Microsoft kompaniyasi haqida

Microsoft Corporation
Изображение логотипа
Turi Ommaviy aksiyadorlik kompaniyasi
Listing birjada NASDAQ: MSFT
Tashkil etilgan sana 4-aprel 1975
Asoschilari Bill Geyts va Pol Allen
Joylashuvi  AQSH: Redmond (Vashington)
Asosiy rahbarlar Satya Nadella (direktorlar kengashi raisi va CEO)
Bred Smit (prezident)
Sohasi dasturiy ta’minot ishlab chiqish (XSTT: 6201)
Mahsulotlari dasturiy ta’minot, apparat ta’minoti
O‘z kapitali ▲ $343,5 mlrd (2025)
Daromad ▲ $281,7 mlrd (2025)
Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlar ITTKI ▲ $32,49 mlrd (2025)
Operatsion foyda ▲ $127,6 mlrd (2025)
Sof foyda ▲ $101,8 mlrd (2025)
Aktivlar ▲ $619 mlrd (2025)
Bozor kapitallashuvi $2,76 trln (08.04.2026)
Xodimlar soni 228 ming (2025)
Bo‘linmalar Microsoft Gaming
Microsoft Research
Microsoft Digital Crimes Unit
Microsoft Press
Sho‘ba kompaniyalar
Auditor Deloitte & Touche LLP
Veb-sayti microsoft.com (ingliz tilida)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Microsoft Corporation («Maykrosoft») — Amerikadagi ommaviy aksiyadorlik transmilliy korporatsiya, dunyodagi eng yirik mulkiy (yopiq kodli) dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilardan biri bo‘lib, turli hisoblash qurilmalari — shaxsiy kompyuterlar, o‘yin konsollari, cho‘ntak shaxsiy kompyuterlari, mobil telefonlar va boshqalar uchun dasturlar yaratadi. Uning eng mashhur mahsulotlari — operatsion tizimlar Windows va ofis dasturlari to‘plami Microsoft Office. Bundan tashqari, kompaniya quyidagilarni ishlab chiqadi va sotadi: noutbuklar va planshet kompyuterlar — Surface, o‘yin konsollari — Xbox, shuningdek, shaxsiy kompyuterlar uchun aksessuarlar (klaviaturalar, sichqonchalar va hokazolar).

Kompaniyaning bosh qarorgohi Redmond, Vashington shtati, AQSH.

30-iyun 2022-yil holatiga ko‘ra, korporatsiyada 221 ming xodim ishlagan. 2026-yilda u dunyodagi 500 eng yaxshi ish beruvchi ro‘yxatida birinchi o‘rinni egalladi. Ushbu reytingni tuzgan nashr — Forbes. Dunyoning eng yirik ommaviy kompaniyalari Forbes Global 2000 ning 2025-yilgi reytingida kompaniya 9-o‘rinni egalladi (daromad bo‘yicha — 20-o‘rin, sof foyda bo‘yicha — 4-o‘rin, aktivlar bo‘yicha — 79-o‘rin, bozor kapitallashuvi bo‘yicha — 2-o‘rin, AQSH kompaniyalari orasida — 6-o‘rin). 2025-yilda daromad hajmiga ko‘ra AQSHning eng yirik kompaniyalari ro‘yxatida ( Fortune 500) Microsoft 14-o‘rinni egalladi.

Tarix

Microsoft Corporation. Logotiplar tarixi
LogotipYil

Microsoft logotipini ro‘yxatga olish uchun USPTO ga 26-avgust 1982-yilda ariza topshirgan va undan 1987-yilgacha foydalangan
Skott Beyker tomonidan yaratilgan va 1987–2006-yillarda «Bugun qayerga borishni xohlaysiz?» shiori bilan ishlatilgan
Microsoft bu logotipdan 2006–2011-yillarda foydalangan. Rossiyada «Sizning imkoniyatlaringiz. Bizning ilhomimiz» shiori qo‘llangan
«Keyingi bo‘ladigan narsaning o‘zi bo‘l» shiori bilan ishlatilgan (2011–2012)
23-avgust 2012-yilda namoyish qilingan va «Raqamli texnologiyalar olami», «turli-tuman mahsulotlar portfeli»ni ifodalaydi

Kompaniya tarixi 1975-yilda, ya’ni Garvardda o‘qigan Bill Geyts va Pol Allen, 1-yanvar 1975-yilda Popular Electronics jurnalida chop etilgan yangi shaxsiy kompyuter — Altair 8800 haqidagi maqolani o‘qib, unga Beysik tili uchun interpretator yaratishganidan boshlangan. Bir oy o‘tib, 1-fevralda Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) kompaniyasi bilan Altair dasturiy ta’minoti tarkibida Basic’dan foydalanish bo‘yicha litsenziya shartnomasi tuzildi. Ular kompaniyani «Allen va Geyts» deb atamoqchi bo‘lishgan, ammo bu nom yuridik firma uchun ko‘proq mos keladi, deb hisoblashgan. Shunda Pol «microcomputer» va «software» so‘zlaridan «Micro-Soft» nomini taklif qilgan. O‘sha yilning 4-aprelida kompaniya Redmondda yuridik shaxs sifatida ro‘yxatga olingan.

