| Shahar | |||||
| Glazgo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| ingl. Glasgow gel tilida Glaschu shotland tilida Glesga | |||||
|
|||||
| 55°52′12″ sh. k. 04°16′12″ gʻ. u.HGMenO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Mintaqa | Shotlandiya | ||||
| Okrug | Glazgo-Siti | ||||
| Maʼmuriy boʻlinishi | 21 ta maʼmuriy okrug | ||||
| Lord-mer | Bob Uinter | ||||
| Tarix va geografiya | |||||
| Maydoni | 175,5 km² | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC±0:00, yozda UTC+1:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | 621 020 kishi (2017) | ||||
| Aglomeratsiya aholisi | 1 817 800 | ||||
| Aholi nomi | glazgoliklar, glazgolik erkak, glazgolik ayol | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +44 141 | ||||
| Pochta indeksi | G1-G80 | ||||
| Avtomobil raqam kodi | SA-SJ | ||||
|
|
|||||
| glasgow.gov.uk (ingl.) | |||||
Glazgo (ingl. Glasgow [ˈɡlɑːzɡoʊ], shotland tilida Glesga, gel tilida Glaschu [ˈkɫ̪as̪xu]) — eng yirik shahar Shotlandiya va aholi soni boʻyicha Buyuk Britaniya da toʻrtinchi oʻrinda turadi (undan oldingi oʻrinlarda London, Birmingem va Lids). U maʼmuriy markazi hisoblanadi. Glazgo-SitiShotlandiyaning markaziy qismining gʻarbida, Klayd daryosi boʻyida, uning quyilish joyidan 32 km uzoqlikda joylashgan.
VI asr oʻrtalarida asos solingan Glazgo oʻrta asrlarda Shotlandiyaning muhim diniy va taʼlim markazlaridan biri hisoblangan. Sanoat inqilobi XVIII asrda uni Buyuk Britaniyaning yirik sanoat markazlaridan biriga (ayniqsa, kemasozliksohasida) aylantirdi. Keyingi asrda shahar iqtisodiyoti shu darajada ravnaq topdiki, oʻsha davrda Glazgo imperiyaning ikkinchi shahri (Londondan keyin) deb hisoblangan. XX asr oxirida, 1920–1970-yillardagi aholi sonining keskin kamayishi va turmush darajasining pasayishiga olib kelgan inqirozdan soʻng, Glazgo hukumati shaharni madaniy va iqtisodiy jihatdan qayta tiklashga qaratilgan bir qator dasturlarni muvaffaqiyatli amalga oshirdi.
Nomi
«Glazgo» nomi kelt tilidan kelib chiqqan. Uning birinchi qismi — glas «kulrang-yashil, kulrang-koʻk» degan maʼnoni anglatadi va bu shotlandhamda uels tillaridabir xil maʼnoga ega; ikkinchi qismi — *cöü «pastqamlik» maʼnosini beradi (uels tilidagi glas-cau); demak, nom «yashil pastqamlik» deb tarjima qilinadi.
Tarix
Shaharning tashkil topishi
Arxeologik topilmalar Klayd daryosi vodiysida dastlabki manzilgohlar hali neolitdavrida paydo boʻlganidan dalolat beradi. Keyinchalik hozirgi Glazgo hududida kelt qabilalari yashagan. Milodiy 142—144-yillarda Britaniyani zabt etgan rimliklar britlarni shimoliy qabilalar hujumidan himoya qilish uchun Shotlandiyaning bir qirgʻogʻidan ikkinchisigacha choʻzilgan mudofaa inshootini — Antonin devoriniqurdilar. Devorning qoldiqlari Glazgo chekkasida hozirgacha saqlanib qolgan.

Shaharga asos solinishi nasroniy missioner Avliyo Mungonomi bilan bogʻlanadi. Rivoyatga koʻra, 543-yilda u Molendinardaryosi boʻyida, hozirgi Avliyo Mungo soborijoylashgan yerda monastir tashkil qilgan. Bu rivoyat taxminan 1185-yilda rohib vaavliyolar hayotini yozuvchi Fernesslik Joslen tomonidan qayd etilgan, ammo boshqa hech bir manbada tasdiqlanmagan. Shunga qaramay, anʼanaga koʻra, Avliyo Mungo va uning onasi Teneva Glazgoning homiylari deb hisoblanadi. Avliyo Mungoning tasviri shahar gerbida ham aks etgan.
Geraldika
Gerb shaharga lord-layon (Shotlandiya geraldika xizmati rahbari) tomonidan 25-oktabr 1866-yildaberilgan. Unda tasvirlangan ramzlar avval ham Glazgoning rasmiy muhrlarida ishlatilgan va Avliyo Mungo hayotiga bevosita bogʻliq boʻlib, shahar homiysiga nisbat berilgan toʻrt moʻjizani ifodalaydi:
- Here is the bird that never flew / Mana, hech qachon uchmagan qush
- Here is the tree that never grew / Mana, hech qachon oʻsmagan daraxt
- Here is the bell that never rang / Mana, hech qachon chalinmagan qoʻngʻiroq
- Here is the fish that never swam / Mana, hech qachon suzmagan baliq
Birinchi moʻjiza — qizilkoʻkrak qushining tiriltirilishidir. Mungoning hamrohlari ustozlari — avliyo Serfning sevimli qushini oʻldirib, aybni boʻlajak avliyoga toʻnkagan edi. Ikkinchi moʻjiza gerbda tasvirlangan emanbilan bogʻliq boʻlmasa-da, Kalross cherkovida olov oʻchib qolganida Avliyo Mungoning moʻjizaviy tarzda funduk daraxtishoxini yoqib yuborgani haqida hikoya qiladi. Uchinchi moʻjiza — qoʻngʻiroqboʻlib, rivoyatga koʻra, avliyoga Rim papasitomonidan sovgʻa qilingan. Nihoyat, toʻrtinchi moʻjiza qirolicha Langeoreta haqidagi rivoyatga borib taqaladi. Uning eri, qirol Ridderax xotinining sadoqatsizligidan gumon qilib, qirolicha sevgan ritsariga oltin uzuksovgʻa qilganini bilgach, uzukni oʻgʻirlab, Klayd daryosiga uloqtiradi. Keyin Langeoretadan oʻsha uzukni olib kelishni talab qiladi. Ammo uning sevgilisiga diniy murabbiy boʻlgan Avliyo Mungo sirni eʼtirof paytida bilib qolib, ritsarga qirolning talabini qanday bajarish mumkinligini aytadi. Avliyo Mungoning maslahati bilan ritsar daryodan losos baligʻinitutadi; uzuk uning ogʻzidan chiqadi. Shu tariqa qirolichaning shaʼni boʻlmasa ham, hech boʻlmaganda obroʻsi saqlab qolinadi.

Bu ramzlarning alohida yoki birgalikdagi tasvirlarini Glazgo koʻchalarida koʻp uchratish mumkin. Ular binolar, yodgorliklar, koʻpriklar, favvoralar va chiroq ustunlarini bezaydi. Shuningdek, ular Glazgo universiteti gerbida ham bor.
Shahar shiori — Glazgo gullab-yashnasin (ingl. Let Glasgow Flourish) — Avliyo Mungoning vaʼzidan olingan qisqartirilgan ibora deb hisoblanadi. Uning toʻliq shakli quyidagicha: Parvardigorim, Glazgo ilohiy kalomning targʻib qilinishi va Sening isming ulugʻlanishi orqali gullab-yashnasin (ingl. Lord, Let Glasgow flourish by the preaching of the word and the praising of thy name).
Etimologiya
Britaniya rimliklar tomonidan bosib olingan paytda Glazgo oʻrnidagi manzilgoh Cathuresdeb atalgan. Glazgoning hozirgi nomi britton tillariga borib taqaladi va kumbriy tilidankelib chiqqan holda «yashil pastqamlik» maʼnosini beradi (bu nom glas va causoʻzlarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan). Uning dastlabki shakllari turlicha edi: eng qadimgi manbalarda Glaschu, 1180-yilgi muhrlarda shahar Glesgu, keyinchalik esa Glasgeu (hujjatda 1297-yil) va Glaschow (nizomda 1419-yil). Fernesslik Joslen keltirgan, ilmiy jihatdan uncha asoslanmagan, ammo keng tarqalgan talqinga koʻra, shahar nomini Avliyo Mungoning oʻzi qoʻygan. U tashkil etgan jamoani Glesgu, yaʼni «sevimli oila» deb atagan. Ilgari Glazgo oʻrnida Deschunomli manzilgoh boʻlgan va oʻrta asr kotibining xatosi tufayli uning nomi Glaschu.

