Trinidad va Tobago (ingl. Trinidad and Tobago fayl haqida/ˈtrɪnɪdæd...təˈbeɪɡoʊ/, /- toʊ-/), rasmiy nomi — Trinidad va Tobago Respublikasi (ingl. Republic of Trinidad and Tobago) — orol davlat bo‘lib, u Karib dengizining janubiy qismida, Venesuela qirg‘oqlari yaqinida joylashgan. Mamlakat ikki yirik orol — Trinidad va Tobago hamda ko‘plab kichik orollardan iborat. Mamlakat 10,6 kilometr (7 mil) masofada Venesuelaning shimolida va biroz Grenadaning janubida, 10°2′—11°12′ shimoliy kenglik hamda 60°30′—61°56′ g‘arbiy uzunlik oralig‘ida joylashgan.
1962-yilgacha mamlakat Buyuk Britaniyamustaqillikka erishganidan buyon Millatlar Hamdo‘stligiga aʼzo hisoblanadi.
Etimologiya
Har ikkala orolni Xristofor Kolumb o‘zining uchinchi ekspeditsiyasi davomida, 1498-yilda kashf etgan. Ye. M. Pospelovning fikricha, orollardan biri uzoqdan uchta pichan g‘aramiga o‘xshagani uchun «Trinidad» (isp. Trinidad) deb atalgan; V. A. Nikonovning fikricha esa orol katoliklarning Muqaddas Uchlik bayramisharafiga nomlangan. Ikkinchi orol — «Tobago» nomi mahalliy kelib chiqishga ega bo‘lib, uning etimologiyasi nomaʼlum. Ye. M. Pospelovga ko‘ra, bu joy nomi mahalliy aholining chekish uchun ishlatgan «tambaka» naychalaridan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin; «tamaki». Ammo «tamaki» so‘zining kelib chiqishi ko‘pincha orolning tub aholisi tiliga bog‘lanadi. Bunda ayniqsa Gaiti oroli tilga olinadi.
Geografiya
Trinidad va Tobago Atlantika okeani bilan Karib dengiziorasidagi kichik arxipelagda joylashgan. Mamlakat ikki yirik orol (Trinidad va Tobago) hamda ko‘plab kichik orollardan (jumladan, Chakachakare, Monos, Uevos, Gaspar-Grande, Kichik Tobago, Sent-Jayls va boshqa orollar) iborat.
Trinidad va Tobagoning maydoni 5141 km² bo‘lib, uning 93 % i Trinidad oroliga to‘g‘ri keladi (orol o‘rtacha 80 km uzunlik va 59 km kenglikka ega). Tobago Trinidaddan 30 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. Uning uzunligi 41 km, kengligi 12 km, maydoni taxminan 300 km².


Trinidad va Tobago Kichik Antil orollaritarkibiga kiritilsa-da, ularning kelib chiqishi arxipelagdagi boshqa orollarnikidan farq qiladi. Trinidad dastlab Janubiy Amerikaning bir qismi bo‘lgan, Tobago esa vulqon kelib chiqishiga ega; ikkala orol ham materik sayozligida , Janubiy Amerika qitʼa shelfida joylashgan. Har ikkala oroldagi tog‘ tizmalari Venesuelatog‘larining davomi hisoblanadi. Hozir orollar materikdan Pariya qo‘ltig‘i, Boka-del-Serpiyente va Boka-del-Dragon bo‘g‘ozlari bilan ajralgan (ularning nomlari ispancha — «Ilon og‘zi» va «Ajdaho og‘zi» degan maʼnoni anglatadi).
Trinidad hududida asosan pasttekis tekisliklaruchraydi, biroq bu yerda uchta tog‘ tizmasi ham bor — ulardan ikkitasi bir-biriga parallel bo‘lib, balandligi 325 metrdan oshmaydi. Shimolda Venesuelaning Qirg‘oq Kordilyerasi davomi bo‘lgan yana bir tog‘ tizmasi joylashgan. Uning asosiy cho‘qqisi — Aripo tog‘i (940 m) mamlakatning eng baland nuqtasidir. El-Tukuche tog‘i (936 m) undan biroz pastroq. Orolning ikki eng yirik daryosi — Ortuar (uzunligi 50 km, Atlantika okeaniga quyiladi) va Koroni (40 km, Pariya qo‘ltig‘iga quyiladi).
Tobagoda orolning katta qismidan o‘tuvchi yirik tog‘ tizmasi ustunlik qiladi (uzunligi — 29 km, balandligi 640 metrgacha). Tizmaning shimol va janub tomonlarida unumdor tekisliklar joylashgan. Tobago hududining 43 % ini o‘rmonlar qoplaydi. Orolda ko‘plab soy va kichik daryolar bor. Ammo Trinidaddan farqli ravishda, Tobagoda tuproq yuvilishi yoki suv toshqinlari muammosi mavjud emas.
Iqlim
Trinidad va Tobagoning iqlimi, umuman olganda, tropik iqlim mintaqasiga xos bo‘lib, shimoli-sharqiy shamollar taʼsirida shakllanadi. Trinidadda o‘rtacha yillik harorat 26 °C. Yomg‘irli mavsumda (iyundan dekabrgacha) havoning nisbiy namligi o‘rtacha 85—87 % ga yetadi, yillik yog‘in miqdori 200 santimetrdan ortadi (o‘rtacha 211 sm). Tobagoda iqlim biroz salqinroq, biroq umuman Trinidaddagiga o‘xshaydi. Bu yerda o‘rtacha yillik yog‘in miqdori taxminan 250 sm.
Yil ikki mavsumga bo‘linadi — yomg‘irli mavsum iyun dan dekabrgacha, quruq mavsum esa yanvar dan maygacha davom etadi. Orollar tropik siklonlarmintaqasidan janubda joylashgani uchun dovullarning aksariyati Trinidad va Tobagoni chetlab o‘tadi.
O‘simlik va hayvonot dunyosi

Trinidad va Tobagoning o‘simlik va hayvonot dunyosi qo‘shni orollarnikiga qaraganda ancha xilma-xildir. Bu ularning materikdan ajralib chiqqani bilan izohlanadi. Asosan doimiy yashil o‘rmonlar; Trinidad orolining markazida va shamoldan pana shimoli-g‘arbiy yonbag‘irlarida esa ikkilamchi savanna hamda siyrak o‘rmonlar tarqalgan. O‘simliklar Janubiy Amerikaga xos turlar bilan birga Antil orollariga xos turlardan ham iborat. O‘rmonlarda qimmatbaho yog‘och beradigan 50 dan ortiq daraxt turi, jumladan, sedrela, balsa (balsa daraxti), sandal daraxti, sarv, pompona vanili (V. pompona Schiede) o‘sadi. Katta maydonlarni kakao va boshqa madaniy o‘simliklar plantatsiyalari egallagan.
