| Apple Inc. | |
|---|---|
| | |
| Apple Parkda, Kupertino, Kaliforniya, 2022-yil sentabr | |
| Turi | ommaviy kompaniya |
| Birjadagi listingi fond birjasida | NASDAQ: AAPL |
| Tashkil etilgan sana | 1 1976-yil aprel |
| Asoschilari | Stiv Voznyak, Ronald Ueyn va Stiv Jobs |
| Joylashuvi |
|
| Asosiy rahbarlar | |
| Faoliyat sohasi |
elektronika (MSOK: 26), axborot texnologiyalari (MSOK: 62), dasturiy ta’minot ishlab chiqish (MSOK: 6201) |
| Mahsulotlari | shaxsiy va planshet kompyuterlar, smartfonlar, audiopleyerlar, taqiladigan texnologiyalar, dasturiy ta’minot, operatsion tizimlar |
| O‘z kapitali | ▲ 74 mlrd $ (2025) |
| Tushumi | ▲ 416,16 mlrd $ (2025) |
| Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlar — ITTKI | ▲ 29,92 mlrd $ (2023) |
| Operatsion foyda | ▲ 133 mlrd $ (2025) |
| Sof foyda | ▲ 112,01 mlrd $ (2025) |
| Aktivlari | ▼ 359 mlrd $ (2025) |
| Bozor kapitallashuvi | 4 trln $ (28.10.2025) |
| Xodimlar soni | 166 000 (2025) |
| Auditor | Ernst & Young |
| Veb-sayti | apple.com |
Apple Inc (Xalqaro fonetik alifboda: [ˈæp(ə)l], «Eppl») — Amerika korporatsiyasi, shaxsiy va planshet kompyuterlar, audiopleyerlar, smartfonlar, dasturiy ta’minot va raqamli kontent ishlab chiqaruvchisi. Bosh qarorgohi Kupertino, Kaliforniya shtatida joylashgan. Apple mahsulotlarining deyarli barchasi shartnoma asosidagi ishlab chiqaruvchilar tomonidan Osiyodagi zavodlarda ishlab chiqariladi. Eng yirik pudratchi — Tayvanning Foxconn kompaniyasi, eng yirik zavod esa Chjenchjouda joylashgan.
Shaxsiy kompyuterlar va grafik interfeysli zamonaviy ko‘p vazifali operatsion tizimlar sohasidagi kashshoflardan biri. Kompaniya savdolarining yarmidan ortig‘i iPhone hissasiga to‘g‘ri keladi; 2021-yil holatiga ko‘ra, dunyoda taxminan 900 mln dona shunday smartfondan foydalanilgan. Kompaniyaning eng katta bozori AQSh bo‘lib, Xitoy, Yaponiya va Yevropaning bir qator mamlakatlari ham tushumda salmoqli ulushga ega.
2018-yil avgust oyida Apple bozor kapitallashuvi 1 trln AQSh dollaridan oshgan birinchi Amerika kompaniyasiga va tarixdagi eng qimmat ommaviy kompaniyaga aylandi. Shu tariqa u avvalgi rekordchi — PetroChina (1,005 trln dollar, 2007-yil noyabr) darajasidan o‘zib ketdi. 30-iyun 2023-yilda Apple bozor kapitallashuvi 3 trln AQSh dollariga yetgan dunyodagi birinchi kompaniya bo‘ldi. 28-oktabr 2025-yilda esa sun’iy intellekt sohasidagi investitsiya shov-shuvi fonida Apple kapitallashuvi 4 trln AQSh dollariga yetdi. Biroq u bu natijaga erishgan uchinchi kompaniya bo‘ldi. Undan oldin bu marrani ikki kompaniya zabt etgan edi: Nvidia va Microsoft.
2022-yilda Apple AQShning eng yirik kompaniyalari ro‘yxati — Fortune 500da uchinchi o‘rinni egalladi. Dunyoning eng yirik kompaniyalari ro‘yxati — Forbes Global 2000da esa Apple 7-o‘rinni egalladi.
Nomi
Kompaniya nomi inglizcha apple («olma») so‘zidan olingan; olma tasviri kompaniya logotipida ham ishlatilgan.
9-yanvar 2007-yilgacha, 30 yildan ortiq vaqt davomida korporatsiyaning rasmiy nomi Apple Computer, Inc. edi. Nomdan Computer so‘zining olib tashlanishi korporatsiyaning asosiy e’tibori an’anaviy kompyuter texnikasi bozoridan maishiy elektronika bozoriga o‘tganini ko‘rsatadi.
- Apple nomini Jobs taklif qilgan, chunki bu holda kompaniyaning telefon raqami ma’lumotnomada quyidagi kompaniya nomidan oldin kelardi: Atari.
- Makintosh (inglizcha Macintosh) — AQShda sotiladigan olma navi; bu Jef Raskinning sevimli navi bo‘lgan. U avval Macintosh loyihasini boshqargan va ishlab chiqqan, keyin bu lavozimga quyidagi shaxs kelgan: Stiv Jobs.
Tarix
1970-yillar
Kompaniyaga Kaliforniyada Stiv Jobs, Ronald Ueyn va Stiv Voznyak asos solgan. Ular 1970-yillarning o‘rtalarida o‘zlarining birinchi shaxsiy kompyuterlarini MOS Technology 6502 protsessori asosida yig‘ishgan. Ana shunday 200 ta kompyuterni mahalliy ishqibozlarga har birini 666 dollardan sotib, yosh tadbirkorlar mablag‘ to‘plashdi va 1-aprel 1976-yilda Apple Computer, Inc. kompaniyasini rasman ro‘yxatdan o‘tkazishdi. 1976-yil oxirida kompaniya aksiyalarining uchdan bir qismini 250 ming dollarga Mayk Markkula sotib oldi va uning raisiga aylandi; uning Intel va Fairchild Semiconductordagi ish tajribasi kompaniyaning yangi bosqichga ko‘tarilishiga yordam berdi. 1977-yildayoq savdo hajmi 1 mln dollardan oshdi.
Apple I — 1976-yilda chiqarilgan bo‘lsa-da, birinchi dasturlashtiriladigan mikrokompyuter emas edi. Birinchilik Altair 8800 mikrokompyuteriga tegishli. Uni Ed Roberts yaratgan va 1974–1975-yillarda kataloglar orqali tarqatilgan. Biroq «Altair»ni «shaxsiy kompyuter» deb bo‘lmasdi, chunki unda nisbatan jiddiy vazifalarni hal qilish imkoni yo‘q edi.
1976–1977-yillarda bir nechta firma dastlabki shaxsiy kompyuterlarni ishlab chiqardi. Jumladan, 1977-yildan Commodore va RadioShack kompaniyalari kompyuterlari minglab sotila boshladi. Ammo millionlab nusxada ishlab chiqarilgan ilk ommaviy shaxsiy kompyuter Apple II bo‘ldi. Apple 1977–1993-yillarda Apple II turkumidagi 8 bitli (keyinchalik 8/16 bitli) kompyuterlarning turli modellarini ishlab chiqardi. 1970-yillar oxiri va 1980-yillar boshida Apple II va uning nusxalari dunyodagi eng keng tarqalgan shaxsiy kompyuterlar edi. Dunyo bo‘ylab 5 mln donadan ortiq Apple II sotildi. Model muvaffaqiyatiga 1978-yilda disk yuritmasi — Disk IIning joriy etilishi (5 dyuymli disketalar uchun o‘sha davrdagi eng tez va arzon qurilma), shuningdek elektron jadvallar dasturi — VisiCalcning yaratilishi katta hissa qo‘shdi. Bu dastur kompyuterni muhim amaliy vazifalarni bajarish uchun qulay qildi.