Oʻrta asrlar
Aynan XII asr oxiriga kelib Glazgo mintaqaning muhim diniy markaziga aylangan, aholisi esa bir yarim ming kishini tashkil etgan. 1136-yilda qirol David I ishtirokida Avliyo Mungo cherkovi oʻrniga qurilgan bosh sobor muqaddaslashtirildi. Yongʻindan soʻng sobor qayta tiklanib, 1197-yildayana muqaddaslashtirildi va keyingi ikki asr davomida taʼmirlandi. 1175 va 1178-yillar orasida qirol Vilgelm I Arslon Glazgo yeparxiyasiga oʻzini oʻzi boshqarish huquqiga ega shahar maqomini berdi. Savdo qilish huquqi shahar rivojiga yordam berdi, ayniqsa taxminan 1190-yildan shaharda har yili yozgi yarmarka oʻtkazila boshlandi. Bu yarmarka Glazgoga savdogarlar va hunarmandlarni jalb qildi. Iyul oxirida yarmarka oʻtkazish anʼanasi hanuz saqlangan. 1451-yilda bulla bilan papa Nikolay V tomonidan Glazgo universitetitashkil etildi. Natijada shahar nafaqat diniy, balki taʼlim markaziga ham aylandi. 1492-yilda yeparxiya Glazgoda arxiyepiskoplik maqomini oldi. Shunga qaramay, Glazgo iqtisodiyoti oʻrta asrlarda Shotlandiyaning sharqiy sohilidagi shaharlarga qaraganda ancha sust rivojlangan edi. Ularning geografik joylashuvi Yevropamamlakatlari bilan savdoni osonlashtirardi. Glazgo asosan yaqin shaharlar va orollar bilan savdo qilgan.
Glazgo XVI–XVIII asrlarda
1560-yilda qarori bilan parlament mamlakat katoliklikdan voz kechib, protestantlikni, aniqrogʻi, uning presviterianlik yoʻnalishiniqabul qildi. Umuman olganda, Reformatsiya harakati cherkovning taʼsiri kuchli boʻlgan Glazgoga katta taʼsir koʻrsatib, uning hokimiyatini zaiflashtirdi. 1611-yilda Yakov I Glazgoga qirollik shahri maqomini berdi, bu shaharning bevosita monarxga boʻysunishini anglatardi. 1638-yil noyabrida, Milliy kovenant qabul qilinganidan koʻp oʻtmay, Glazgo bosh soborida Bosh assambleyayigʻilib, qirol Karl I ning presviterianlik ibodat qoidalarini oʻzgartirish siyosatiga qarshi chiqdi. Natijada Shotlandiyada qurolli mojarolar — avval yepiskoplar urushlari, keyin esa 1644—1647-yillarda, —fuqarolar urushi — kovenantchilar va royalistlaroʻrtasida yuz berdi. Yaxshiyamki, oʻsha davrda siyosiy ahamiyati kam boʻlgan Glazgo bu mojarolardan deyarli zarar koʻrmadi. 1650-yildashotlandlar Danbar jangidamagʻlub boʻlganidan koʻp oʻtmay, Glazgoda Oliver Kromvel.

Glazgo xaritasi ( XVI asr mobaynida Glazgo kichik viloyat shahri boʻlib qolgan. Daryo sayozligi tufayli uning qirgʻogʻida joylashish savdoning rivojiga yordam bermagan. 1557-yilda Glazgoning umumiy soliqlardagiulushi atigi 2 foizni tashkil etardi (bu 25 foizlik ulushga ega Edinburgningbilan solishtirganda ancha kam edi). Shahar aholisi asosan turli hunarmandchilik turlari — toʻqimachilik, teri oshlash, mebel tayyorlash, kulolchilik va boshqalar bilan shugʻullangan. Iqtisodiy yuksalish Angliya va Shotlandiya qirol Yakov I hukmronligi ostida 1603-yildabirlashganidan keyin boshlandi. Taraqqiyotga vabo epidemiyasi (1647-yil), shuningdekyongʻinlar 1652 va 1677-yillardagi yongʻinlar ham toʻsqinlik qila olmadi (birinchi yongʻinda shaharning qariyb uchdan biri yonib ketgan). XVII asr oʻrtalariga kelib Glazgo savdo hajmi boʻyicha Pertni toʻrtinchi oʻrindan siqib chiqardi, 1670-yildaesa Dandi va Aberdinniortda qoldirib, faqat Shotlandiya poytaxtidan keyingi oʻrinda turardi.
Iqtisodiy oʻsishga koʻplab omillar taʼsir qildi. Tashqi savdo keyin rivojlana boshladi 1668-yilda daryo etagi kengroq boʻlgan Nyuark qishlogʻida (hozirgi nomi — Port-Glazgo) shahar kengashi tashabbusi bilan Glazgo savdogarlariga xizmat qiladigan port qurilganidan soʻng rivojlana boshladi. 1674-yildaportga ilk tamakiyuki yetib kelgach, Atlantika orti savdosi boshlandi. Koloniyalarga esa koʻmir, gazlamalar va boshqa tovarlar ortilgan kemalar yuborilardi. Shu davrda sanoat ham rivojlana boshladi:
- 1667-yil — sovun ishlab chiqarish korxonalari va shakarni tozalash fabrikasi ochildi.
- 1680—1730-yillar — qogʻoz, shisha va gʻisht ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi.
- 1711-yil — Grinokda Glazgo va yaqin shaharlar uchun xizmat koʻrsatuvchi birinchi kemasozlik zavodiishga tushdi.
- 1736-yil — presslangan tamaki ishlab chiqarish, toʻqimachilik va metallurgiya fabrikalari ochildi.
- 1740-yil — boʻyash ustaxonalari ish boshladi.
Shaharning qiyofasi ham oʻzgardi. Vayronkor yongʻinlardan soʻng hukumat qurilishda yogʻochdan foydalanishni taqiqladi. Shundan buyon uylar faqat toshdan, yagona andoza asosida qurila boshlandi. 1636-yilda shahar hokimiyati binosi qurildi, 1649 va 1661-yillarda esa mos ravishda Xatcheson kasalxonasi va Glazgo universiteti kutubxonasi ochildi. Shaharning ilk gazetasi — Glasgow Courant — 1715-yildan. boshlab chop etila boshladi.Daniel Defo 1723-yildaGlazgoga kelganida «Buyuk Britaniya oroli boʻylab sayohat» kitobida shaharga quyidagicha taʼrif bergan:
Shubhasiz, Glazgo ajoyib shahardir. Asosiy koʻchalari yaxshi va keng, binolari esa boshqa joylardagidan chiroyliroq qurilgan. Barcha imoratlar toshdan boʻlib, odatda balandligi va old tomonining koʻrinishi bir-biriga mos keladi. Ularning pastki qavatlari odatda dumaloq ustunlarga emas, balki kvadrat shakldagi doriy ustunlarga tayangan. Bu binolarning ham mustahkamligini, ham chiroyini oshiradi. Ustunlar orasidagi ravoqlar doʻkonlarga olib boradi. Qisqasi, Londonni hisobga olmaganda, bu Britaniyaning eng toza, eng goʻzal va eng yaxshi qurilgan shahridir.
XVIII asr oxiriga kelib XVIII asr oxiriga kelib eng daromadli tarmoqlar metallurgiya, tamaki importi (yiliga 47 million funtgacha) va toʻqimachilik sanoati (Glazgo ayniqsa nafis batist matosibilan mashhur boʻlgan) edi. 1755-yildan boshlab yarim asr ichida aholi uch baravar koʻpayib, 1801-yilda 77 ming kishiga yetdi. Glazgo viloyat shaharchasidan mintaqaviy sanoat markaziga aylandi, XIX asr boshiga kelib esa Buyuk Britaniyaning.

Glazgo XIX asrda
Glazgo XIX asrda XIX asr boshida aholi soni tez oʻsishda davom etdi, bunga asosan irlandiyalik muhojirlar hamda mamlakat shimolidan kelgan koʻchmanchilar sabab boʻldi. Ularning qariyb uchdan biri Glazgo atrofidagi qishloqlarga joylashib, toʻqimachilik sanoatida ishlardi. Qolganlari shahar xarobalariga toʻlib, fabrika va fermalarda oddiy ishchi boʻlib yollanishdi. Migrantlar oqimi kambagʻal mahallalarda aholi zichligini oshirib, sanitariya sharoitini yomonlashtirdi. Bu esa chechak, toshmali tif va vaboepidemiyalariga sabab boʻldi. Ularga qarshi ilk choralar 1840-yillarda koʻrildi: hokimiyat tashabbusi bilan koʻchalar chiqindilar va kasallik tarqatuvchi manbalardan tozalana boshlandi. Keyinchalik 1859-yilda yangi suv taʼminoti tizimi ishga tushirildi; u suvni Loch-Katrinkoʻlidan olardi. 1866-yildaesa yetarlicha samarali boʻlmasa-da, xaroba mahallalarni tozalash dasturi ish boshladi. Oʻsha paytda bu mahallalardagi yashash sharoiti Yevropadagi eng yomon sharoitlardan biri deb baholangan edi.

