonlar mavjud bo‘lib, 1-avgust 2012-yil holatiga ko‘ra ularning umumiy soni 835 ta edi. Hayvonot bog‘i Ismoili Somoniy shohko‘chasida ro‘parasida Komsomol ko‘li. U 5 bo‘limdan iborat: juft tuyoqlilar va toq tuyoqlilar, yirtqich hayvonlar, yovvoyi qushlar, ekzotik qushlar va akvaterrarium.
- «Istiqlol» majmuasi
- Xoldor bug‘u, erkagi
- Tuya va bo‘taloq, 2012-yil avgust
Diniy markazlar
- Yettinchi kun adventistlari diniy markazi (kirxa)
- Xo‘ja Ya’qub masjidi
- Markaziy jome masjidi, eng yirik masjid Markaziy Osiyoda bo‘lib, unga bir vaqtning o‘zida 120 mingdan ortiq kishi sig‘adi
- Sari Osiyo masjidi
- Ismoiliylik markazi
- Muqaddas Nikolay sobori va xalq orasida rus qabristoni deb ataladigan Markaziy shahar qabristoni
- Avliyo Yozef katolik cherkovi
- Dushanbe sinagogasi va Buxoro yahudiylari qabristoni
- Dushanbe shahridagi Yettinchi kun adventistlari diniy markazi (kirxa)
- Dushanbe sinagogasi
- Qabristonlar: «Luchob», «Sari Osiyo», «Markaziy», «Shohmansur» va «Mehrobod»
Aloqa
Dushanbe shahar telefon tarmog‘ida 13 ta stansiya mavjud bo‘lib, ularning umumiy sig‘imi 108 200 raqamni tashkil etadi. Hozirda 90 400 ta telefon raqami mavjud, shundan 77 300 tasi aholiga tegishli. Dushanbeda «Tojiktelekom» ochiq aksiyadorlik jamiyati, «Tcell» («Indigo Tojikiston» yopiq aksiyadorlik jamiyati), «Megafon — Tojikiston» («TT mobayl» yopiq aksiyadorlik jamiyati), «Zet-Mobile» («Takom» MChJ), «Vavilon-M» («Vavilon-Mobayl» yopiq aksiyadorlik jamiyati), «Tojik mobayl», Omobile kabi o‘nga yaqin mobil aloqa kompaniyasi, shuningdek, «TojNet», «Vavilon-T», «Eastera», «Saturn-Onlayn», «Interkom», «Telecom technology» va boshqa internet-provayderlar ishlay boshlagan.
Ommaviy axborot vositalari
Dushanbeda hukumatga qarashli 4 ta respublika gazetasi chiqadi: «Jumhuriyat» (tojikcha Ҷумҳурият) va «Sadoi Mardum» — tojik tilida, «Narodnaya gazeta» — rus tilida va «Xalq ovozi» — o‘zbek tilida.
Mustaqillik yillarida Dushanbeda mustaqil mediaxoldinglar va xususiy gazetalar tashkil topa boshladi.
NSS-12 (57.0°E) sun’iy yo‘ldoshi orqali Dushanbeda joylashgan Tojikistonning sakkizta davlat telekanali efirga uzatiladi. Ular orasida Tojikiston, «Safina» telekanali, axborot telekanali Jahonnamo, bolalar va o‘smirlar telekanali Bahoriston, sport telekanali Varzish, futbol telekanali Futbol hamda filmlar telekanali Sinamo.
bor. Dushanbeda «Irfon», «Maorif», «Donish», «Adib», «Tojik ensiklopediyasi» respublika kitob nashriyotlari ishlaydi. Tojik, rus va o‘zbek tillarida o‘nlab gazeta-jurnallar nashr etiladi.
Axborot agentliklari
Tojikiston Madaniyat vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, respublikada (2010-yil yanvar holatiga) 8 ta axborot agentligi ro‘yxatdan o‘tgan..
Ilmiy va ta’lim muassasalari


Dushanbeda respublikaning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayoti jamlangan. Bu yerda Tojikiston Fanlar akademiyasi , 17 ta ilmiy tadqiqot instituti, 17 ta oliy o‘quv yurti va 100 dan ortiq umumta’lim hamda o‘rta maxsus ta’lim muassasasi joylashgan:
- Tojikiston milliy universiteti
- Tojikiston milliy konservatoriyasi
- M. Tursunzoda nomidagi Tojikiston davlat san’at instituti
- Tojikiston moliya va iqtisodiyot instituti
- Tojikiston texnologiya universiteti
- Rossiya–Tojikiston slavyan universiteti
- M. Osimiy nomidagi Tojikiston texnika universiteti
- Abu Ali ibn Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot universiteti
- S. Ayniy nomidagi Tojikiston davlat pedagogika universiteti
- Tojikiston agrar universiteti
- Tojikiston davlat tijorat universiteti
- Imom A’zam nomidagi Tojikiston islom instituti
- S. Ulug‘zoda nomidagi Tojikiston davlat tillar instituti
- Tadbirkorlik va servis instituti
- Tojikiston jismoniy tarbiya instituti
- Tojikiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi akademiyasi
- Tojikiston Respublikasi Mudofaa vazirligi harbiy instituti
- Tojikiston Respublikasi Davlat milliy xavfsizlik qo‘mitasi oliy maktabi
- Tojikiston Respublikasi Davlat milliy xavfsizlik qo‘mitasi chegara qo‘shinlari harbiy instituti
- Filiali Moskva davlat universitetining
- Filiali «MISiS» Milliy tadqiqot texnologiya universitetining (Moskva po‘lat va qotishmalar instituti)
Sog‘liqni saqlash muassasalari
- Shahar tez tibbiy yordam klinik shifoxonasi
- «Sino» kardiologiya markazi
- «Shifobaxsh» respublika klinik shifoxonasi (Qoriyai Bolo)
- «Istiqlol» klinik shifoxonasi (O‘rta Osiyodagi eng katta shifoxona).
