Ar-Riyod haqida

Poytaxt Saudiya Arabistonining
Ar-Riyod
arab. الرياض‎
Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: osmono‘par binolari bo‘lgan ishbilarmonlik markazi panoramasi, Burj al-Mamlaka va Al-Faysaliya minorasi; metro bekati «Qirol Abdulloh moliya tumani»; Masmak qalʼasi; tarixiy hudud Ad-Dirʼiya; Al-Bujayri madaniy-ko‘ngilochar hududi; shaharning oqshomdagi panoramasi.
24°39′00″ shimoliy kenglik 46°42′36″ sharqiy uzunlikHGЯO
Mamlakat  Saudiya Arabistoni
Maʼmuriy mintaqa Ar-Riyod
Muhofaza Ar-Riyod
Gubernator Faysal ibn Bandar Ol Saud
Tarixi va geografiyasi
Asos solingan XVIII asr
Maydoni 1798 km²
Markazining balandligi 612 m
Iqlim turi tropik
Vaqt mintaqasi UTC+3:00
Aholisi
Aholi soni ↗ 7 676 655 kishi (2017)
Aholi zichligi 4300 kishi/km²
Aglomeratsiya aholisi ↗ 8 900 000 kishi (2017)
Millatlar arablar va boshqalar
Diniy mansublik musulmonlar-sunniylar
Rasmiy til arab tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +966-11
Pochta indeksi 11564–12665

arriyadh.com
 (arab.) (ingl.)
Эр-Рияд на карте
Эр-Рияд
Ar-Riyod
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Ar-Riyod (arab. الرياض‎ [ar.riˈjaːdˤ] — «bog‘lar») — poytaxt va eng yirik shahar; u joylashgan davlat — Saudiya Arabistoni. U Ar-Riyod maʼmuriy mintaqasining markazi bo‘lib, shu mintaqa tarkibidagi Ar-Riyod nomli muhofazani tashkil etadi. Aholisi — 7 676 655 kishi (2017-yil).

Etimologiyasi

Shahar XVIII asrdan maʼlum. Uning nomi «bog‘lar» degan maʼnoni anglatadi: arabcha «bog‘» — «ravda», ko‘plik shakli esa «riyod» deyiladi. Uning boshqa qadimgi nomi — Najd.

Tarixi

Taxminan to‘rt ming yil avval hozirgi Ar-Riyod hududida ko‘chmanchi arab qabilalari yashagan.

VI–VII asrlarda Ar-Riyod boshqa aholi punktlaridan deyarli farq qilmaydigan kichik manzilgoh bo‘lgan. Faqat XVIII asrdan boshlab, anʼanaviy arab bozori kengayib, yangi diniy inshootlar faol qurila boshlagach, Ar-Riyod gavjum shaharga aylangan.

1902-yilda amir Abdulaziz ibn Saud o‘z qo‘shini bilan Ar-Riyodni egalladi. 1927-yilda saudiyalik amirlar Najd va Hijoz nomli, poytaxti Ar-Riyod bo‘lgan davlatni tuzishga muvaffaq bo‘ldi. 1932-yilda bosqichma-bosqich birlashish natijasida Saudiya Arabistoni tashkil topdi. Uni hozirgacha Saud sulolasidan bo‘lgan merosiy hukmdorlar boshqarib kelmoqda. 1960-yilda Ar-Riyod aholisi 160 000 kishini tashkil etgan. 1960-yillarning oxiridan boshlab Ar-Riyod ham, butun Saudiya Arabistoni ham neft qazib olish.

dan tushadigan daromad hisobiga yashab kelmoqda. Ar-Riyodda qirol qarorgohi joylashgan. 1955-yilda tashkil etilgan barcha markaziy hukumat muassasalari ham shu shaharda to‘plangan. Shaharda sanoat deyarli yo‘q, ammo do‘konlar, restoranlar, qahvaxonalar, muzeylar va taʼlim muassasalari juda ko‘p. Shahar aholisining taxminan 40 % ini 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil etadi. Erkaklar soni, butun mamlakatdagi kabi, ayollar sonidan 10 % ko‘p. Erkaklar poytaxtdagi Davlat universiteti, Oliy texnika instituti va Harbiy akademiyada, shuningdek, xorijda taʼlim olish imkoniyatiga ega.