Uch kishi ishlagan yangi kompaniya ilk yilini 16 005 dollar aylanma bilan yakunladi. (Taqqoslash uchun: 2000-yilda korporatsiya daromadi 25,3 mlrd dollarga, foydasi 7,3 mlrd dollardan ko‘proqqa yetgan). 1977-yilda Microsoft BASIC Apple va Radio Shack kompaniyalariga litsenziyalandi; shu yili yangi interpretator ishlab chiqildi: dastlab FORTRAN tili uchun, 1978-yilda esa COBOL.

1980-yillarning boshida kompaniyaning ikki asoschisi yo‘llari ajrala boshladi. Allenning xotirlashicha, u butun umrini Microsoft’ga bag‘ishlashni istamagan, Geyts esa butun e’tiborini kompaniya faoliyati va rivojiga qaratgan. Geytsning talabi bilan sheriklar biznesdagi ulushlarini bir necha bor qayta ko‘rib chiqqan va har safar Allen o‘z ulushining bir qismini Geytsga bergan. Allen kitobida shunday yozgan:

Sherigim imkon qadar ko‘proq narsani o‘zlashtirib olishni istardi va qo‘lga kiritganidan hech narsani qaytarib bermasdi. Men bunga ko‘nika olmadim… Shunda bir kun kelib ketishimga to‘g‘ri keladi, deb o‘yladim.

1981-yilda kompaniya MS-DOS operatsion tizimini chiqardi. Bu 86-DOS tizimining qayta nomlangan versiyasi bo‘lib, uni Tim Paterson Seattle Computer Products kompaniyasida ishlovchi dasturchi sifatida yozgan edi. 86-DOS olti haftada ishlab chiqilib, Digital Research kompaniyasining CP/M tizimidan nusxa sifatida yaratilgan va moslashtirilgan tarzda quyidagi protsessorda ishlashga mo‘ljallangan edi: 8086. Asl nusxadan faqat ikki jihati bilan farq qilardi: disk sektorlarini buferlash mexanizmi yaxshilangan va yangi FAT12 fayl tizimi qo‘shilgan. 86-DOS’ning birinchi versiyasi 1980-yil avgustida chiqarilgan. 1980-yil noyabrida IBM bilan imzolangan shartnomaga muvofiq, Microsoft yangi IBM PC kompyuteriga Intel 8086 protsessori asosida operatsion tizim yetkazib berishi kerak edi. Shu maqsadda Microsoft 1981-yil mayda 86-DOS’ni IBM PC prototipiga moslashtirish ishlarini tugatish uchun Tim Patersonni ishga oldi. So‘ng o‘sha yil iyulida 86-DOS 1.10 huquqlarini 75 ming dollarga to‘liq sotib oldi. Microsoft versiyalar raqamlanishini saqlab, tizim nomini MS-DOS’ga o‘zgartirdi. 1981-yil avgustida IBM litsenziyalagan MS-DOS 1.10/1.14 PC DOS 1.0 nomi bilan yangi IBM PC shaxsiy kompyuterlari bilan birga yetkazib berila boshlandi.

1983-yilda Allen Microsoft’dan ketdi, aksiyalarining bir qismini donasi 10 dollardan sotdi, ammo direktorlar kengashidagi o‘rnini saqladi. Bu bitim unga sarmoya kiritish uchun mablag‘ berdi va uni dunyoning eng boy kishilaridan biriga aylantirdi: 2011-yilda u milliarderlar ro‘yxatida 57-o‘rinni egalladi (manba — Forbes jurnali; uning boyligi 13 mlrd dollar). Shuningdek, 1983-yilda Word matn muharririning birinchi versiyasi chiqarildi. Biroq yangi foydalanuvchilar uchun murakkabligi tufayli unchalik muvaffaqiyatli bo‘lmadi; 1986-yilda Word’ning uchinchi versiyasi ofis dasturlari bozorida katta yutuqqa erishdi. 1984-yilda Microsoft yangi Apple Macintosh uchun Basic interpretatori, Word va Multiplan elektron jadvallaridan iborat dasturiy ta’minot ishlab chiqdi. Natijada shu yil daromadi 100 mln dollarga yetdi. Lekin Macintosh’ning eng katta yangiligi grafik foydalanuvchi interfeysi bo‘lib, u kompyuterda ishlashni sezilarli darajada osonlashtirardi. Geyts bu g‘oyani MS-DOS tizimiga qo‘llashga qaror qildi. Shu tariqa 20-noyabr 1985-yilda yangi Microsoft Windows operatsion tizimi paydo bo‘ldi; uning yaratilishiga dasturchilarning 110 ming soatlik mehnati sarflandi. Shu yili Excel dasturi — Multiplan elektron jadvallarining takomillashtirilgan versiyasi chiqarildi.