Tobagoda tabiiy tarqalish hududiga ega Melocactus broadwayio‘sadi; melokaktuslarning boshqa turlari ham orollarda tarqalgan. Trinidadda, shuningdek, noyob kapalak orxideyasi (Oncidium papilio Ldl.) uchraydi. Tijorat maqsadida yig‘ib olinishi sababli uning soni kamaymoqda.
Hayvonot dunyosi Janubiy Amerika faunasiga o‘xshaydi. Trinidad va Tobagoda qizil ibis (Eudocimus ruber) uchraydi; u respublikaning milliy qushidir. Shuningdek, kaymanlar, otselotlar (Leopardus pardalis), agutilar, iguanalar, opossumlar, kaputsin maymunlari, shuningdek, 40 dan ortiq kolibri turi uchraydi (kolibrilar Trinidad va Tobago gerbida ham tasvirlangan). Tobagoda qushlarning ko‘p turlari, masalan, Karib qaldirg‘ochi va oqdumli tentakqush uya quradi. Ko‘rshapalaklar juda xilma-xil bo‘lib, bu yerda Furipteridae (tutunsimon ko‘rshapalaklar), Natalidae (voronkasimon quloqli ko‘rshapalaklar), Phyllostomidae (bargburunlilar), Mormoopidae (iyakbarglilar) oilalari vakillari uchraydi.
Endemik turi bo‘lgan Trinidad kaltakesagi — Proctoporus shrevei — sudralib yuruvchilarichida biolyuminessensiyaxususiyatiga ega yagona vakildir. Trinidad orolining shimoliy tog‘ massivi dunyoda ushbu tur uchraydigan yagona joydir. Bundan tashqari, respublikaga ikki qush turi — ko‘kbo‘g‘iz aburri va momot Momotus bahamensis, shuningdek, sutemizuvchilardan ko‘rshapalakning bir turi — Myotis attenboroughi ham shu hududga xos endemikdir.
Respublikada yovvoyi tabiatni muhofaza qilishga katta eʼtibor beriladi. 17 ta qo‘riqxona va 40 dan ortiq o‘rmon buyurtmaxonasining umumiy maydoni 153 ming gektarni tashkil qiladi. Tobagoning janubi-g‘arbiy chekkasi yaqinida dengiz qo‘riqxonasi tashkil etilgan.
Aholi

Demografik maʼlumotlar

Aholining 96 % i — 1,065 million kishidan ( 2006-yil holatiga ko‘ra) Trinidad orolida yashaydi. Qolgan 4 % aholining deyarli hammasi Tobagoda istiqomat qiladi. XX asr davomida mamlakat aholisi muntazam ko‘paygan, ammo hozir aholi soni yiliga 0,87 % ga kamaymoqda. Bunga tug‘ilishning pastligidan ko‘ra ko‘proq yuqori darajadagi emigratsiya sabab bo‘lmoqda.
Mamlakat poytaxti Port-of-Speyn aholi soni bo‘yicha atigi to‘rtinchi shahar (aholisi 49 000 kishi, 2000) bo‘lib, undan Chaguanas (67 400 kishi, 2000-yil), San-Fernando (62 000 kishi, 2002), San-Xuan (54 900 kishi, 2004).
Etnik tarkib
Aholining etnik tarkibi juda xilma-xil. 2011-yilgi aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, eng yirik etnik guruh — hind-trinidadliklar[ingl.] (taxminan 37,6 %). Ular, asosan, ozod etilgan va shakarqamish plantatsiyalarida ishlashni davom ettirishdan bosh tortgan afrikalik qullarning o‘rniga Hindistondan keltirilgan yollanma ishchilarning avlodlaridir. Keyingi o‘rinda afrotrinidadliklar[ingl.] (36,3 %) turadi. Aholining 24,2 % ini kreollar va metislartashkil etadi. Qolgan aholiga yevropa, xitoy va arab kelib chiqishiga ega trinidadliklar kiradi. Xususan, milliy ozchiliklar orasida portugallar, kariblar va «kokoa-panyol» (ingl. Cocoa Panyol) — o‘z kelib chiqishini dastlabki ispan ko‘chmanchilari va Venesueladan kelgan muhojirlar bilan bog‘laydigan etnik guruh mavjud.
Tillar
Yagona rasmiy til — ingliz tili. Biroq hind-ariy tillaridan bhojpuriham ancha keng tarqalgan; bu tilda ko‘plab hind-trinidadliklarso‘zlashadi. Og‘zaki muloqotda asosan ingliz tiliga asoslangan Trinidad kreol tiliishlatiladi. Venesuela va boshqa ispan tilida so‘zlashuvchi mamlakatlar yaqin bo‘lishiga qaramay, ispan tilidagapiruvchilar ulushi kichik. Shunga qaramay, bu til birinchi xorijiy til hisoblanadi: davlatning SAFFL («Spanish As the First Foreign Language» — «Ispan tili birinchi xorijiy til sifatida»dasturi 2005-yilda boshlangan bo‘lib, aksariyat boshlang‘ich maktablarda ispan tilini o‘qitish va mamlakat davlat xizmatchilarining kamida uchdan bir qismiga ushbu tilni o‘rgatishni nazarda tutadi. Hukumat, shuningdek, 2020-yilga kelib ispan tili ingliz tili bilan bir qatorda yana mamlakatning rasmiy tili bo‘lishini eʼlon qilgan. Ispan tili de-yure orolning yagona rasmiy tili bo‘lgan 1498—1797 yilda, biroq 1780—1790-yillarda u dastlab asta-sekin fransuz tili bilan siqib chiqarilgan (garchi orol Fransiya mustamlakasi bo‘lmagan bo‘lsa ham), keyin esa 1870 ingliz tili bilan almashtirilgan.
Dinlar
Aholining diniy tarkibi xilma-xildir. 2011-yilgi aholi ro‘yxatiga ko‘ra, Trinidad va Tobagodagi eng yirik diniy guruh Katolik cherkoviizdoshlari bo‘lib, ular aholining 21,60 % ini tashkil etadi. Ulardan keyin hindular (18,5 %), evangelistlar (12,02 %), baptistlar (6,89 %), anglikanlar (5,67 %), musulmonlar (4,97 %); yettinchi kun adventistlari (4,09 %), kongregatsionalistlar va presviterianlar (2,49 %), ateistlar va agnostiklar (2,18 %), Yahova shohidlari (1,47 %), Trinidad Orisha[ingl.] (0,9 %), metodistlar (0,65 %), Moraviya birodarlari va rastamanlar (har biri 0,27 %) o‘rin oladi. Trinidad va Tobago aholisining 11,1 % i diniy mansubligini ko‘rsatmagan.