Shaharda islomning paydo bo‘lishi tarixining turli bosqichlarini aks ettiruvchi ekspozitsiyalarga ega ko‘plab muzeylar bor. Ularga Ar-Riyod muzeyi va Qirol Faysal nomidagi Islomni tadqiq qilish va o‘rganish markazi kiradi. Meʼmoriy yodgorliklar orasida Al-Bata alohida ajralib turadi: bu shaharning qadimiy binolarni ko‘rish mumkin bo‘lgan eng markaziy qismidir. Shuningdek, 1865-yilda qurilgan Masmak qalʼasi ham bor. Ar-Riyodning zamonaviy hayoti ramzi esa shahardagi eng baland bino — Qirollik markazi bo‘lib, unda ofislar, qimmatbaho xonadonlar va restoranlar joylashgan.

18-aprel 2018-yilda Ar-Riyodda qariyb 40 yillik taqiqdan so‘ng ilk kinoteatr ochildi. Uni ochish bilan Amerikaning AMC Entertainment Holdings kompaniyasi shug‘ullandi. Qayta tiklangan kino namoyishlarida birinchi bo‘lib Marvel studiyasining «Qora pantera» filmi.

Iqlimi

Iqlimi tropik cho‘l iqlimidir. Ar-Riyod dunyodagi eng issiq yirik shaharlardan biri. Yanvar oyining o‘rtacha harorati +14,4 °C, iyulniki esa +36,6 °C. Iqlim juda quruq: yiliga ko‘pi bilan 100 mm yog‘in tushadi va barchasi qish hamda erta bahor oylariga to‘g‘ri keladi. Qayd etilgan eng yuqori harorat +52,0 daraja (iyul), eng past harorat esa −1 daraja (yanvar).

Ar-Riyod iqlimi
Ko‘rsatkich \ Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq eng yuqori harorat t, °C 31,5 34,8 38,0 42,0 45,1 49,8 52 47,8 44,5 41,0 36,0 31,0 52
O‘rtacha eng yuqori harorat t, °C 20,1 23,0 27,6 34,0 39,6 42,7 43,4 43,2 41,3 35,1 27,6 22,0 33,1
O‘rtacha harorat, °C 14,4 16,9 21,1 26,9 32,9 35,4 36,6 36,5 33,3 28,2 21,4 16,1 26,6
O‘rtacha eng past harorat t, °C 6,9 9,0 15,0 20,3 25,7 27,6 29,1 28,8 25,7 20,9 15,3 8,4 19,9
Mutlaq eng past harorat t, °C −1 0,5 4,5 11,0 18,0 21 23,6 22,7 16,1 13,0 7,0 1,4 −1
Yog‘in miqdori (meʼyor), mm 12,3 5,8 30,2 23,3 6,2 0 0 0,3 0 2,3 7,4 11,2 99,0

Aholisi

Aholi soni, kishi
1862 1935 1960 1974 1988 1992 2004 2010
7 500 ↗30 000 ↗150 000 ↗650 000 ↗1 500 000 ↗2 776 096 ↗4 087 152 ↗5 188 285
2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
↗5 406 118 ↗5 598 638 ↗5 798 015 ↗6 004 492 ↗6 218 322 ↗6 439 767 ↗6 669 098 ↗6 906 595
2019 2020 2021 2022 2023 2024
↗7 070 665 ↗7 231 447 ↗7 387 817 ↗7 538 200 ↗7 682 430 ↗7 820 550

Shaharning rivojlanishi

1940-yillardan boshlab shahar jadal rivojlanmoqda. Ayniqsa, XX asrning ikkinchi yarmida Ar-Riyod aholisi tez o‘sdi. 1960-yilda shaharda 150 ming kishi yashagan bo‘lsa, 1980-yillarning boshiga kelib aholi soni bir milliondan oshdi. Neftdan olingan ulkan daromadlar shaharning juda zamonaviy tus olishiga sabab bo‘ldi. Odatda shahardagi binolar 8 qavatli bo‘lib, o‘ziga xos meʼmoriy yechimlari bilan ajralib turadi. Shaharda osmono‘par binolar ko‘p, boshqa yirik loyihalar ham ishlab chiqilmoqda. Shaharning eng baland binosi — Burj al-Mamlaka.

2009-yil noyabrda yerusti metropoliteni qurilishi boshlandi. Bu mamlakatdagi Makka metrosidan keyingi ikkinchi metro edi. 2017-yilgacha oltin bilan bezatilgan bekatga ega yangi liniya qurilishi rejalashtirilgan edi. Shaharda Saudiya harbiy sanoat kompaniyasi.

joylashgan. 23-aprel 2013-yilda qirol Saud ibn Abdulaziz Ol Saud.

universiteti kampusida trolleybus liniyasi ochildi. Shahar 15 ta tumanga bo‘lingan.

Shahar panoramalari

Qirollik markazi va Anud minorasining ko‘rinishi
Anud minorasidan janubga qaragan manzara

Galereya

Adabiyotlar

Havolalar