1986-yil martida kompaniya Nasdaq birjasida aksiyalarini joylashtirib, 61 mln dollar jalb qildi; yil davomida aksiya narxi 25 dollardan 85 dollarga ko‘tarilib, Bill Geytsni milliarderga aylantirdi. Shu yili Vashington shtatining Redmond shahrida yangi kampus ochildi. 1987-yilda Microsoft dasturlar yozilgan birinchi CD-ROM diskini chiqardi, shuningdek PowerPoint dasturini yaratgan Forethought kompaniyasini sotib oldi. 1987-yil noyabrida Windows 2.0 chiqarildi va yil oxirigacha bir million nusxasi sotildi. 1988-yilda savdo hajmi yarim milliard dollarga yetgan Microsoft dunyodagi eng yirik dasturiy ta’minot ishlab chiqaruvchisiga aylandi. 1989-yilda birinchi marta Microsoft Office ofis dasturlari to‘plami chiqarildi. Kompaniya 1990-yilni 1 mlrd dollar daromad va 5600 nafar xodim bilan yakunladi.

1993-yilda birinchi marta Encarta elektron multimedia ensiklopediyasi hamda Windows NT operatsion tizimining birinchi versiyasi chiqarildi. 1996-yilda National Broadcasting Company bilan hamkorlikda kabel telekanali MSNBC tashkil etildi. 1990-yillarning ikkinchi yarmida kompaniya turli elektron qurilmalar uchun dasturiy ta’minot ishlab chiqdi; 1999-yil holatiga ko‘ra, u ishlab chiqaruvchilar bilan 100 dan ortiq litsenziya shartnomasiga ega edi.

1998-yilda AQSH Adliya vazirligi Microsoft’ni monopoliyaga qarshi qonunlarni buzganlikda ayblab sudga berdi. Natijada 2002-yildagi kelishuvga muvofiq Microsoft AQSH sudi nazorati ostida qoldi, biroq bo‘linib ketishdan qutuldi.

2001-yil noyabrida Xbox o‘yin konsoli ilk bor AQSHda sotuvga chiqarildi, 2002-yil boshida esa butun dunyo bo‘ylab taqdim etildi.

2002-yilda Windows XP operatsion tizimi, keyingi yilda esa Windows Server 2003 chiqarildi. 2005-yilda Xbox 360 o‘yin konsoli ishlab chiqarila boshlandi. 2006-yil iyunida Bill Geyts kompaniyani bevosita boshqarishdan chekinishini e’lon qildi.

Kompaniyaning bulutli hisoblash sohasidagi ilk mahsuloti Microsoft OneDrive — 2007-yilda Office to‘plami doirasida ishga tushirilgan fayllarni saqlash va sinxronlashtirish xizmati. 2010-yil fevralida ilovalar bilan ishlash uchun Microsoft Azure bulutli xizmatining birinchi versiyasi chiqarildi. Shu oyda Windows Phone 7 mobil operatsion tizimi taqdim etilishi e’lon qilindi va u 2010-yil oktabrida rasman chiqarildi.

2012-yil oktabrida Microsoft Windows operatsion tizimining 8-versiyasini taqdim etdi; uning eng asosiy xususiyati plitkali interfeys edi.

29-iyul 2015-yilda yangi operatsion tizim chiqarildi — Windows 10. Uning tarkibiga «Pusk» («Boshlash») menyusi qaytarildi va ilk bor Edge brauzeri taqdim etildi; u quyidagi dastur o‘rnini egalladi — Internet Explorer.

2023-yilda kompaniya sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirishga 4 mlrd dollardan ko‘proq mablag‘ sarfladi. Shuningdek, kichik til modeli phi-2 (2,7 mlrd parametrli) yaratildi. U hatto o‘zidan katta raqobatchilarga nisbatan ham yaxshi natija ko‘rsatdi. OpenAI bilan hamkorlik doirasida ushbu laboratoriyaga yirik sarmoyalar kiritilishi e’lon qilindi. Hamkorlik natijalaridan biri Microsoft’ning qator mahsulot va xizmatlarida, shuningdek mustaqil vosita sifatida paydo bo‘lgan Copilot bo‘ldi.