Yuqorida sanab o‘tilgan dinlardan tashqari, mamlakatda sikxizm, jaynizm, zardushtiylik va bahoiylik izdoshlari ham bor; ular asosan Janubiy Osiyodan kelib chiqqan. Xitoy diasporasi[ingl.] orasida, shuningdek, buddaviylik va daosizm.
tarqalgan.
Davlat tuzumi
Trinidad va Tobagoning siyosiy tizimi parlament demokratiyasining Britaniya modeliga asoslanadi.
Trinidad va Tobago parlament respublikasihisoblanadi. 1976-yilda qabul qilingan Konstitutsiyaga ko‘ra, davlat rahbari parlamentning ikkala palatasi deputatlaridan tashkil topgan saylovchilar kollegiyasi tomonidan besh yillik muddatga saylanadigan prezidentdir. Bir kishi ketma-ket ikki muddatdan ortiq prezident lavozimini egallay olmaydi. Prezident vakolatlari juda cheklanganligi sababli davlatning amaldagi rahbari bosh vazir hisoblanadi. Hukumat rahbari lavozimiga nomzodni parlament ko‘rsatadi, uning nomzodini prezident tasdiqlaydi. Odatda parlament saylovlarida eng ko‘p ovoz olgan partiya yetakchisi bosh vazir bo‘ladi. Vazirlar Mahkamasi tarkibi ham parlament tomonidan tasdiqlanadi. Hozirda hukumatda 21 ta vazirlik mavjud.
Mamlakat rahbarlari sifatida prezident Pola-Mey Uiks va bosh vazir Styuart Richard Yangkeltirilgan; bosh vazir 2025-yil martidan ushbu lavozimni egallab keladi.
Trinidad va Tobago parlamenti ikki palatali. Quyi palata Vakillar palatasi deb ataladi. Unga 36 nafar deputat kiradi (keyingi parlament saylovlaridan bu son 41 taga yetkaziladi). Yuqori palata — Senat 31 aʼzodan iborat bo‘lib, ulardan 16 nafarini bosh vazir (hukumat senatorlari), 6 nafarini muxolifat yetakchisi (muxolifat senatorlari), qolgan 9 nafarini esa prezident (mustaqil senatorlar) tayinlaydi. Tobagoda ijro hokimiyatini mahalliy Assambleya (15 deputat) amalga oshiradi.
Mamlakatning eng yuqori sud instansiyasi — Arbitraj sudi. Oliy sudya Trinidad va Tobago prezidenti tomonidan bosh vazir va muxolifat yetakchisi bilan maslahatlashilganidan keyin tayinlanadi. Konstitutsiyaga ko‘ra, Oliy sud ijro hokimiyatidan mustaqildir.
Xalqaro aloqalar
Trinidad va Tobago tashqi siyosatining asosiy tamoyillari sifatida boshqa davlatlar suverenitetini hurmat qilish, ularning ichki ishlariga aralashmaslik, xalqaro qonunlarga rioya etish va Birlashgan Millatlar Tashkiloti qarorlarini hurmat qilishni eʼlon qilgan.
qarorlariga rioya etishni eʼlon qilgan. Trinidad va Tobago bir qator xalqaro tashkilotlar, jumladan, KARIKOM (Karib hamjamiyati), LAES (Lotin Amerikasi iqtisodiy tizimi), JST (Jahon savdo tashkiloti) hamda AKT mamlakatlaritarkibiga kiradi. Mamlakat BMT ga 18-sentabr 1962-yildaaʼzo bo‘lgan. Shu bilan birga, Trinidad va Tobago harbiy bloklarga kirmaydi va Qo‘shilmaslik harakatida ishtirok etadi.
Port-of-Speynda 26 davlatning diplomatik vakolatxonalari va Yevropa Ittifoqining vakolatxonasi mavjud; Trinidad va Tobagoning diplomatik vakolatxonalari esa, BMT huzuridagi doimiy missiyalarni hisobga olmaganda, dunyoning 11 shahrida, 10 mamlakatda joylashgan. BMT missiyalari Jeneva va Nyu-Yorkshaharlarida faoliyat yuritadi. SSSR bilan diplomatik munosabatlar 6-iyun 1974-yilda o‘rnatilgan.
Gumanitar tashkilotlar
Trinidad va Tobago Qizil Xoch jamiyati (TTQXJ) (ingl. Trinidad and Tobago Red Cross Society, TTRCS)
Trinidad va Tobago Qizil Xoch jamiyati (TTQXJ) (ingl. Trinidad and Tobago Red Cross Society, TTRCS) 1939-yilda Britaniya Qizil Xochining xorijdagi bo‘limi sifatida tashkil etilgan. 1963-yilda Trinidad va Tobago mustaqillikka erishganidan so‘ng, mamlakat birinchi parlamentining birinchi sessiyasida qabul qilingan 15-sonli parlament qonuniga asosan, TTQXJ mustaqil tashkilotga aylandi. 1963-yil avgustida Trinidad va Tobago Qizil Xoch jamiyati Xalqaro Qizil Xoch qo‘mitasi tomonidan tan olindi va Qizil Xoch jamiyatlari ligasiga (1991-yil noyabridan «Xalqaro Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy jamiyatlari federatsiyasi») aʼzo bo‘ldi.
Inson huquqlari
Amerikaning «Freedom House» tashkiloti hisobotiga ko‘ra, ijtimoiy-iqtisodiy siyosatning yaxshilanishi tufayli Trinidad va Tobago 2006-yilda qisman erkin davlatlar toifasidan to‘liq erkin davlatlar toifasiga o‘tgan (garchi mamlakatda jinoyatchilikdarajasi yuqoriligi, ayollarga nisbatan kamsitish, gomoseksuallikning jinoyat deb hisoblanishi, etnik nizolar, terrorchilik harakatlari va sud tizimidagi korrupsiya «Freedom House»ning Trinidad va Tobago haqidagi hisobotida qayd etilgan bo‘lsa ham). Hisobotda fuqarolar mamlakat siyosiy hayotiga taʼsir ko‘rsata olishi, fikr bildirish va yig‘ilishlar o‘tkazish erkinligi hurmat qilinishi taʼkidlanadi. «Economist» jurnali ekspertlari ham Trinidad va Tobagoda fuqarolik erkinliklari, fikrlar xilma-xilligi va saylov jarayonini yuqori baholagan, ammo siyosiy madaniyat darajasi umuman olganda yetarli emas deb hisoblagan.