1980-yillar
1980-yil dekabrda Apple 1956-yildagi rekorddan (o‘shanda birjaga chiqqan kompaniya — Ford) keyingi eng yirik aksiyalarni dastlabki ommaviy joylashtirishni (IPO) amalga oshirdi: 4,6 mln aksiya, har biri 22 dollardan, bir necha daqiqada sotildi. Shuningdek, 1980-yilda Apple III kompyuteri ishlab chiqarila boshlandi, ammo unda ko‘plab kamchiliklar borligi sababli ishlab chiqarish tez orada to‘xtatildi va 1984-yilda butunlay yakunlandi. 1981-yil martda Voznyak aviahalokatga uchradi va ma’lum vaqt ishni tark etdi. Apple III savdosidagi muammolar Jobsni 40 xodimni ishdan bo‘shatishga majbur qildi. Biroq yangi dasturlar chiqarilishi, Yevropada ofislar ochilishi va birinchi qattiq disk qurilmasining bozorga kiritilishi bu qiyinchiliklarni qopladi; 1982-yilda kompaniya shaxsiy kompyuter ishlab chiqaruvchilari ichida birinchi bo‘lib 1 mlrd dollarlik tushumga erishdi. 1983-yil boshida Apple Lisa kompyuteri namoyish etildi — u kompyuter sichqonchasi va grafik interfeysga ega birinchi kompyuter edi, biroq sotuvi kutilgan natijani bermadi. Muammolarni hal qila olmagan Jobs 1983-yil aprelda bosh ijrochi direktor (CEO) lavozimiga avval Jon Skallini taklif etdi. U ilgari quyidagi kompaniyaning prezidenti bo‘lgan: PepsiCo.
1984-yil yanvarda Apple ilk bor yangi 32 bitli Macintosh kompyuterini taqdim etdi. U Lisa’ning barcha afzalliklariga ega bo‘lsa-da, ancha arzon (2495 dollar) edi. Keyinchalik bu turkum kompyuterlari kompaniyaning asosiy biznesiga aylandi; 1988-yilgacha ular asosan ofis texnikasi sifatida milliondan ortiq sotildi. Yigirma yil davomida kompaniya Motorola protsessorlariga asoslangan, o‘z operatsion tizimi bilan jihozlangan Macintosh kompyuterlarini ishlab chiqardi. Bu platformani faqat Apple ishlab chiqarardi — 1990-yillarning o‘rtalarida rahbariyat qisqa muddat Mac’ga mos kompyuterlar ishlab chiqarishga litsenziya berishga qaror qildi, biroq keyinchalik litsenziyalar bekor qilindi. 1985-yilda AQSh prezidenti Ronald Reygan Jobs va Voznyakni texnik taraqqiyotga qo‘shgan hissasi uchun medallar bilan taqdirladi. O‘sha yili Stiv Jobs Skallini ishdan bo‘shatmoqchi bo‘ldi, ammo natijada kompaniyani o‘zi tark etishiga to‘g‘ri keldi; keyinchalik Jobs yangi kompyuter kompaniyasi — NeXTga asos soldi. Shu bilan birga, 1985-yilda kompaniya o‘z lazerli printerlarini ishlab chiqara boshladi; ular PageMaker dasturi bilan birga kompyuterdan stol usti nashriyoti sifatida foydalanish imkonini berdi. 1980-yillar oxiriga kelib Apple tushumi 4 mlrd dollardan oshdi, xodimlar soni esa 14 600 kishiga yetdi. Kompaniya korporatsiyalarga hisoblash texnikasi yetkazib berishda IBMning mavqeini sezilarli darajada zaiflashtirdi.
1990–2000-yillar
1990-yillar boshida Apple keng iste’molchilarga mo‘ljallangan soddalashtirilgan Macintosh Classic va Macintosh LC[inglizcha] kompyuterlarini ishlab chiqara boshladi. Ularning muvaffaqiyati kompaniyaning AQSh shaxsiy kompyuterlar bozoridagi ulushini 1992-yilga kelib 19 % ga oshirish imkonini berdi, ammo xarajatlarni qisqartirish talab etildi: ishchilarning qariyb 10 % i bo‘shatildi, korxonalar yiriklashtirildi yoki ishchi kuchi arzonroq hududlarga ko‘chirildi. 1991-yilda kompaniya PowerBook turkumidagi birinchi noutbukini taqdim etdi va u tezda bozorning 20 foizini egalladi. 1992-yilda kompaniya Microsoft va Hewlett-Packardga qarshi mualliflik huquqi buzilishi (operatsion tizim elementlarini ko‘chirish) haqidagi sud da’vosida yutqazdi.
1994–1996-yillarda kompaniya ketma-ket QuickTake 100, 150 va 200 nomli, 640×480 matritsali va 24 bitli rangli uchta fotokamerani bozorga chiqardi. Bular zamonaviy turdagi dastlabki raqamli fotokameralardan edi, ammo Apple keyinchalik bu yo‘nalishni rivojlantirmadi.
1993-yilda Skalli lavozimidan chetlatildi, biroq unga munosib o‘rinbosar topish oson bo‘lmadi. Uning o‘rnini egallagan Maykl Spindler bir necha jiddiy xatoga yo‘l qo‘ydi: xususan, kompaniya texnologiyalarini litsenziyaladi, noutbuklarga talabni ortiqcha, Power Macintosh kompyuteriga xaridorlar qiziqishini esa past baholadi. Natijada 1995-yilga kelib kompaniyada 1 mlrd dollarlik bajarilmagan buyurtmalar to‘plandi. 1996-yilda Spindler o‘rniga Gil Amelio keldi. U ishni xodimlarning uchdan bir qismini qisqartirishdan boshladi, biroq zarar ortib bordi va 1996–1997-yillarda jami 1,86 mlrd dollarga yetdi. Aksiyalar narxi 70 dollardan (1991-yil) 14 dollargacha (1996-yil) tushdi, kompyuter bozoridagi ulush 4 % gacha kamaydi. 1996-yil dekabrda Apple NeXT’ni 377 mln dollarga sotib oldi va 1997-yilda Stiv Jobs Apple’da yana muhim lavozimni egalladi. Uning dastlabki qarorlari litsenziya shartnomalarini bekor qilish, kompyuter periferiyasi (skanerlar, printerlar, organayzerlar va boshqalar) hisobidan mahsulotlar assortimentini qisqartirish va bir nechta zavodni yopish bo‘ldi. 1998-yilda yangi iMac kompyuteri bozorga chiqarildi. Apple tushumi 11,5 mlrd dollardan (1995-yil) 5,8 mlrd dollargacha (1998-yil) pasaygan bo‘lsa-da, kompaniya foyda ko‘ra boshladi; aksiyalar narxi 99 dollarga (1999-yil) ko‘tarildi.
2001-yilda kompaniya audiopleyer iPodni taqdim etdi va u tezda ommalashdi. Shu yili yangi avlod macOS operatsion tizimlari ishga tushirildi. 2003-yilda kompaniya yangi raqamli media do‘konini ochdi — iTunes Store — mashhur onlayn-supermarket bo‘lib, raqamli audio, video va o‘yin kontentini sotadi. 2005-yildan kompaniya o‘z mahsulotlarida Intel protsessorlaridan foydalana boshladi. 2006-yilda yangi noutbuklar turkumi ishlab chiqarila boshlandi — MacBook Pro.
2007-yilda esa kompaniya sensorli ekranli smartfon iPhone yordamida mobil telefonlar bozoriga kirdi. Shu yili mediapleyer — Apple TV savdosi boshlandi. 2008-yilda esa yangi ilovalar do‘koni ishga tushirildi — App Store.
2010-yillar
2010-yilda kompaniya yangi planshet kompyuterni bozorga chiqardi — iPad.
Mahsulotlar — iPod, iPhone va iPad — dunyo bo‘ylab juda katta talabga ega bo‘lgani sababli Apple’ning moliyaviy ahvolini tubdan yaxshiladi va kompaniyaga rekord foyda keltirdi. 2011-yil avgustda Apple ilk bor bozor kapitallashuvi bo‘yicha ExxonMobil neft kompaniyasidan o‘tib, dunyodagi eng qimmat kompaniyaga aylandi. Yil oxirigacha ular bir necha bor o‘rin almashdi, ammo 2012-yil yanvaridan Apple uzoq muddat yetakchilikni saqlab qoldi. 2012-yil avgustda kompaniya 1999-yil dekabrida, dotkom pufagi avjiga chiqqan paytda Microsoft o‘rnatgan rekordni yangilab, tarixdagi eng qimmat kompaniya bo‘ldi. 21-sentabr 2012-yilda Apple aksiyalari savdo davomida 705,07 dollarlik cho‘qqiga chiqdi, kapitallashuvi 662,09 mlrd dollarni tashkil etdi. 2012-yil sentabrdagi cho‘qqidan 2013-yil yanvarigacha Apple kapitallashuvi 37,6 % ga kamaydi va ExxonMobil yana dunyoning eng qimmat ommaviy kompaniyasi maqomi uchun raqobatlasha boshladi. 13-noyabr 2014-yilda Apple o‘z rekordini yana yangilab, 663,43 mlrd dollarlik kapitallashuvga erishdi.
