| Poytaxt Saudiya Arabistonining | |||
| Ar-Riyod | |||
|---|---|---|---|
| arab. الرياض | |||
|
Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: osmono‘par binolari bo‘lgan ishbilarmonlik markazi panoramasi, Burj al-Mamlaka va Al-Faysaliya minorasi; metro bekati «Qirol Abdulloh moliya tumani»; Masmak qalʼasi; tarixiy hudud Ad-Dirʼiya; Al-Bujayri madaniy-ko‘ngilochar hududi; shaharning oqshomdagi panoramasi. | |||
|
|||
| 24°39′00″ shimoliy kenglik 46°42′36″ sharqiy uzunlikHGЯO | |||
| Mamlakat |
|
||
| Maʼmuriy mintaqa | Ar-Riyod | ||
| Muhofaza | Ar-Riyod | ||
| Gubernator | Faysal ibn Bandar Ol Saud | ||
| Tarixi va geografiyasi | |||
| Asos solingan | XVIII asr | ||
| Maydoni | 1798 km² | ||
| Markazining balandligi | 612 m | ||
| Iqlim turi | tropik | ||
| Vaqt mintaqasi | UTC+3:00 | ||
| Aholisi | |||
| Aholi soni | ↗ 7 676 655 kishi (2017) | ||
| Aholi zichligi | 4300 kishi/km² | ||
| Aglomeratsiya aholisi | ↗ 8 900 000 kishi (2017) | ||
| Millatlar | arablar va boshqalar | ||
| Diniy mansublik | musulmonlar-sunniylar | ||
| Rasmiy til | arab tili | ||
| Raqamli identifikatorlar | |||
| Telefon kodi | +966-11 | ||
| Pochta indeksi | 11564–12665 | ||
|
|
|||
|
arriyadh.com (arab.) (ingl.) |
|||
Ar-Riyod (arab. الرياض [ar.riˈjaːdˤ] — «bog‘lar») — poytaxt va eng yirik shahar; u joylashgan davlat — Saudiya Arabistoni. U Ar-Riyod maʼmuriy mintaqasining markazi bo‘lib, shu mintaqa tarkibidagi Ar-Riyod nomli muhofazani tashkil etadi. Aholisi — 7 676 655 kishi (2017-yil).
Etimologiyasi
Shahar XVIII asrdan maʼlum. Uning nomi «bog‘lar» degan maʼnoni anglatadi: arabcha «bog‘» — «ravda», ko‘plik shakli esa «riyod» deyiladi. Uning boshqa qadimgi nomi — Najd.
Tarixi
Taxminan to‘rt ming yil avval hozirgi Ar-Riyod hududida ko‘chmanchi arab qabilalari yashagan.
VI–VII asrlarda Ar-Riyod boshqa aholi punktlaridan deyarli farq qilmaydigan kichik manzilgoh bo‘lgan. Faqat XVIII asrdan boshlab, anʼanaviy arab bozori kengayib, yangi diniy inshootlar faol qurila boshlagach, Ar-Riyod gavjum shaharga aylangan.
1902-yilda amir Abdulaziz ibn Saud o‘z qo‘shini bilan Ar-Riyodni egalladi. 1927-yilda saudiyalik amirlar Najd va Hijoz nomli, poytaxti Ar-Riyod bo‘lgan davlatni tuzishga muvaffaq bo‘ldi. 1932-yilda bosqichma-bosqich birlashish natijasida Saudiya Arabistoni tashkil topdi. Uni hozirgacha Saud sulolasidan bo‘lgan merosiy hukmdorlar boshqarib kelmoqda. 1960-yilda Ar-Riyod aholisi 160 000 kishini tashkil etgan. 1960-yillarning oxiridan boshlab Ar-Riyod ham, butun Saudiya Arabistoni ham neft qazib olish.
dan tushadigan daromad hisobiga yashab kelmoqda. Ar-Riyodda qirol qarorgohi joylashgan. 1955-yilda tashkil etilgan barcha markaziy hukumat muassasalari ham shu shaharda to‘plangan. Shaharda sanoat deyarli yo‘q, ammo do‘konlar, restoranlar, qahvaxonalar, muzeylar va taʼlim muassasalari juda ko‘p. Shahar aholisining taxminan 40 % ini 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil etadi. Erkaklar soni, butun mamlakatdagi kabi, ayollar sonidan 10 % ko‘p. Erkaklar poytaxtdagi Davlat universiteti, Oliy texnika instituti va Harbiy akademiyada, shuningdek, xorijda taʼlim olish imkoniyatiga ega.
Shaharda islomning paydo bo‘lishi tarixining turli bosqichlarini aks ettiruvchi ekspozitsiyalarga ega ko‘plab muzeylar bor. Ularga Ar-Riyod muzeyi va Qirol Faysal nomidagi Islomni tadqiq qilish va o‘rganish markazi kiradi. Meʼmoriy yodgorliklar orasida Al-Bata alohida ajralib turadi: bu shaharning qadimiy binolarni ko‘rish mumkin bo‘lgan eng markaziy qismidir. Shuningdek, 1865-yilda qurilgan Masmak qalʼasi ham bor. Ar-Riyodning zamonaviy hayoti ramzi esa shahardagi eng baland bino — Qirollik markazi bo‘lib, unda ofislar, qimmatbaho xonadonlar va restoranlar joylashgan.
