Energiya zichligi nima

Energiya zichligi
w=dWdV
O‘lchamlilik L−1M+1T−2
O‘lchov birliklari
SI J/m3
Izohlar
skalyar kattalik

Energiya zichligi — skalyar fizik kattalik bo‘lib, energiya miqdori har bir hajm birligiga to‘g‘ri keladi. Uni quyidagi harflar bilan belgilash mumkin: w, u, ρE va boshqa belgilar bilan ham ifodalanadi. SI tizimida o‘lchanadi: J/m3.

Elastik jismning energiya zichligi

Chiziqli deformatsiyada elastik jismda to‘plangan energiya zichligi quyidagiga teng:

w=12τijεij=12cijklεijεkl

Bu yerda εij — deformatsiya tenzori, τij — kuchlanish tenzori, cijkl — elastiklik tenzori.

Eng sodda holatda (siqilish-cho‘zilish) elastik energiya zichligi quyidagiga teng

w=Eε22

Bu yerda ε — nisbiy deformatsiya, E — Yung moduli.

Ideal gazning energiya zichligi

Ideal gazning energiya zichligini bosim orqali yoki molekulyar/molyar zichlik va harorat orqali hisoblash mumkin:

w=1γ−1p=1γ−1nkT=1γ−1νRT=1γ−1ρMRT,

Bu yerda p — gaz bosimi, γ — adiabatik ko‘rsatkich, n — hajm birligidagi molekulalar soni, k — Boltsman doimiysi, T — mutlaq harorat, ν — molyar zichlik, R — gaz doimiysi, ρ — zichlik, M — molyar massa.

Foton gazining energiya zichligi

Foton gazining energiya zichligi (mutlaq qora jismning muvozanatdagi nurlanishi), harorati T bo‘lsa, quyidagiga teng:

w=(π2k415c3ℏ3)T4=4cσT4, bu yerda σ — Stefan–Boltsman doimiysi.

Bu yerda ℏ — keltirilgan Plank doimiysi, c — yorug‘lik tezligi vakuumda.

Nisbiylik nazariyasida energiya zichligi

Maxsus nisbiylik nazariyasida energiya zichligi tt-komponentasi — energiya-impuls tenzorining tarkibiy qismi.

Elektromagnit energiya zichligi

Elektromagnit maydon energiyasi zichligini elektr va magnit maydonlarining parametrlari orqali ifodalash mumkin.

SI tizimida: w=𝐄⋅𝐃2+𝐁⋅𝐇2;
CGS tizimida: w=𝐄⋅𝐃8π+𝐁⋅𝐇8π,

Bu yerda 𝐄 — elektr maydon kuchlanganligi, 𝐇 — magnit maydon kuchlanganligi, 𝐃 — elektr induksiyasi vektori, 𝐁 — magnit induksiyasi vektori.

Turli tizimlarning energiya zichligi

Jadvalda yopiq tizimlarning energiya zichligi keltirilgan. Hisobga oksidlovchilar yoki issiqlik manbalari kabi qo‘shimcha tashqi tarkibiy qismlar ham kiritilgan, biroq tizimning yakuniy holatidagi tinch holat energiyasi hisobga olinmagan. 1 MJ ≈ 278 Vt·soat.

Energiya zichligi
Nomi Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/kg) Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (Vt⋅soat/kg) Hajm birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/l) Amalda foydalanish samaradorligi %
Annihilatsiya materiya + antimateriya89 875 517 873,681 764 gacha (aniq) ≈ 9⋅101024 965 421 631 578,26(7) ≈ 25⋅1012Reaksiyaga kirishuvchi zarrachalar turiga bog‘liq: elektronlar va pozitronlar to‘liq annihilatsiyalanadi, barionlar annihilatsiyalanganda esa energiyaning bir qismini oxir-oqibat neytrinolar olib ketadi
Vodorod yadrolarining termoyadroviy sintezi645 000 000179 310 000 000~1–10⋅1012
(Quyosh yadrosida)
Deyteriy–tritiy reaksiyasi337 000 00093 686 000 000
Uran-235, yadro qurollarida ishlatiladi88 250 00024 533 500 0001 681 000 000
Tabiiy uran (99,3 % U-238, 0,7 % U-235) tez neytronli reaktorda86 000 00023 908 000 000[50 %]
Issiqlik energiyasi (α-parchalanishi: plutoniy-2382 200 000611 600 00043 648 000
Kinetik energiya (Yerning quyi orbitasidagi sun’iy yo‘ldosh uchun)339 167
Kuchli dizel elektr stansiyasida ishlatiladigan dizel yoqilg‘isi (generator massasini hisobga olmaganda)20,15 58347 %
Benzin (generator massasini hisobga olmaganda)8,1—10,52250—291719—24 %
Supermaxovik1,850098%
Suvning issiqlik sig‘imi (1 darajaga)0,00421,1670,004245%
Generator vodorod yonilg‘i elementi asosida ishlaydi (konstruksiya massasini hisobga olmaganda)123000
Kumush-rux akkumulyatori0,47130,61,8
Litiy-ion akkumulyatori0,46—0,72128—2002
Ni-MH-turidagi AA formatli akkumulyator, sig‘imi 2000 mA·soat0,33921,24
Tortish qo‘rg‘oshin-kislotali akkumulyatori0,1747
Ishga tushiruvchi qo‘rg‘oshin-kislotali akkumulyator0,1368380,337
Siqilgan havo0,07-0,1819-500,22-1,1460%
O‘ta o‘tkazuvchan magnitlarga asoslangan energiya to‘plagichlar0,1
Ionistor0,036,170,032 (MAXWELL K2)
Keramik kondensator0,003
Elektrolitli kondensator0,000 6390,17750,00083
Plyonkali kondensator0,000 1800,050,0025 (maxwell CM-3)
Gravitatsion akkumulyator (1 kg yuk 1 m balandlikda)0,000 009 80,00270,0001 qo‘rg‘oshin uchun
Oldindan taranglangan soat prujinasi0,00030,0830,0006
Nomi Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/kg) Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (Vt⋅soat/kg) Hajm birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/l) Amalda foydalanish samaradorligi %