2013-yilda Apple korporatsiyasi birinchi bo‘lib 64 bitli chiplarni seriyali ishlab chiqara boshladi. Ular ARM arxitekturasidagi chiplar bo‘lib, kompaniya 64 bitli 2 yadroli mikroprotsessorni chiqardi — Apple A7.
2014-yilda korporatsiya o‘zining birinchi shaxsiy taqiladigan qurilmasini taqdim etdi — Apple Watch.
2016-yildagi yillik WWDC-2016 anjumanida Apple o‘z qurilmalari uchdan-uchgacha shifrlash tamoyili asosida ishlashini e’lon qildi: ma’lumot uni yuborayotgan qurilmada kodlanadi va qabul qilayotgan qurilmada dekodlanadi. Bu imkoniyat ovozli qo‘ng‘iroqlar va yangi messenjerda qo‘llanishi rejalashtirildi.
2016-yil avgust oxirida Yevropa komissiyasi Apple kompaniyasini rekord miqdordagi 13 milliard yevro jarimaga tortdi: bunga raqobat qoidalarining Yevropa Ittifoqi hududida buzilishi sabab bo‘ldi. «Apple’ning xalqaro savdodan olgan qanday daromadlari Irlandiyaga kelib tushishi va u yerda qanday soliqqa tortilishi o‘rganildi. Masalaning mohiyati shunda. Kengroq ma’noda bu adolatli raqobatni ta’minlash haqida va siyosatga aloqasi yo‘q. Bu shartnomaga mos keladi va shartnoma bizga ana shunday majburiyat yuklaydi», — dedi Yevrokomissiya a’zosi Margrete Vestager.
Eski telefonlardan qayta foydalanish mumkin bo‘lgan qimmatli qismlarni ajratib olishga imkon beruvchi samarali qayta ishlash masalasini hal qilish uchun 2018-yil aprelda Apple mutaxassislari Daisy nomli maxsus robotni yaratdilar. Daisy bir soatda 200 tagacha telefon tezligida to‘qqiz xil iPhone modelini qismlarga ajrata oladi.
13-dekabr 2018-yilda Apple katta investitsiya rejalarini e’lon qildi. Apple Inc. Texas shtatining Ostin shahridagi faoliyatini sezilarli kengaytirib, u yerda kampus qurilishiga 1 mlrd dollar sarflashni rejalashtirdi.
18-mart 2019-yilda korporatsiya yangi iPad Air va iPad mini qurilmalarini e’lon qildi; ular Apple Pencil’ning birinchi avlod stilusini qo‘llab-quvvatlashi kerak edi. Ertasi kuni, 19-mart 2019-yilda, Apple 2 yil ichida ilk bor yangi iMac modellarini namoyish etdi. 20-mart 2019-yilda esa simsiz quvvatlash imkoniyatiga ega 2-avlod AirPods quloqchinlarini taqdim etdi.
25-mart 2019-yilda Apple bir qator yangi onlayn xizmatlar: striming video xizmat — Apple TV+ni, o‘yin xizmati — Apple Arcadeni hamda jurnal va yangiliklarni o‘qish xizmati — Apple News+ni tanishtirdi. Ulardan pullik obuna asosida foydalanish mumkin edi. O‘sha taqdimotda kompaniya virtual bank kartasi — Apple Cardni ham ko‘rsatdi. U 2019-yil yozida ishga tushirildi, ammo faqat AQShda taqdim etildi.
2020-yil iyunda Yevropa komissiyasi Apple’ning quyidagi xizmatlari faoliyatida monopoliyaga qarshi qonunlar buzilgan bo‘lishi mumkinligini aniqlash uchun kompaniyaga qarshi ikkita tekshiruv boshladi: App Store va Apple Pay.
26-iyul 2019-yilda Apple smartfonlarni internetga ulash uchun modemlar ishlab chiqaruvchi Intel bo‘linmasini 1 mlrd dollarga sotib olayotganini bildirdi.
2-dekabr 2019-yilda Apple o‘zining Apple Music Awards nomli musiqa mukofotini ta’sis etgani ma’lum bo‘ldi.
2020-yillar
15-aprel 2020-yilda kompaniya ikkinchi avlod iPhone SEni chiqardi. Dizayni iPhone 8ga o‘xshash bo‘lib, Touch ID funksiyasi va 4,7 dyuymli ekranga ega edi. Yangi qurilma A13 Bionic protsessorini oldi.
2020-yil iyun oyidagi WWDC anjumanida bosh direktor Tim Kuk kompaniyaning barcha Mac kompyuterlarini o‘z protsessorlariga o‘tkazish boshlanganini bildirdi. Ular avval Intel x86 chiplarida ishlagan, endi esa o‘zining ARM chiplariga o‘tkazilmoqda. Bu protsessorlar turkumi — Apple silicon.
15-sentabr 2020-yilda kompaniya Apple Fitness+ raqamli xizmatini ishga tushirdi — Apple foydalanuvchilari uchun mashg‘ulotlar va musiqa taqdim etuvchi oylik obunali fitnes xizmati. O‘sha kuni kompaniya HomePod mini — Siri yordamchisi bilan ishlaydigan aqlli karnayni, shuningdek oltinchi avlod aqlli soatlarini taqdim etdi: Apple Watch va Apple Watch SE.
13-oktabr 2020-yilda kompaniya yangi iPhone 12, iPhone 12 Mini, iPhone 12 Pro va iPhone 12 Pro Max modellarini namoyish etdi. Yangi iPhonelar tekis qirralarga ega yangi dizaynda bo‘lib, bu uslub iPhone 4 va iPhone 5Sni eslatadi; bu iPhone Xdan keyingi birinchi katta dizayn yangilanishidir. Barcha yangi qurilmalar A14 Bionic bilan jihozlangan. iPhone 12 Mini 5,4 dyuymli displeyga ega. iPhone 12 Pro va iPhone 12 Pro Max modellari iPhone 12 va iPhone 12 Miniga nisbatan displey, teleobyektiv va LiDAR skaneri jihatidan yaxshiroq. iPhone 12 Pro Max shu vaqtgacha iPhone tarixidagi eng katta — 6,7 dyuymli ekranga ega. To‘rtta yangi iPhone old tomonda keramik mustahkamlangan shisha bilan ta’minlangan, orqa tomonda esa oldingi avloddagi ikki bosqichli ion almashinuvi bilan mustahkamlangan shisha saqlangan. Ekologik afzalliklarni sabab qilib, iPhone’ning ushbu avlodi qutisidan quloqchinlar va quvvat adapteri olib tashlangan.
2020-yil noyabrda Apple mijozlarga qurilmalarini mustaqil ta’mirlash uchun asl Apple ehtiyot qismlaridan foydalanish imkonini beruvchi Self Service Repair dasturini e’lon qildi.
2022-yil fevralda kompaniya ommaviy ishlab chiqarish boshlanishidan oldin muammolarni aniqlash maqsadida iPhone 14’ni sinov tariqasida ishlab chiqarishni boshlayotgani ma’lum bo‘ldi. 2022-yil mayda Apple iPod ishlab chiqarilishini to‘xtatishini e’lon qildi.
2022-yil noyabrda iPhone ishlab chiqaruvchi eng yirik Foxconn zavodidagi norozilik namoyishlari sababli kompaniya 6 mln dona iPhone Pro’ni yetarli miqdorda ololmasligi mumkinligi ma’lum bo‘ldi. Bloomberg axborot agentligi ma’lumotiga ko‘ra, Apple 2022-yilda Hindiston. Agentlik ma’lumotiga ko‘ra, 2,5 mlrd dollarlik iPhone 2022-yilda eksport qilingan.
2023-yil martda kompaniya ayrim AQSh foydalanuvchilari uchun Apple Pay Later bo‘lib to‘lash xizmatini cheklangan rejimda ishga tushirdi. Xizmatni bir necha oy ichida hammaga ochish rejalashtirildi.
2024-yil fevralda Yevropa komissiyasi Apple’ga monopoliyaga qarshi qonunlarni buzganlik uchun ilk jarimani qo‘lladi. Jarima musiqiy striming bozoridagi suiiste’mollar uchun belgilandi va 500 mln yevroni tashkil etdi.