Parlament 1832-yilda saylov tizimini isloh qilish toʻgʻrisidagi qonunni qabul qildi (buning natijasida saylovchilar soni Shotlandiyada 14 barobar oshdi) va sanoatlashtirish davrida kengaygan shaharlarga Jamoatlar palatasida oʻrinlar ajratdi. Natijada Glazgodan ilk bor parlamentga ikki deputat saylandi. Shunga qaramay, shahar korxonalaridagi mehnat sharoitlari oʻzgarmadi va ishchilar harakati bir necha bor oʻz talablarini ilgari surdi. Jumladan, 1837-yildafabrika egalari ish haqini kamaytirmoqchi boʻlganiga javoban paxtayigiruvchilari ish tashladi; 1848-yilda esa ishsizlar chartistlar shiorlari ostida ommaviy namoyishlar oʻtkazdi.

Bu voqealar shaharning uzluksiz oʻsishi va iqtisodiy yuksalishi bilan qarama-qarshi manzara hosil qilardi. XIX asr oʻrtalarida Glazgo imperiyaning ikkinchi shahri (Londondan keyin) deb atalardi. Ogʻir sanoat va toʻqimachilik yetakchi oʻrinni saqlab qoldi, kemasozlik tez rivojlandi ( 1864-yilda Klayd daryosida 20 dan ortiq kemasozlik korxonasi ishlagan). Temir yoʻl qatnovining rivojlanishi, ayniqsa 1842-yildaGlazgo–Edinburg yoʻli ochilgach, shahar mamlakatdagi asosiy lokomotivlar yetkazib beruvchisiga aylandi. Inqirozlar ham yuz berardi: 1860-yillarda AQShdagi fuqarolar urushi sabab paxta yetkazib berish kamaydi va minglab ishchilar ishsiz qoldi. Keyingi oʻn yillikda iqtisodiy oʻsish choʻqqisiga chiqdi (ishchilar sinfining ahvoli ham yaxshilanib, ish haqi oshirildi va mehnat sharoiti yaxshilandi). Ammo 1878-yildaGlazgo bankining qulashi bilan keskin iqtisodiy pasayish boshlandi. Bu ayniqsa kemasozlikka jiddiy zarar yetkazdi.
Glazgo XX asr va XXI asr boshlarida
XX asr boshida aholi sonining oʻsishi Govan, Partik va boshqa yaqin shaharchalarning Glazgoga qoʻshilishi bilan bogʻliq edi. 1920-yilda aholisi bir milliondan oshgan Glazgo Buyuk Britaniyada Londondan keyingi ikkinchi yirik shaharga aylandi. 1914-yil iyulida qirol Georg V mamlakatning sanoat markazlari boʻylab safar davomida Glazgoga kelib, Govan kemasozlik korxonasida « drednout «Veliant» harbiy kemasining qurilishini koʻzdan kechirdi. Oradan bir oy oʻtib, Buyuk Britaniya Birinchi jahon urushiga qoʻshildi. Shaharda urushga qarshi kayfiyat kuchli boʻlishiga qaramay (masalan, 9-avgust 1914-yilda Glazgo-Grin bogʻida besh ming kishi ishtirokida urushga qarshi namoyish oʻtkazildi), Glazgoning 200 mingdan ortiq erkagi frontga joʻnadi. Shaharning oʻzi esa Britaniya armiyasini oʻq-dori va boshqa harbiy mahsulotlar bilan taʼminlovchi asosiy markazlardan biriga aylandi.

Urush tugagach, «Qizil Klaydsayd». 31-yanvar 1919-yilda 60 mingdan ortiq ishchi, asosan kemasozlikdaband boʻlganlar, ish kunini qisqartirishni talab qilib ish tashlashdi va mitingga chiqdilar. Politsiya namoyishchilarni tarqatishga urindi, biroq keskin qarshilikka duch keldi. Oʻsha kungi voqealar « Jorj maydonidagi jang » yoki « Qonli juma» deb nom oldi. Tartibsizliklar faqat 10-fevralda, namoyishchilarga ish kuni biroz qisqartirilishi vaʼda qilingach, toʻxtadi. Aynan shu davrda Glazgoda ilk bor qoʻzgʻolon toʻgʻrisidagi qonuneʼlon qilindi. Unga muvofiq, politsiya mitinglarni tarqatishda qurol ishlatishi mumkin edi.
Yakunlanayotgan 1920-yillar keskin iqtisodiy pasayish bilan kechdi. Biroq kemasozlikdagi inqiroz Glazgoning lokomotiv ishlab chiqarishda dunyodagi yetakchi mavqeyini saqlab qolishi bilan qisman yumshadi. Ijtimoiy sohada ham jiddiy muammolar mavjud edi. Xususan, 1933-yilda, yaʼni Buyuk depressiya Glazgoda avjiga chiqqan paytda, shaharliklarning qariyb 30 foizi ishidan ayrildi. Uy-joy tanqisligi tufayli, asosan muhojirlar yashaydigan kambagʻal mahallalarda odamlar haddan tashqari zich joylashgan edi. Shu sababli shahar hokimiyati yangi uy-joylar qurish dasturini boshladi. Natijada 1926 Muallif: 1938-yilgacha shahar hududi ikki baravardan koʻproqqa kengaydi.
Vaziyat 1930-yillarning oxirida, Glazgoda Britaniya imperiyasi koʻrgazmasi (1938oʻtkazilgach, bir qadar yaxshilandi. Uning ochilish marosimida qirol Georg VI va qirolicha Yelizavetaqatnashdi. Atigi olti oy ichida koʻrgazmaga 12 million kishi tashrif buyurdi. Shaharliklarning qiziqishlari ham oʻzgarib, kinoga ommaviy qiziqish kuchaydi: buning natijasida 1939-yilda Glazgoda 114 ta kinoteatrfaoliyat yuritardi. Ikkinchi jahon urushi davrida Glazgo korxonalari yana front ehtiyojlari uchun ishladi. Yaxshiyamki, shahar va uning aholisi dushmanning havo hujumlaridan deyarli zarar koʻrmadi. 1950-yillarning oʻrtalarida parlament qabul qilgan uy-joy qurilishi toʻgʻrisidagi qonun asosida shahar hokimiyati yaroqsiz turarjoylarni yoʻq qilish dasturini boshladi. Jami yashashga yaroqsiz deb topilgan 32 mingga yaqin uy buzildi. Aholining Glazgo chekkalari va qoʻshni shaharlarga ommaviy koʻchishi munosabati bilan shahar transport tizimi yaxshilandi.

Shunga qaramay, Glazgo iqtisodiy tanazzulni boshdan kechirdi. Ayniqsa, XX asr oʻrtalaridan aholi soni tez qisqara boshladi va yarim asr ichida qariyb ikki baravar kamaydi. Bu tanazzul uch oʻn yillikka choʻzildi. Faqat 1980-yillarda Glazgoning qayta tiklanishi boshlanib, jarayon 1990-yillardatezlashdi. Shahar hokimiyati turmush darajasini yaxshilash, iqtisodiyotni rivojlantirish va madaniy hayotni jonlantirish boʻyicha faol choralar koʻrdi. Natijada bu dasturlar muvaffaqiyat qozondi. 1990-yilda Glazgo Yevropaning madaniyat poytaxtimaqomini oldi, 1999-yilda esa Britaniyaning arxitektura va dizayn shahrideb eʼlon qilindi; 2003-yilda — Yevropaning sport poytaxtiboʻldi. Glazgoda yangi muzeylar va konsert maydonlari ochilib, har yili mavzuli festivallar oʻtkazila boshlandi. Eng muhim voqealar:

- 1983-yil — Barrell kolleksiyasi galereyasining ochilishi;;
- 1985-yil — Shotlandiya ko'rgazma va konferensiya markazining (SECC) ochilishi;
- 1990-yil — Qirollik konsert zalining ochilishi;
- 1994-yil — Celtic Connections;
- 1996-yil — Vest-End festivaliva Zamonaviy san'at galereyalari (GoMA);
- 2001-yil — Glazgo fan markazi.
Ijobiy oʻzgarishlar shahar iqtisodiyotiga ham taʼsir etdi — xizmat koʻrsatish sohasijadal rivojlandi, ishsizlik darajasi keskin kamaydi, yalpi ichki mahsulot (YaIM) koʻrsatkichi Buyuk Britaniyaning boshqa shaharlari orasida faqat London va Edinburgnikidan past edi. Hozir Glazgo Shotlandiyaning iqtisodiy jihatdan eng farovon va eng tez rivojlanayotgan shahri hisoblanadi.
18-sentabr 2014-yilda oʻtkazilgan Shotlandiya mustaqilligi toʻgʻrisidagi referendumda Glazgo aholisi, Shotlandiyaning umumiy natijasidan farqli ravishda, mustaqillikni qoʻllab-quvvatladi. Ovoz berganlarning 53,49 foizi «ha», 46,51 foizi esa «yoʻq» dedi. Saylovda qatnashish darajasi Shotlandiyadagi eng past koʻrsatkich boʻlib, 75 foizni tashkil etdi.
Tabiiy-geografik tavsif
Geografik oʻrni
Glazgo Buyuk Britaniyaning shimoli-gʻarbida, xususan Oʻrta Shotlandiya pasttekisligining markaziy qismida, yaʼni Shimoliy Shotlandiya togʻlari etagi yonidan oqib oʻtuvchi Klayd daryosi boʻyida, uning dengizga quyilish joyidan 32 km masofada joylashgan. Dengiz sathidan balandligi 70–200 m ni tashkil etadi. Edinburgdan 74 km, Londondan esa 653 km uzoqlikda.
Iqlimi
Moskva bilan bir kenglikda joylashgan Glazgoda Gʻarbiy Yevropa shimoliga xos okean iqlimi hukm suradi. Yogʻin koʻp yogʻadi. Fasllar orasidagi harorat farqi katta emas — 10 °C dan sal oshadi. Yoz salqin va yomgʻirli, qish yumshoq, deyarli qorsiz va koʻpincha bulutli boʻladi.
| Koʻrsatkich \\ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori harorat, °C | 13,5 | 14,3 | 20,1 | 23,8 | 27,0 | 31,6 | 30,1 | 30,0 | 26,1 | 21,0 | 16,2 | 14,6 | 31,6 |
| Oʻrtacha eng yuqori harorat, °C | 6,5 | 7,0 | 8,8 | 11,8 | 15,1 | 17,4 | 19,2 | 18,9 | 16,2 | 12,6 | 9,2 | 6,5 | 12,4 |
| Oʻrtacha harorat, °C | 4,1 | 4,3 | 5,7 | 7,7 | 10,6 | 13,2 | 15,0 | 14,6 | 12,4 | 9,3 | 6,4 | 3,9 | 8,9 |
| Oʻrtacha eng past harorat, °C | 1,8 | 1,8 | 2,8 | 4,2 | 6,6 | 9,4 | 11,4 | 10,9 | 9,0 | 6,4 | 3,7 | 1,4 | 5,8 |
| Mutlaq eng past harorat, °C | −16 | −13 | −8 | −5 | −4 | 0,0 | 4,0 | 1,5 | −3 | −6,8 | −10 | −19,9 | −19,9 |
| Yogʻin miqdori (meʼyor), mm | 150 | 99 | 112 | 68 | 67 | 73 | 80 | 107 | 119 | 145 | 127 | 127 | 1273 |
| Manba: «Ob-havo va iqlim» | |||||||||||||
Oʻsimliklar dunyosi
Shahar hududida koʻplab sunʼiy daraxtzorlar, xiyobonlar va bogʻlar mavjud (Glazgoda ularning soni qariyb 70 ta). Bular asosan flora qirgʻoqboʻyi va moʻtadil mintaqa oʻsimliklari — qaragʻaylar hamda tilogʻochlar. Qoʻriqxonalardan birida toshkoʻmir davriga oid sigillyariya daraxtlarining toshqotgan toʻnkalari saqlanib qolgan.
Aholi
Shaharda aholini roʻyxatga olishning 2001-yilgi maʼlumotlariga koʻra,maʼlumotlariga koʻra, Glazgo aholisining 47,07 foizini erkaklar, 52,93 foizini ayollar tashkil etadi. Turmush qurmagan voyaga yetganlar ulushi Shotlandiya oʻrtacha koʻrsatkichidan ancha yuqori — 40,98 foiz. gel tilinibiladiganlar ulushi esa 0,94 foizga teng.
Demografik ma'lumotlar
| Glazgo aholisining o'zgarishi 1755 Muallif: 2001 yil | |||||||||||||||
| 1755 | 1780 | 1801 | 1821 | 1891 | 1911 | 1921 | 1931 | 1939 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2017 |
| 23 500 | 42 000 | 77 000 | 147 000 | 783 000 | 784 000 | 1 034 000 | 1 088 000 | 1 088 000 | 1 079 000 | 1 055 000 | 897 000 | 881 000 | 681 000 | 629 501 | 621 020 |
Etnik tarkib
Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahar aholisining aksariyati shotlandlar (89,62 foiz) boʻlsa ham, Glazgo Shotlandiyaning eng koʻp millatli shahri hisoblanadi. Mamlakatdagi boshqa shaharlarga nisbatan etnik ozchiliklar bu yerda koʻproq. Ayniqsa, pokistonliklar diasporasi katta: Shotlandiyadagi pokistonliklarning yarmi shu shaharda yashaydi (aholining 2,7 foizi yoki 15 mingdan ortiq kishi). Bundan tashqari, Glazgo aholisining 4,11 foizini inglizlar,, 1,59 % irlandiyaliklar,1,07 foizini qitʼa Yevropasidan kelganlar, 0,72 foizini hindistonliklar (Shotlandiyadagi barcha hindistonliklarning toʻrtdan biri), 0,67 foizini xitoyliklar,0,31 foizini qora tanlilar, 0,17 foizini uelsliklar,0,04 foizini Bangladeshdan kelganlartashkil etadi. Boshqa millatlar vakillari ham kamroq miqdorda yashaydi.
Din
Aholini roʻyxatga olish paytidagi soʻrovga koʻra, Glazgoda diniy eʼtiqodlar quyidagicha taqsimlangan. Aholining uchdan ikki qismi oʻzini xristiandeb hisoblaydi. Ularning 31,5 foizi Shotlandiya cherkoviga, 29,2 foizi esa katolik cherkovigamansub. Aholining chorak qismidan sal kamrogʻi ateistlardir (22,7 foiz). Boshqa dinlarga mansub kishilar ulushi nisbatan kam: 3,1 foizi musulmonlar,, 0,4 % sikxlar,, 0,2 % buddaviylar,, 0,2 % yahudiylar va 0,2 foizi hinduiylardir. Aholining 7,8 foizi diniy mansubligi haqidagi savolga javob berishga qiynalgan.
Shaharda toʻrtta xristian bosh sobori (Avliyo Mungo sobori, Avliyo Andrey sobori, Avliyo Mariya sobori va Avliyo Luka sobori), 13 ta masjid (ulardan biri Shotlandiyadagi eng katta masjid), 7 ta sinagogamavjud. Bundan tashqari, hinduiylar ibodatxonasi bor. 2007-yilda sikxlar uchun ibodatxona ham qurilgan.
Sheva
Glazgo va unga qoʻshni shaharlarda lahja keng tarqalgan; u anglo-shotland tiligaasoslangan va Glasgow Patterdeb ataladi. Bu lahjada mahalliy soʻzlar koʻp, ayrim boʻgʻinlar va tovushlartushirib qoldiriladi yoki oʻzgartiriladi. Masalan, th soʻz boshida /h/, harf t koʻpincha quyidagiga almashadi: /r/, diftong /ʌu/ oldin /k/ bilan almashtiriladi /o/ va boshqalar.
Maʼmuriy boʻlinishi

Glazgo 21 ta maʼmuriy okrugga boʻlingan. Har biridan shahar kengashiga 3 yoki 4 nafar aʼzo saylanadi.
|
|
|
Siyosat
Shahar Glazgo shahar kengashi tomonidan boshqariladi. May oyida bo'lib o'tgan saylovlardan so'ng 2007-yil, kengash tarkibiga 79 kishi kiradi. Ular orasida 45 kishi bor leyboristlar, 22 vakil Shotlandiya milliy partiyasi, 5 a'zo Shotlandiya Yashil Partiyasi, 5 Liberal demokratlar, 1 konservativ va «Birdamlik» partiyasining 1 nafar vakili bor. Kengashga leyborist Stiven Persell raislik qiladi, Glazgo lord-meri esa Bob Uinter. Kengash yigʻilishlari shahar markazidagi Jorj maydonida joylashgan Shahar palatalari binosida oʻtkaziladi.