2024-yil mayida Microsoft MAI-1 nomli, 500 mlrd parametrli o‘z til modelini yaratishni boshlagani ma’lum bo‘ldi.

Qo‘shilish va sotib olishlar

2011-yilgacha Microsoft tarixidagi eng yirik xarid internet reklamasi bilan shug‘ullanuvchi aQuantivekorporatsiyasini sotib olish bo‘lgan (bitim 2007-yil avgustida yakunlangan, umumiy qiymati 6,333 mlrd dollar). 2012-yilda korporatsiya ushbu bitim zararli bo‘lib chiqqani sababli 6,2 mlrd dollarni foyda hisobidan chiqarib tashladi.

2008-yilda Microsoft 48 mlrd dollarga Yahoo!ni sotib olishga urindi, ammo uning minoritar aksiyadorlari qarshiligi sababli bitim amalga oshmadi.

2011-yil mayida korporatsiya internet-telefoniya sohasiga ixtisoslashgan Skype Limited kompaniyasini 8,5 mlrd dollarga sotib olishini e’lon qildi. Aksiyalarni «Skayp» asoschilari va bir qator investitsiya fondlari sotdi. Xarid yakunlangach, Skype Limited negizida Microsoft Skype Division bo‘linmasi tashkil etildi. Skype direktori Toni Beyts bo‘linma rahbari bo‘lib qoldi.

2013-yil sentabr oyi boshida Microsoft Finlandiyaning Nokia kompaniyasidan uning mobil telefonlarni ishlab chiqarish va ularga xizmat ko‘rsatish bilan shug‘ullanuvchi Devices & Services bo‘linmasini 5,44 mlrd yevroga sotib olishini e’lon qildi. Tahlilchilarning fikricha, mobil qurilmalar ishlab chiqilishi va ularning dasturiy qismini birlashtirish orqali Microsoft Applebilan raqobatlashmoqchi bo‘lgan. 19-noyabr 2013-yilda Nokia aksiyadorlari yig‘ilishi bitimni tasdiqladi. Xarid 25-aprel 2014-yilda yakunlandi. 2016-yilda korporatsiya Nokia brendi bilan birga mobil telefonlar ishlab chiqarish bo‘linmasini FIH Mobile va HMD Global kompaniyalariga sotdi. Shu bilan birga Windows 10 Mobile platformasini rivojlantirish va quyidagi turdagi smartfonlarni chiqarishni davom ettirdi: Lumia.

2014-yil sentabrida Microsoft Shvetsiyaning Mojang AB kompaniyasini 2,5 mlrd dollarga sotib oldi. Ushbu kompaniya yaratgan o‘yin — Minecraft.

2016-yil iyunida 26,2 mlrd dollarga quyidagi ijtimoiy tarmoq sotib olindi — LinkedIn. 2018-yil yanvarida Microsoft bulutli texnologiyalar asosida o‘yinlar yaratish va ishga tushirish xizmatlarini ko‘rsatuvchi PlayFab kompaniyasini xarid qilishini e’lon qildi. Kompaniya xizmatlaridan 3 mingdan ortiq studiya foydalanadi; ular 1,2 mingdan ortiq faol o‘yinda qo‘llanib, taxminan 700 mln kishini qamrab oladi. Mashhur mijozlari: Disney, Rovio va Atari. Taniqli loyihalar: Idle Miner Tycoon, Angry Birds Seasons va Roller Coaster Tycoon Touch. O‘sha yili Microsoft 7,5 mlrd dollarga GitHub — dasturiy mahsulotlarning manba kodlarini saqlash va birgalikda dasturlash uchun eng yirik xizmatni sotib oldi.

2021-yil martida Microsoft 8,1 mlrd dollarga ZeniMax Media (kompyuter o‘yinlari ishlab chiquvchisi) kompaniyasini sotib oldi. 2021-yil aprelida Microsoft AQSH Mudofaa vazirligidan armiya uchun taqib yuriladigan to‘ldirilgan reallik qurilmalarini yetkazib berish shartnomasini olgani ma’lum bo‘ldi. Shartnoma qiymati 21,9 mlrd dollar. O‘n yil ichida Microsoft AQSH armiyasiga o‘zining to‘ldirilgan reallik ko‘zoynaklari asosida ishlab chiqilgan 120 mingta qurilma yetkazib berishi kerak edi. Ko‘zoynaklar nomi — HoloLens.