2024-yil fevralda Tim Kuk Apple o‘z sun’iy intellektini yaratish ustida ishlayotganini aytdi, ammo tafsilotlarni oshkor qilmadi. 2024-yil martda Apple’ning Google bilan iPhone’ga Gemini chat-botini joriy etish bo‘yicha muzokaralari haqida xabarlar paydo bo‘ldi. 2024-yil iyunda esa WWDC anjumanida Tim Kuk quyidagi yangilikni taqdim etdi: Apple Intelligence.
Qo‘shilishlar va sotib olishlar
Faoliyati davomida Apple axborot texnologiyalari bozoridagi ko‘plab kompaniyalarni sotib olgan. Eng yirik bitimlari qatoriga NeXT (1996-yil, 430 mln dollarga), P.A. Semi (2008-yil aprel, 280 mln dollar), Quattro Wireless (2010-yil yanvar, 274 mln dollar), Siri (2010-yil aprel, 200 mln dollar), Anobit Technologies (2012-yil yanvar, 400–500 mln dollar), Beats Electronics (2014-yil may, 3 mlrd dollarga) va boshqalar kiradi.
2017-yil boshidan buyon Apple sun’iy intellekt sohasidagi 21 ta startapni sotib oldi.
Mulkdorlar va rahbariyat
Apple — ommaviy kompaniya bo‘lib, uning aksiyalari NASDAQ birjasida sotiladi. 2011-yil avgustda Apple bozor kapitallashuvi bo‘yicha dunyodagi eng qimmat kompaniya bo‘ldi. 10-avgust holatida kapitallashuvi 338,8 mlrd dollarga yetdi. 9-fevral 2012-yil holatiga ko‘ra, Apple kapitallashuvi 456 mlrd dollarga chiqdi. Bu uning eng yaqin raqobatchilari — Google va Microsoftning umumiy qiymatidan ham ko‘p edi. 2018-yil avgustda Apple bozor kapitallashuvi bo‘yicha 1 trln dollar bilan yetakchilik qildi, garchi 2016-yil boshida bu o‘rinni qisqa muddatga Alphabet Inc — Google’ning bosh kompaniyasiga boy bergan bo‘lsa ham.
2023-yil boshida kompaniyaning 15,8 mlrd dona aksiyasi chiqarilgan bo‘lib, ularning 58,5 % i institutsional investorlarga tegishli edi. Ularning eng yiriklari: The Vanguard Group, Inc. (8,0 %), BlackRock Inc. (6,4 %), Berkshire Hathaway, Inc. (5,7 %), State Street Global Advisors, Inc. (3,7 %), FMR LLC (2,2 %), Geode Capital Management, LLC (1,8 %), T. Rowe Price Associates, Inc. (1,4 %), Morgan Stanley (1,2 %), Northern Trust Investments, N.A. (1,1 %).

Direktorlar kengashi
- Tim Kuk — Apple direktorlar kengashining ijrochi raisi (1-sentabr 2026-yildan).
- Artur D. Levinson — Apple direktorlar kengashining yetakchi mustaqil direktori, quyidagi kompaniyaning raisi va sobiq bosh direktori: Genentech.
- Jon Ternus — Apple kompaniyasining bosh ijrochi direktori.
- Vanda Ostin[inglizcha] — sobiq prezident va bosh ijrochi direktor (CEO) The Aerospace Corporation[inglizcha].
- Aleks Gorski[inglizcha] — kompaniyaning sobiq bosh direktori: Johnson & Johnson.
- Andrea Yung — prezident va bosh direktor: Grameen America, Inc. kompaniyasining prezidenti va bosh direktori.
- Monika Lozano — jamg‘arma prezidenti va rahbari: College Futures Foundation[inglizcha].
- Ronald D. Shugar — kompaniyaning sobiq raisi va bosh direktori: Northrop Grumman.
- Syuzan Vagner — investitsiya kompaniyasi hammuassisi va direktori: BlackRock.
Yuqori rahbariyat
Ijrochi direktorlar
- Jon Ternus — bosh ijrochi direktor (CEO — 1-sentabr 2026-yildan).
- Sabih Xon — bosh operatsion direktor (COO).
- Kevan Parex[inglizcha] — bosh moliya direktori (CFO).
- Joni Sruji — apparat ta’minoti bo‘yicha bosh direktor (CTO — 1-sentabr 2026-yildan).
Katta vitse-prezidentlar
- Greg Josvyak — katta vitse-prezident, xalqaro marketing bo‘yicha (CMO).
- Jennifer Nyusted — katta vitse-prezident, bosh yuridik maslahatchi hamda aloqalar va davlat organlari bilan ishlash ( bo‘yicha mutaxassis (CLO)[inglizcha]).
- Deydra O’Brayen — chakana savdo va xodimlar ( masalalari bo‘yicha katta vitse-prezident (CPO)[inglizcha]).
- Eddi Kyu — veb-xizmatlar va sog‘liqni saqlash texnologiyalari bo‘yicha katta vitse-prezident (Apple Music, Apple TV, iCloud, Apple Maps, Health[inglizcha] va boshqalar).
- Kreyg Federigi — dasturiy ta’minot ishlab chiqish bo‘yicha katta vitse-prezident (macOS, iOS, watchOS va boshqalar).
Apple Industrial Design Group[inglizcha] — bosh direktorga bo‘ysunuvchi bo‘linma
- Molli Anderson[inglizcha] — sanoat dizayni bo‘yicha vitse-prezident.
- Stiven Lemey[inglizcha] — foydalanuvchi interfeysi dizayni bo‘yicha vitse-prezident.
Bosh direktorga bo‘ysunuvchi vitse-prezidentlar
- Mayk Fenger[inglizcha] — xalqaro savdo bo‘yicha vitse-prezident.
- Tor Mayren[inglizcha] — marketing kommunikatsiyalari bo‘yicha vitse-prezident.
- Kristin Xyuget Kueyl[inglizcha] — xalqaro kommunikatsiyalar bo‘yicha vitse-prezident (jumladan, ommaviy axborot vositalari bilan ishlash va boshqalar).
- Izabel Ge Mae[inglizcha] — vitse-prezident va boshqaruvchi direktor sifatida quyidagi hududga mas’ul: Katta Xitoy.
- Laura Legros[inglizcha] — Apple’ning turli bo‘linmalari ishini muvofiqlashtirish bo‘yicha vitse-prezident.
Bosh direktorning maxsus topshiriqlarini bajaruvchi Apple’ning sobiq ijrochi direktorlari
- Filipp Shiller — faxriy maslahatchi Apple Fellow[inglizcha].
Ijrochi direktorlarga bo‘ysunuvchi vitse-prezidentlar
- Amar Subramanya (Amar Subramanya) — sun’iy intellekt bo‘yicha vitse-prezident (Kreyg Federigiga bo‘ysunadi).
- Mayk Rokvell (Mike Rockwell) — kengaytirilgan reallik (AR) va virtual reallik (VR) bo‘yicha vitse-prezident (Jon Ternusga bo‘ysunadi).
- Oliver Shusser (Oliver Schusser) — Apple Music va xalqaro kontent bo‘yicha vitse-prezident (Eddi Kyuga bo‘ysunadi).
- Sumit Gupta (Sumit Gupta) — Apple Cloud mahsulotlari bo‘yicha direktor (Eddi Kyuga bo‘ysunadi).
- Joel Podolniy — vitse-prezident va dekan Apple universiteti (Deydra O’Brayenga bo‘ysunadi).
- va boshqalar.
Kompaniya tarixidagi asosiy shaxslar
Bosh ijrochi direktorlar (CEO) — Apple kompaniyasining rahbarlari:
- Stiv Jobs (1975–1976) — kompaniya yaratuvchisi, g‘oyaviy ilhomchisi (jamoa yetakchisi) va ilk rahbari;
- Maykl Skott (1977-yil fevraldan 1981-yil martgacha) — birinchi rasmiy CEO;
- Mayk Markkula (1981—1983);
- Jon Skalli (1983—1993);
- Maykl Spindler (1993—1996);
- Gil Amelio[inglizcha] (1996—1997);
- Stiv Jobs (1997–2000-yillarda vaqtinchalik CEO, 2000–2011-yillarda rasmiy CEO);
- Tim Kuk (2011—2026);
- Jon Ternus (1-sentabr 2026-yildan hozirgi vaqtgacha).
