Issiqlik sig‘imi — issiqlik miqdori bo‘lib, jism qizdirilganda (sovitilganda) uning harorati 1 kelvinga o‘zgarganida shu miqdordagi issiqlik yutiladi (ajraladi). Aniqroq aytganda, issiqlik sig‘imi — fizik kattalik bo‘lib, u yutilgan yoki ajratilgan issiqlik miqdori ${\displaystyle \delta Q}$ ning termodinamik tizimning cheksiz kichik o‘zgarishdagi harorati ${\displaystyle T}$ o‘zgarishi kattaligiga nisbatini bildiradi: ${\displaystyle \mathrm{d}T}$:

${\displaystyle C=\frac{\delta Q}{\mathrm{d}T}.}$

Issiqlikning kichik miqdori ${\displaystyle \delta Q}$ (${\displaystyle \mathrm{d}Q}$ emas) bilan belgilanadi. Bu issiqlik miqdori differensial, ya’ni holat parametrining o‘zgarishi (masalan, ${\displaystyle \mathrm{d}T}$ kabi) emas, balki jarayon funksiyasi ekanini ko‘rsatadi. Demak, issiqlik sig‘imi termodinamik tizimning ikki holati orasidagi o‘tish jarayonini tavsiflaydi. U jarayonning qanday yo‘l bilan o‘tishiga (masalan, doimiy hajmda yoki doimiy bosimda kechishiga), shuningdek, qizdirish yoki sovitish usuliga (kvazistatik yoki nostatik jarayon ekaniga) bog‘liq. Amalda issiqlik sig‘imini aniqlashdagi noaniqlik kvazistatik jarayonning yo‘lini tanlash va qat’iy belgilash orqali bartaraf etiladi (odatda jarayon atmosfera bosimiga teng doimiy bosimda borishi ko‘rsatiladi). Jarayon bir qiymatli tanlanganda, issiqlik sig‘imi holat parametriga hamda moddaning termofizik xossasiga aylanadi; bu modda termodinamik tizimni tashkil etadi.

Jismning massasi qancha katta bo‘lsa, uni qizdirish uchun shuncha ko‘p issiqlik talab etilishi ravshan. Shuning uchun jismning issiqlik sig‘imi uning tarkibidagi modda miqdoriga mutanosib. Modda miqdori massa yoki mol soni bilan ifodalanishi mumkin. Shu sababli solishtirma issiqlik sig‘imi (jismning birlik massasiga to‘g‘ri keladigan issiqlik sig‘imi) tushunchasidan foydalanish qulay:

${\displaystyle c=\frac{C}{m}}$

va molyar issiqlik sig‘imi (moddaning bir moliga to‘g‘ri keladigan issiqlik sig‘imi) tushunchalaridan foydalaniladi:

${\displaystyle C_{\mu }=\frac{C}{\nu },}$

bu yerda ${\displaystyle \nu =\frac{m}{\mu }}$ — jismdagi modda miqdori; ${\displaystyle m}$ — jism massasi; ${\displaystyle \mu }$ — molyar massa. Molyar va solishtirma issiqlik sig‘imlari quyidagi munosabat bilan bog‘langan: ${\displaystyle C_{\mu }=c\mu }$.

Hajmiy issiqlik sig‘imi (jismning birlik hajmiga to‘g‘ri keladigan issiqlik sig‘imi):

${\displaystyle C^{\prime }=\frac{C}{V}.}$

Issiqlik sig‘imi tushunchasi moddalarning turli agregat holatlari (qattiq jismlar, suyuqliklar, gazlar), shuningdek, zarralar va kvazizarralar ansambllariga ham tatbiq etiladi (masalan, metallar fizikasida elektron gazining issiqlik sig‘imi haqida so‘z yuritiladi).