«Xalqaro amnistiya» tashkiloti 2005-yil hisobotida mamlakatda inson huquqlari ko‘plab buzilayotgani haqida xabar bergan. «Xalqaro amnistiya» maʼlumotlariga ko‘ra, Trinidad va Tobago qamoqxonalaridagi sharoit juda og‘ir, ayrim hollarda esa shafqatsizdir; politsiya tomonidan xizmat vakolatlarini suiisteʼmol qilish hollari tez-tez uchraydi; tan jazolarini nazarda tutuvchi qonunlar amal qiladi; o‘lim jazosi.
hamon bekor qilinmagan. Xalqaro lesbiyan va geylar assotsiatsiyasi (ILGA) Trinidad va Tobagoda gomoseksuallik uchun jinoiy javobgarlikni nazarda tutuvchi qonunlar mavjudligini taʼkidlaydi.
2006-yilgi matbuot erkinligi reytingida «Chegara bilmas muxbirlar» tashkiloti Trinidad va Tobagoni 19—22-o‘ringa (168 mamlakat ichida) 5,00 ball bilan Daniya, Yangi Zelandiyava Bosniya va Gersegovinabilan bir qatorda joylashgan. Trinidad va Tobago bu reytingda Germaniya, Buyuk Britaniya, AQSH, Fransiya va boshqa rivojlangan mamlakatlardan oldinda turadi.
Maʼmuriy bo‘linish


Maʼmuriy tuzilishiga ko‘ra, Trinidad va Tobago Respublikasi unitar davlatdir. Mamlakat hududi 9 ta mintaqa, 3 ta boro, 2 ta shahar va 1 ta okrugga bo‘lingan.
- Mintaqalar:
- Boro hududlari:
- Shaharlar:
- Okrug:
Tarix
Yevropaliklar mustamlakachiligigacha bo‘lgan orollar
Trinidad va Tobago orollariga yetti ming yil avval hindular Janubiy Amerika dan ko‘chib kelib joylashgan. Shu sababli ular Antil arxipelagidagi odamlar eng qadimdan yashagan hudud deb hisoblanadi. Taxminan miloddan avvalgi 250-yilda orollarga salado qabilasiga mansub dehqonchilik bilan shug‘ullanuvchi hindular Orinokosohili bo‘ylab kelgan. Ammo ko‘p o‘tmay, ular Trinidad va Tobagoni tark etib, qo‘shni orollarga ko‘chib ketgan. Yana besh yuz yil o‘tgach, bu yerga barranko hindulari kelgan. Ular Trinidad orolida taxminan to‘rt asr yashagan, keyin esa orollarga kelgan arauki qabilasi ularni siqib chiqargan. Bu taxminan 650-yilda sodir bo‘lgan.
joylashgan arauki qabilasi ularni siqib chiqargan. XIV asr boshlarida orollarda aravak va karib tillarida so‘zlashuvchi yangi hindu qabilalari paydo bo‘lgan. Trinidadda (mahalliy hindular tilida Kairi) nepoya, suppoya va yao, Tobagoda esa karib va galibi qabilalari yashagan. Yevropaliklar Trinidad va Tobagoga kelganda aynan shu qabilalarni uchratgan.
Mustamlakachilik davri

Trinidad orolini Xristofor Kolumb 31-iyul 1498-yilda kashf etib, uni o‘sha kuni nishonlangan Muqaddas Uchlikbayrami sharafiga nomlagan (isp. Trinidad — «Uchlik»). Kolumb Tobago orolini ham ko‘rgan, uni Bella-Forma (Bella Forma) deb atagan, biroq qirg‘oqqa tushmagan. «Tobago» nomi, aftidan, ispancha Tobago (tamaki so‘zidan kelib chiqqan).
XVI asr boshlarida Ispaniya hududiga aylangan orollarni mustamlakalashtirish boshlandi. Tub aholi va mustamlakachilar o‘rtasida deyarli to‘qnashuv bo‘lmadi, yangi ko‘chib keluvchilar ham oz edi (Trinidad va Tobagoda foydali qazilmalar yo‘q, tuprog‘i esa qo‘shni orollarnikiga qaraganda unchalik unumdor emas edi). Shu bois Trinidad Amerikada tinch rivojlangan sanoqli hududlardan biriga aylandi. Biroq mahalliy marvarid ovlash korxonalarida (ularning aksariyati qo‘shni Margarita orolida joylashgan) ishchi kuchi yetishmasdi. Natijada 1511-yilda mahalliy hindularni kariblardeb hisoblashga qaror qilindi; bu esa ularni qullikka.
olishga imkon berdi. 1530-yilda ispaniyalik Antonio Sedenyo[ingl.] (isp. Antonio SedeñoTrinidadga aholi joylashtirish uchun rasmiy ruxsat oldi. Sedenyo mahalliy aholini qul sifatida sotish bilan shug‘ullanishni hamda Trinidaddan afsonaviy Eldoradomamlakatini izlashning boshlang‘ich nuqtasi sifatida foydalanishni istardi. Ikkinchi urinishda u Trinidadda Kumukurapo nomli shaharga asos soldi (hozir u Port-of-Speynshahrining Mukurapo tumani). Ammo Sedenyo yetarlicha aholini jalb eta olmadi va orolni tark etishga majbur bo‘ldi.
XVI asrning ikkinchi yarmida Trinidadda shahar barpo etishga yana uch marta urinildi. Faqat oxirgi urinish muvaffaqiyatli bo‘ldi — 1592-yilda Antonio de Berrio (isp. Antonio de Berrio) hozirgacha saqlanib qolgan eng qadimiy San-Xose-de-Oruka manzilgohiga asos soldi (hozir bu shahar Sent-Jozefdeb ataladi). Shunday qilib, mustamlaka nihoyat o‘z poytaxtiga ega bo‘ldi. Ammo bundan keyin ham yangi ko‘chmanchilar oqimi nihoyatda kam bo‘ldi. 1783-yilda Trinidadda uch mingdan kam odam yashar, ularning aksariyati hindular edi. Orolga yangi ko‘chmanchilarni jalb qilish uchun hokimiyat mustamlakaga joylashishni istagan har bir katolikka 32 akr (129 000 m²) yer va u bilan olib keladigan qullar soniga qarab qo‘shimcha yer berilishini kafolatladi. Bu chora orolga immigratsiyani biroz oshirdi. Ispanlardan tashqari, gubernator Xose Mariya Xakon Trinidadga fransuzlar va gaitiliklarni ham jalb qildi. Ular o‘z mamlakatlarida sodir bo‘lgan inqiloblardan qochib kelgan edi.