Shotlandiya parlamenti Glazgoda 17 nafar parlament a'zosi bor (umumiy sonning 23%), Buyuk Britaniya Parlamenti — Parlamentning 9 a'zosi tomonidan saylangan ko'pchilik ovoz berish tizimi (xuddi shu sxema shahar saylovlariga ham qo'llaniladi).
Iqtisodiyot
Omon qolgan XX asrda keskin iqtisodiy tanazzul davrida shahar asta-sekin avvalgi holatiga qaytmoqda. Endi Glazgo bilan tenglashmoqda Edinburg, yana dvigatel deb hisoblanadi iqtisodiyot mintaqa (jami YaIM bu ikki shaharning jami YaIMi Shotlandiya YaIMining 67 foizini tashkil qiladi). Shahardagi ish oʻrinlari soni 309 mingdan 1993-yilda 419 minggacha 2006-yilda, 25 yil ichidagi eng yuqori darajaga yetdi. Shaharning iqtisodiy o'sish sur'ati yiliga 4,4% ni tashkil etadi, bu Buyuk Britaniyada ikkinchi eng yuqori ko'rsatkichdir (keyin London) — faqat ichida 2005-yilda 17 mingdan ortiq yangi ish oʻrni yaratildi, Glazgo iqtisodiyotiga xususiy investitsiyalar oqimi esa 2006-yilda 4,2 milliard funt sterling. Bundan tashqari, darajaning keskin pasayishi qayd etildi ishsizlik (45 foizga, soʻnggi 9 yil davomida). YaIM shaharning YaIMi 2006-yilda 12,8 milliard funt sterlingni tashkil etdi. Aholi jon boshiga YaIM 21 905 funt sterling boʻlib, Glazgo bu koʻrsatkich boʻyicha Yevropa shaharlari orasida 11-oʻrinni egallaydi.
Soʻnggi 20 yil ichida Glazgo iqtisodiyotida sezilarli diversifikatsiya iqtisodiyot: an'anaviy sanoat tarmoqlari (kemasozlik va og'ir muhandislik) ilgari shahar farovonligining asosi boʻlgan boʻlsa, endi yetakchi oʻrinni xizmat ko'rsatish sohasi (moliya sektori va biologiya fanlari, kommunikatsiyalar, sog'liqni saqlash, chakana savdo va boshqalarni rivojlantirishni o'z ichiga oladi). Shahar iqtisodiyotida muhim o'rinni egallaydi turizm Glazgo Buyuk Britaniyada (London va Edinburgdan keyin) uchinchi eng mashhur shahar hisoblanadi va har yili 4 millionga yaqin sayyohni qabul qiladi.
Glazgoda bir qator yirik kompaniyalarning, jumladan, energetika kompaniyasining bosh ofisi joylashgan. Scottish Power.
Tumanlar
Markaz
Glazgo shahar markazi - Klayd daryosining shimoliy qirg'og'ida joylashgan shahar maydoni bo'lib, u bilan chegaralangan High Street sharqda, janubda daryo va shimol va g'arbda M8 avtomagistrali joylashgan. Tarixiy markaz - Avliyo Mungo sobori va Glazgo xoch maydoni orasidagi hudud bo'lib, ular mos ravishda shaharning eng qadimgi ko'chasi bo'lgan High Streetning shimoliy va janubiy qismida joylashgan.

Glazgoning yuragi Jorj maydoni bo'lib, u shahar kengashining qarorgohi bo'lgan Shahar palatalari yonida joylashgan. Asosiy piyodalar ko'chalari Buchanan ko'chasi (Buchanan Street), Argyle ko'chasi(Argyle Street) va Sauchiehall ko'chasi (Sauchiehall StreetShahar markazi nafaqat asosiy diqqatga sazovor joylar, teatrlar, muzeylar va galereyalarga, balki turli xil restoranlar, kafelar va savdo markazlariga ham ega bo'lib, shaharning bu qismini o'ziga jalb qiluvchi joyga aylantiradi. xarid qilish va dam olish.
Merchant-Siti
XVIII–XIX asrlarda shahar markazining sharqiy qismidagi Merchant-Sitida (Savdogarlar shahrida) savdo orqali boyigan savdogarlar yashagan. tamaki, shakar va boshqa tovarlar. Iqtisodiy inqiroz davrida ko'plab binolar vayron bo'lgan, ammo 1980-yillarda qayta tiklash loyihasi boshlangan va endi ta'mirlangan neoklassik qasrlar va sobiq omborlarda yuqori darajadagi do'konlar, restoranlar va kafelar joylashgan. Merchant City markazi Glasgow Cross - kvartalning beshta asosiy ko'chasining kesishmasi bo'lib, maydonning markazida Glasgowning eski shahar hokimiyatining yagona qolgan qismi bo'lgan Tolbooth soat minorasi joylashgan.
Ishbilarmonlik tumani

Glazgo shahar markazining g'arbiy qismida shahar moliya institutlari joylashgan chorak joylashgan. Buyuk Britaniyadagi eng yirik biznes markazlaridan biri (London va Edinburgdan keyin) bo'lganligi sababli, u rasman shunday nomlanadi. Xalqaro moliyaviy xizmatlar okrugi (IFSD), lekin u odatda "kvadrat kilometr" yoki "Klaydning Uoll-striti" deb ataladi. Chorak uchun rivojlanish loyihasi byudjeti - u ishga tushirilgan 2001-yilda va global moliyaviy va iqtisodiy bozorlarda yetakchi o'rinlarni egallagan kompaniyalarni hamkorlikka jalb qilish, shuningdek, chorakni rejalashtirish va rivojlantirish bo'yicha ishlarni o'z ichiga olgan — 750 million funt sterlingdan oshdi. Shahar hokimiyati buni kutmoqda 2011-yilda IFSD qariyb 20 ming kishini ish bilan taʼminlaydi. Bu hududda turli moliya guruhlarining vakolatxonalari, jumladan Buyuk Britaniyadagi eng yirik oʻnta sugʻurta kompaniyasining sakkiztasi bosh qarorgohi joylashgan: Abbey, Aviva, Barclays, Direct Line, HBOS, JP Morgan, Lloyds TSB, Morgan Stanley, National Australia Group, Royal Bank of Scotland va boshqalar. Ichida 2005-yilda IFSD Buyuk Britaniyaning eng muvaffaqiyatli tijorat qayta tiklash loyihasi sifatida tan olingan.

Vest-End
Shaharning bu eng gavjum va kosmopolit qismi moda markazidir kafe, barlar, azizim do'konlar, klublar, restoranlar va mehmonxonalar. Asosiy ko'cha Bayres yo'liWest End ichida joylashgan Glazgo universiteti (uning asosiy diqqatga sazovor joyi), Kelvingrove Park, televideniye kompaniyasining bosh qarorgohi BBC Shotlandiya, Botanika bog'lari, Shotlandiya ko'rgazma va konferensiya markazi, Kelvin Hall sport arenasi va bir nechta muzeylar - Kelvingrove galereyasi, Ovchi galereyasi va transport muzeyi, ammo, ichida 2009-yilda loyihaga muvofiq portga, yangi binoga ko'chib o'tadi Zaha Hadid. Vest-Endda shahar talabalarining aksariyati istiqomat qiladi. Har yili iyunda uning hududida Vest-End festivali, Glazgoning eng yirik festival tadbiri.
Ist-End

Shaharning bu eng qadimgi qismining asosiy diqqatga sazovor joylari Tron Steeple soat minorasi va Avliyo Mungo sobori hisoblanadi. Sobor yaqinidagi tepalikda shahar qabristoni joylashgan 1831-yil bu taniqli fuqarolar dafn etilgan joy. Qabristonning markazida haykal Shotlandiya diniy islohotchisi Jon Noksva ba'zi qabr toshlari mashhur me'morlar tomonidan loyihalashtirilgan Charlz Renni Makintosh va Aleksandr TomsonSharqiy Endning boshqa diqqatga sazovor joylari quyidagilarni o'z ichiga oladi: Provand mulki, Barras bozori, raqs zali The Barrowlands, eng qadimgi shahar bog'i Glazgo Grin (qayerdan boshlab XII asr, yillik yarmarkaga mezbonlik qiladi) va Celtic Park futbol stadioni.
Shaharning janubiy qismi
Shahar janubida turar-joy massivlaridan tashqari, bir nechta yirik massivlar mavjud. golf- klublar, futbol stadioni Hampden Park va katta parklar - ular orasida quyidagilar ajralib turadi Qirolicha bog'i, Bellaxuston Parki (uning hududida siz San'at ixlosmandlari uyi binosini ko'rishingiz mumkin, uni loyihalashtirgan Charlz Renni Makintosh) va Pollock Park, bu yerda Pollokning mulki va galereya binosi Burrell kolleksiyalari.
Shaharning shimoliy qismi
Shaharning eng kambagʻal aholisi yashaydigan shimoliy mahallalari ijtimoiy muammolar jihatidan Shotlandiyadagi eng ogʻir hududlardan biridir. Statistik maʼlumotlarga koʻra, bu yerda toʻliq boʻlmagan oilalar ulushi, shahardagi ishsizlik va oʻz joniga qasd qilish koʻrsatkichlari eng yuqori. sog'liqni saqlash — dozani oshirib yuborishdan o'lim soni giyohvand moddalar Glazgo shimolida Shotlandiya oʻrtacha koʻrsatkichidan besh baravar yuqori, saraton va yurak kasalliklaridan oʻlim koʻrsatkichi ham yuqori (mos ravishda Shotlandiya umumiy koʻrsatkichining 33 va 45 foizigacha). Hozir hukumat Shimoliy Glazgodagi vaziyatni yaxshilash uchun bir qator dasturlarni boshlagan.
Arxitektura
O'rta asrlar arxitektura Glazgoning oʻrta asrlar meʼmorchiligi Avliyo Mungo bosh soboridan tashqari deyarli saqlanib qolmagan. Sobor atrofida boʻlgan koʻplab diniy inshootlardan faqat XV asr Provand mulkiUndan farqli o'laroq EdinburgZamonaviy Glazgoda ilgari qurilgan binolarni juda kam uchratish mumkin XIX asrUlardan eng diqqatga sazovorlari saqlanib qolganlaridir 1529-yil soat minorasi Taxt teatri, Tolbooth minorasi va bino Savdo uyi, o'rnatilgan 1791—1794-yilda me'mor Robert Adam.