2021-yil avgustida Microsoft bayonotiga ko‘ra, tarixdagi eng yirik kiberhujum qayd etilgan. Hujum bulutli xizmatdan foydalangan Yevropa kompaniyasiga qarshi qaratilgan. U taxminan o‘n daqiqa davom etgan, eng yuqori trafik 2,4 Tbit/s ga yetgan. Osiyo–Tinch okeani mintaqasining bir qancha davlatlari — Malayziya, Vyetnam, Tayvan, Yaponiya, Xitoy, shuningdek, AQSHda joylashgan 70 mingta hujum manbasi aniqlangan.

18-yanvar 2022-yilda Microsoft Activision Blizzard kompaniyasini 68,7 mlrd dollarga sotib olish rejasini e’lon qildi va studiyaning «imkon qadar ko‘p o‘yini» Xbox Game Pass katalogiga bitim yakunlangach qo‘shilishini bildirdi. Bitimni Yevropa komissiyasi 15-may 2023-yilda ma’qulladi. Bu o‘yin sanoati tarixidagi eng yirik bitim hamda Microsoft tarixidagi eng katta xarid edi. 2022-yil martida yana bir yirik bitim yakunlandi: Microsoft 20 mlrd dollarga Nuance Communications — sog‘liqni saqlash uchun dasturiy ta’minot ishlab chiquvchi kompaniyani sotib oldi.

19-iyul 2024-yilda butun dunyoda Microsoft tizimlarida global nosozlik yuz berdi, bu banklar, OAV, aeroportlar, shifoxonalar va boshqa tashkilotlar faoliyatini izdan chiqardi. Hodisaga axborot xavfsizligi yechimlari yetkazib beruvchisi CrowdStrike tomonidan chiqarilgan muammoli yangilanish sabab bo‘lgan.

5-may 2025-yilda Microsoft Skype xizmatini rasman o‘chirib, foydalanuvchilarni uning o‘rnini bosuvchi xizmatga o‘tkazdi — Teams.

Mulkdorlar va rahbariyat

Satya Nadella, 2017-yil

Microsoft aksiyalari NASDAQ birjasida savdo qilinadi. 2023-yil fevralida kompaniyaning bozor kapitallashuvi 2 trln dollar edi. Institutsional investorlarga 2023-yil boshida aksiyalarning 70 foizi tegishli bo‘lgan; ularning eng yiriklari: The Vanguard Group (8,5 %), Capital Group Companies (7,5 %), BlackRock (7,0 %), State Street Global Advisors (4,0 %), FMR Co., Inc. (2,7 %), T. Rowe Price Associates, Inc. (2,3 %), Geode Capital Management (1,9 %), Morgan Stanley (1,4 %). Eng yirik yakka tartibdagi aksiyador — Bill Geyts bo‘lib, 2022-yil noyabr holatiga ko‘ra, kompaniya aksiyalarining 1,38 foiziga egalik qilgan.

  • Satya Nadella (Satya Nadella, 19-avgust 1967-yilda tug‘ilgan) — 2021-yil iyunidan direktorlar kengashi raisi va 2014-yil fevralidan bosh ijrochi direktor; 1992-yildan kompaniyada ishlaydi. Shuningdek, quyidagi kompaniya direktorlar kengashi a’zosi: Starbucks.
  • Bredford Li Smit (Bradford Lee Smith, 17-yanvar 1959-yilda tug‘ilgan) — 2015-yildan prezident, 2021-yildan rais o‘rinbosari. 1993-yildan kompaniyada ishlaydi va 2002-yildan boshlab yuridik maslahatchi.

Faoliyati

Microsoft korporatsiyasi turli xil dasturiy va apparat ta’minotni ishlab chiqaradi. Unga jahon bo‘ylab mashhurlik keltirgan mahsulotlar, avvalo, operatsion tizimlar oilasi — Windows hamda hujjat bilan ishlashga mo‘ljallangan Microsoft Office dasturlari hisoblanadi. Hozir korporatsiya ko‘plab turdagi mahsulotlarni ishlab chiqaradi: server dasturiy paketlari, o‘yinlar, dasturlar yaratish vositalari, shuningdek o‘yin konsollari — Xbox.

2022-yil holatiga ko‘ra kompaniyaning bo‘linmalari:

  • Unumdorlik va biznes jarayonlari (Productivity and Business Processes) — biznes yuritish uchun turli mahsulot va xizmatlar, jumladan Office 365 veb-xizmatlar to‘plami, LinkedIn, korxona resurslarini boshqarish dasturlari Microsoft Dynamics; daromadning 32 foizi.
  • Bulutli hisoblashlar (Intelligent Cloud) — bulutli platforma Azure, ma’lumotlar bazalari SQL Server, operatsion tizim Windows Server, dastur ishlab chiqish muhiti Visual Studio, serverlarni boshqarish dasturlari System Center, sho‘ba kompaniyalar GitHub va Nuance Communications; daromadning 38 foizi.
  • Shaxsiy kompyuterlar (More Personal Computing) — Windows operatsion tizimlari, noutbuklar, planshetlar, o‘yin konsollari, qidiruv tizimi va axborot portallari; daromadning 30 foizi.