Boshqa shaxslar:
- Bill Atkinson — muhandis va dasturchi, quyidagi kompyuterni yaratganlardan biri: Apple Macintosh (1978—1990).
- Bob Mensfild — apparat ta’minotini ishlab chiqish bo‘yicha sobiq katta vitse-prezident, keyinchalik maxfiy «Project Titan» loyihasi rahbari (2016–2020).
- Gay Kavasaki — Apple Computer’ning ilk xodimlaridan biri, Apple Macintosh kompyuterining 1984-yildagi marketingiga mas’ul bo‘lgan.
- Del Yokam[inglizcha] — 1979–1989-yillarda Apple vitse-prezidenti.
- Jerom York[inglizcha] — 1997–2010-yillarda direktorlar kengashi a’zosi.
- Jef Raskin — Macintosh kompyuteri yaratuvchisi.
- Jeff Uilyams — Apple’ning sobiq COOsi (2015–2025).
- Jonatan Ayv — iPod, iMac va iPhone bilan mashhur bo‘lgan bosh dizayner; uning ishlari:iPod, iMac, iPhone (1992—2019).
- Den Richchio — muhandislik masalalari bo‘yicha vitse-prezident (Apple’ning sobiq katta vitse-prezidenti).
- Jan-Lui Gasse — kompaniya ijrochi direktori (1981–1990).
- Piter Oppenxaymer — kompaniyaning katta vitse-prezidenti va moliya direktori (2004–2014).
- Ron Jonson — chakana savdo bo‘yicha katta vitse-prezident (2000–2011).
- Skott Forstall — quyidagi tizimning dasturiy ta’minoti bo‘yicha katta vitse-prezident: iPhone (2007—2012).
- Stiv Voznyak — Apple hammuassisi, quyidagi kompyuterlarning yaratuvchisi: Apple I va Apple II.
- Syuzan Ker — rassom va grafik dizayner, Apple Macintosh interfeysining ko‘plab elementlarini 1980-yillarda yaratgan.
- Toni Fadell — quyidagi pleyerning asosiy yaratuvchisi: iPod (2001—2008).
- Evi Tevanyan — 2003–2006-yillarda Apple’ning dasturiy ishlanmalar bo‘yicha katta vitse-prezidenti.
- Endi Xersfeld — 1981-yilda Macintosh uchun operatsion tizimning bosh dasturiy arxitektori.
- Erik Shmidt — 2006-yil avgustdan 3-avgust 2009-yilgacha direktorlar kengashi a’zosi.
Faoliyat
Kompaniya mahsulotlarining bir qismini o‘ziga tegishli Apple Store chakana do‘konlari tarmog‘i orqali (jami 400 dan ortiq) AQSh, Kanada, Yaponiya, Buyuk Britaniya va boshqa mamlakatlarda sotadi. Shuningdek, turli mahsulotlarni (faqat o‘z mahsulotlarini emas) o‘zining onlayn do‘konlari (Apple Store (online), iTunes Store va App Store) orqali ham sotadi. Bu do‘konlar 2013-yilda kompaniyaga qariyb 18,3 mlrd dollar daromad keltirib, uni internet savdo kompaniyalari orasida 2-o‘ringa olib chiqqan; undan faqat Amazon.com o‘zib ketgan.
Kompaniyaning 2024/2025-moliya yilidagi tushumi 416,161 mlrd dollarni tashkil etdi. 27-sentabrda yakunlangan shu moliya yilida sof foyda 19,5 % ga o‘sib, 112,01 mlrd dollarga yetdi — Apple tarixidagi rekord ko‘rsatkichlar. Avvalgi tushum rekordi 2021/2022-moliya yilida qayd etilgan: 394,3 mlrd dollar, shuning 38 % i yakuniy iste’molchilarga bevosita savdo hisobiga to‘g‘ri kelgan. O‘sha yili shartnoma asosidagi ishlab chiqaruvchilarning butlovchi qismlar va yig‘ish xarajatlari 71,1 mlrd dollarni, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari (ITTKI) xarajatlari 26,3 mlrd dollarni tashkil etgan. Yil yakunida 19,3 mlrd dollar soliq to‘langan (5,6 mlrd — AQSh federal solig‘i, 1,6 mlrd — Kaliforniya shtati solig‘i, 12,1 mlrd — boshqa mamlakatlarda).
Kompaniyaning asosiy mahsuloti — smartfon iPhone — 2021-yil holatiga ko‘ra, dunyo smartfon va mobil telefonlar bozorining 14 % ini egallagan (Samsungdan biroz ortda). Uning eng katta bozor ulushi Yaponiyada (70 %) bo‘lib, AQShda ham ustunlik qilgan (56 %); iPhone’ning o‘rtacha narxi 750–800 dollarni tashkil etgan. Bu smartfonlarda ishlatiladigan iOS operatsion tizimi mobil qurilmalar operatsion tizimlari bozorining 27,5 % ini egallagan (Android — 72 %). 2025-yil iyulda Apple 3 milliard dona iPhone smartfonini sotgan (2007-yilda chiqarilganidan buyon) — bu Apple tarixidagi eng muvaffaqiyatli mahsulotlardan biri.
Apple mahsulotlari shartnoma asosidagi ishlab chiqaruvchilar tomonidan tayyorlanadi. Ularning eng yiriklari Tayvanning Foxconn, Wistron, Pegatron va Compal Electronics kompaniyalari bo‘lib, ishlab chiqarish quvvatlari asosan Xitoy Xalq Respublikasida joylashgan.
Mahsulotlar
2025-yil holatiga ko‘ra ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar:
- iPhone — smartfonlar, modellari: iPhone 17 Pro (iPhone 17 Pro Max), iPhone Air, iPhone 17, iPhone 16, iPhone 16e; tushumi 209,586 mlrd dollar.
- Mac — shaxsiy kompyuterlar, modellari: iMac, Mac mini, Mac Studio va Mac Pro, shuningdek MacBook Air va MacBook Pro noutbuklari; tushumi 33,708 mlrd dollar.
- iPad — planshet kompyuterlar, modellari: iPad Pro, iPad Air, iPad va iPad mini; tushumi 28,023 mlrd dollar.
Boshqa elektronika, taqiladigan qurilmalar va aksessuarlar 35,686 mlrd dollar tushum keltirgan, jumladan:
- Vision Pro — aralash reallik garniturasi; (taxminiy tushumi 1,4 mlrd dollar).
- AirPods — simsiz quloqchinlar, modellari: AirPods, AirPods Pro va AirPods Max.
- Apple Watch — aqlli soatlar, modellari: Apple Watch Ultra 3, Apple Watch Series 11 va Apple Watch SE 3.
- Apple TV — media tizimi, modellari: Apple TV 4K.
- HomePod / HomePod mini — aqlli karnay bo‘lib, ovozli boshqaruv imkoniyatiga ega va shaxsiy ovozli yordamchi Siri.
. Xizmatlar
2024/2025-moliya yilida xizmatlar 109,158 mlrd dollar tushum keltirgan, jumladan:
- Reklama — Apple reklama platformalarida boshqa kompaniyalar va o‘z mahsulotlarini reklama qilish.
- AppleCare+[inglizcha] — o‘z mahsulotlariga pullik servis xizmati ko‘rsatish.
- Bulutli xizmatlar — ma’lumotlarni bulutli xotirada saqlash va veb-ilovalar (iCloud).
- Raqamli kontent — dasturlar, o‘yinlar, musiqa, filmlar va kitoblarni izlash hamda yuklab olish uchun App Store platformasi, shuningdek ixtisoslashgan pullik platformalar mavjud:Apple Arcade (o‘yinlar); Apple Music (musiqa); Apple TV+ (sport va boshqa teledasturlar); Apple News+ (yangiliklar va jurnal maqolalari); Apple Fitness+ (fitnes dasturi); Apple Intelligence (sun’iy intellekt funksiyalari platformasi). Ushbu barcha bulutli xizmatlarning ishlashini quyidagi bo‘linma ta’minlaydi: Apple Cloud.
2022/2023-moliya yilidagi tushumning hududlar bo‘yicha taqsimoti:
- Shimoliy va Janubiy Amerika — 162,6 mlrd dollar (AQSh — 138,6 mlrd),
- Yevropa — 94,3 mlrd dollar,
- Xitoy (Gonkong va Tayvan bilan birga) — 72,6 mlrd dollar,
- Yaponiya — 24,3 mlrd dollar,
- qolgan Osiyo-Tinch okeani mintaqasi — 29,6 mlrd dollar.