Ispaniya Trinidadni 1797-yilgacha o‘z nazoratida saqladi. O‘sha yili 18 ta harbiy kemadan iborat Britaniya eskadrasi ser Ralf Aberkrombi qo‘mondonligida orolni o‘rab oldi. 18-fevralda Trinidad Buyuk Britaniyaga topshirildi va Britaniya imperiyasi hududi sifatida 1802-yildarasman tan olindi. Yangi hokimiyat Konkerebiya shahrini Port-of-Speyn deb qayta nomladi va unga mustamlakaning maʼmuriy markazi maqomini berdi.
Shu davrda ikki orolning kichigi — Tobago XVII asr da to‘rt davlat — Angliya, Fransiya, Gollandiya va Kurlyandiyao‘rtasidagi kurash maydoniga aylandi. Yevropaliklarning bunday qiziqishiga qaramay, Tobago ham deyarli kimsasizligicha qoldi. 1704-yilda orol betaraf hudud deb eʼlon qilindi va qaroqchilarbazasiga aylandi. 1763-yilda Tobago Buyuk Britaniya nazoratiga o‘tdi.
XIX asr boshlarida (Karib dengizi — 1-avgust 1838-yilda) qullik taqiqlandi. Dastlab Trinidad va Tobago mustamlakalarida ishchi kuchi yetishmovchiligi yuzaga keldi, ammo keyinchalik qullar o‘rnini yollanma ishchilar egalladi. 1830-yillar dan orollarga Hindiston, Xitoy, G‘arbiy Afrika va Madeyraorolidan muhojirlar kela boshladi. Bundan tashqari, Kichik Antil orollaridagi boshqa mustamlakalardan ko‘plab sobiq qullar ko‘chib keldi. Shu davrda kakaoorollarning asosiy qishloq xo‘jaligi ekini va eksport mahsulotiga aylandi. XX asr boshiga kelib Trinidad oroli qishloq xo‘jaligi yerlarining 50 % i plantatsiyalar da qahva
va kakao yetishtirish uchun ajratilgan edi. 1850-yillar o‘rtalarida Trinidadda nefttopildi. Neftni qazib chiqarishni birinchi bo‘lib «Merrimac Company» korxonasi tashkil etdi: Pitch ko‘li yaqinida oroldagi birinchi 61 metrli quduq qazildi. 1860-yillar o‘rtalarida Uolter Daruent (ingl. Walter Darwent) neft qazib chiqarishga kirishdi. Biroq u tuzgan «Trinidad Petroleum Company» va «Pariah Petroleum Company» uzoq faoliyat yuritmadi va Daruent vafotidan keyin tugatildi. Randolf Rast (ingl. Randolph Rust) va Li Lam (ingl. Lee Lum) boshchiligidagi korxona ishini 1893-yilda boshlagan va ancha muvaffaqiyatli bo‘lgan.
1888-yilda Trinidad va Tobago nihoyat bitta mustamlakaga birlashtirildi. Buyuk Britaniyaning ushbu dengizorti mulki markazi Trinidadda joylashdi, Tobago esa unga qaram hududga aylandi.
XX asr boshida mamlakatda dastlabki saylanadigan hokimiyat organlari paydo bo‘ldi (ilgari Tobagoda Assambleya saylangan, biroq orollar birlashtirilganidan keyin u tugatilgan edi). 1925-yilda birinchi saylovlar Qonunchilik assambleyasiga o‘tkazildi. 7 nafar deputat 13 aʼzolik assambleyaga ovoz berish orqali saylandi, qolgan 6 nafarini gubernatortayinladi. Saylovda 21 yoshdan katta erkaklar va 30 yoshdan katta ayollar qatnasha olardi (birinchi umumiy saylovlar 1946-yilda o‘tkazilgan).
1930-yillar Trinidad va Tobago uchun omadsiz o‘n yillik bo‘ldi. Trinidadda ikki epifitotiya va Buyuk depressiya oqibatida kakao sanoati deyarli butunlay vayron bo‘ldi (Tobagoda qolgan plantatsiyalarni esa 1963-yilda «Flora» dovuli yo‘q qildi). Shundan buyon Trinidad va Tobago iqtisodiyotining asosini tabiiy xomashyo tashkil etdi. 1930-yillar oxirida mamlakat bo‘ylab qator ish tashlashlar bo‘lib o‘tdi; ularning tashabbuskori Tubal Uriya Batleredi. Natijada kasaba uyushmalarituzildi. Batler ishchilar partiyasiga asos soldi va u 1950-yilgi saylovlarda eng ko‘p ovoz oldi. 1956-yilgi saylovlarda konservativ Xalq milliy harakati yetakchisi Erik Uilyams boshchiligida g‘alaba qozondi).
Trinidad va Tobago tarixida katta o‘zgarishlar Ikkinchi jahon urushidavrida sodir bo‘ldi. Urush neft sanoatining rivojlanishiga turtki berdi (mamlakat ittifoqchi qo‘shinlarga neft yetkazib bergan), shuningdek, Trinidadning shimoli-g‘arbida AQSH harbiy-dengiz bazasi paydo bo‘lishiga sabab bo‘ldi (Buyuk Britaniya Chaguaramashududini AQSHga ijaraga berdi). Ijara 99 yilga tuzilgan bo‘lsa-da, amerikaliklar 1956-yildayoq baza qurilishini to‘xtatdi, 1963-yilda esa Chaguaramas Trinidad va Tobagoga qaytarildi.
1958—1962-yillarda Trinidad va Tobago poytaxti Port-of-Speyn Vest-Indiya federatsiyasimarkazi bo‘lgan. Dastlabki rejaga ko‘ra, bu davlat birlashmasi kelajakda Buyuk Britaniyadan yagona birlik sifatida mustaqillikka erishishi kerak edi. Ammo bu amalga oshmadi — federatsiya atigi to‘rt yil faoliyat yuritdi va 31-may 1962-yilda tarqaldi. Oradan roppa-rosa uch oy o‘tib, 31-avgust kuni Trinidad va Tobago o‘z mustaqilligini eʼlon qildi (shuningdek qarang Trinidad va Tobago Mustaqillik kuni).
