| Energiya zichligi | |
|---|---|
| O‘lchamlilik | L−1M+1T−2 |
| O‘lchov birliklari | |
| SI | J/m3 |
| Izohlar | |
| skalyar kattalik | |
Energiya zichligi — skalyar fizik kattalik bo‘lib, energiya miqdori har bir hajm birligiga to‘g‘ri keladi. Uni quyidagi harflar bilan belgilash mumkin: , , va boshqa belgilar bilan ham ifodalanadi. SI tizimida o‘lchanadi: J/m3.
Elastik jismning energiya zichligi
Chiziqli deformatsiyada elastik jismda to‘plangan energiya zichligi quyidagiga teng:
Bu yerda — deformatsiya tenzori, — kuchlanish tenzori, — elastiklik tenzori.
Eng sodda holatda (siqilish-cho‘zilish) elastik energiya zichligi quyidagiga teng
Bu yerda — nisbiy deformatsiya, — Yung moduli.
Ideal gazning energiya zichligi
Ideal gazning energiya zichligini bosim orqali yoki molekulyar/molyar zichlik va harorat orqali hisoblash mumkin:
- ,
Bu yerda — gaz bosimi, — adiabatik ko‘rsatkich, — hajm birligidagi molekulalar soni, — Boltsman doimiysi, — mutlaq harorat, — molyar zichlik, — gaz doimiysi, — zichlik, — molyar massa.
Foton gazining energiya zichligi
Foton gazining energiya zichligi (mutlaq qora jismning muvozanatdagi nurlanishi), harorati bo‘lsa, quyidagiga teng:
- , bu yerda σ — Stefan–Boltsman doimiysi.
Bu yerda — keltirilgan Plank doimiysi, — yorug‘lik tezligi vakuumda.
Nisbiylik nazariyasida energiya zichligi
Maxsus nisbiylik nazariyasida energiya zichligi -komponentasi — energiya-impuls tenzorining tarkibiy qismi.
Elektromagnit energiya zichligi
Elektromagnit maydon energiyasi zichligini elektr va magnit maydonlarining parametrlari orqali ifodalash mumkin.
- SI tizimida: ;
- CGS tizimida: ,
Bu yerda — elektr maydon kuchlanganligi, — magnit maydon kuchlanganligi, — elektr induksiyasi vektori, — magnit induksiyasi vektori.
Turli tizimlarning energiya zichligi
Jadvalda yopiq tizimlarning energiya zichligi keltirilgan. Hisobga oksidlovchilar yoki issiqlik manbalari kabi qo‘shimcha tashqi tarkibiy qismlar ham kiritilgan, biroq tizimning yakuniy holatidagi tinch holat energiyasi hisobga olinmagan. 1 MJ ≈ 278 Vt·soat.
| Nomi | Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/kg) | Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (Vt⋅soat/kg) | Hajm birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/l) | Amalda foydalanish samaradorligi % |
|---|---|---|---|---|
| Annihilatsiya materiya + antimateriya | 89 875 517 873,681 764 gacha (aniq) ≈ 9⋅1010 | 24 965 421 631 578,26(7) ≈ 25⋅1012 | Reaksiyaga kirishuvchi zarrachalar turiga bog‘liq: elektronlar va pozitronlar to‘liq annihilatsiyalanadi, barionlar annihilatsiyalanganda esa energiyaning bir qismini oxir-oqibat neytrinolar olib ketadi | |
| Vodorod yadrolarining termoyadroviy sintezi | 645 000 000 | 179 310 000 000 | ~1–10⋅1012 (Quyosh yadrosida) | |
| Deyteriy–tritiy reaksiyasi | 337 000 000 | 93 686 000 000 | ||
| Uran-235, yadro qurollarida ishlatiladi | 88 250 000 | 24 533 500 000 | 1 681 000 000 | |
| Tabiiy uran (99,3 % U-238, 0,7 % U-235) tez neytronli reaktorda | 86 000 000 | 23 908 000 000 | [50 %] | |
| Issiqlik energiyasi (α-parchalanishi: plutoniy-238 | 2 200 000 | 611 600 000 | 43 648 000 | |
| Kinetik energiya (Yerning quyi orbitasidagi sun’iy yo‘ldosh uchun) | 33 | 9 167 | ||
| Kuchli dizel elektr stansiyasida ishlatiladigan dizel yoqilg‘isi (generator massasini hisobga olmaganda) | 20,1 | 5 583 | 47 % | |
| Benzin (generator massasini hisobga olmaganda) | 8,1—10,5 | 2250—2917 | 19—24 % | |
| Supermaxovik | 1,8 | 500 | 98% | |
| Suvning issiqlik sig‘imi (1 darajaga) | 0,0042 | 1,167 | 0,0042 | 45% |
| Generator vodorod yonilg‘i elementi asosida ishlaydi (konstruksiya massasini hisobga olmaganda) | 12 | 3000 | ||
| Kumush-rux akkumulyatori | 0,47 | 130,6 | 1,8 | |
| Litiy-ion akkumulyatori | 0,46—0,72 | 128—200 | 2 | |
| Ni-MH-turidagi AA formatli akkumulyator, sig‘imi 2000 mA·soat | 0,33 | 92 | 1,24 | |
| Tortish qo‘rg‘oshin-kislotali akkumulyatori | 0,17 | 47 | ||
| Ishga tushiruvchi qo‘rg‘oshin-kislotali akkumulyator | 0,1368 | 38 | 0,337 | |
| Siqilgan havo | 0,07-0,18 | 19-50 | 0,22-1,14 | 60% |
| O‘ta o‘tkazuvchan magnitlarga asoslangan energiya to‘plagichlar | 0,1 | |||
| Ionistor | 0,03 | 6,17 | 0,032 (MAXWELL K2) | |
| Keramik kondensator | 0,003 | |||
| Elektrolitli kondensator | 0,000 639 | 0,1775 | 0,00083 | |
| Plyonkali kondensator | 0,000 180 | 0,05 | 0,0025 (maxwell CM-3) | |
| Gravitatsion akkumulyator (1 kg yuk 1 m balandlikda) | 0,000 009 8 | 0,0027 | 0,0001 qo‘rg‘oshin uchun | |
| Oldindan taranglangan soat prujinasi | 0,0003 | 0,083 | 0,0006 | |
| Nomi | Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/kg) | Massa birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (Vt⋅soat/kg) | Hajm birligiga to‘g‘ri keladigan energiya zichligi (MJ/l) | Amalda foydalanish samaradorligi % |