Qon tahlili nima

Buyum oynasidagi qalin qon tomchisi va qon surtmasi, optik mikroskopiyada tekshirish uchun
Venadan qon olish

Qon tahlili — laboratoriyada qonni tekshirishbo‘lib, organizmning umumiy holatini aniqlashning asosiy usullaridan biri hisoblanadi va ko‘plab kasalliklarni tashxislashda yordam beradi. U profilaktika maqsadida sog‘lom odamlarda ham o‘tkaziladi.

Fiziologik va patologik jarayonlarning aksariyati qon tarkibiga ta’sir qilgani sababli, qonni laboratoriyada tahlil qilish organizm holatini baholash imkonini beradi.

Umumiy (klinik) qon tahlili

Tahlilni o‘tkazish usuli va vaqti

Umumiy tahlil uchun qon barmoqdan, kamroq hollarda esa venadan (shifokor ko‘rsatmasiga binoan) olinadi. Qon ertalab och qoringa olinadi (tahlildan 4 soat oldin ovqat yeyish va suyuqlik ichish mumkin emas).

Asosiy ko‘rsatkichlar

Umumiy qon tahlilida 5 dan 24 tagacha parametr tekshiriladi. Tahlilning asosiy ko‘rsatkichlari quyidagilar:

Gemoglobin

Gemoglobin (HGB — gemoglobin) — eritrotsitlarda uchraydigan, tarkibida temir saqlovchi transport oqsili bo‘lib, kislorodni o‘pkadan to‘qima va a’zolarga, karbonat angidridni esa o‘pkaga qaytarish uchun mas’ul. Gemoglobin miqdori gramm/litr (g/l) bilan o‘lchanadi. Qonda gemoglobin miqdorining kamayishi anemiyaga sabab bo‘ladi.

Gemoglobin me’yori jins va yoshga qarab:

Yosh Jins O‘lchov birligi — g/l
2 haftagacha 134—198
2 haftadan 4,3 haftagacha 107—171
4,3 haftadan 8,6 haftagacha 94—130
8,6 haftadan 4 oylikkacha 103—141
4 oydan 6 oylikkacha 111—141
6 oydan 9 oylikkacha 114—140
9 oydan 1 yoshgacha 113—141
1 yoshdan 5 yoshgacha 100—140
5 yoshdan 10 yoshgacha 115—145
10 yoshdan 12 yoshgacha 120—150
12 yoshdan 15 yoshgacha Ayollar 115—150
Erkaklar 120—160
15 yoshdan 18 yoshgacha Ayollar 117—153
Erkaklar 117—166
18 yoshdan 45 yoshgacha Ayollar 117—155
Erkaklar 132—173
45 yoshdan 65 yoshgacha Ayollar 117—160
Erkaklar 131—172
65 yoshdan keyin Ayollar 120—161
Erkaklar 126—174

Eritrotsitlar

Eritrotsitlar (RBC — qizil qon hujayralari) — qizil qon tanachalaridir. Eritrotsitlar tarkibida gemoglobin bo‘ladi; ularning asosiy vazifasi kislorodni tashish va a’zo hamda to‘qimalarga yetkazishdir.

Eritrotsitlar me’yori jins va yoshga qarab:

Yosh Ko‘rsatkich х1012/l
Yangi tug‘ilgan chaqaloq 3,9—5,5
1-kundan 3-kungacha 4,0—6,6
1 haftaligida 3,9—6,3
2 haftaligida 3,6—6,2
1 oyligida 3,0—5,4
2 oyligida 2,7—4,9
3 oydan 6 oygacha 3,1—4,5
6 oydan 2 yoshgacha 3,7—5,3
2 yoshdan 6 yoshgacha 3,9—5,3
6 yoshdan 12 yoshgacha 4,0—5,2
12—18 yoshdagi o‘g‘il bolalar 4,5—5,3
12—18 yoshdagi qiz bolalar 4,1—5,1
Voyaga yetgan erkaklar 4,0—5,0
Voyaga yetgan ayollar 3,5—4,7

Trombotsitlar

Trombotsitlar (PLT — trombotsitlar) — kichik o‘lchamli, yadrosiz qon plastinkalaridir. Ularning asosiy vazifasi — qonning ivishi.

