Mozori Sharif haqida

Shahar
Mozori Sharif
pushtu ‎va dariy مزار شریف
36°42′32″ sh. k. 67°06′39″ sh. u.HGYaO
Mamlakat  Afg‘oniston
Viloyat Balx (viloyat)
Shahar hokimi Nosir Ahmad Ayniy
Tarixi va geografiyasi
Asos solingan XII asr boshi
Maydoni
  • 83 km²
Markazining balandligi 380 m
Iqlim turi subtropik ichki kontinental
Vaqt mintaqasi UTC+4:30
Aholisi
Aholisi 427,600 kishi (2015)
Millatlar tojiklar, o‘zbeklar, turkmanlar, hazoralar, pushtunlar
Diniy mansublik asosan musulmonlar-sunniylar
Rasmiy til dariy
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +93 50
Мазари-Шариф на карте
Мазари-Шариф
Mozori Sharif
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Mozori Sharif (dariy مزار شریف Mazār-e Šarif, pushtu مزار شریف‎ — «muqaddas qabr») — kattaligi bo‘yicha Afg‘onistonning to‘rtinchi yirik shahri. Balx viloyatining ma’muriy markazi. Afg‘onistonning eng qadimiy va go‘zal shaharlaridan biri.

Aholisi — 427 600 kishi (2015-yil holatiga ko‘ra).

Geografiyasi

Balx viloyatining shimoliy qismida joylashgan. Shahardan 58 kilometr shimolda Termiz (O‘zbekiston), 155 kilometr sharqda Qunduz, 310 kilometr janubi-sharqda esa mamlakat poytaxti Kobul.

Iqlimi

Mozori Sharif iqlimi
Ko‘rsatkich \ Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq eng yuqori harorat, °C 23 28 32 37 40 43 45 46 39 35 28 23 46
O‘rtacha eng yuqori harorat, °C 10 12 16 23 30 36 38 36 32 24 16 10 23
O‘rtacha harorat, °C 4 6 10 16 23 28 31 29 24 16 9 4 17
O‘rtacha eng past harorat, °C −1 1 5 10 16 21 25 23 17 8 2 −1 11
Mutlaq eng past harorat, °C −16 −13 −5 −1 7 12 12 13 6 −2 −7 −15 −16
Yog‘in miqdori (me’yor), mm 20 30 40 40 10 0 0 0 0 0 10 20 210

Tarixi

1980-yillarning boshlarida bu yerda sovet mutaxassislari tomonidan neft texnikumi qurilgan.

1992–1997-yillarda shahar general Abdulrashid Do‘stumning qarorgohi bo‘lgan.

1998–2001-yillarda shahar Tolibon harakati nazoratida bo‘lgan; shaharni egallagan toliblar o‘zbek aholiga qarshi ommaviy qirg‘in uyushtirgan va eng kamtarona hisob-kitoblarga ko‘ra, kamida 2 ming kishi halok bo‘lgan.

2001-yil 9-noyabrda muxolifatdagi Shimoliy alyans uni qo‘llab-quvvatlagan amerikaliklarning keng ko‘lamli havo hujumlaridan so‘ng birinchi yirik hujum operatsiyasini urush boshlanganidan buyon amalga oshirib, Mozori Sharifni egalladi; bunda qarshilik ko‘rsatishni to‘xtatgan ko‘plab toliblar o‘ldirildi, shahar talon-toroj qilindi.
2001-yil 25-noyabrda qamoqxonaga aylantirilgan qal’ada «Qal’ai Jangi» (Qala-i-Jangi[ingl.]) Mozori Sharif atrofida asir olingan toliblarning qonli qo‘zg‘oloni yuz berdi; uni bostirish vaqtida qariyb 700 kishi halok bo‘ldi.

2021-yil iyun o‘rtalariga kelib toliblar Mozori Sharifni qurshab oldi, avgust o‘rtalarida esa shaharni egalladi — janglarsiz.

Aholisi

Mozori Sharif — ko‘p millatli shahar. Shaharda tojiklar yashaydi. Shuningdek, bu yerda o‘zbeklar, hazoralar, turkmanlar va pushtunlar[ishonchli bo‘lmagan manba].

Eng keng tarqalgan va millatlararo muloqot tili — dariy, u Balx viloyatining ham asosiy tilidir.

Iqtisodiyoti

qarang: Afg‘oniston iqtisodiyoti

Transport

Mozori Sharif Afg‘oniston shimolining asosiy savdo va transport markazidir. Avtomobil yo‘llari orqali Mozori Sharif Hirot, Kobul va Termiz (O‘zbekiston) shaharlari bilan bog‘langan. Kobuldan boshlanuvchi halqa avtomobil yo‘li katta ahamiyatga ega: u shimolga, Solang dovonidagi tunnel orqali Xulmga boradi, so‘ng g‘arbga — Mozori Sharifga buriladi, undan Maymana va Hirotga, keyin janubi-sharqqa — Qandahorga, nihoyat shimoli-sharqqa — Kobulga yo‘naladi.

Shaharda «Mozori Sharif» aeroporti faoliyat ko‘rsatadi; muntazam aviareyslar uchib keladigan shahar — Kobul.

Temiryo‘l stansiyasi

2011-yil 21-dekabrda mamlakatdagi birinchi temiryo‘l foydalanishga topshirildi. U O‘zbekiston chegarasi va Hayraton portini Mozori Sharif aeroporti bilan bog‘ladi (75 km). Yuklar tovar poyezdlarida olib kelinib, mamlakat bo‘ylab keyingi tashish uchun samolyotlar va yuk mashinalariga ortiladi. Iqtisodiyot rivojlangani sari bu mahalliy aholi uchun ko‘plab yangi ish o‘rinlarini yaratadi va shahar budjeti daromadlarini oshiradi.

Diqqatga sazovor joylari

Ko‘k masjid — Mozori Sharifda

Mozori Sharifda noyob diniy me’moriy majmua — Ko‘k masjid joylashgan. Mahalliy rivoyatlarga ko‘ra, bu xalifa Alining qabri bo‘lib, uning jasadini olib qochishgan. Shu sababli Mozori Sharif, ayniqsa, shialar uchun ziyoratgoh hisoblanadi. Xalifa Alining haqiqiy qabri Iroqning Najaf shahrida joylashgan. Biroq qo‘shimcha mozorlarning ziyorat maskani sifatida mavjud bo‘lishi Afg‘oniston va Tojikiston diniy amaliyotida ko‘p uchraydi.
Ayrim tarixchilarning fikricha[kim?], bu joyda Zardushtning qabri bo‘lgan.

Qardosh shaharlar

Havolalar