18-aprel 2018-yilda Ar-Riyodda qariyb 40 yillik taqiqdan so‘ng ilk kinoteatr ochildi. Uni ochish bilan Amerikaning AMC Entertainment Holdings kompaniyasi shug‘ullandi. Qayta tiklangan kino namoyishlarida birinchi bo‘lib Marvel studiyasining «Qora pantera» filmi.
Iqlimi
Iqlimi tropik cho‘l iqlimidir. Ar-Riyod dunyodagi eng issiq yirik shaharlardan biri. Yanvar oyining o‘rtacha harorati +14,4 °C, iyulniki esa +36,6 °C. Iqlim juda quruq: yiliga ko‘pi bilan 100 mm yog‘in tushadi va barchasi qish hamda erta bahor oylariga to‘g‘ri keladi. Qayd etilgan eng yuqori harorat +52,0 daraja (iyul), eng past harorat esa −1 daraja (yanvar).
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori harorat t, °C | 31,5 | 34,8 | 38,0 | 42,0 | 45,1 | 49,8 | 52 | 47,8 | 44,5 | 41,0 | 36,0 | 31,0 | 52 |
| O‘rtacha eng yuqori harorat t, °C | 20,1 | 23,0 | 27,6 | 34,0 | 39,6 | 42,7 | 43,4 | 43,2 | 41,3 | 35,1 | 27,6 | 22,0 | 33,1 |
| O‘rtacha harorat, °C | 14,4 | 16,9 | 21,1 | 26,9 | 32,9 | 35,4 | 36,6 | 36,5 | 33,3 | 28,2 | 21,4 | 16,1 | 26,6 |
| O‘rtacha eng past harorat t, °C | 6,9 | 9,0 | 15,0 | 20,3 | 25,7 | 27,6 | 29,1 | 28,8 | 25,7 | 20,9 | 15,3 | 8,4 | 19,9 |
| Mutlaq eng past harorat t, °C | −1 | 0,5 | 4,5 | 11,0 | 18,0 | 21 | 23,6 | 22,7 | 16,1 | 13,0 | 7,0 | 1,4 | −1 |
| Yog‘in miqdori (meʼyor), mm | 12,3 | 5,8 | 30,2 | 23,3 | 6,2 | 0 | 0 | 0,3 | 0 | 2,3 | 7,4 | 11,2 | 99,0 |
| Manba: pme.gov.sa | |||||||||||||
Aholisi
| Aholi soni, kishi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1862 | 1935 | 1960 | 1974 | 1988 | 1992 | 2004 | 2010 |
| 7 500 | ↗30 000 | ↗150 000 | ↗650 000 | ↗1 500 000 | ↗2 776 096 | ↗4 087 152 | ↗5 188 285 |
| 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 |
| ↗5 406 118 | ↗5 598 638 | ↗5 798 015 | ↗6 004 492 | ↗6 218 322 | ↗6 439 767 | ↗6 669 098 | ↗6 906 595 |
| 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | ||
| ↗7 070 665 | ↗7 231 447 | ↗7 387 817 | ↗7 538 200 | ↗7 682 430 | ↗7 820 550 | ||
Shaharning rivojlanishi
1940-yillardan boshlab shahar jadal rivojlanmoqda. Ayniqsa, XX asrning ikkinchi yarmida Ar-Riyod aholisi tez o‘sdi. 1960-yilda shaharda 150 ming kishi yashagan bo‘lsa, 1980-yillarning boshiga kelib aholi soni bir milliondan oshdi. Neftdan olingan ulkan daromadlar shaharning juda zamonaviy tus olishiga sabab bo‘ldi. Odatda shahardagi binolar 8 qavatli bo‘lib, o‘ziga xos meʼmoriy yechimlari bilan ajralib turadi. Shaharda osmono‘par binolar ko‘p, boshqa yirik loyihalar ham ishlab chiqilmoqda. Shaharning eng baland binosi — Burj al-Mamlaka.
2009-yil noyabrda yerusti metropoliteni qurilishi boshlandi. Bu mamlakatdagi Makka metrosidan keyingi ikkinchi metro edi. 2017-yilgacha oltin bilan bezatilgan bekatga ega yangi liniya qurilishi rejalashtirilgan edi. Shaharda Saudiya harbiy sanoat kompaniyasi.
joylashgan. 23-aprel 2013-yilda qirol Saud ibn Abdulaziz Ol Saud.
universiteti kampusida trolleybus liniyasi ochildi. Shahar 15 ta tumanga bo‘lingan.
Shahar panoramalari
Galereya
- Al-Faysal universiteti
- Masmak qalʼasi
- Al-Uvayda masjidi
- Vodi Laban ko‘prigi
- Al-Yamama universiteti
- Moliya tumani
- Hayat markazi
- Ar-Riyod
Adabiyotlar
- Gusterin P. V. Arab Sharqi shaharlari. — M.: Sharq—G‘arb, 2007. — 352 b. — (Ensiklopedik maʼlumotnoma). — 2000 nusxa. — ISBN 978-5-478-00729-4.
- Pospelov Ye. M. Dunyoning geografik nomlari. Toponimik lug‘at / masʼul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgarishsiz. — M.: Rus lug‘atlari, Astrel, AST, 2002. — 512 b. — 3000 nusxa. — ISBN 5-17-001389-2.