Trombotsitlar me’yori jins va yoshga bog‘liq emas, hamma uchun bir xil:

180 — 320x109 hujayra/l

Leykotsitlar

Leykotsitlar (WBC — oq qon hujayralari) — oq qon tanachalaridir. Ular immun nazoratni amalga oshiradi. Leykotsitlar sonining kamayishi yoki ko‘payishi organizmda yallig‘lanish jarayonlari kechayotganidan darak beradi.

Leykotsitlar me’yori yoshga qarab:

Yosh Ko‘rsatkich ×109/l
1 yoshgacha 6,0—17,5
1 yoshdan 2 yoshgacha 6,0—17,0
2 yoshdan 4 yoshgacha 5,5—15,5
4 yoshdan 6 yoshgacha 5,0—14,5
6 yoshdan 10 yoshgacha 4,5—13,5
10 yoshdan 16 yoshgacha 4,5—13,0
16 yoshdan kattalar va voyaga yetganlar 4,0—9,0

Limfotsitlar

Limfotsitlar (LYM — limfotsit) inson organizmi immun tizimining asosiy hujayralaridir. Limfotsit — immunitetni shakllantirish va mikrob hamda viruslarga qarshi kurashish uchun mas’ul leykotsit turi.

Limfotsitlar me’yori yoshga qarab:

Yosh Ko‘rsatkich, foizda %
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar 15—35
2 haftagacha 22—55
2 haftadan 1 yoshgacha 45—70
1 yoshdan 2 yoshgacha 37—60
2 yoshdan 5 yoshgacha 33—55
6 yoshdan 7 yoshgacha 30—50
8 yoshdan 9 yoshgacha 30—50
9 yoshdan 11 yoshgacha 30—46
12 yoshdan 15 yoshgacha 30—45
16 yoshdan kattalar va voyaga yetganlar 20—40

Monotsitlar

Monotsitlar (MON — monotsit) — organizmdagi eng yirik immun hujayralar (leykotsitlar) hisoblanadi. Ular qondan organizm to‘qimalariga o‘tishi mumkin.

Monotsitlar me’yori yoshga qarab:

Yosh Ko‘rsatkich, foizda %
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar 3—12
2 haftagacha 5—15
2 haftadan 1 yoshgacha 4—10
1 yoshdan 2 yoshgacha 3—10
2 yoshdan 5 yoshgacha 3—9
6 yoshdan 7 yoshgacha 3—9
8 yoshdan 9 yoshgacha 3—9
9 yoshdan 11 yoshgacha 3—9
12 yoshdan 15 yoshgacha 3—9
16 yoshdan kattalar va voyaga yetganlar 3—9

Gematokrit

Gematokrit (HCT — gematokrit) — qondagi eritrotsitlar egallagan hajmni aks ettiruvchi ko‘rsatkich. Bu ko‘rsatkich foizlarda hisoblanadi.

Gematokrit me’yori jins va yoshga qarab:

Yosh Jins Ko‘rsatkich, %
2 haftagacha 41—65
2 haftadan 4,3 haftagacha 33—55
4,3—8,6 hafta 28—42
8,6 haftadan 4 oylikkacha 32—44
4 oydan 6 oylikkacha 31—41
6 oydan 9 oylikkacha 32—40
9 oydan 12 oylikkacha 33—41
1 yoshdan 3 yoshgacha 32—40
3 yoshdan 6 yoshgacha 32—42
6 yoshdan 9 yoshgacha 33—41
9 yoshdan 12 yoshgacha 34—43
12 yoshdan 15 yoshgacha Ayollar 34—44
Erkaklar 35—45
15 yoshdan 18 yoshgacha Ayollar 34—44
Erkaklar 37—48
18 yoshdan 45 yoshgacha Ayollar 38—47
Erkaklar 42—50
45 yoshdan 65 yoshgacha Ayollar 35—47
Erkaklar 39—50
65 yoshdan keyin Ayollar 35—47
Erkaklar 37—51

Rang ko‘rsatkichi

Rang ko‘rsatkichi (RK) — eritrotsitlardagi gemoglobin konsentratsiyasini tizimdan tashqari birliklarda ifodalab aniqlash usuli.