Kompaniyaning operatsion markazlari AQSH, Irlandiya va Singapurda joylashgan. Uning brendlari ostidagi mahsulotlar tashqi buyurtma asosida ishlaydigan ishlab chiqaruvchilar tomonidan tayyorlanadi. Shuningdek, shartnoma asosida ishlaydigan ishlab chiqaruvchilar bilan yangi uskunalarga (shaxsiy kompyuterlar, serverlar va boshqalar) Microsoft dasturlarini oldindan o‘rnatish haqida kelishuvlar mavjud. Bu dasturlar ichida asosiysi Windows operatsion tizimi bo‘lib, kelishuvlar Microsoft Corporation daromadining asosiy qismini ta’minlaydi. Daromadning qariyb yarmi AQSHdan keladi.

30-iyun 2022-yilda yakunlangan moliya yilida daromad 198,3 mlrd dollarni tashkil etdi. Mahsulot va xizmatlar toifalari bo‘yicha taqsimot quyidagicha:

  • serverlar uchun dasturiy mahsulotlar — 67,3 mlrd,
  • ofis uchun dasturiy mahsulotlar — 44,9 mlrd,
  • Windows — 24,8 mlrd,
  • kompyuter o‘yinlari — 16,2 mlrd,
  • LinkedIn — 13,8 mlrd,
  • qidiruv va yangiliklar — 11,6 mlrd,
  • korxonalarga xizmatlar — 7,4 mlrd,
  • qurilmalar — 7,0 mlrd.

Microsoft boshqa dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilarni muntazam ravishda sotib oladi. Xususan, dasturiy ta’minot ishlab chiqaruvchilari bo‘lgan Navision, Solomon[ingl.], Great Plains[ingl.] kompaniyalari xarid qilingach, Microsoft mahsulotlarida yangi yirik yo‘nalish — Microsoft Dynamics paydo bo‘ldi (ilgari Microsoft Business Solutions deb atalgan). Rossiyada bu yo‘nalishning uchta yechimi taqdim etilgan: ERP-tizimlar Axapta, Navision va mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish tizimi — Microsoft Dynamics CRM.

Kompaniya OpenAIning 2019-yildan beri hamkori va yirik investori hisoblanadi. Hamkorlik natijasida Microsoft OpenAI’ning bulutli hisoblash xizmatlarini taqdim etuvchi yagona yetkazib beruvchisi bo‘ldi, shuningdek ChatGPT ni o‘z mahsulotlariga tatbiq etish imkoniga ega bo‘ldi. 2023-yil fevral boshida kompaniya sun’iy intellekt bilan jihozlangan Edge brauzeri va Bing qidiruv tizimining yangi versiyalarini taqdim etdi.

Faoliyat ko‘rsatkichlari

2006-moliya yilida kompaniya daromadi 44,3 mlrd dollarni, sof foydasi 12,6 mlrd dollarni tashkil etgan. 2010-moliya yilida daromad 62,5 mlrd dollar, operatsion foyda 24,1 mlrd dollar, sof foyda 18,8 mlrd dollar bo‘lgan. 2010-yilda doimiy xodimlar soni 89 ming nafarni tashkil etgan.

Moliyaviy ko‘rsatkichlar, mlrd AQSH dollari
201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Daromad69,9473,7277,8586,8393,5891,1596,57110,4125,8143,0168,1198,3211,9245,1281,7
Sof foyda23,1516,9821,8622,0712,1920,5425,4916,5739,2444,2861,2772,7472,3688,14101,8
Aktivlar108,7121,3142,4172,4176,2202,9250,3258,8286,6301,3333,8364,8412,0512,2619,0
O‘z kapitali57,0866,3678,9489,7880,0883,0987,7182,72102,3118,3142,0166,5206,2268,5343,5

Izoh. Microsoft Corporation moliya yilini 30-iyunda yakunlaydi.

GLEAM

Microsoft kompaniyasi gomoseksual, biseksual va transgender insonlarni faol qo‘llab-quvvatlaydi. Kompaniya tarkibida 15 yildan beri GLEAM (Gay, Lesbian, Bisexual and Transgender Employees at Microsoft) nomli kasaba uyushmasi mavjud bo‘lib, unda 700 dan ortiq a’zo bor.