Mustaqillik
Mustaqillikdan keyingi dastlabki o‘n to‘rt yil davomida Trinidad va Tobago dominion maqomida, Buyuk Britaniya qirolichasining rasmiy boshqaruvi ostida qoldi; qirolichaning vakili general-gubernatoredi. Davlatni amalda hukumat rahbari boshqargan. Trinidad va Tobagoning birinchi bosh vaziri Erik Uilyams bo‘ldi; u mamlakat mustaqillikka erishishidan avval ham hukumatni boshqargan.
1970-yillarning birinchi yarmida siyosiy inqiroz yana boshlandi. 1970-yilda mamlakat bo‘ylab kasaba uyushmalari va qora tanlilar huquqlarini himoya qiluvchi siyosiy harakatlar ishtirokidagi qator ish tashlash va namoyishlar bo‘lib o‘tdi. Favqulodda holat joriy etilib, 15 nafar qora tanli siyosiy yetakchi hibsga olindi. Shundan so‘ng Trinidad va Tobago armiyasining bir qismi isyon ko‘tarib, bir necha kishini garovga oldi. Ammo Milliy gvardiya amaldagi hukumatga sodiq qoldi va qo‘zg‘olon besh kun ichida bostirildi.

Bu voqealar yaqinlashib kelayotgan iqtisodiy inqiroz sharoitida yuz berdi. Buni oldindan ko‘rgan bosh vazir Uilyams hatto isteʼfoga chiqishga tayyorlangan edi (aholining uning siyosatini deyarli to‘liq qo‘llab-quvvatlashiga qaramay), ammo inqirozning oldi olindi: 1973-yilgi Arab–Isroil urushi neft narxining ko‘tarilishiga olib keldi va Uilyams o‘z lavozimida qoldi. Energiya resurslarining qimmatlashuvi Trinidad va Tobagoda neft iqtisodiyotining jadal o‘sishiga sabab bo‘ldi. Natijada respublikada o‘rtacha ish haqi hamda turmush darajasi sezilarli oshdi.
1-avgust kuni, 1976-yilda Trinidad va Tobago respublika deb eʼlon qilindi. Shu tariqa mamlakat Buyuk Britaniya dominioni bo‘lishdan chiqdi (biroq Millatlar Hamdo‘stligidagi aʼzoligini saqlab qoldi). Trinidad va Tobagoning so‘nggi general-gubernatori ser Ellis Klark respublika prezidenti bo‘ldi, Erik Uilyams esa bosh vazirligicha qoldi.
1981-yilda shu vaqtgacha hukumat rahbari bo‘lib kelgan Uilyams vafot etdi. U tuzgan Milliy harakat uning o‘limidan keyin yana besh yil hokimiyatda qoldi va 1986-yilgi saylovlarda Milliy tiklanish alyansiga mag‘lub bo‘ldi. Alyans yetakchisi A. N. R. Robinson bosh vazir lavozimini egalladi.
1990-yil iyulida «Jamaat al Muslimeen»[fr.] guruhi qurolli davlat to‘ntarishiga urindi. Guruhning 114 nafar aʼzosi parlament binosi va telemarkazga hujum qilishga harakat qildi. Terrorchilar bosh vazir va parlamentning bir necha aʼzosini garovga olib, besh kun davomida ushlab turdi. Shundan so‘ng hukumat qo‘shinlari guruhni zararsizlantirdi.
Hozir Trinidad va Tobago mintaqaning eng boy davlatlaridan biri bo‘lib, bunga asosan neft va tabiiy gazsavdosi sababdir. Biroq mamlakatdagi siyosiy barqarorlik darajasi past.
Iqtisodiyot

Respublika iqtisodiyotining asosini neft hamda tabiiy gazni qazib olish va qayta ishlash tashkil qiladi. Trinidad va Tobago hajm jihatidan jahonda oltinchi o‘rinda turadigan suyultirilgan tabiiy gaz ishlab chiqaruvchisidir (14 mlrd m³, 2005-yil maʼlumotlariga ko‘ra). AQSHga eksport qilinadigan suyultirilgan tabiiy gazning 65 % i Trinidad va Tobago hissasiga to‘g‘ri keladi. Boshqa muhim eksport mahsulotlari — asfalt (Pitch-Leyk Trinidad orolining janubi-g‘arbiy sohilida joylashgan bo‘lib, dunyodagi eng yirik tabiiy asfalt havzasi hisoblanadi) va kimyo mahsulotlari, xususan, o‘g‘itlar. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlaridan mamlakat shakar, kokos yong‘og‘i, sitrus mevalareksport qiladi. Asosiy import mahsulotlari — mashinalar, qayta ishlangan xomashyo mahsulotlari va oziq-ovqat. Og‘ir sanoat — , jumladan metallurgiya va kimyo sanoati ( metanol ishlab chiqarish va neftni qayta ishlash) rivojlangan.
Turizm Trinidad va Tobago iqtisodiyotining muhim tarmog‘idir. Har yili mamlakatga 400 000 dan ortiq sayyoh keladi va bu ko‘rsatkich muntazam o‘sib bormoqda.
Trinidad va Tobagoning eng muhim tashqi iqtisodiy hamkori AQSH bo‘lib, respublika eksportining qariyb 40 % i va importining 27 % i uning hissasiga to‘g‘ri keladi. Shuningdek, KARIKOM (Yamayka, Barbados), Janubiy Amerika (Venesuela, Braziliyamamlakatlari bilan keng iqtisodiy aloqalar o‘rnatilgan. Biroq Yevropa Ittifoqi, Kanada va Yaponiya bilan iqtisodiy aloqalar nisbatan sustroq.
Respublikaning iqtisodiy siyosati neoliberal yo‘nalishga ega. 1995-yilda iqtisodiy o‘sish va mamlakatga xorijiy kapitalni jalb etishga yordam bergan islohot o‘tkazildi. Hozir Trinidad va Tobago sarmoya kiritish uchun qulay davlat hisoblanadi.
Xalqaro valyuta jamg‘armasi, maʼlumotlariga ko‘ra, yalpi ichki mahsulot Trinidad va Tobagoda 2013-yilda 27,703 mlrd AQSH dollari ni tashkil etgan (dunyoda 99-o‘rin); aholi jon boshiga YAIM — 20 610 dollar (39-o‘rin). YAIMning 19 % i xorijiy investitsiyalar bo‘lib, ularning hajmi taxminan 5 mlrd dollarni tashkil etgan.
Davlat valyutasi — Trinidad va Tobago dollari (TTD kodi). 25-oktabr, 2023-yil holatiga ko‘ra, uning AQSH dollari ga nisbatan kursi 6,80 Trinidad va Tobago dollari / 1 AQSH dollari bo‘lgan.