Shaharning me'moriy merosining katta qismi tegishli XIX asrga va boshlanishi XX asr, Glazgo haqli ravishda ko'rib chiqilganida imperiyaning ikkinchi shahriBu davrdagi uylar turli xil uslublarda qurilgan. Shunday qilib, Venetsiya uslubining yorqin namunalari Glazgo shahar palatalari (1888), bog'bonlarning sobiq omborlari (1856), Templeton gilam fabrikasi (1892), eslatadi Doge saroyiva Ca’d’Oro binosi (1872), me'mor Honeyman tomonidan ishlab chiqilgan, ilhomlangan shu nomdagi saroy VenetsiyaKaledoniya cherkovi neoklassik uslubda qurilgan (1857) va Zamonaviy sanʼat galereyasi (ilgari tamaki savdogari Uilyam Kanningemga tegishli boʻlgan bu bino 1778-yilda, lekin boshida XIX asr sezilarli darajada qayta qurilgan). Neo-gotik uslubning xususiyatlari Bibi Maryam soborlarining ko'rinishida mavjud (1873), Avliyo Endryu (1817) va Avliyo Luqo (1877).
Glazgodagi eng muhim zamonaviy me'moriy loyihalar qatoriga Qirollik konsert zali binosi kiradi (1990), Glazgo Ilmiy Markazi binosi (2001), Shotlandiya ko'rgazma va konferensiya markazi majmuasi (bilan 1983 dan 2007-yil), savdo markazlari Buchanan Galleries (1999) Va St Enoch Centre (1989).
Shahar qiyofasining shakllanishiga eng katta ta'sir ko'rsatgan me'morlar:

- Aleksandr Tomson — neoklassik uslubda o'nlab uylarni loyihalashtirgan, buning uchun u "yunon" laqabini olgan.
Ko'priklar
Yigirma o'nlab binolar shahar qiyofasiga qo'shimcha rang bag'ishlamoqda. ko'priklar eng xil turlaridan (to'xtatib qo'yilgan, kabelli, kemerli va boshqalar), Glazgoni ikki qismga ajratuvchi daryo bo'ylab joylashgan. Ular orasida piyodalar, avtomobil va temir yo'l ko'priklari bor. Eng qadimgi saqlanib qolganlari - Janubiy Portlend ko'chasi ko'prigi, Sent-Endryu ko'prigi va Viktoriya ko'prigi - o'rtada qurilgan. XIX asrEng ta'sirlilaridan biri kemerli ko'prikdir. Clyde Arc (o'rnatilgan 2006-yilda), mahalliy aholi tomonidan "Egri ko'prik" laqabini olgan (ingl. Squinty Bridge) daryoni kesib o'tish burchagi tufayli.
M8 avtomagistralidagi hech qayerga olib bormaydigan ko'priklar[inglizcha] — uchta ko'prikning umumiy nomi M8 avtomagistrali[inglizcha]Masalan, ulardan biri 1970-yillardan 2013-yilgacha qurilgan, shuning uchun unga "hech qayerga olib boruvchi ko'priklar" laqabini berishgan.
Parklar
Shahar chegaralarida joylashgan 70 ta parkning ba'zilari:
- Kelvingrove Park — Viktoriya davri parkining klassik namunalaridan biri — tashkil etilgan 1852-yilda loyihaga muvofiq Jozef Paxton (o'sha yillardagi mashhur britaniyalik me'mor va London muallifi Kristal saroyi) va o'shandan beri shahar aholisi uchun mashhur dam olish maskaniga aylandi. Uning hududida Kelvingrove san'at galereyasi, tennis kortlar, o'yin maydonchalari kroket va bouling maysazorda, bolalar o'yin maydonchalarida.
- Qirolicha bog'i, malika sharafiga nomlangan Meri Styuart, yilda ochilgan 1857-yilda (Dizayner yana Jozef Pakston edi). Kelvingrove singari, Queen's Park ham keng ko'lamli dam olish imkoniyatlarini taklif etadi (u sport maydonchalari, kafe va barlar, shuningdek, o'yin maydonchalarini o'z ichiga oladi). pikniklar va boshqalar).
- Glazgo Grin — Glazgoning eng qadimgi shahar bog'i, uning tarixi o'rta asrlarga borib taqaladi XV asryepiskop Turnbull Glazgo Grin yerlarini jamoat foydalanishiga berganida, turli madaniy tadbirlar uchun sevimli joy bo'lib kelgan. Xalqaro qo'l san'ati festivali yillik bayramdan oldin mushakbozlikPark chegaralari ichida joylashgan Xalq saroyi, Templeton gilam fabrikasi va futbol markazi.
- Glazgo botanika bog'lari, yiliga 400 minggacha tashrif buyuruvchi qabul qiladigan bogʻlar, 1817-yilda va tropik kolleksiyalari bilan mashhur orkide, begoniyalar va daraxt paporotniklariBog'larning asosiy diqqatga sazovor joyi - oqlangan shishadan yasalgan Kibble Palace issiqxona XIX asr Bilan marmar ichidagi haykallar.

Madaniyat
Shaharning madaniy hayoti e'lon qilindi Yevropa madaniyat poytaxti 1990-yil, juda xilma-xil. Glazgoda ko'pgina milliy san'at tashkilotlari, jumladan, Shotlandiya operasi, Shotlandiya baleti, Shotlandiya Milliy Teatri, Shotlandiya Qirollik Milliy Orkestri, BBC Shotlandiya simfonik orkestri va Shotlandiya Milliy Yoshlar TeatriIN 1999-yilda tasdiqlash an'anasi paydo bo'ldi shoir laureati Glazgo, bilan 2005-yil Bu faxriy unvon shoira ayolga tegishli Liz Lochhead.
Teatrlar
Glazgo teatrlari sahna san'atining barcha turlarini taklif etadi. Repertuar Qirollik teatri repertuaridan klassik pyesalar, opera va balet spektakllari oʻrin olgan. 1904-yilda va uning devorlari ichida uchrashdi Sara Bernhardt, o'tish musiqiy asarlar va turli xil spektakllar. Bundan tashqari, bu Shotlandiyadagi yagona xususiy teatrdir. Boshida XX asr asos solingan va Qirol teatri, an'anani davom ettiruvchi West End myuzikllarini sahnalashtirishga ixtisoslashgan BrodveyGlazgodagi boshqa diqqatga sazovor joylar qatoriga Tron teatri, Citizens teatri va zamonaviy va eksperimental dramaga ixtisoslashgan bir qator kichik teatrlar kiradi.
Muzeylar va galereyalar

Rasmlar va san'at buyumlarining eng muhim to'plami taqdim etilgan Kelvingrove galereyasiShotlandiyaning eng ko'p tashrif buyuriladigan muzeyi. Uning eksponatlari orasida rasmlar ham bor. Rembrandt, Rubens, Titian, Van Gog, Monet, Pikasso, DaliBundan kam emas. Burrell kolleksiyasiTaxminan 9 ming eksponat, 1944-yilda shaharga tadbirkor va xayriyachi tomonidan xayriya qilingan Uilyam Burrell, turli mamlakatlar va davrlar san'atini tasvirlaydi - bular ustalarning asarlari Qadimgi Xitoy, Misr, Gretsiya va Rim, impressionistlarning rasmlari (shu jumladan, Degas va Sezanna), haykaltaroshlik, o'rta asrlar va islom san'ati buyumlari, qurol va zirhlar to'plami, gobelenlar va vitrajli derazalarGlazgodagi boshqa muzey va galereyalar:
- Zamonaviy san'at galereyasi (eksponatlar orasida asarlar ham bor Warhol va Xokni)