Xayriya ishlari

Aynan AQSHda Microsoft davlat siyosati bo‘yicha bir qancha tadqiqot institutlarini, xususan American Enterprise Institute, Cato Institute, Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi hamda «Meros» jamg‘armasini moliyalashtiradi. Dunyoning turli davlatlarida, jumladan Rossiyada, Microsoft Software Donation dasturi amalga oshiriladi. Kompaniya rasmiy saytiga ko‘ra, dastur nodavlat tashkilotlarni (notijorat tashkilotlar yoki NGO) bepul dasturiy ta’minot bilan ta’minlashga qaratilgan.

Microsoft 2006-yildan beri platina homiysi bo‘lib kelayotgan gey-parad Sietlda o‘tkaziladi.

Microsoft Rossiyada

Xususan, Rossiyada Microsoft vakolatxonasi 1992-yil noyabridan faoliyat ko‘rsatgan (2004-yil iyulidan — «Maykrosoft Rus» MChJ).

2004-yil oktabrida Stiv Balmer Microsoft’ning rossiyalik hamkorlari bilan uchrashganida «Evrika» o‘quv markazi direktori Dmitriy Safronov o‘quv materiallari va sertifikatlash testlarini mahalliylashtirish masalasini ko‘tardi. Computerworld Rossiya nashrining xabariga ko‘ra, taklif qarsaklar bilan kutib olingan; Balmer uni ko‘rib chiqishga va’da bergan.

Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan so‘ng, 2022-yil martida Microsoft Rossiyada yangi mahsulotlar sotish va xizmatlar ko‘rsatishni to‘xtatishini e’lon qildi. Biroq Microsoft mahsulotlarini hozirgacha uning hamkor kompaniyalaridan xarid qilish mumkin. Rossiya kompaniyalariga mualliflik huquqlarini buzishga ruxsat berilmaganini ham inobatga olganda, bu Microsoft Rossiyada sanksiyaga tushmagan kompaniyalar va jismoniy shaxslar bilan hamkorlikni davom ettirayotganini anglatadi. Buni Bred Smitning maktubi ham tasdiqlaydi. Maktubning qabul qiluvchisi — Volodimir Zelenskiy.

Microsoft 30-sentabr 2023-yildan keyin Rossiya kompaniyalarining litsenziyalarini uzaytirmaydi, ya’ni uning barcha mahsulotlari yangilanmaydi.

30-may 2025-yilda Microsoft’ning Rossiyadagi asosiy sho‘ba kompaniyasi «Maykrosoft Rus» o‘zini bankrot deb e’lon qilish niyatini bildirdi. 25-iyul 2025-yilda tegishli ariza sudga topshirildi. Hujjat qabul qilgan instansiya — Arbitraj sudi.

Monopoliyaga qarshi sanksiyalar

So‘nggi vaqtlarda kompaniyaga Yevropa Ittifoqining monopoliyaga qarshi komissiyasi va raqobatchilar sud da’volari bilan murojaat qilishdi. Natijada kompaniya Windows N mahsulotini Windows Media Playersiz chiqardi; odatda bu dastur Windows distributiviga bepul qo‘shimcha hisoblanadi.

2004-yil martida Yevropa komissiyasi Amerika kompaniyasini Yevropa dasturiy ta’minot bozoridagi ustun mavqeidan foydalanishda aybdor deb topib, unga 497 mln yevro jarima soldi. Bundan tashqari, Microsoft’dan mustaqil ishlab chiquvchilarga o‘z mahsulotlari haqida ma’lumot berishni talab qildi, toki ular mos dasturlarni to‘siqsiz ishlab chiqara olsin. Microsoft bu qarorni bajarmagach, 2006-yil iyulida yana 280,5 mln yevro jarimaga tortildi va shundan keyin Yevropa komissiyasi qarorini bajardi.

13-dekabr 2007-yilda Norvegiyaning Opera Softwarekompaniyasi, Operaveb-brauzeri ishlab chiquvchisi, Microsoft ustidan Yevropa komissiyasiga shikoyat qilganini bildirdi. Shikoyatda Opera Software Windows bilan birga raqobatchi brauzerlarni ham yetkazib berish yoki Internet Explorer’ni asosiy paketdan ajratish orqali foydalanuvchilarga brauzerni «haqiqatan erkin tanlash» imkoniyatini berishni so‘radi. Bundan tashqari, kompaniya Internet Explorer’ga ochiq veb-standartlarni qo‘llab-quvvatlash imkoniyatini kiritishni talab qildi.

27-fevral 2008-yilda Yevropa rasmiylari Amerika monopolisti hamon raqobatchilaridan «birgalikda ishlashga mo‘ljallangan server tizimlarining ishlashini tavsiflovchi hujjatlarga kirish uchun asossiz ravishda yuqori to‘lov» talab qilayotganini qayd etdi. Shu sababli Microsoft yana 899 mln yevro jarimaga tortildi (bu o‘sha paytda Yevropa komissiyasi bitta kompaniyaga solgan eng katta jarima edi).