Faoliyat ko‘rsatkichlari
| 2001… | 2006… | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tushum | 5,363… | 19,32… | 108,3 | 156,5 | 170,9 | 182,8 | 233,7 | 215,6 | 229,2 | 265,6 | 260,2 | 274,5 | 365,8 | 394,3 | 383,3 | 391,0 | 416,2 |
| Sof foyda | -0,025… | 1,989… | 25,92 | 41,73 | 37,04 | 39,51 | 53,39 | 45,69 | 48,35 | 59,53 | 55,25 | 57,41 | 94,68 | 99,80 | 97,00 | 93,7 | 112,01 |
| Aktivlar | 6,021… | 17,21… | 116,4 | 176,1 | 207 | 231,8 | 290,5 | 321,7 | 375,3 | 365,7 | 338,5 | 323,9 | 351,0 | 352,8 | 352,6 | 365 | 359 |
| O‘z kapitali | 3,92… | 9,984… | 76,62 | 118,2 | 123,5 | 111,5 | 119,4 | 128,2 | 134,0 | 107,1 | 90,48 | 65,33 | 63,09 | 50,67 | 62,15 | 57 | 74 |
Izoh. Kompaniya moliya yilini sentabr oyining oxirgi shanbasida yakunlaydi.
Bozor kapitallashuvi
27-iyul 2026-yilda birja savdolari yakuniga ko‘ra Apple’ning bozor kapitallashuvi qariyb 5 trln dollarga yetdi va kompaniya bozor kapitallashuvi bo‘yicha yana dunyoning eng yirik ommaviy kompaniyasiga aylandi.
Apple Rossiyada

2006-yil 30-sentabrda yakunlangan moliya yilida Apple’ning Rossiyadagi savdosi 69 mln dollarni tashkil etdi. Apple IMC Russia menejerlariga ko‘ra, shu davrda Rossiyada 240 ming dona iPod audiopleyeri sotilgan (bir yilda 6 baravar o‘sish).
2007-yilda kompaniyaning Rossiyadagi vakolatxonasi tashkil etildi; 6-sentabr 2010-yildan unga Aleksey Badayev rahbarlik qilmoqda. 2008-yil holatiga ko‘ra, Rossiyada kompaniyaning o‘nga yaqin vakolatli biznes hamkori faoliyat ko‘rsatgan. Apple texnikasini Rossiyaga rasmiy import qiluvchi sifatida «di House» tanlangan, 2010-yilda esa «Marvel» ikkinchi importchiga aylangan. Hozir rasmiy importchilar — M.Video va restore: do‘konlar tarmoqlari. Shuningdek, 2012-yildan «Svyaznoy» guruhi mahsulotlarni Apple’dan bevosita xarid qilmoqda, bu tarmoq do‘konlaridagi qurilmalar narxining arzonlashishiga yordam beradi.
2012-yilda Apple korporatsiyasi «Eppl Rus» kompaniyasini ro‘yxatdan o‘tkazdi. Uning asosiy faoliyati texnik qurilmalarni ulgurji va chakana sotishdir.
28-iyun 2013-yilda kompaniya internet-do‘konining Rossiya bo‘limini ishga tushirdi — Apple Online Store.
2016-yil holatiga ko‘ra Rossiyada Apple’ning faqat bitta o‘z do‘koni quyidagi binoda faoliyat yuritgan: Markaziy universal do‘kon (SUM).
2022-yil yanvarda Apple o‘z resurslarida elektron shaklni joylashtirdi, shuningdek Roskomnadzor saytida quyidagi qonunga muvofiq shaxsiy kabinet ochdi: «mahalliylashtirish to‘g‘risida»gi qonun.
2-mart 2022-yilda Apple Rossiyada savdoni to‘xtatishini e’lon qildi.
2023-yil fevralda Apple mobil telefon dasturlari bozoridagi monopol mavqeini suiiste’mol qilgani uchun 906 mln rubl jarima to‘ladi. Jarimani quyidagi idora qo‘llagan: Federal monopoliyaga qarshi xizmat.
3-avgust 2023-yilda Moskva sudi Apple’ni 400 000 rubl jarima bilan jazoladi: kompaniya ilovalar va podkastlardan Ukrainadagi mojaroga oid va Rossiyada ishonchsiz deb topilgan kontentni olib tashlamagan edi.
7-iyul 2025-yilda Rossiya Federatsiyasi prezidenti xorijiy smartfon ishlab chiqaruvchilari tomonidan RuStore ilovasini oldindan o‘rnatish haqidagi qonunni imzoladi. Unga ko‘ra, Apple Rossiya ilovalar do‘konini qurilmalariga o‘rnatishdagi to‘siqlarni olib tashlashi, shuningdek, erkin to‘lovlar va Rossiya ilovalarining ishlashini ta’minlashi kerak bo‘ladi.
Marketing
Apple’ning marketing siyosati ayrimlarga ancha tajovuzkor tuyuladi. Masalan, Apple mahsulotlaridan Microsoft Windows platformasida foydalanadiganlar o‘zlarida o‘rnatilmagan dasturlar yangilanishi haqida xabar olishlari mumkin, chunki bu mahsulotlarni o‘rnatish bandlari sukut bo‘yicha belgilangan. Xususan, Safari foydalanuvchilariga iTunes va QuickTimeni o‘rnatish taklif qilinishi mumkin; rad etish uchun ular yangilash oynasidagi tegishli belgilash katakchalarini o‘zlari olib tashlashlari kerak.
«1984» reklama roligi
«1984» — televizion reklama roligi, rejissyor Ridli Skott tomonidan Macintosh kompyuteriga bag‘ishlab ishlangan. Birinchi marta 22-yanvar 1984-yilda namoyish etilgan. Rolikda nomi va syujetiga murojaat qilingan asar quyidagi antiutopik roman bo‘lib, uning muallifi — Jorj Oruell «1984».
«Think Different» reklama kampaniyasi
«Think Different» (ingliz tilidan — «Boshqacha o‘yla») — Apple’ning 1997–2002-yillardagi muvaffaqiyatli reklama kampaniyasi.
Ko‘rgazmalar
Apple har yili MacWorld ko‘rgazmasini tashkil etadi. Unda kompaniya yangi mahsulot va yangilanishlarini namoyish qiladi.
Kinematografiyada
Ma’lumot manbasi — Brandchannel portali (nashr kinodagi brendlar ishtirokini o‘rganadi) ma’lumotlariga ko‘ra, Apple filmlardagi yashirin reklama (product placement) bo‘yicha yetakchi bo‘lgan. Apple logotipi va mahsulotlarini ko‘plab mashhur filmlar, multfilmlar va seriallarda ko‘rish mumkin, jumladan «Kelajakka qaytish 2», «Forrest Gamp», «Bajarib bo‘lmas topshiriq», «Temir odam 2», «O‘yinchoqlar tarixi 3», «Doktor Xaus» va boshqalarda.
Tanqid
Energiya iste’moli
21-aprel 2011-yilda Greenpeace hisobot e’lon qilib, ma’lumotlar markazlari dunyoda iste’mol qilinadigan elektr energiyasining 2 % gacha qismini ishlatayotgani va bu ulush oshishini ta’kidladi. Greenpeace vakili Fil Redford: «Biz elektr iste’molidagi bu yangi keskin o‘sish bugungi toza energiya o‘rniga tabiatni ifloslantiruvchi eski energiya manbalariga qaramlikni kuchaytirishidan xavotirdamiz», — dedi. 17-aprel 2012-yilda Greenpeace noroziligidan so‘ng Apple ko‘mirdan foydalanishni tugatib, 100 % ekologik toza energiyaga o‘tayotganini bildirdi. 2013-yilda Apple 100 % qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanib, o‘zining ma’lumotlarni qayta ishlash markazlarini shu energiya bilan ta’minlayotganini, umumiy energiyaning esa 75 % ini qayta tiklanuvchi manbalardan olayotganini e’lon qildi.