Infratuzilma
Trinidad va Tobago mintaqa mezonlariga ko‘ra rivojlangan infratuzilmaga ega. Avtomobil yo‘llarining umumiy uzunligi 8320 km bo‘lib, qariyb yarmi qattiq qoplamalidir. Mamlakatda 6 ta aeroportishlaydi. Ularning asosiysi — Port-of-Speyn yaqinida joylashgan Piarkoaeroporti bo‘lib, reaktiv yo‘lovchi samolyotlarini qabul qila oladi. Orol davlat bo‘lgan Trinidad va Tobago uchun dengiz kemachiligimuhim ahamiyatga ega. Asosiy dengiz porti — mamlakat poytaxti Port-of-Speyn.
Neft qazib olinadigan hududlarni qayta ishlash markazlari va dengiz portlari bilan uzunligi 1000 km dan ortiq neft quvuri bog‘laydi. Umumiy uzunligi taxminan 900 kilometr bo‘lgan gaz quvuri ham mavjud.
Mamlakatning bir nechta yirik shaharlarini Trinidad Government Railwaytemiryo‘l liniyasi bog‘lagan. 1968-yil dekabrida liniya faoliyatini to‘xtatdi. 2008-yilda Trinidadda ikkita yangi temiryo‘l liniyasini qurish bo‘yicha loyihaga qaror qilindi — Trinidad Rapid Railway.
Turizm
Hozirda turizm Trinidad va Tobago iqtisodiyotining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. So‘nggi vaqtda ekologik turizm keng tarqalmoqda. Orollarning xilma-xil o‘simlik va hayvonot dunyosi uni rivojlantirish uchun keng imkoniyat yaratadi. Dengiz turizmi ham rivojlanmoqda. Uning markazi qumli plyajlari ko‘p bo‘lgan Trinidad orolining shimoliy qismidir.
Sayyohlar orasida fevral oxiri — mart boshida o‘tkaziladigan karnaval anʼanaviy ravishda mashhur (batafsil Madaniyatbo‘limiga qarang). Port-of-Speynda bir nechta sanʼat galereyasi va Milliy muzey mavjud.
Qurolli kuchlar
Trinidad va Tobago qurolli kuchlari mudofaa, quruqlik va qirg‘oq qo‘shinlariga bo‘linadi (oxirgisi 5 ta samolyotli aviatsiya bo‘linmasini ham o‘z ichiga oladi). Muntazam armiya shartnoma asosida shakllantiriladi. 2003-yil holatiga ko‘ra, uning shaxsiy tarkibi taxminan 2,7 ming kishidan iborat. Safarbarlik resurslari 290 ming kishiga baholanadi. Harbiy budjet yiliga qariyb 70 mln AQSH dollarini yoki mamlakat YAIMining atigi 0,4 % ini tashkil etadi.
Madaniyat va jamiyat

Trinidad va Tobago madaniyati mamlakat aholisi ko‘p millatli bo‘lgani sababli turli madaniyatlarning uyg‘unlashuvidan iborat. Respublika madaniyatiga eng kuchli taʼsirni Buyuk Britaniya (sobiq mustamlakachi davlat sifatida) va AQSH (iqtisodiy-madaniy aloqalar hamda u yerdagi yirik Trinidad diasporasi sababli) ko‘rsatgan.
Mamlakatdagi eng muhim madaniy voqea — har yili o‘tkaziladigan karnavaldir. Bu anʼananing ildizlari Sharqiy Afrikamarosimlariga borib taqaladi; ularni orollarga qullar olib kelgan. Karnaval fevral oxiri — mart boshida, Buyuk ro‘zadan oldin o‘tkaziladi. Bayram niqobli tomoshalar, raqslarva ko‘cha sayllari bilan kechadi; mahalliy musiqa jamoalari o‘rtasida tanlovlar o‘tkaziladi. XIX asrning o‘rtalaridan boshlab karnaval har yili o‘tkazib kelinadi, faqat Ikkinchi jahon urushi paytida xavfsizlik sababli qisqa muddatga taqiqlangan.
Orol aholisi amal qiladigan yana bir anʼana — echkilar poygasi bo‘lib, u Pasxa haftasining seshanbasida Tobago orolidagi Bukku (ingl. Buccoo) qishlog‘ida o‘tkaziladi. Bu anʼana 1930-yillar boshida paydo bo‘lgan va hozirgacha saqlanib qolgan. Xuddi shu kuni va joyda o‘tkaziladigan qisqichbaqalarpoygasi kamroq mashhur. Tobago aholisi echki va qisqichbaqa poygalari faqat Tobagoga xos ixtiro ekanini taʼkidlaydi.
Musiqa
Trinidad va Tobago kalipso va sokakabi musiqa yo‘nalishlarining vatani hisoblanadi. Kalipso — reggi ga yaqin, Afrika qo‘shiqlariga asoslangan musiqa uslubi. Soka musiqasi kalipsoga asoslanadi, lekin unga hind musiqa anʼanalarining taʼsiri kuchli. Har ikkala yo‘nalishda po‘lat baraban, yaʼni Trinidad va Tobagoning orollarda 1930-yillardaixtiro qilingan milliy cholg‘u asbobi qo‘llanadi. Ayrim manbalarda po‘lat baraban XX asrda ixtiro qilingan yagona akustik cholg‘u deb ataladi. Po‘lat baraban Trinidad va Tobagoning milliy musiqa asbobi hisoblanadi. Stil-bend degan maxsus atama mavjud (ingl. Steelband, yaʼni «po‘lat cholg‘ular jamoasi») — po‘lat barabandan foydalanadigan ansamblni anglatadi. Bu cholg‘u hatto respublika qurolli kuchlarida ham qo‘llanadi: 1995-yildan mudofaa kuchlari huzurida «po‘lat orkestr» faoliyat yuritadi. U po‘lat barabandan foydalanadigan dunyodagi yagona harbiy orkestrdir.
Adabiyot
Trinidad va Tobago adabiyoti ikki nafar Nobel mukofoti sovrindori — Derek Uolkott (1930—2017) va Vidiadhar Surayprasad Naypol (1932—2018)tufayli xalqaro miqyosda tanilgan; Naypol Buyuk Britaniyada yashab ijod qilgan.
Trinidad va Tobagoning boshqa taniqli yozuvchilari — Siril Jeyms va Shiva Naypol— Vidiadhar Naypolning ukasi. Taniqli britaniyalik yozuvchi va jamoat arbobi Floella Benjamin ham Trinidad va Tobagoda tug‘ilgan.