2008-yil iyulida Microsoft Yevropa Ittifoqidan $1,35 mlrd miqdoridagi, 2004-yildagi monopoliyaga qarshi ko‘rsatma shartlarini bajarmagani sabab solingan jarimani bekor qilishni so‘radi. Microsoft jarimani «haddan tashqari va nomutanosib» deb atadi hamda Yevropa komissiyasi uni hisoblashda ko‘plab xatolarga yo‘l qo‘yganini bildirdi.

16-yanvar 2009-yilda Yevropa komissiyasi Microsoft korporatsiyasiga monopoliyaga qarshi qonunchilikni buzish bo‘yicha yangi ayblovlar qo‘ydi. Komissiya fikricha, Microsoft Windows operatsion tizimini o‘rnatilgan Internet Explorer brauzeri bilan birga yetkazib, raqobat qonunchiligini buzgan: «Bu vaziyat internet-brauzer ishlab chiquvchilari o‘rtasidagi raqobatga putur yetkazadi, dasturiy ta’minotning takomillashuviga to‘sqinlik qiladi hamda foydalanuvchi tanlovini ancha cheklaydi».

Tanqidlar

Korporatsiya haqiqiy va ehtimoliy raqobatchilarni, eng avvalo Linux tizimlari tarqalishini kuzatib boradi va turli bosim usullari bilan o‘z monopoliyasini saqlashga urinadi.

Microsoft ko‘pchilik mahsulotlarini yaratish jarayoni shaffof emasligi uchun tanqid qilinadi va bu bir necha sud ishlariga sabab bo‘lgan. Google ning Microsoft’ga qarshi da’vosi mashhur bo‘lgan; bu da’vo orqali Google Windows Vista qidiruv tizimi va Google Desktop uchun yaratiladigan dasturda fayllarni indekslash va qidirish funksiyalari mavjud edi.

Internet Explorer ayrim raqobatchilarning o‘xshash mahsulotlaridan (masalan, Netscape Navigator) kechroq paydo bo‘lgan. Shunga qaramay, Microsoft Internet Explorer tarkibiga boshqa joyda qo‘llab-quvvatlanmaydigan yopiq texnologiyalar, masalan, ActiveX, JavaScript’ning maxsus funksiyalari va boshqalarni kiritib, boshqa brauzerlarni bozordan faol siqib chiqargan. Bundan tashqari, Internet Explorer 7.0 versiyasigacha hujjatlashtirilmagan xususiyatlarga ega edi; shu bois sahifa tuzuvchilar IE uchun belgilash kodini kutilmagan usullar bilan moslashtirishga majbur bo‘lishgan. Natijada sayt yaratuvchilari boshqa brauzerlarda to‘g‘ri ishlashiga zarar yetgan taqdirda ham saytlarining IE’da to‘g‘ri ishlashini ta’minlashi kerak bo‘lgan. Faqat Internet Explorer’da ishlaydigan saytlar mavjud bo‘lgan va, ehtimol, hozir ham bordir. Faqat W3C standartlari asosida yaratilgan saytlar IE8 versiyasida noto‘g‘ri ko‘rinishi mumkin.

Rossiya Federatsiyasida Microsoft mualliflik huquqlarini buzganlarni ta’qib etgani, jumladan, Rossiya vakolatxonasi kelishuv bitimini imzolashni rad etgani sababli tanqid qilingan. Bu voqea bilan bog‘liq ish nomi — Ponosov ishi.

Microsoft, shuningdek, o‘zining matnli hujjatlar formati — Office Open XML (OOXML)ni ISO standarti sifatida ilgari surgani uchun tanqid qilinadi. Chunki, bir tomondan, OpenDocument (ODF, ISO/IEC 26300 standarti) allaqachon standart hisoblanadi, ikkinchi tomondan esa Microsoft Office 2007’da qo‘llanadigan OOXML hujjat formati Microsoft’ning o‘zi ilgari surgan OOXML standartiga mos emas.

Ma’lumotlar xavfsizligining sustligi

2024-yil aprel boshida AQSH hukumatining Cyber Safety Review Board[ingl.] Microsoft’ni xavfsizlik darajasining nihoyatda yomonligi uchun tanqid qildi. Bunday zaiflik tufayli Rossiya maxsus xizmatlari quyidagini o‘g‘irlashga muvaffaq bo‘lgan: imzolash kaliti[ingl.]. Bu kalit bulutli xizmat ko‘rsatuvchilar xavfsizligining asosiy elementi hisoblanadi. Xizmat turi: bulutli xizmatlar.

Microsoft madaniyatda

Havolalar