Rang ko‘rsatkichi me’yori jins va yoshga bog‘liq emas va hamma uchun bir xil:

0,9—1,1

Boshqa ko‘rsatkichlar

Boshqa qon tahlillari

Qonning biokimyoviy tahlili

Qonning biokimyoviy tahlili quyidagilarning funksional holatini baholash uchun o‘tkaziladi: organizm, ichki a’zolar va moddalar almashinuvi[manba 1908 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Tahlil vaqti

Tahlil och qoringa (yaxshisi ertalab) o‘tkaziladi; oxirgi ovqatlanishdan qon olinguniga qadar kamida 12 soat o‘tishi kerak. Faqat suv ichish mumkin (sharbat, choy va qahva ichilmaydi). Tahlildan 24 soat oldin spirtli ichimliklar iste’molini, bir soat oldin esa chekishni to‘xtatish lozim. Shuningdek, jismoniy zo‘riqishdan saqlanish kerak.

Asosiy ko‘rsatkichlar va ularning me’yorlari

Qand miqdorini tekshirish uchun qon olish

Qonning immunologik tahlili

Ushbu tahlil uchun sentrifugalash usuli bilan och qoringa venadan olingan qondan zardob ajratib olinadi. Immunologik qon tahlili organizmda immunitet tanqisligini keltirib chiqaruvchi virusni (immunitet tanqisligi virusi) aniqlash uchun o‘tkaziladi. Bundan tashqari, mazkur qon tahlili bir qator jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklarni (sifilis, gerpes, xlamidioz), shuningdek, barcha turdagi gepatitni, qizamiqni, qizilchani, epidemik parotitni va toksoplazmozni.

Tahlil vaqti

Qonni ertalab och qoringa topshirish kerak. Oxirgi ovqatlanish bilan qon topshirish orasida kamida 12 soat o‘tishi lozim.

Qo‘llanilish sohasi

Qonning gormonal tahlili

Qonning gormonal tahlili inson endokrin tizimi a’zolarifaoliyatini umumiy baholash, shuningdek, gipofiz, qalqonsimon bez, buyrak usti bezlari hamda boshqa endokrin a’zolar kasalliklarini aniqlash uchun o‘tkaziladi. Bu tahlil odatda ichki sekretsiya bezlari faoliyati buzilishiga shubha qilinganda yoki ularning kattalashgani aniqlanganda o‘tkaziladi.

Tahlil vaqti

Gormonal tahlil uchun qon venadan ertalab och qoringa olinadi. Ayollarda hayz siklining 5—7-kunlarida (sikl hisobini hayz ko‘rishningbirinchi kunidan boshlagan holda) qon topshirish ma’qul. Tahlildan 24 soat oldin spirtli ichimliklar iste’mol qilmaslik, bir soat oldin esa chekmaslik kerak. Shuningdek, jismoniy zo‘riqish va stressdan saqlanish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, ushbu tahlildan 7 kun oldin gormonal dori vositalarini qabul qilishni to‘xtatish talab etiladi.

Asosiy ko‘rsatkichlar

Qonning serologik tahlillari

Qonning serologik tahlili — yuqumli kasalliklarni tashxislash va infeksion jarayon bosqichini aniqlash uchun qo‘llaniladigan laboratoriya usulidir. Reaksiya antitanalar va antigenlarning o‘zaro ta’siriga asoslanadi.

Mazkur usul urologiyada va venerologiyada.

Tahlil vaqti

Serologik tahlil uchun qon ertalab och qoringa, venadan olinadi.