Kristallarning issiqlik sig‘imi

Qattiq jismlarning issiqlik sig‘imini tushuntiruvchi bir nechta nazariya mavjud:

• Dyulong — Pti qonuni va Joul — Kopp qonuni. Har ikkala qonun klassik tasavvurlardan kelib chiqqan bo‘lib, ma’lum aniqlik bilan faqat odatdagi haroratlarda (taxminan 15 °C dan 100 °C gacha) amal qiladi.
• Eynshteynning issiqlik sig‘imiga oid kvant nazariyasi. Bu issiqlik sig‘imini tavsiflashda kvant qonunlarining ilk qo‘llanishidir.
• Debayning issiqlik sig‘imiga oid kvant nazariyasi. U eng mukammal tavsifni beradi va tajriba natijalariga yaxshi mos keladi.

Harorat oshishi bilan kristallarning issiqlik sig‘imi ortadi, suyuqliklar va gazlarda esa deyarli o‘zgarmaydi.

Fazaviy o‘tish paytida issiqlik sig‘imi sakrab o‘zgaradi. Fazaviy o‘tish nuqtasiga yaqin joyda issiqlik sig‘imi cheksizlikka intiladi, chunki issiqlik miqdori o‘zgarganda ham fazaviy o‘tish harorati o‘zgarmas bo‘lib qoladi.

• Artyomov A. V. Fizik kimyo. — M.: Akademiya, 2013. — 288 bet. — (Bakalavriat). — ISBN 978-5-7695-9550-9.
• Bazarov I. P. Termodinamika. — 5-nashr. — Sankt-Peterburg—Moskva—Krasnodar: Lan, 2010. — 384 bet. — (Oliy o‘quv yurtlari uchun darsliklar. Maxsus adabiyot). — ISBN 978-5-8114-1003-3.
• Belov G. V. Termodinamika. 1-qism. — 2-nashr, tuzatilgan va to‘ldirilgan. — M.: Yurayt, 2017. — 265 bet. — (Bakalavr. Akademik kurs). — ISBN 978-5-534-02731-0.
• Belyayev N. M. Termodinamika. — Kiyev: Vishcha shkola, 1987. — 344 bet.
• Borshchevskiy A. Ya. Fizik kimyo. 1-jild online. Umumiy va kimyoviy termodinamika. — M.: Infra-M, 2017. — 868 bet. — (Oliy ta’lim: Bakalavriat). — ISBN 978-5-16-104227-4.
• Bulidorova G. V.., Galyametdinov Yu. G., Yaroshevskaya X. M., Barabanov V. P. Fizik kimyo. 1-kitob. Kimyoviy termodinamika asoslari. Fazaviy muvozanatlar. — M.: KDU; Universitet kitobi, 2016. — 516 bet. — ISBN 978-5-91304-600-0.
• Ippolitov E. G., Artyomov A. V., Batrakov V. V. Fizik kimyo / E. G. Ippolitov tahriri ostida. — M.: Akademiya, 2005. — 448 bet. — (Oliy kasbiy ta’lim). — ISBN 978-5-7695-1456-6.
• Kubo R. Termodinamika. — M.: Mir, 1970. — 304 bet.
• Lifshits E. M. Issiqlik sig‘imi // Fizika ensiklopediyasi / Tahrirchi: A. M. Proxorov. — M.: Katta Sovet Ensiklopediyasi, 1992. — J. 5. — B. 77–78.
• Lifshits E. M. Issiqlik sig‘imi // Katta sovet ensiklopediyasi / Tahrirchi: A. M. Proxorov. — 3-nashr. — M.: Katta Sovet Ensiklopediyasi, 1976. — J. 25. — B. 451.
• Sivuxin D. V. Umumiy fizika kursi. — Tuzatilgan 5-nashr. — M.: Fizmatlit, 2006. — J. II. Termodinamika va molekulyar fizika. — 544 bet. — ISBN 5-9221-0601-5.
• Issiqlik sig‘imi // Katta Rossiya ensiklopediyasi. — M.: Katta Rossiya ensiklopediyasi, 2016. — J. 32. — B. 54.