Oshxona
Trinidad va Tobago milliy oshxonasi kreol, hind va xitoy anʼanalariga asoslanadi. Kreol oshxonasida kallalu, makaronli taomlar va qizil loviya keng tarqalgan; hind oshxonasidan karrisousi o‘zlashtirilgan. Xitoy kelib chiqishiga ega aholi soni kamligiga qaramay, xitoy oshxonasi ham juda mashhur. Milliy taom — kallalu o‘simligi, cho‘chqa go‘shti, qisqichbaqa go‘shti va achchiq chili sousi qo‘shib tayyorlanadigan kallalu sho‘rvasidir.
Sport
Mamlakatda eng mashhur ikki sport turi — kriket va futbolbo‘lib, ularni orollarga britaniyaliklar olib kelgan.

Mamlakatning kriket bo‘yicha milliy terma jamoasi mintaqaviy musobaqalarda muvaffaqiyatli qatnashadi. Trinidad va Tobago sportchilari Vest-Indiya terma jamoasida ham o‘ynashadi, Brayan Laraesa dunyoning eng taniqli kriket o‘yinchilaridan biri va ushbu jamoa sardori hisoblanadi. Yana bir mashhur trinidadlik o‘yinchi — Kiron Pollard (Kieron Pollard). U Hindiston Premyer-ligasining kuchli jamoalaridan biri — «Mumbay Indians» (Mumbai Indians) safida o‘ynaydi.
Futbol terma jamoasi 2006-yilgi jahon chempionatiga yo‘llanma olib, katta muvaffaqiyatga erishdi. O‘sha paytda Trinidad va Tobago futbol bo‘yicha jahon chempionatiga o‘z jamoasini yuborgan eng kichik davlat edi (2018-yilda bu rekordni Islandiya yangiladi). Chempionatda Trinidad va Tobago terma jamoasi Shvetsiyabilan durang o‘ynadi, keyin esa ikki uchrashuvda bir xil 0:2 hisobida ( Angliya va Paragvayga) mag‘lub bo‘ldi. Mamlakatning eng mashhur futbolchisi Duayt York — «Manchester Yunayted» klubida o‘ynagan. 2001-yilda Trinidad va Tobago futbol bo‘yicha o‘smirlar jahon chempionatiga mezbonlik qilgan.
Olimpiya o‘yinlari da Trinidad va Tobago 1948-yildan qatnashadi. Mamlakat sportchilari yozgi Olimpiya o‘yinlari da shu kungacha jami o‘n to‘qqizta medal — 12 ta bronza, 5 ta kumush va 2 ta oltin medalni qo‘lga kiritgan. Trinidad va Tobago sportchilari qisqa masofaga yugurish da ayniqsa muvaffaqiyat qozonishadi: 100 metrga yugurishda to‘rtta Olimpiya medali olingan (jumladan, terma jamoa tarixidagi ikki oltin medaldan biri Heysli Krouford tomonidan 1976-yilda qo‘lga kiritilgan), 4×100 metr estafetada bitta va 200 metrga yugurishda yana uchta medal olingan. Sprinter Ato Boldon (ingl. Ato Boldon) mamlakat terma jamoasining Olimpiya medallari soni bo‘yicha rekordchisidir: uning hisobida uchta bronza va bitta kumush medal bor. 2012-yilgi Olimpiya o‘yinlari da nayza uloqtiruvchi Keshorn Uolkott.
Bayramlar
| Sana | Nomi | Inglizcha nomi | Izohlar |
|---|---|---|---|
| 1-yanvar | Yangi yil | New Year’s Day | |
| O‘zgaruvchan | Karnaval | Carnival | Dushanba va seshanba — Kul chorshanbasidan oldingi kunlardir. Ayrim muassasalar yopilsa-da, bu kunlar davlat bayramlari hisoblanmaydi. |
| O‘zgaruvchan | Ro‘za hayiti | Eid-ul-Fitr | Tugashi: Ramazon — musulmonlar uchun eng muhim bayramlardan biri bo‘lib, musulmon taqvimidagi davlat darajasida nishonlanadigan yagona musulmon bayramidir. |
| O‘zgaruvchan | Pasxa | Easter | Muqaddas juma va dushanba — Pasxa haftasining kunlari. |
| 30-mart | Baptistlarning ozodlik kuni | Spiritual Baptist Shouter Liberation Day | |
| O‘zgaruvchan | Masihning jismi va qoni bayrami | Corpus Christi | |
| 30-may | Hindlarning kelish kuni | Indian Arrival Day | Bunday bayramni nishonlagan dunyodagi birinchi mamlakat. |
| 19-iyun | Mehnat kuni | Labour Day | 19-iyun 1937-yildagi qo‘zg‘olon yilligini nishonlaydi; ushbu qo‘zg‘olon kasaba uyushmalari harakatining shakllanishiga olib kelgan. |
| 1-avgust | Ozodlik kuni | Emancipation Day | Qullarning ozod etilgan kunini davlat bayrami deb eʼlon qilgan dunyodagi birinchi mamlakat. |
| 31-avgust | Mustaqillik kuni | Independence Day | Mustaqillik eʼlon qilingan kun (31-avgust 1962). |
| 24-sentabr | Respublika kuni | Republic Day | Respublika eʼlon qilingan kun (24-sentabr 1976). |
| O‘zgaruvchan | Divali | Divali | Hindularning «Chiroqlar bayrami». Trinidad va Tobagoda davlat bayrami deb eʼlon qilingan yagona hindu bayrami. |
| 25-dekabr | Rojdestvo | Christmas | |
| 26-dekabr | Sovg‘alar kuni | Boxing Day |
Adabiyotlar
- Nikonov V. A. Qisqacha toponimik lug‘at. — Moskva: «Misl», 1966. — 509 bet — 32 000 nusxa.
- Pospelov Ye. M. Dunyoning geografik nomlari. Toponimik lug‘at / masʼul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgarishsiz. — Moskva: «Russkiye slovari», «Astrel», «AST», 2002. — 512 bet — 3000 nusxa. — ISBN 5-17-001389-2.
Havolalar
- Trinidad va Tobago hukumatining rasmiy veb-sayti (ingl.). Asl nusxasidan arxivlangan: asl nusxa 12-mart, 2007-yil.
- Trinidad va Tobago parlamentining rasmiy veb-sayti (ingl.). Asl nusxasidan arxivlangan: asl nusxa 7-fevral, 2007-yil.
- Trinidad va Tobago — «MRB Jahon faktlar kitobi»da (ingl.).