Klublar, konsert zallari va kinoteatrlar

Shahar musiqa sahnasi Buyuk Britaniyadagi eng jonli joylardan biridir. Qirollik konsert zali va Shotlandiya ko'rgazma va konferensiya markazidan tashqari, yirik joylar orasida ikkinchi eng muhim Britaniya rok maydoni - raqs zali ham bor. konsert zali ko'plab mashhur guruhlar chiqish qilgan Sharqiy Endda, The Cure va The Smiths oldin Megadeth va MetallicaKlub shuningdek, jonli konsertlarga ham mezbonlik qiladi. King Tut's Wah Wah Hut, spektakldan keyin 1993-yilda guruh Oasis bilan shartnoma imzoladi Creation RecordsGlazgodagi tungi klublar, mamlakatning boshqa yirik shaharlaridagi kabi, turli xil musiqiy janrlarga xizmat ko'rsatadi. Eng mashhurlari orasida The Arches, Blanket, Campus, Cathouse, Cube, Garage, Tiger Tiger, The Tunnel va boshqalar bor. Glazgoda turli guruhlarning uyi joylashgan. Belle & Sebastian, Glasvegas, Franz Ferdinand, The Fratellis, Mogwai, Primal Scream, Simple Minds, Texas, Travis, Camera Obscura, Chvrches.
Glazgoda 10 dan ortiq bor kinoteatrlar, shu jumladan ochilgan 2001-yilda 18-zal Cineworld, ro'yxatda keltirilgan Ginnesning rekordlar kitobi dunyodagi eng baland kinoteatr sifatida.
Festivallar

Shaharning festival sahnasi Shotlandiyadagi eng jonli sahnalardan biridir. Ammo farqli o'laroq Edinburg, festival oyi avgust bo'lgan joyda, Glazgoda festivallar yil davomida o'tkaziladi. Ulardan eng ahamiyatlisi Vest-End festivali, shundan beri o'tkazib kelinmoqda 1996-yil Iyun oyida bu yilning eng yirik festival tadbiri bo'lib, unda ko'cha teatrlari tomoshalari, musiqa va raqs tadbirlari, karnaval yurishlari, paradlar va boshqa ko'p narsalar namoyish etiladi.
OAV
Glazgoda turli xil ofislarning ko'p sonli qismi joylashgan OAV — ham shahar, ham mintaqaviy. Xususan, bular:
- televizion kompaniyaning bosh qarorgohi Scottish Television, shuningdek, televideniye kompaniyalari BBC Scotland (Shotlandiya bo'limi BBC) va radiostansiyalar BBC Radio Scotland;
- Shotlandiyada tarqatiladigan gazetalarning bosh ofislari Daily Record, Evening Times, Sunday Mail va The Herald;
- Britaniya gazetalarining mintaqaviy tahririyatlari The Sun, Daily Mail, The Times va The Sunday Times;
- mahalliy shahar gazetalari tahririyatlari The Digger, The Glaswegian, The Glasgow East News va boshqalar.
Kutubxonalar

Shaharda 37 ta davlat muassasasi mavjud. kutubxonalar va eng katta ma'lumotnoma kutubxonasini o'z ichiga oladi Yevropa — Mitchell kutubxonasi, yilda tashkil etilgan 1877-yilda tamaki magnati Stiven Mitchellning vasiyatiga binoan. Uning fondida 1,3 million kitob va 35 ming xarita, shuningdek, fotosuratlar, mikrofilmlar va gazeta arxivlari bor.
Ta'lim

Glazgoda 184 ta bor boshlang'ich maktablar va 29 o'rta maktablar, Glazgoda rus maktabi va maxsus taʼlim ehtiyojlariga ega bolalar uchun 34 ta maktab ham bor. Bir necha maktabda taʼlim Gael tili.
Shaharning oliy ta'lim muassasalari:
- Glazgo universiteti — tashkil etilgan 1451-yilda, Shotlandiyadagi ikkinchi eng qadimgi (keyin) Sent-EndryusUniversitetning to'qqizta fakultetida 23 mingdan ortiq talaba tahsil oladi.
- Strathclyde universiteti — yilda tashkil etilgan 1796-yilda, uning beshta fakultetida 25 mingdan ortiq talaba tahsil oladi.
- Kaledoniya universiteti — kollej sifatida tashkil etilgan 1875-yilda, yilda universitet maqomini oldi 1993-yildaUning uchta fakultetida 17 mingdan ortiq talaba tahsil oladi.
Universitetlardan tashqari, shaharda bir qator kollej va akademiyalar mavjud - Shotlandiya Qirollik Musiqa va Drama Akademiyasi, San'at maktabi, Dengizchilik kolleji, Savdo kolleji va boshqalar. Talabalar soni bo'yicha - 168 ming kishi - Glazgo Shotlandiyada birinchi va ikkinchi o'rinda turadi Buyuk Britaniya (keyin London).
Sport

Futbol
Glazgoda Shotlandiyaning eng kuchli futbol klublaridan ba'zilari joylashgan.Kelt"Va"Reynjers» (maqolaga qarang Old Firm), shuningdek, "buyruqlari"Partick Thistle"Va"Qirolicha bog'i"Ulardan tashqari, Glazgoda yana 6 ta klub bor edi -"Klayd» (hozirda Kimbernold) va mavjud bo'lishni to'xtatdi "Terd Lanark», «Kambasleng», «Port Glasgow Atletik», «Couleurs"Va"Klaydsdeyl"Glazgodagi uchta futbol stadioni Shotlandiyadagi eng katta futbol stadionlari qatoriga kiradi - bular"Kelt Parki», «Hampden Park"Va"Ibrox" (mos ravishda 60 832, 52 670 va 51 082 kishi sig'adi). Shunisi e'tiborga loyiqki, Glazgoda dunyodagi birinchi xalqaro futbol o'yini bo'lib o'tgan joy bo'lgan 30-noyabr 1872-yilO'sha kuni maydonda uchrashgan jamoalar Angliya va Shotlandiya O'yin 0:0 hisobidagi durang bilan yakunlandi.
Boshqa sport turlari
Professional regbi shahar jamoasi Glasgow Warriors boshqa jamoalar bilan birgalikda ishlaydi Shotlandiya, Irlandiya va Uels, V Seltik LigasiShuningdek, 1997-yilda havaskor regbi jamoasi tashkil etildi. Glasgow HawksShaharning yagona basketbol jamoasi shunday nomlangan Scottish Rocks va ijro etadi Britaniya basketbol ligasiBundan tashqari, Glazgo tug'ilgan joyi edi Amerika futboli Shotlandiyaga kirganingizda 1984-yilda birinchi havaskorlar jamoasi tuzildi Glasgow LionsShuningdek, o'ynash uchun bir nechta jamoalar mavjud yaltiroqShaharning asosiy sport arenalari (futboldan tashqari) Kelvin Hall va Skotstoundagi stadiondir, u yerda 2003-yilda Milliy Badminton Akademiyasi ochildi. Shu bilan birga, Glazgo nomi berildi Yevropaning sport poytaxti 2003-yilGlazgoda xokkey jamoasi bor. Glazgo klani ijro etish Britaniya Elita Xokkey Ligasi.
Hamdo'stlik o'yinlari
23-iyuldan 3-avgustgacha, 2014-yilda Glazgoda ilk bor XX Hamdo'stlik o'yinlari (1970 va 1986 yillarda o'yinlar o'tkazilgan Edinburg). Musobaqalar 17 ta sport turi bo'yicha o'tkazildi: badminton, boks, kurash, bouling maysazorda, velosipedda yurish, suv sportlari, gimnastika, dzyudo, yengil atletika, stol tennisi, netbol (ayollar orasida), regbi (erkaklar orasida), skoush, otishma, triatlon, og'ir atletika, dala xokkeyi; ularda 4947 nafar sportchi 71 ta mamlakat va hududdan ishtirok etgan. 2026-yilda Glazgo ikkinchi marta Hamdoʻstlik oʻyinlariga mezbonlik qildi, ularda 2715 nafar sportchi 10 ta sport turi boʻyicha bellashgan.
Transport
Avtomobil transporti

Glazgo Buyuk Britaniyaning yirik transport markazlaridan biridir. Shahar mamlakatning boshqa mintaqalari bilan quyidagi yo'llar orqali bog'langan:
- A8/M8 — Shotlandiyani gʻarbdan sharqiy qirgʻoqqa kesib oʻtuvchi va Glazgo bilan bogʻlovchi asosiy avtomagistral Edinburg;
- A82 — o'tib ketadi Dumbarton Kimga Loch Lomond va Shotlandiyaning shimoli-g'arbiy qismigacha;
- A80/M80 — shimoli-sharqqa olib boradi Sterling;
- A74/M74 — Glazgoni Shotlandiyaning janubiy mintaqalari va shimoliy mintaqalari bilan bog'laydi Angliya;
- A77/M77 — janubi-g'arbiy tomonga olib boradi Davr orqali Kilmarnok.
Glazgodagi keng yo'l tarmog'iga qaramay, shahar aholisining avtomobilga ega bo'lmagan ulushi mashinada va jamoat transportidan foydalanishni afzal ko'rganlar Shotlandiya o'rtacha ko'rsatkichidan ancha yuqori (mos ravishda oilalarning 56% va 34%).
Shahar transporti

Jamoat transportini muvofiqlashtirish va rivojlantirish uchun davlat tashkiloti javobgardir. Strathclyde Partnership for Transport (SPT).
Shaharda 40 ga yaqin korxona faoliyat yuritadi avtobus kompaniyalar va kompaniyaning ulushi First Barcha transportning 70% gacha qismini tashkil qiladi. O'rtasigacha XX asr Glazgoda ko'plab ikki qavatli tramvay va trolleybuslar mavjud edi, ammo fuqarolar boshqa transport turlarini afzal ko'ra boshlaganligi sababli, bu tarmoqlarga yuk shunchalik kamaydiki, ularni yopish to'g'risida qaror qabul qilindi. Oxirgi marta tramvay Glazgo ko'chalari bo'ylab mashina haydab o'tdi 4-sentabr 1962-yil, A trolleybus - May oyida 1967-yil.