2010-yilda Climate Counts notijorat tashkiloti Apple’ga 52 ball berdi (eng ko‘pi 100 ball). Shu tariqa kompaniya tashkilotning eng yuqori — «To‘g‘ri yo‘lda» toifasiga kirdi. 2008-yil mayida esa Apple 11 ball olgan (eng ko‘pi 100 ball) va elektronika ishlab chiqaruvchilari orasida oxirgi o‘rinda turgan. Shundan keyin Climate Counts Apple’ga «sustkashlar belgisi»ni ham berib, kompaniyaning iqlim o‘zgarishidan xavotirdagi mijozlarni yo‘qotishi mumkinligini qayd etgan.
9-aprel 2018-yilda Apple faqat qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanishini ma’lum qildi. Shuningdek, Apple qurilmalarini ishlab chiqaruvchi to‘qqizta yangi hamkor ham qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanish majburiyatini olgani qayd etildi: Arkema, DSM Engineering Plastics, ECCO Leather, Finisar[inglizcha], Luxshare-ICT, Pegatron, Quadrant (qurilmalarning magnit qismlarini ishlab chiqaradi), Quanta Computer va Taiyo Ink Mfg. Co..
Zaharli chiqindilar
Greenpeace Apple’ga qarshi bir qancha ekologik muammolar, jumladan, qayta ishlashga yaroqsiz apparat qismlari va iPhonedagi zaharli moddalar sababli kampaniya boshladi. 2003-yildan Greenpeace Apple mahsulotlarida ayrim kimyoviy moddalar, xususan PVX va bromlangan qo‘shimchalardan foydalanilishiga qarshi kurashmoqda. 2-may 2007-yilda Stiv Jobs 2008-yil oxirigacha PVX va bromlangan qo‘shimchalarni chiqarib tashlash rejalari haqida hisobot e’lon qildi. Shundan buyon Apple bu moddalarni mahsulotlaridan chiqarib tashladi va buni amalga oshirgan ilk noutbuk ishlab chiqaruvchisiga aylandi. Greenpeace’ning 2006-yil avgustdagi «Yashil elektronika qo‘llanmasi» birinchi nashrida Apple atigi 2.7/10 ball olgan.
AQSh Atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi Apple’ni noutbuk ishlab chiqaruvchilari orasida yuqori baholaydi, shuningdek, stol kompyuterlari va suyuq kristalli displey ishlab chiqaruvchilari bilan taqqoslaganda kompaniyaga yaxshi baho beradi.
2007-yil iyunda Apple MacBook Proni yangilab, displey yoritgichidagi sovuq katodli lyuminessent lampalarni suyuq kristalli displeylar uchun yorug‘lik diodlariga hamda mishyaksiz shishaga almashtirdi va keyinchalik barcha noutbuklarida shunday qildi. Apple turli ichki qismlardan bromlangan qo‘shimchalar va PVXni ham chiqarib tashladi. Kompaniya har bir mahsulotining chiqindilari, materiallari va elektr energiyasi iste’moli haqida ma’lumot beradi.
2009-yil iyunda iPhone 3GS PVX, mishyak va bromlangan qo‘shimchalarsiz hamda tejamkor quvvat adapteri bilan ishlab chiqarildi. 2009-yil oktabrda Apple iMac va MacBook’ni yangilab, suyuq kristalli displeylarning sovuq katodli lyuminessent yoritgichlarini simobsiz yorug‘lik diodlariga, oynalarini esa mishyaksiz shishaga almashtirdi. Bu Apple’ning barcha kompyuterlarida simobsiz LED yoritgichli ekranlar, mishyaksiz shisha va PVXsiz kabellar borligini anglatadi. Apple’ning barcha kompyuterlari EPEAT bo‘yicha Gold maqomiga ega.
2011-yil oktabrda Xitoy hukumati Apple yetkazib beruvchilariga Suchjou shahridagi zavodning bir qismini yopishni buyurdi. Bunga mahalliy aholi jiddiy ekologik muammolarni aniqlagani sabab bo‘ldi. 2012-yil iyunda Apple o‘z mahsulotlarini EPEAT tizimidan olib chiqdi, ammo iyulda bu qarorni bekor qildi.
Mehnat sharoitlari
2006-yilda Mail on Sunday Xitoydagi zavodlarning mehnat sharoitlari haqida xabar berdi. Bu yerda subpudratchi korxonalar — Foxconn va Inventec iPod ishlab chiqarardi. Maqolada aytilishicha, iPod va boshqa mahsulotlar yig‘iladigan zavod majmualaridan birida 200 000 ishchilar zavod hududida yashab, ishlagan va haftasiga muntazam ravishda 60 soatdan ortiq mehnat qilgan. Shuningdek, ishchilar oyiga taxminan 100 dollar maosh olishi, turar joy ijarasi va ovqatlanish uchun kompaniyaga haq to‘lashi, bu to‘lovlar umumiy ish haqining yarmidan ko‘prog‘ini tashkil etishi aytilgan.
Apple darhol tekshiruv boshladi va maqbul mehnat sharoitlarini ta’minlash uchun ishlab chiqaruvchilari bilan ishlay boshladi. 2007-yilda Apple barcha yetkazib beruvchilarida xodimlar huquqlari bo‘yicha yillik tekshiruvlarni joriy etib, talablarni asta-sekin kuchaytirdi va ularga javob bermaydigan yetkazib beruvchilarni chetlashtirdi. Ishlar borishi haqidagi yillik hisobotlar 2008-yildan e’lon qilinmoqda. 2010-yilda Xitoydagi ishchilar LCD ekranlarni tozalash uchun ishlatiladigan vositadan zaharlanishlari sababli iPhone ishlab chiqaruvchi pudratchilar ustidan sudga murojaat qilishga qaror qildilar. Ishchilardan biri o‘zi va hamkasblariga ehtimoliy kasb kasalliklari haqida xabar berilmaganini aytdi. Xitoydagi iPad va iPhone yig‘iladigan Foxconn zavodlarida o‘z joniga qasd qilish holatlari ko‘payganidan so‘ng xodimlar o‘z joniga qasd qilmasligini kafolatlovchi yuridik majburiy hujjatni imzolashga majbur qilingan.
2011-yilda Apple Xitoydagi yetkazib beruvchilari bolalar mehnatidan foydalanishini tan oldi. Apple mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi fabrikalardagi ishchilar n-geksan, neyrotoksik modda ta’siriga duchor bo‘lishgan; u mahsulotlarni tozalashda etil o‘rniga arzonroq muqobil sifatida ishlatilgan. 2013-yilda China Labor Watch Pegatronga tegishli obyektlarda qonun va Apple’ning mehnat sharoitlari bo‘yicha va’dalari buzilganini aniqladi. Bular orasida etnik ozchiliklar va ayollarni kamsitish, ishchilarning ish haqini ushlab qolish, me’yordan ortiq ish vaqti, yomon turar joy sharoitlari, xavfsizlik va salomatlik muammolari hamda atrof-muhitning ifloslanishi bor edi.
Belarus norozilik harakatining Telegram kanallarini bloklashda ayblanishi
Xususan, 2020-yilda Belarusdagi norozilik namoyishlari chog‘ida Aleksandr Lukashenkoga qarshi harakat yuzasidan Telegram asoschisi Pavel Durovning aytishicha, Apple Inc. Belarus norozilik harakatining uchta chat guruhi yoki kanalini bloklashni talab qilgan. Ularda namoyishlarni bostirishga yordam bergan politsiya xodimlarining shaxsiy ma’lumotlari oshkor qilingan edi. Huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari ko‘pincha niqobda harakat qilgani sababli muxolifat guruhlari ularning shaxsini fosh qila boshlagan. Apple bu ayblovlarga javoban kanallarni bloklashni talab qilmaganini, faqat ulardan shaxsiy ma’lumotlarni olib tashlashni so‘raganini bildirdi.
Rossiya FXX tomonidan qo‘yilgan ayblovlar
1-iyun 2023-yilda Rossiya FXX AQSh Milliy xavfsizlik agentligi (MVA)ning ilgari noma’lum bo‘lgan zararli dasturdan foydalanib, maxsus yaratilgan orqa eshiklar (backdoors) orqali Apple smartfonlariga kirishga qaratilgan fitnasini aniqlaganini ma’lum qildi. Idoraning xabariga ko‘ra, Apple’ning bir necha ming telefoni zararlangan. Hujumlar Rossiya va sobiq Sovet Ittifoqi mamlakatlarida ishlovchi xorijlik diplomatlar, jumladan NATO a’zo davlatlari, Isroil, Suriya va Xitoy vakillarining telefonlarini nishonga olgan. FXX tergov Apple va MVA o‘rtasida yaqin aloqalar borligini aniqlaganini bildirdi. Rossiya Tashqi ishlar vazirligi yashirin ma’lumot yig‘ish Amerika ishlab chiqarishidagi mobil telefonlar dasturiy ta’minotidagi zaifliklardan foydalanib amalga oshirilganini aytdi.
