Immun javobi — bu ko‘p tarkibli, o‘zaro muvofiqlashgan murakkab reaksiya bo‘lib, organizmning immun tizimida antigen ta’sirida yuzaga keladi. Avvaldan begona deb tanilgan ushbu antigenga qarshi reaksiya uni bartaraf etishga qaratilgan. Immun javobi immunitetning asosini tashkil etadi. Immun javobi quyidagilarga bog‘liq:

• antigenning xususiyatlari, tarkibi, molekulyar massasi, dozasi, organizmga kirish takroriyligi va ta’sir davomiyligi;
• organizmning holati (immunologik reaktivligi);
• tashqi muhit sharoitlari.

Immun javobi ikki turga bo‘linadi: tug‘ma va orttirilgan (yoki adaptiv). Tug‘ma immun javobi irsiy mexanizmlar yordamida begona qo‘zg‘atuvchilarni tanib oladi. Orttirilgan immun javobi esa tanib olish uchun deyarli cheklanmagan xilma-xillikka ega bo‘lgan, har bir inson organizmida shakllanadigan retseptorlardan foydalanadi. Orttirilgan immun javobi begona qo‘zg‘atuvchiga moslashuvchan tarzda reaksiya bildiradi: agar u xavfli emas deb baholansa, keyinchalik ushbu qo‘zg‘atuvchi immun reaksiyasini keltirib chiqarmaydi (immunologik tolerantlik). Agar qo‘zg‘atuvchi xavfli deb tasniflansa, faol immun javobi yuzaga keladi va begona nishonlar — qo‘zg‘atuvchilar bartaraf etiladi.

Immun javobi organizmga kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmlar (bakteriyalar, viruslar, zamburug‘lar, parazitlar) kirganda yoki organizmning o‘zidagi patologik o‘zgargan hujayralarga (xavfli o‘sma) qarshi yuzaga keladi. Organizmning sog‘lom hujayralariga qarshi immun javobi ham paydo bo‘lishi mumkin: bunda organizmning o‘z moddalari yanglish ravishda begona deb qabul qilinadi (autoimmun kasalliklar). Bundan tashqari, tashqi muhitdagi zararsiz moddalar ham xato ravishda xavfli deb baholanib, immun reaksiyasini chaqirishi mumkin (allergiya). Boshqa tomondan, patogenlar immun javobidan qochishga muvaffaq bo‘lsa, bu immun javobidan qochish (nemischa Immunevasion).

Immun javobi davomida organizmga kirgan patogenlarni yo‘q qilish mexanizmlari nihoyatda xilma-xildir. Komplement tizimi o‘z-o‘zidan tashkil topadigan oqsil komplekslaridan iborat bo‘lib, ular begona agentni belgilaydi yoki uni bevosita yo‘q qilishi mumkin. Immun tizimiga kirmaydigan hujayralar ham mikroblarni o‘ldiruvchi moddalarni ajratib chiqaradi; bundan tashqari, turli makrofaglar va killer hujayralar faollashishi, antitanalar esa juda yuqori o‘ziga xoslikka ega begona tuzilmalar bilan bog‘lana boshlashi mumkin. Odatda patogenlarni organizmdan to‘liq yo‘qotish uchun bunday bir nechta effektor mexanizm bir vaqtda ishlaydi. Biroq immun tizimining haddan tashqari kuchli javobini oldini olish zarur, chunki u to‘qimalarning jiddiy shikastlanishiga yoki hatto nekroziga, shuningdek o‘limga (anafilaktik yoki septik shok, gipersitokinemiya) olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, autoimmun kasalliklarning oldini olish uchun organizmning o‘z to‘qimalariga qarshi kuchli immun reaksiyasiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Shu sababli immun tizimida himoya qiluvchi va zarar yetkazuvchi immun javoblari o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlaydigan ko‘plab boshqaruv mexanizmlari mavjud.

Tug‘ma immun javobida turli xil hujayra turlari va o‘zgaruvchan omillar ishtirok etadi; ular birgalikda o‘zaro chambarchas bog‘liq va muvofiqlashgan himoya tizimini hosil qiladi. Buning sababi shundaki, immun reaksiyasini qo‘zg‘atuvchi omillarning belgilari tug‘ma retseptorlar orqali tanib olinadi — «tug‘ma immun reaksiya» atamasi shundan kelib chiqqan. Bunday immun javobi tez va samarali kechadi: patogen mikroorganizmlar organizmga kirganidan bir necha daqiqa o‘tib, ularning aksariyati aniqlanadi va zararsizlantiriladi, bir necha soat ichida esa butunlay yo‘q qilinadi.

Bu jarayonda fagotsitoz orqali virus ta’sirida faollashgan makrofaglar keyinchalik immun tizimi tomonidan maxsus yoki adaptiv immun javobga jalb etiladi. Bu javob, o‘z navbatida, 2 turga: gumoral va hujayraviy immun javobiga bo‘linadi.

O‘ta sezuvchanlik (antitanalar sababli yuzaga keladigan anafilaksiya va hujayralar vositasida yuzaga keladigan allergiya) — «xotira»ga ega orttirilgan immun javobidir. Bunday immun javobi kontakt dermatiti shaklida, allergen bilan birinchi yoki bir necha marta takroriy kontaktdan so‘ng kimyoviy toza moddalarga qarshi paydo bo‘lishi mumkin. Hujayralar vositasidagi immun javobga boshqa organizmdan ko‘chirib o‘tkazilgan a’zolarning rad etilishi ham misol bo‘la oladi.

• Yorg Xakker, Yurgen Xezeman. Molekulyar infeksiya biologiyasi (Molekulare Infektionsbiologie). — 1-nashr. — Xaydelberg, Berlin: Spektrum Akademischer Verlag, 2000. — ISBN 3-86025-368-9.
• Maykl T. Medigan, Jon M. Martinko. Brokkning mikroorganizmlar biologiyasi (Brock Biology of Microorganisms). — 11-xalqaro nashr. — Apper Sedl River, Nyu-Jersi, AQSH: Pearson Prentice Hall, 2006. — 992 bet — ISBN 978-0131443297.
• Peter F. Tsipfel, Peter Kraytsi, Yens Xellvage: Har kungi berkinmachoq: mikroorganizmlar immun himoyasidan qanday qochadi (Das tägliche Versteckspiel: Wie Mikroorganismen der Immunabwehr entgehen). Bizning davrimiz biologiyasi (Biologie in unserer Zeit) 32(6), 371 - 379-betlar (2002), ISSN 0045-205X
• Ditxard Baron, Yurgen Braun, Andreas Erdmann: Yashil turkum. Genetika. II bosqich uchun materiallar (o‘quv materiallari) (Grüne Reihe. Genetik. Materialien S II. (Lernmaterialien))
• Charlz A. Jeynewey, Pol Travers, Mark Uolport: Immunobiologiya (Immunobiology). B&T; 6-nashr (2005) ISBN 0815341016.