Boshida 1990-yillar liniyani ishga tushirishga urinish bo'ldi yengil temir yo'l transportiammo, loyiha noma'lum sabablarga ko'ra rasmiylar tomonidan rad etildi.
Chiziq Glazgo metrosi — tashkil etilgan sana bo'yicha dunyoda uchinchi yirik mamlakat (keyin) London va Budapesht) — ochilgan 1896-yilda va o'n beshta stansiyaga ega halqadan iborat. Oxirida 1970-yillar Liniya to'liq modernizatsiya qilindi. Glazgo metrosi yiliga 13 milliondan ortiq yo'lovchini tashiydi. Uning norasmiy laqabi The Clockwork Orange (A Clockwork Orange). 2023-yilda butun harakatlanuvchi tarkib kompaniya tomonidan ishlab chiqarilgan uchuvchisiz transport vositalari bilan almashtirildi. Stadtler Rail.
Temir yo'l transporti
Glazgo temir yo'l xizmati Milliy transport agentligi tomonidan boshqariladi. Transport ScotlandAsosiy bekatlari Glasgow Central va Queen Street bo'lib, poyezdlar mos ravishda janubga va shimoli-sharqqa jo'naydi. Glazgo markazi (milliy temir yo'l mukofotlari sovrindori) 1999 va 2005 yil) Shotlandiyaning eng gavjum temir yo'l stansiyasi bo'lib, yiliga 29 milliondan ortiq yo'lovchiga xizmat ko'rsatadi. Queen Street stansiyasi yo'lovchilar soni jihatidan ancha kichik bo'lib, yiliga taxminan 4 million yo'lovchiga xizmat ko'rsatadi.
Suv transporti
Ilgari Glazgoda bir nechta faoliyat yuritgan parom o'tish joylari, ammo endi ular deyarli butunlay ko'priklar va Klayd ostida qurilgan o'tish joylari bilan almashtirildi tunnelFaqat bitta o'tish joyi qoldi - Renfrew-Yoker ferryShotlandiyadagi eng qadimgilaridan biri bo'lib, u Glazgoni daryoning narigi qirg'og'idagi shahar bilan bog'laydi. RenfrewUlar Klayd bo'ylab yugurishadi daryo tramvaylari (ishga tushirilganidan beri 2001-yilda ushbu xizmatdan 200 mingdan ortiq kishi foydalangan), shuningdek, ekskursiya paroxod Waverley — u xizmat ko'rsatayotgan oxirgi dengizga yaroqli g'ildirakli kema bo'lgani bilan ajralib turadi. paroxod bilan dunyoda. Iyun oyida 2007-yil xizmat ishga tushirildi dengiz samolyotlari, Glazgoni okrug bilan bog'laydi Argyll va Bute.
Havo transporti

Glazgoga 2 ta xalqaro aeroport xizmat ko'rsatadi aeroport:
- Glazgo xalqaro aeroporti (GLA) shahardan 13 km g'arbda joylashgan. Bu Shotlandiyaning eng yirik xalqaro aeroporti bo'lib, 80 dan ortiq yo'nalishlarga reyslarni amalga oshiradi. Yo'lovchilar oqimi oyiga bir million kishidan oshadi va barqaror ravishda o'sib bormoqda, bu esa yanvar oyiga olib keldi. 2007-yil Shotlandiya parlamenti Glazgo-Sentral vokzalidan aeroportgacha temir yoʻl yoʻnalishini ochish haqida qaror qabul qilindi. Qurilish 2008-yilda, va liniyaning ochilishi rejalashtirilgan 2010-yil. 30-iyun 2007 yilda Glazgo xalqaro aeroportiga suiqasd uyushtirishga urinish bo'lgan terroristik hujum, bu voqea paytida ikki kishi avtomobilni asosiy terminal binosiga urib yubordi. Hodisa aeroport faoliyatini to'xtatib qo'ydi, ammo qurbonlar bo'lmadi va ikkala terrorchi ham hibsga olindi.
- Prestvik aeroporti (PIK) - shahardan 46 km janubi-g'arbda, yaqin atrofda joylashgan PrestvikU 27 ta yo'nalishga xizmat ko'rsatadi va Shotlandiyadagi uchinchi yirik aviakompaniya hisoblanadi.
Qardosh shaharlar
Glazgo quyidagi shaharlar bilan birodarlashgan:
| Mamlakat | Shahar | Mintaqa | Edinburg | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Germaniya | Nyurnberg | Bavariya | 1985 | |||
| XXR | Dalian | Liaoning | 1997 | |||
| Kuba | Gavana | Gavana | 2002 | |||
| Italiya | Turin | Piedmont | 2003 | |||
| Pokiston | Lahor | Panjob | 2006 | |||
| Fransiya | Marsel | Provans-Alp-Kot-d'Azur | 2006 | |||
| Falastin davlati | Baytlahm | Baytlahm | 2007 |
Glazgo Rossiya shahri bilan hamkorlikni 2022-yilda tugatgan edi Rostov-na-Donu tufayli Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi
Adabiyot
- Binnie, G M. Early Victorian Water Engineers. — Thomas Telford, 1981. — ISBN 978-0-7277-0128-2.
- Butt, John, and George Gordon, eds. Strathclyde: Changing Horizons (1985)
- Cochrane, Hugh. Glasgow: The first 800 Years (1975)
- Cowan, J. "From Glasgow's Treasure Chest" (1951)
- Crawford, Robert. On Glasgow and Edinburgh. — Harvard U.P., 2013. — ISBN 978-0-674-07059-2.
- Cross-Rudkin, Peter; Chrimes, Mike. A Biographical Dictionary of Civil Engineers in Great Britain and Ireland: Vol 2: 1830 to 1890 (англ.). — Thomas Telford, 2008. — ISBN 978-0-7277-3504-1.
- Cunnison, J. and JBS GilfillanThe City of Glasgow, The Third Statistical Account of Scotland (1958)
- Daiches, David. Glasgow (1982), scholarly history
- Doak, A M and Young, A M. "Glasgow at a Glance" (1983)
- Gibb, Andrew. Glasgow: The Making of a City (1983)
- Gomme, A H and Walker, D. "Architecture of Glasgow" (1987)
- Horsey, M. "Tenements & Towers: Glasgow Working-Class Housing 1890–1990" (1990)
- Hume, John. "Industrial Archaeology of Glasgow" (1974)
- Lobina, Emanuele; Terhorst, Philipp. D19: WaterTime case study - Edinburgh, UK (англ.). — Watertime EU Research Project, 2005.
- Maver, Irene. Glasgow (2000)
- Malcolm, Sandra. "Old Glasgow and The Clyde: From the Archives of T. and R. Annan" (2005)
- McKean, Charles. "Central Glasgow: An Illustrated Architectural Guide" (1993)
- Oakley, Charles. The Second City (1975)
- Small, G P. "Greater Glasgow: An Illustrated Architectural Guide" (2008)
- Urquhart, Gordon R. "Along Great Western Road: An Illustrated History of Glasgow's West End" (2000)
- Williamson, Elizabeth et al. Glasgow (The Buildings of Scotland) (1999)
- Worsdall, Frank. "The Tenement: A Way of Life" (1979)
- Worsdall, Frank. "The City That Disappeared: Glasgow's Demolished Architecture" (1981)
- Worsdall, Frank. "The Victorian City: Selection of Glasgow's Architecture" (1988)
Havolalar
- The Glasgow Story (ingl.)
- Glasgow − Scotland with style (ingl.). Arxivlangan joy asl nusxasi 10-avgust 2007-yil.
- Glazgo (ingl.) Undiscoveredscotland.co.uk saytida
- Glasgow West End Guide (ingl.)
- Glasgow Digital Library (ingl.)
- Glazgoning tarixiy fotosuratlari
- Glazgo fotosuratlari Flickr.com saytida