Soliqlar
| 2011 | 2010 | 2009 | Jami | |
|---|---|---|---|---|
| Soliqdan oldingi daromad | 22 milliard AQSh dollari | 12 milliard AQSh dollari | 4 milliard AQSh dollari | 38 milliard AQSh dollari |
| Umumiy soliq | 10 million AQSh dollari | 7 million AQSh dollari | 4 million AQSh dollari | 21 million AQSh dollari |
| Soliq stavkasi | 0.05 % | 0.06 % | 0.1 % | 0.06 % |
Dunyo bo‘ylab to‘laydigan soliqlarini kamaytirish uchun Apple soliq stavkasi past hududlarda, jumladan Irlandiya, Niderlandiya, Lyuksemburg va Britaniya Virgin orollarida sho‘ba kompaniyalar tashkil etgan. New York Times xabariga ko‘ra, Apple boshqa qit’alarda sho‘ba kompaniyalari nomidan savdo olib borib, foyda solig‘idan qochishni boshlagan dastlabki texnologik kompaniyalardan biri bo‘lgan. 1980-yillar oxirida Apple «Golland sendvichi bilan qo‘sh irland sxemasi» nomi bilan tanilgan hisob-kitob usulida kashshof bo‘lgan. Bu usul daromadlarni Irlandiyadagi sho‘ba kompaniyalar orqali Niderlandiyaga, undan Karib orollariga yo‘naltirish bilan soliqlarni kamaytiradi.
Siyosatchi — Buyuk Britaniya Konservativ partiyasi a’zosi Charli Elfike 30-oktabr 2012-yilda tadqiqot e’lon qilib, ayrim transmilliy kompaniyalar, jumladan Apple korporatsiyasi Buyuk Britaniyada milliardlab funt foyda ko‘rgan bo‘lsa-da, mamlakat g‘aznasiga amalda atigi 3 foiz soliq to‘laganini ko‘rsatdi. Bu odatdagi foyda solig‘idan ancha kam edi. Tadqiqotdan so‘ng Elfike moliya vaziri Jorj Osbornni transmilliy korporatsiyalar, jumladan Google va Coca-Cola Companydan Buyuk Britaniyadagi daromadlari uchun amalda qancha soliq to‘lashini oshkor qilishni talab etishga chaqirdi. Shuningdek, u mamlakatga tegishli adolatli ulushda soliq to‘lamaydigan transmilliy kompaniyalarga davlat shartnomalari berilmasligi kerakligini aytdi.
Apple va patentlar
16-oktabr 2012-yil holatiga ko‘ra, kompaniya 5440 ta patent olgan. Ularning 4480 tasi ixtirolarga (yetti xonali raqam bilan), 914 tasi dizayn ishlanmalariga (raqamida D harfi va oltita raqam bo‘lgan) tegishli.
Apple’ga qarshi da’volar
2009-yilda Nokia Apple’ni 10 ta patentni buzganlikda aybladi. Patentlar ovozli signalni kodlash, ma’lumotlarni xavfsiz uzatish protokollari va iPhone’ning birinchi versiyasidan qo‘llangan boshqa ixtirolarga taalluqli edi. Oxir-oqibat Apple ushbu patentlarni buzgan deb topildi va Nokia’ga kompensatsiya, keyinchalik esa litsenziya to‘lovlari to‘lashi belgilandi. Kelishuv tafsilotlari oshkor qilinmadi.
2011-yil oxirida Germaniya sudi simsiz ma’lumot uzatish bo‘yicha quyidagi kompaniya patentining buzilganini aniqladi: Motorola Mobility. Sud Apple’ni 4 yil uchun kompensatsiya to‘lashga majbur qildi hamda Motorola’ning Apple qurilmalaridan patentlangan texnologiyalarni olib tashlashni talab qilish huquqini tasdiqladi.
2015-yil avgustda sud kompaniya ishlab chiqaradigan A7 protsessori Viskonsin universiteti patentini buzishi haqida qaror chiqardi. Sud Apple’ni ma’naviy zarar uchun 862 mln dollar kompensatsiya to‘lashga majbur qildi.
2020-yilda Epic Games kompaniyasi Apple’ga qarshi da’vo orqali sudga murojaat qilib, monopoliyaga qarshi qonunlarning buzilishi, xususan AppleStore’da boshqa ishlab chiqaruvchilar o‘yinlari va dasturlarini sotib olish imkoniyatining cheklanishi haqida shikoyat qildi. 2021-yil sentabrda Shimoliy Kaliforniya okrug sudi Apple foydasiga qaror chiqardi.
2025-yilda Ilon Mask o‘z sho‘ba kompaniyalari nomidan Apple va OpenAIga qarshi da’vo qo‘zg‘atib, ularni raqobat qonunlarini buzishda, jumladan sun’iy intellekt sohasidagi raqobatni cheklash uchun noqonuniy birlashishda va monopoliya yaratishda aybladi. Da’vo Apple’ning OpenAI chat-botini o‘z smartfonlarining operatsion tizimlariga integratsiya qilish qaroriga qarshi qaratilgan.
Apple madaniyat va san’atda
2011-yil boshida Mayk Deyzi[inglizcha] Kaliforniyadagi Berkeley Repertory Theatre teatrida yakkaxon spektakl — «Stiv Jobsning azobi va zavqi»ni taqdim etdi..
16-noyabr 2018-yilda Apple Nyu-Yorkdagi A24 kinokompaniyasi bilan badiiy filmlar va televizion shoular yaratish bo‘yicha ko‘p yillik kelishuv imzoladi. IT-korporatsiya va A24’ning ilk qo‘shma loyihasi keyingi yilda chiqishi kerak edi. Taxminlarga ko‘ra, kinoishlab chiqaruvchi dastlab tomoshabinlar orasida mashhurlik qozonish va maqsadli auditoriyani shakllantirish uchun filmlar hamda teleshoularni bepul taqdim etadi. Apple va A24 kelishuvi shartlari hozircha sir saqlanmoqda.
Sho‘ba kompaniyalar
2022-yil holatiga ko‘ra, asosiy sho‘ba kompaniyalar:
- Apple Asia Ltd. (Gonkong)
- Apple Asia LLC (AQSh)
- Apple Canada Inc. (Kanada)
- Apple Computer Trading (Shanghai) Co., Ltd. (XXR)
- Apple Distribution International Ltd. (Irlandiya)
- Apple India Private Ltd. (Hindiston)
- Apple Insurance Company, Inc. (AQSh)
- Apple Japan, Inc. (Yaponiya)
- Apple Korea Ltd. (Koreya Respublikasi)
- Apple Operations Europe Ltd. (Irlandiya)
- Apple Operations International Ltd. (Irlandiya)
- Apple Operations Ltd. (Irlandiya)
- Apple Operations Mexico, S.A. de C.V. (Meksika)
- Apple Pty Ltd. (Avstraliya)
- Apple Sales International Ltd. (Irlandiya)
- Apple South Asia (Thailand) Ltd. (Tailand)
- Apple Vietnam Limited Liability Company. (Vyetnam)
- Braeburn Capital, Inc. (AQSh)
- iTunes K.K. (Yaponiya)
Adabiyotlar
- Roman Morozov. Ko‘zni qamashtiruvchi oppoqlik // Jelezo : jurnal. — 2011. — Yanvar (№ 1). — 84–87-betlar.
- Yevgeniya Savchenko. Ikki Stiv davri // ComputerBild : jurnal. — 2011. — 24-oktabr (№ 24). — 22–29-betlar.
- Adam Lashinski. Apple ichida = Inside Apple. — Moskva: KoLibri, Azbuka-Attikus, 2012. — 304 bet. — 10 000 nusxa. — ISBN 978-5-389-03423-5.
Havolalar
- apple.com — Apple rasmiy sayti
- Apple, Inc. haqidagi ma’lumot quyidagi idora saytida: Qimmatli qog‘ozlar va birjalar komissiyasi (inglizcha)