Sport
- «Tojikiston» sport saroyi
- «Aviator» stadioni
- «Spitamen» («Spartak») stadioni
- Markaziy respublika stadioni («Istiqlol» futbol klubining uy stadioni)
- «Qasri tennis» tennis saroyi
- Dushanbe ippodromi
- Dushanbe xalqaro yarim marafoni
- Suv sporti majmuasi va tennis saroyi
Xalqaro faoliyat
Dushanbe shahri 2006-yildan buyon «Birlashgan shaharlar va mahalliy hokimiyatlar» jahon tashkilotining Yevrosiyo mintaqaviy bo‘limi (BShMH Yevrosiyo mintaqaviy bo‘limi) a’zosi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ko‘magida 2004-yilda tuzilgan «Birlashgan shaharlar va mahalliy hokimiyatlar» jahon tashkiloti (BShMH jahon tashkiloti) 1000 dan ortiq shahar va uyushmani birlashtiradi; ular 136 mamlakatdan. Uning Yevrosiyo mintaqaviy bo‘limiga MDH mamlakatlari va Mo‘g‘ulistonning 109 ta shahri va mahalliy hokimiyat birlashmasi kiradi.
Dushanbening sobiq raisi Mahmadsaid Ubaydulloyev ushbu tashkilot Jahon kengashi a’zosi hisoblanadi.
Hukumat raislari ro‘yxati
6-noyabr 1994-yilgacha shaharga Dushanbe shahar ijroiya qo‘mitasi raisi rahbarlik qilgan:
- Mirzosharif Rahimov (1925—1926)
- Juma Ziyoyev (1926—1928)
- Bobonazar Mirzoyev (1928—1929)
- S. Vazirov (1929—1930)
- J. Yoqubov (1930—1931)
- L. Rizoyev (1931—1932)
- B. Hamdamov (1932—1933)
- A. Yarmuhammedov (1933)
- Abdukarim Roziqov (1934—1937)
- J. Shambenzoda (1937—1938)
- M. V. Kalitin (1938—1940)
- T. E. Sarayev (1940—1943)
- Sh. Yusufov (1943—1947)
- G. M. Yoqubov (1947—1950)
- K. R. Ibrohimov (1950—1953)
- A. Asrorov (1953—1956)
- X. X. Salibayev (1956—1957)
- N. Z. Bobojonov (1957—1960)
- Mahmudbek Narzibekov (1960—1967)
- M. Naimov (1967—1969)
- Xudonazar Mamadnazarov (1969—1976)
- K. M. Nazirov (1976—1982)
- N. Shohrahmonov (1982—1986)
- M. M. Ikromov (1986—1992)
- Mirzosharif Mirzoyev[manba 1266 kundan beri ko‘rsatilmagan]
Hukumat raislari (1994-yildan):
- Jamoliddin Mansurov (1993—1994)
- Yuriy Ponosov (1994—1996)
- Ubaydulloyev, Mahmadsaid Ubaydulloyevich (1996—12.01.2017)
- Emomali, Rustam (12.01.2017-yildan)
Birodarlashgan shaharlar
Dushanbening 18 ta birodarlashgan shahri bor (shaharlar qavs ichida ko‘rsatilgan birodarlashish shartnomasi imzolangan sana bo‘yicha tartiblangan):
Zambiya: Lusaka (avgust 1966-yil)
Yaman: Sano (25-iyun 1967-yil)
Tunis: Monastir (24-noyabr 1967-yil)
Pokiston: Lahor (15-sentabr 1976-yil)
Avstriya: Klagenfurt (1972)
AQSH: Boulder (Kolorado) (8-may 1987-yil)
Germaniya: Roytlingen (5-oktabr 1991-yil)
Afg‘oniston: Mozori Sharif (13-iyul 1991-yil)
Eron: Tehron (12-mart 2001-yil)
Eron: Sheroz (16-fevral 1992-yil)
Rossiya: Sankt-Peterburg (6-oktabr 1991-yil)
Belarus: Minsk (21-iyul 1998-yil)
Xitoy: Urumchi (10-sentabr 1999-yil)
Turkiya: Anqara (11-dekabr 2003-yil)
Xitoy: Syamen (21-iyun 2013-yil)
Turkmaniston: Ashxobod (2017)
Xitoy: Sindao (18-sentabr 2018-yil)
Xitoy: Xaynan provinsiyasi (12-dekabr 2018-yil)
Ozarbayjon: Boku (3-mart 2022-yil)
Hamkor shaharlar
Dushanbening 2 ta hamkor shahri bor:
Adabiyotlar
- Pospelov E. M. Dunyoning geografik nomlari. Toponimik lug‘at / mas’ul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgarishsiz. — M.: Russkiye slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 bet — 3000 nusxa — ISBN 5-17-001389-2.
Havolalar
- dushanbe.tj — Dushanbening rasmiy sayti
- Dushanbe — maqola Elektron yahudiy ensiklopediyasidan
- Dushanbe ma’lumotnomasi — shahar muassasalarining manzillari va telefon raqamlari